장음표시 사용
361쪽
3so Thrsica specialis Sectio II.
CAPUT IV. De figura, ac magnitudine telluris.
X nonnullis phaenomenis supra collegia L a mus tellurem esse corpus rotundum , sumulque ostensum etiam est , huic rotunditati montes, qui telluris superficiem exasperant, vix tantillum ossicere. Neque tamen idcirco telluris figura re vera sphaerica est , tametsi a sphaerica non adeo recedere videatur. Ueram proinde telluris figuram sequentia demum indicabunt.
a I. SI GRAVIT As SUB AEQUATORE MINOR EST QUAM AD POLOS , TERRA AD AEQUATOREM EL VATIOR QUAM AD POL os SIT OPORTET . Nam L
duplici ex capite haec imminutio gravitatis oriri potest: ex imminuta attraistione; secundo ex vi centrifuga, quae gravitati tanquam vi centripetae opponitur. Enimvero imminuitur attractio ex aucta distantia r si proinde certa materia insuperficie ad aequatorem minus attrahitur, magis distet oportet, consequenter tellus in aequatore elevatior est. Porro haec vis centrifuga nocini si ex motu vertiginis telluris oriri potest, quoniam vero vires centrifugae si tempora periodica aequalia sunt, sunt ut peripheriae, vel radii, vis centrifuga maxima est sub aequatore, conseque aer etsi tellus ob aequalem undique gravitatem
figuram sphaerisam induere deberet , per illum
tamen motum circularem sit, ut partes ab axe Tecedentes adsequatorem altius ascendere conen
tur, ideoque ibi tellus elevatior sit oportet. 33
II. 133εὶ Oboici huic promittiocii potest sic. Corpus a
362쪽
De tellure . 3 se II. Concipiatur tubus aqua plenus a polo B Fig. 73. usque ad centrum protendi , pari-
terque alius aqua plenus ab aequatore D usque ad centrum A protensus, & tubo A B communicans, quoniam, per hypothesim corpora minus ponderam in aequatore, quam ad polos, peri ges Hydrost. aequilibrium inter columnas B Λ,
& D A haberi aliter non poterit , nisi D A longior sit quam B A ; cum adeo superficies
terrae maxima ex parte fluida sit; ut partes fluidae in aequilibrio sint, diameter sequatoris Iongior quam axis terrae constitui debet.
TORE EssE DEBET . Assertio haec , quamvis, si rigide demonstranda sit, ad sublimiorem geom
triam duabus viribus donatum una a b per tangentem Fig. V1. . alia a A centrum versus ex mech nica diago natem a E percurrit eodem tempore quo latus Λ a describeret sol a vi a A unpulsum et ergo eodem tempore αque descendit 'i tangentiali adjecta, ac non adjecta;
seu aequa velocitate descendit : atqui gravitas aesti matur in eodem corpore a velocitate deIcensus ἰ ergo aequalis perleverat gravitas in corporibus sub aequλto re ac sub polo etiamsi terra rotetur ἔ proinde ex Vicentrifuga partium aequatoris, elevatio earum inserrinequit. Sed resp. a utique descripturam eodem tem
pore diagonalem a E ; ast se non pervenit nisi ad Eob terrestris superficiei curvaturam ἰ adeoque adhuc distat a centro lineola i E qua non distaret . si sola vi
gravitatis per a Λ descendisses; unde reipsa non tantum accedit ad centrum quantum accederet sublata vitangentiali. Ergo ejus nisus versus centrum cum hae Umbinatus re ipsa minor evadit quam cum solus est; α quidem quantitate quae sit ad totam gravitatem Mei
363쪽
triam pertineat, ita tamen congrue declarari potest: Arcus quivis unius gradus in meridiano terrestri acceptus ad sensum pro arcu circulari haberi potest, cum ergo circuli majores tiam gradus majores habeant, erunt gradus meridiani tanto majorum circulorum arcus, quanto magis ad polum accedunt: sed arcus circuislorum maiorum minorem habent curvedinem ,
quam minorum, igitur gradus meridiani, quo magis ad polum accedunt, eo habent minorem curvedinem; ergo terra ad polos compressa, stasi ita loqui licet, aliquantum complanata est.273. Richerius primus an. I 67x in Insula
e E ad A a. adeoque per i E vis centrifuga contra ria & ideo destruens partem gravitatis sibi aequalem recte exprimitur a Mechanicis . Quare si gravitas ae stimaretur a pressione super tangente A E , utique non minueretur a vi tangentiali , quia aequali celeritate ad eam accedit corpus, tum cum sola gravitate, tum quum simul vi quaeumque illiusmodi urgetur; uti pa tet in diagonalibus a E , a i . Verum cum aestimetura pressione versus idem punctum C immotum ; necesse est tanto minus eeleriter ad illud accedere , quant Vis tangentialis a e major est a b crescente nempe se-
eante C i , supra CE unde sit gravitatis destructio u imaior i E. Item cum posito eodem Angulo ACE, siet E proportionalis radio ; liquet in circulo majorem
esse vim centrifugam. En autem quomodo computetur istud gravitatis decrementum ex vi centrifuga, puta in aequatore. Radius aequatoris C A est 17126 hexap. prope; hinc sinus versus Λ s se sensibiliter i E est pro Λ E arcu is iquem yi tangentiali corpus afl temporis percurrit, lin T. T cire iter; ergo si grave solum descenderet, ait temp. descenderet lin. r. v plusquam reipsa cescendit; atqui descendit per lineas arri; ergo descenderet per lineas 373. ἰ et adeoque gravitatis vis est ad ejus diminuti Dem icu ad vim centrifilsam uti a I78. e ad 7. , .
364쪽
De tellure . Carenna quatuor tantum gradibus ab aequatore distante observavit horologium suum pendulo instructum tardius moveri, quam Parisiis, ita ut pendulum simplex esset contrahendum linea una cum quarta parte . Porro per observationes sequentibus temporibus ab Halle o, Varino, des Hares, Coupleto , Fevilleo factas universim etiam compertum est , quo propius ad sequatorem acceditur, eo magis abbreviari, quo vero magis ad polos deflectitur, eo magis prolungari debere pendulum, ut dato tempore datum numerum
oscillationum absolvat . Geometrae , qui jussu Regiis Galliarum Ludovici XV., gradum unum meridiani borealis inter Κittis, o Tomeo an. 736,& a 37 dimensi sunt, in urbe Pelio cujus latitudo 66 grad. 48 min. pendulum Io minutis secundis celerius, quam Parisiis moveri deprehenderunt.
274. Hoc discrimen in motu pendulorum aliunde originem non ducit, quam a varia gravitate intensiva ponderis oscillantis quod mox amplius stabilietur, ideoque pro certo habendum est, gravitatem sub aequatore minorem esse, quam ad polos n. 22a. phys. gen. 27s. Ex dimensionibus memoratorum Geometrarum Parisinorum versus polum borealem
raui, Camos, & Ie Monter itemque eorum, qui versus aequatorem missi sunt, scilicet D D. Godin, Bouguer , la Contamine, deprehensum est gradus polo viciniores majores re vera esse iis, qui ad aequatorem accedunt, prout refertur in hist. R. A. S. ad an. 3744. Priores gradum sere circulum potarem intersecantem, posteriores Z ve-
365쪽
vero in Provincia siluito ad aequat em tres dimensi sunt; assumptae, electaeque sunt tam magnae distantiae, ut differentia graduum, si quaere vera sit, errori alicui adscribi non posiet. Certum praeterea est usos eos esse instrumentis accuratissimis , summasque cautelas adhibuisse.
TUM . Nam primo gravitas sub aequatore re vera minor est, quam ad polos: n. 274. tum adus meridiani terrestris ad polos majores1unt , quam sub aequatore. n. praee. Sed ex utroque sequitur tellurem ad polos esse depressorem, quam sub aequatore n. 27I. & 272. . Proindeque &c. Porro speciatim in libro iussu A. R. S. Qito cui titulus: La figura de la terre par ΜonMur Bouguer sequentes mensurae ad superficiem maris
revocatae assignantur. Αxis terrae est ad diametrum aequatoris ut
et 8 ad 17s ; seu axis 63 23377 hexapedarum
Gallicarum , & diameter aequatoris 6362o26 hexap. et quare terra ad aequatorem I 832 hexa- pedis elevatior est , quam ad polos. Primus gradus latitudinis est 36733 hexap.; ultimus, seu nonantesimus 377Ia hexap. et consequenter hie illum superat s s. hexapedis .a77. Itaque tellus spectatis phaenomenis obiter, & non summa eum accuratione observatis sphaerisa quidem, seu potius ad sphaericam accedere videtur; at si observationes sun .ma cum cura instituantur, sphaeroides ad polos compressum deprehenditur. Ceterum, cum itinera te maria per valles, ec montes instituantur, tan
366쪽
De tellure . 33Ita ac ratio non requiritur . In Geographiac contrarium fuerit in Hydrographia, cum in psa sphaeroidis superficie iter peragitur assumere licet, terram esse sphaericam, in qua gradus maximorum circulorum sint inter se aequales, re quidem singuli 3 oro hexap. gall. idque
cum D. Cassini de Turri in hist. Λ. R. S. adan. I in etiam 37oω hexaped. prout habet Calendarium astronomicum A. R. S. quod si igitur 37oro vel 37o6o ducantur in 36o', habebitur circumferentia circilli maximi, atque inde diameter, superficies , soliditas terrae pernotas ex Geometria leges elicietur, itemque quantitas graduum parallelorum , dc cum uni gradui circuli maximi attribuantur Is milliaria germanica, habebitur etiam talis milliaris quantitas
in hexapedis, vel pedibus Parisinis, item minu-ii geographici, quod est sessantesima pars milliaris germanici. 278. Sed enim contra hanc de figura tellu- Tis sententiam, quae & Nevvloni, di Hugenii aliquando fuit, quaedam opponi solent, di qui
I. DD. Dominici & Iacob. Cassini, de laΗire M. deprehenderunt gradus sequatori prinpiores esse majores remotioribus, ex quo seque retur tellurem esse sphaeroides oblongum ita, ut axis telluris major sit diametro aequatoris . II. Discrimen in oscillationibus pendulorum potest aliis causis , quam variatae gravitati adscribi, nempe partim calori ad aequatorem pendula prolonganti, partim raritati, quam aer adaequatorem ex calore habet, quemadmodum Derbamur observavit pendulum in aere ope antliae Z a Tar
367쪽
rarefacto tardius oscillare , partim denique aerim ultum corrodenti , de quo Boerrhave Elem. Chem. T. I. p. 49ψ. testatur eum ita efficacem esse in America , ut tegulas aedium , lapidea corpora o metalla sere omnia Consumat. III. Etsi loca quaedam diversam habeant Iatitudinem , non tamen in iis gravitas diversa reperitur ; sic juxta D. Pic ard. & de la Hire pendula eadem celeritate oscillant Parisiis , Bayonnae, Uranoburgi, quae tamen Ioca latitudine differunt. Iv. Compertum est ad aequatorem aquas marinas salsiores esse, quam in locis ab aequatore distantibus ; quoniam ergo aquae salsiores graviores sunt minus salsis , fluida autem graviora cum minus gravibus in aequilibrio esse nequeunt, nisi minorem habeant altitudinem, consequens fit, ad aequatorem aquas marinas esse debere depressores, quam ad polos. 279. verum ad Ι. observationes Cassinianas merito in dubium revocari ostendit Cessius Pro. setar Λstronomiae Upsalensis quondam, qui observationibus septemtrionalibus adfuit . Neque dubitandum , Academicos ad polum , atque ad quatorem mitas longe accuratioribus instrumentis usos esse, quam D D. Cassini, majoresque cautelas adhibuisse, quam vel illi potuerint adhibere.
Ad II. Nulli ex causis allatis discrimen inpendulis, quale re vera observatum est, adscribi congrue potest; primum non calori: quia calor etiam ad sequatorem multo minor est , quam calor aquae ebullientis; jam vero in aqua ebulliente pendulum 3 ped. 8ἰ lin. uti re-
368쪽
De re re . 337sertur in memoriis Acad. Paris non nisi i lineae fuit prolongatum ; interim Ricberius notavit pendulum, ut cum Parisino concordaret, una integra & lin. contrahi debuisse. Deinde D. maupertris ab aequatore ad polum progressus thermometrum una cum pendulo adhibuit , obse vavitque non obstante aequali caloris gradu circa polum velociores fuisse oscillationes, quam
Secundo non raritati aeris: obstat enim mindo momorata observatio Maupertuisii, qui non obstante aequali gradu caloris, adeoque eadem raritate diversitatem in oscillationibus notavit. Tum magna est differentia inter aerem, qui in Anilia,& eum, qui a Sole rarefactus est. Nam in Antii a juxta Marioltum aer rarefieri potest ad spatium gooo majus , verum experimento Mileti constat , aerem ab igne , quo vitrum candescit, rarefactum se habere ad volumen, quod obtinet coelo glaciante, solum ut
Denique tertio non aeris corrosioni ; credibile enim non est , ut laudati Academici, si quid mutationis ab aeris rosione in pendulo productum suisset, non observassent, atque annotassent ; itaque gratis potius id pertendi vi
Ad III. Ex allatis observationibus sequitur dumtaxat, quod desacto termini medii, in quibus elevatio, vel respective depressio incipit, as-s gnari non possint et interim tamen generatim
Verum manet, ad aequatorem tellurem esse ela-Vatiorem , ad polos depressiorem , hinc etiam defacto determinate dici non potest , an figura
369쪽
338 Pissica specialis Sectio It
telluris regularis sit , nec ne, licet in genero dici possit, eam esse sphaeroidicam Ad IV. Si quod augmentum ponderis aquis marinis ad aequatorem ob copiosiorem saIem admixtum competit, hoc ipsum in aquis marinis ad polos compensantur per densitatem a frigore oriundam ; constat enim ex alias dictis fluida frigefacta evadere specifice graviora ; itaque ex hoc capite non erit , cur aquae ad polos majorem h ant altitudinem , quam sub aequatore. . Deinde supponit objectio universim pondus quo. rumcunque corpin um esse proportionale massae eatqui tamen hoc dumtaxat obtinet , si gravit tes intensivae eaedem sint . Iam vero sub aequatore gravitas intensiva minor est , quam ad p
28o. Tiner partes fluidas telluris praecipue coma siderari meretur vastissima illa aquarum congregatio,. quae hinc inde circa tellurem circumfusa generali quidem nomine Mare appellatur, a conter nis tamen regionibus speciales denominationes sortitur , uti Μare Λtlanticum Germnicum Persicum, inditerraneum , nempe medias inter terras conclusum , Mexicanum M. quae quidem omnia in Mappis Ge graphicis periucunde exhibentur. Nobis propositum est eas quae magis physicae esse videmur, hie de Mari perstringere GM M terris rumia in Maria flumina defluunt
370쪽
m ullare. 339 fluunt, ex quo adeo certum sit c per princi Hydrost. & Hydraul. illas his alitores esse. Stantibus in litore, Mare equidem terra altius apparet , sed hujus apparentiae rationem solum in principiis opticis contineri facile consideranti
patebit. 282. Maris non eadem ubique profunditas deprehenditur; reserente Sebe-Mero ea est in
quibusdam locis is, in aliis rἶ, τ mili.
germ. Experimentis Blaneam , Varenis , Ioannis Baptista Auerti compertum est , maximam, quam hactenus tentare licuit, Maris prosunditatem esse 4 mili. Ital. Nihilominus quaedam loca marina reperta sunt prosundiora, quam ut consuetis instrumentis profunditas explorari adhucdum potuerit, veluti circa Taprobane, mi
33sa Maris profunditatis . eui sanes non susE-ciunt , metiendae methodum hanc proponunt plures , Halleuus praesertim , qui append. a laticia veget. eam
periscisse videtur . Sphaera . in qua parum olei aqua levioris , & signum sui relinquentis in parietibus , ad quos pervenerit, duobus tubis instruitur , quorum v nus aditum aquae praebet in sphaeram alter longior. cochlea, quae virgam intra ejus cavitatem sere peris-ctissime elaudi debet. Sphaera sie parata corpori adne Ritur aqua leviori ita, ut tubus longior aequilibrii vi erectus lursum versus consistere debeat sive pondere se liquo machina trahatur intra aquas , sive a pondere relicta ad libellam ascendat. Demum pondus toti huic machinae alligatur, sed ita ut abeo maris landum percutiente elastri alicuius ope. machina ab iplamet deseratur . Iam vero u haec eorporum summa sibi permittatur fundum maris petet; tum percussione ponderis in fundum machina lolvetur, quae utpote aqua levior sursum ascendet ue explorari queat quantum in isae