장음표시 사용
291쪽
I. Omnia corpora seu per frictionem, seu per communicationem electri Zari possunt; ita. Hre materia electrica undique diffusa est.2. Materia electrica compactissima corporae. g. perticas serreas, di quidem celerrime penetrat, igitur ex particulis subtilissimis constat. 3. Proprietates electricitatis summam affi- Nitatem habent cum proprietatibus ignis . Sic nempe fluidum igneum undique est distulam , ac intra corpora latens non se exerit, nisi vel ab igne extrinsecus adveniente , vel frictione e eitetur; atqui id ipsum observatur in .electric, rate, hoc est in materia electricap deinde quo corpora sunt densiora , eo citius, magisque tu sone, aut frictione incalescunt , . id ipsum vero etiam in electricitate fieri videmus, plus enim affrictu electricum evadit vitrum, quam suuphur, hocque iterum plus, quam cera hispani. ca; igitur'materia electrica fluidum est ab igne elementari non diversum. Porro autem corpora ut electrica saepe imbuta saporem quemdam . austerum, & non inihil adstringentem obtinenti, odor. etiam quidam
Phosphoreus; . quasi ex acido , di sulphure. se Prodit, igitur materia. electrica non est ignis purus, sed exhalationes acido sulphureas secum
aς6. Sed enim si electricitas consistit 'in cerista materia', eaque ab igne penitus non diversa, quomodo ab hac materia ii iessectus, ac phoenO
292쪽
De tellure . a 8 L .mena proveniunt , quae electrici tatis propria sunt ' Ad haec explicanda Cel. Nollet assumit
duplicem torrentem materiae electrica , unum,nuo isthaec ex corpore electrico per fasciculos radiorum divergentes effluit, alterum , quo eodem tempore ex aere , aliisque vicinis corporιbus , qu Oniam ipsa undique diffusa est, affluit. Alii alia inmunt, quibus autem immorari non ussat. De electricitate recentius complures: non une ma- Ena laude scripserunt , inter quos eminent :
ia ea e de P electricite. . - . Thὸoria electricitatis . .
293쪽
De Meteoras. γM Eteoron in genere dieitur quilibe essectua
t in terrestri in ejus materiis orirunduli. ab sensibilis; hine M ipis atmosph 8- ra, materiisque esus quaedam prae t tenda sunt, ut ex iis Metecuum. α varietas, do natiua se sectius intelligatur, ' -
ro . Π St atmosphaera fluidum quoddam gra-
αι ve, pellucidum , elasticum , globum terrae undique cingens, miram corporum liaet rogeneorum varietatem an se: ς tinens; de hoc fluido eiam plura,quidem jadi' docuimus , restant tamen quaedam , hoc deimim ' loco aptissime-ex
Atmosphaerae pressio exploratur Barroseolo, vel Barometro , in quo omnino Ismurius ad altitudinem 28. eirciter pollic.' 'spehditur , , ideoque clarum fit, atmosphaerae pressionem sequalem esse pressibus Eolumnae hiὸ eupialia ejusdem balis, cujus altitud, est et 8. 'boIl. non it que exinde atmosphaerae altitudinem rescire licet pliceret e lis et, si aer ubiquer esset homogeneus, vel laedurate servaret lationem elasticitatis in ratione ponderum comprimentium , sed neutrum habetur, quare nec suffciens funda-
294쪽
De tellure. 283 mentum barometrum suppeditat altitudinem
Iς8. Dum barometrum in eodem etiam Io .co conservatur , Mercurius jam ad majorem, jam minorem altitudinem suspenditur. In Gallia variatio altitudinis observata est 24. lin. seu a. dig. Paris Derbamus in Anglia scalam totius variationis notavit a Via digitorum .pedis Londinens. scilicet in Anglia Amon tonsius reperit altitudinem maximam 28. digit. q. li .: mini- .mam 26. dig. 4. lin. Hinc sta Ia, quae tubo Torri celliano in Barometrum abeunti adjungitur , duos digitos pedis Parisini haud multum excedit computatione facta a Mercurio stagnante in
ta not. ad n. 77. adhibeantur, utique potest deter minari atmosphaerae altitudo saltem prope vera. Cete rum ea a diversis diversa ponitur M Nolletus autem collatis omnibus periculis barometro factis concludit altitudinem illam esse non posse minorena I 8. milliaribas, nec maiorem ελ. Cum tubus mercurio repletus dein in catini mercurium inversus niti concutiatur re tineat mercurium suspensum ad εο . vel γα pollices.
Broherus inde intulerat pondus atmosphaerae illi alii tudim respondere; ideo autem in barometrq non ultra 23. pol. elevari, quia deprimitur mercurius ab aere in eo remanente. At causa illius suspensionis est adhaesio mercurii ad parietes tubi juxta dicta de tabis capi I l. cnam succusso tubo statim ad solitam altitudinem de-iscendit fluidum. Aer reliquus in barometro utique nonnihil deprimit mercurium uti apparet ex differentia altitudinum ejus in barometris diversie diametri; nempe in angustioribus t e quibus difficilius aer omnis eκ- tr vi potest & in quibus ob thmicum spatium vacuum aer magis arctatur minor est i sed adeo parum ut exi Ita differentia agnosci queat modicissime detrahi 'ab. aere residuo altitudini mercurii respondenti' pressiona
295쪽
vasculo , quod ejus capacitatis esse debet, ut diameter ipsius saltem septira excedat diametrum tubi, alias enim, cum notabiliter in vasculo altitudo augeretur , mutatio in tubo ju- ,sso minor. videretur; diameter tubi nec minor quam 1 re nec major quam 3. lin. esse debed. Scala ampliatur si tubi pars superior reclinetur ut per declive Μercurius ascendat, ac descendat. Sed ob alia censetur Barometrum tubo perpendiculari constans praestari illi , in quo tubus dicto modo est reclinatus . . apo. Haud immerito quaerunt: quas potissimimum ob causas altitudo Mercurii in Barom tro nunc major, nuncaminor sit, & quae aiarum o variationum eum futuris tempestatibus
connexio 8 Quod itaque ad primum spectat, quoniam nihil obstat et quo minus suspensio Mercurii, ut super ς-atmosphae rae praemen a tribuatur, licebit quoque primo asserere, maiorem altitudinem ab aucto pondere Hulem minorem a pondere imminuto provenire. autem varii modi,' quibus hoc pondus
columnae atmosphaericat w notabilis est copia exhalationum vel vapo- rum per aerem dispersorum a. Si in certo loco frigus, aut in ei vicinino calor oritur.
3. Si certa aeris portio , quae ante vento vehementius propellebatur, nunc amplius non propellatur. Ratio est: quia in omnibus his casibus auratur numerus partium actu gravitantium, proindeque ipsum pondus; in primo nempe exha
296쪽
De. tellure . a 8 lationes vel vapores per aerem dispersi una cum aere gravitant, in altero dum in certo loco frigus oritur, aer in arctius volumen constringitur; proinde ex aliis partibus vicinis aer af. fluit, ac consequenter numerus partium gravitantium major fit . Similiter in hoc loco major sit iste numerus, dum in ei vicino calor Oritur; nam per calorem aer sese expandens in vicinia loca, in quibus resistentiam non invenit, migrat: in tertio quam primum aer vento non amplius propellitur, cum reliquo simul gravitare, hoc est: deorsum niti potest. 4. Imminuitur pondus columnae atmosphaericae, si vapores, vel exhalationes ex aere decidunt . s. Itemque si certa ejus portio vento vehementius propellatur. 6. Ac demum si in certo loco calor, aut in ei vicino frigus oritur.
Ratio est: quia in omnibus his ea sibus imminuitur numerus partium actu gravitantium, uti modo dicta consideranti facile patere pinterit .
Ceterum praeter hos modos alii equidem fuerint, quibus pondus atmosphaerae subinde augeri, subinde minui possit , sane: dum aer per frigus condensatur, descendit, ideoque si in e
dem etiam copia maneret, gravitas tamen ob binas causas augeri debet, primo ob imminutam vim centrifugam, partim ob vicinitatem
telluris 3 idem respective applica ad ponderis
imminutionem in casu, quo aer per calorem rarescit . ,
Atque ita ostensum equidem est, quo mo-d
297쪽
a 86 Pissica specialis Sectio II.
do pondus atmosphaerae nunc augeri, nunc minui possit , indeque altitudo Mercurii in Ba-rometro variari; sed enim hujus variationis aliae quoque causae esse videntur. Nam altior quoque debet esse Mercurius, si ventus ex loco altiore atmosphaerae deorsum ad terram determinatur , cum in hoc casii aeri praeter vim, quam a gravitate habet, alia ab impulsit accedat . Ex adverso humilior debebit esse Mercurius , si ventus e terra sursum sphrat, ita enim vis gravitatis per vim oppositam impeditur. Forsitan multo plures causae hic occurrunt,
sed quae hucusque cognitae non sunt . 93 bod ad alterum attinet, censent optimi quique Philosophi parum de facto certitudinis
esse in variationibus Barometri. ad suturas tempestates praenoscendas ; solet equidem Mercurius descendere ingruente pluvia, vel vento; ascendere autem imminente serenitate; sed non raro etiam contrarium observatum est . Uide de hoc Vvolis eXperim. tona. 2. .cap. 3. item Mu- lachenbroeh. institi phys. β. I 3IO. & seq. 2oo. Uti atmosphaerae pressio , ita quoque ejus densitas variis temporibus varia est ad hanc pernoscendam Barometrum deservire ne-- quit , . 9s Una ex his causis est vapor electricus, quidum a terra ascendit in altum , vi sua necessario aeris gravitationem nonnihil perimit: sed cavendum est barometri altitudinem calore solo variari, quatenus ab eo mercurius dilatatus debet ascendere magis in crure longiore, quam in breviore: unde corrigenda esset baronaetrorum coiistructio ita ut dignosceretur mercurii elevatio a calore procedens: quod commodissime fieret , si crus minus horizontaliter produceretur ad 28. pollices.
298쪽
De tellure . quit, sed opus est alio instrumento, quod
seopium , vel manometrum vocant . l . . a
Constare id potest e. g. globo eu preo AB Fig. 36. ex quo aer ea icths est, E cujus diameter pedem adaequ/t , hic appendi Iur CD, .cujus lingvula lavi istino pondere ρυπetur, ex altur et brachio pondus is iappeodi tur' ponderi Hobi aequale. Pondure M praeponderante gles,ulum Λ B i leviorem e adeoque aerem densiorem factum esse. , constat; at praeponder o λ globo aerem AEariorem redditum. esse liquet.
avia enim in fluidis densioribus plus ponderis amittunt, quam in rarioribus n. phys
etor. Ab aqueis particuIis .atmosphaera. humida efficitur; instrumenta. quae humidit/tem indicant, 'groscopia, vel ingrometra nuncu*μ0tur. Serviunt pro hoc usu Gannia ea cor stora, quae attractis humoribus sensibilem mutationem subire soleat. Quare .cum sines cannabini, ac chordae ,ex Jutectinis animalium paratae ab atracto humore abbrevientur, humore a Mum at heunte prolungentur. - hygrome-crum construitur ex sene cannabino vel Ahorda
A b c Fig. s7. , altero sui exirmo un- A alligatis, & super cochleam B euntibus appen o poli re D , quod indire F ca suo defeenso siccitatem , ascemu vero humilitatem ia scala HI designat.
vel aceto, cui aliquid salis communis immistum est, macerata, detin in umbra ficcata, atque ex altero bilancis brachio suspensa : tempore' humi-
299쪽
enim spongia praeponderat ac descendit, tempore sicco attollitur. . Ioa. Celebres atmosphaerae qualitates sunt ς6 calor, & frigus, pro quibus notandis thermometra adhibentur, utque accurate notentur, sequentia praecipue observari debent. I. Thermometrum libero aeri exponendum est. a. Idque in loco
septentrionem respiciente, ad quem nec directi, nec reflexi Solis radii perveniant. 3. Quoniam spatio 24. horarum paulo ante Solis ortum frigidissimum, duabus vero vel tribus horis post meridiem calidissimum est, optime fit, si bis quotidie, scilicet modo dictis temporibus ther.
mometrum consulatur, gradusque caloris notetur . q. Qui gradus ut exacte notetur , oculus in eodem cum summitate liquoris plano co stituendus. 2o3. Atmosphaerae beneficio accidit, ut post Solis occasum teque, ac ante ejus ortum luce reflexa seu crepusculo per aliquod tempus fruamur: crepusculorum duratio indubie a certa altitudine atmosphaerae reflectentis pendet; quod si ergo illa satis nota, certaque sit, haec quoque in notescere posset ς sed enim vix, ac ne vix quidem exacte determinari potest initium
t 96 ὶ color atmosphaerae omitti non debet, estque caeruleus: en quorium. Atmosphaera pellucida est magis, quo aer purior , dc tunc minus alba est, immo post vaporum casum in pluviis , adeo caerulea est, ut duasi obscura diei queat: ergo aer modicam lucem reflectit, omnium tamen colorum: sed cum ultra atm sphaeram vacuum sit adeoque obscuritas: hinc eκ languida albedine in fundo nigro color caeruleus prodit , uti pictores reipsa ex albo, & nigro caeruleum exhi
300쪽
De tellure. 289 crepusculi matutini, & finis vespertini, consequenter nec duratio adamussim assignari potest. 97 Interim tamen hac methodo altitudinem determinandi usi sunt de la Hire, dc Halleyus , repereruntque eam ad II. milliaria porrigi.
ao Α Τmosphaeram, ut alibi dictum est, conis
Ax stituit aer cum omnis generis mat riis heterogeneis , quae eidem permistae sunt, passimque vaporum, vel exhalationum nomine indigitantur. Ubi porro notandum in specie vapores plerumque appellari partes aquosas in aere natantes exhalationes vero nominari alias particulas potissimum salinas , dc sulphureas, quae ex terra , corporib9sque terrestribus in ae rem translatae in eodem sustinentur, unde etiam duae cum primis species exhalationum censentiar, salinarum nempe, & sulphurearum, sive
Τ -- ΣΟΙ. c. 97 Fallax etiam est haec via , quia incerta est quantitas terrestris diametri quam supponite incertum est autem crepusculi initium , quia sorte quod primo sensibile est, non est illud, quod a supremo strato aeris refringitur , sed quod a stratis longe in serioribus
crassioribus. Μodum autem , quo ex crepusculi initio altitudo aeris eruitur apud sere omnes Astronomos, re Physicos reperire est.
98 Inter exhalationes omnes dominari electriis cum ignem nunc omnibus liquet . Nam si in sublimi loco