장음표시 사용
381쪽
3 o Phrsica specialis Sectio II.
ambo luminaria Sol, & Luna sunt in conjunctione, Luna nempe in L. FQ- 77. Sol in
S, patet amborum actiones conspirare, quae etiam adhuc aliquomodo conspirant, si in oppositio-tur gravitas partium versus F & D Fig. 6. dc quo
plus minuitur in partibus circa G dc E positis . En autem quomodo computari queat haec mutatio gravitatis , rem applicando soli augmento ad puncta F &D. Dixi ubi de Lunae inaequalitatibus ) vim terrae ad Solem mediam positam aequalem distantiae Vid. Fig. xo6. A S esse ad augmentum gravitatis versus terram T Lunae in quadratura A sitae uti distantia ΛS media Solis a terra ad distantiam ΛΤ Lunae a ter ra. Substituatur nunc loco peripheriae orbis Lunaris superficies terrestris; patet eodem modo sere Λ S ad Α T radium terrae, uti gravitas terrae media seu ejus centri in Solem ad augmentum gravitatis in parte maris A ex Solis actione causatum ; proinde augmentum gravitatis in Luna ad augmentum gravitatis in terra uti εα ς diitantia terrae a Luna ad I distantiam centri terrae a superficie. Ergo cum augmentum in Luna
ad quartam proportionalem , quae e2primet vis mediae terrae in Solem differentiam a vi aquae positae in A versus eumdem. Iam vero ut innotescat absolutum in hac aequa gravitatis a entum ς nota sit oportet ratio gravitatum Lunae, Oc aquae in terram: haec autem ratio juxta positionem Nevutonianam terrae uni-sormiter densae in omnibus suis stlatis est uti inverso sunt quadrata distantiarum a centro terrae, nempe usso. et ' a I; unde tandem erit pars , qua gravitas hic a Sole augetur ad gravitatem totam uti r. ad I 78. 6o. ἱ Ex quo computat Nevvlonus a Sol aquas attolli posse Σ3. die. ; eκ differentia vero elevationum a quae in syκigiis α quadraturis insert vim Lunae parem esse elevationi 8. ped. ; adeoque duo luminaria simul 1 . ped. aestum ciere possimi, quae quantitas a Neu ut
382쪽
De tellure . 37 sitione sint, Luna nempe in B existente, uti colligitur ex dictis priori N. ubi ostensum est
actione Lunae etiam in opposito loco aquas attolli ; aut certe in hoc catu actiones contrariae non sunt. Quoniam ergo in casu , quo actiones conspirant, vel saltem sibi contrariae non sunt;
necesse est majorem effectum sequi, quam in casu opposito, manifestum sit in Sytigiis luminarium maximos aestus contingere debere. 2. Si
autem Luna quadrante distat a Sole, ita ut sit in II vel C, contrariae sunt actiones, Sol nempe attollet aquas in G, dc E, quas ipsas Luna actione sua deprimit, similiter Luna attollit a
quas in D, S F, quas Sol actione sua depri-
no iussiciens censetur , quum in libero oceano aestus sint 9. aut IO.. aut Ix. ped. tantum . At insussiciens
Videtur Dan. Bernoullio ; unde in dissert. μη te fluxet reflux de la Mer , quae a regia Paris Academia praemium anni 17 o. consecuta est, ostendit densitatem telluris majorem verosimillime esse , quo plus ad cen trum descenditur; demonstratque simul eo majus .re augmentum gravitatis aquae, quo magis eo modo den sitas augetur; quare periculum esse nequit quin luminarium vires aestui quantitati , quae observatur , iussi eientissimae sint. Quum in aestu Oceani aquae asiluant ex integro he misphaerio , & inde ejus magnitudo pendet . Quare si maris extensio plurimum ab hemisphaerio deficiat, ae stum vix sensibilem patietur , & maximum circa ejus medium. Hinc aestus mediterranei qui longitudine vix εo.' excedunt; latitudine vero longe minores , in solo Adriatico sensrbiles sunt ; quia nempe in eum sinum per spatiosum orificium maximus mediterranei aestus truditur conSr fiatus ex utroque orientali scilicet &Occidentali estis dem tractu, oc ex ipso Adriatico atque Arci pelago, & parte australi mediterranei et ostium enim Adriati ei in medio hujusce malis patet. Alibi vero non est sensibilis quia ex unica plaga aquae eon
383쪽
mite consequenter in quadraturis minimi con
tingant aestus, oportet. Izo 3. vis attractiva in minori distantia major est; itaque etiam effectus Iuminarium in distantiis minoribus ma
xta 29o. n. I. duobus circiter diebus sequantur. Enimvero ob aquae inertiam adhuc perseverat in quadraturis impetus oscillatorius maris ex majoribus aestibus, qui quadraturas antecedunt e unde minimi tunc demum apparent, quum ille impetus cessaverit. Pariter in sy-κigiis perdurat impetus aestuum praecedentium .sed in- tu per adhuc paulo post ipsas aestus cietur sere aequalis ac qui sygigiarum puncto respondet; unde accumulantur motus , dc ita maximi aestus illi fient , in quibus summae aestus praesentis ,& impetuum ex praeteritis residuorum m ima erit. Sciendum insuper maximum aestum diurnum non semper aeque post Lunae culminationem accidere: &ratio est manifesta. Nam cum Sol etiam ad aestum concurrat; pro varia Lunae distantia a Sole hic illius es sectum turbat: & quidem quia axes aestuum utriusque Iuminaris concurrunt in syzigiis, & ad angulos rectos sunt in quadraturis ; ideo in neutris turbatio tempus assicit , sed solam quantitatem ; nempe in illis Lunae aestui additur aestus Solis; in his subducitur . In aliis aspectibus vero aestus maximus aliquanto longius a Lunae culminatione debet evenire ; nempe citius in primo & tertio quadrante, quam in secundo,&quar
to. Nam sit Sol in Α Fig. 32. & Luna in primo ,
aut tertio quadrante in L aut i et inum luminaria conentur ambo axes aestuum efficere in i is sibi subjectis idest Luna in L vel l , atque Sol in Α & 4;
necesse est ex combinatione utri utquo vis re ipsa fieri in punctis a , a inter utrumque ita ut sit L a ad Aa inverse , uti vires luminarium , idest uti vis Solis ad vim Lunae. Ergo in loco minus promoto ad Orien tem quam Luna. Ergo tempus aestus summi praevenit rempus culmi nationis Disae ; adeoque in his casibus
non tardat ille post Lunae culminationem quantum
384쪽
De tellure . 373jores esse debent. Ia I 4. Pro caeteris phoe-
noinenis nota: effectum luminarium etiam dependere ex declinatione ipsorum; atque exinde ratio redditur, cur aestus in Syetigiis solstitia. libus minores sint, quam in aequinoctialibus, majores autem in quadraturis solstitialibus ,
quam in aequinoctialibus. Ceterum varie mutabuntur effectus omnes memorati ex locorum,&
Iittorum situ, variaque dispositione. Iza A a 3 293-
tardare solet in syzigiis aut quadraturis . E ntra si Luna sit in H vel R axis aestus ob allatam rationem erit in bb, ac proinde aliquanto tardius fit aestus sum- naus in secundo, & quarto quadrante ; quam in syzigiis, & quadraturis. saxi Exinde etiam sequitur aestus maximos annuos ante aequinoctii verni diem incidere debere; econtra vero sequi diem autumnalis uti 29 I. n. 3. J. Etenim in illo semper magis recedit terra a Sole ; in hoc ex adverso accedit; unde , quia minus est aestus auSmentum ex accessu ad aequatorem , quam eX majori propinquitate Solis; ideo vernum praecedit, autum nate aequinoctium postvertit ille aestus summus . Hinc
pariter est ratio phoenomenorum supra 29α n. 2., 29 I. n. I. relatorum. Ideo autem aestus augentur ex Lunae aps proximatione plusquam in ratione inversa quadrato
rum distantiarum , quia ex majoribus aestibus major Oritur oscillatio maris , & inde major motuum , qui aestibus junguntur, accumulatio. iii Quae hactenus dicta sunt mire turbantur pluribus de causis: I. Ex indieata aquartim oscillati ne ; evidens est enim aquas sublata vi, qua in loco aestus elevatae sunt, pondere suo relapsuras& quidem impetu acquisito in refluxu altius. ascensuras in loco, ad quem refluunt , quam libella ipsa exigat ; proinde ibidem , eum fluxus tune fiat vi luminarium ; patet aestum majorem fore , quam vires eorum eiere valeant. a. EX motu vertiginis terrae: siquidem aquae fluentes, vel renuentes transeunt ab uno ad alium parallelum .
385쪽
293. Quae contra hanc sententiam objici solent, sequentia sere sunt.
Ι. Luna mon potest mutationem in baro- metrum inducere, aliasque res terrestres; ergo etiam non in mare. II.
incurrunt propterea in aquas , quae motu diurno inaeci ualiter veloci donantur; unde utraeque mediam quamdam & velocitatem dc directionem diversam an ea, quae actione luminarium imprimitur , aequirunt .Eκ sphaeroidica telluris supersiete; hine scilicet fit ut
sphaerois aquea, quae aestum componit, diversa sit prout diversimode ejus axis ad aequatorem jacet; diversimode , nempe & inaequaliter a diversis plagis
aqua confluente. q. At summe turbat maris extensio canam neque totam terram cooperit, neque in aeque la ta Eona, cujus centrum sit in terrae centro , contin
tur ; sed varie terris Africa nempe , America, Indiis dividitur. Unde necesse est fluxum inaequaliter etiam in libero Oceano a diversis plagis provenire, seu quo ad tempus, seu ouoad quantitatem: ita ut nulli bi ve- re fiat aestus qualis esset si tota terra aquis operiretur. s. Haec postrema turbatio tamen longe maxima esse
debet & teipsa est in maris sinibus prae exiguis insu lis aut littori s Oceani liberi. Insignis di ordinaria haec est ut in his locis quo angustiores sunt, eo majO res sint aestus: quia nempe aqua celeri impeta affluens refluentem sustinet, sicque accumulantur aquae alicubi quidem usque ad so. ped. altitudinem . Altera est ut serius accidat aestus in locis ab Oceano remotioribus. Sic in portubus Galliae, Belsit , dc Britanniae , quae regiones ad occidentem habent Oceahum, aestus obfer vantur fieri serius in iis, qui sunt orientaliores. Ter tia est ut alicubi unicus fluxus diurnus sit et ratio est quia ex diversis oceani partibus ea loca aestum reci piunt, ita ut 4b un. luove re aestus, dum per aliam
iam fit retaxus, sicque aestus veri Ohili sunt, sed tantum ex aquarum utriusque asus euntium, redeuntium, di oscillantium, as clamum a terris repercussarum con
cursu componitur aessus semel in die rediens .. 6. Ven ii etiam aestus turbant. 7. Aliae tandem sunt inaequa litates, quarum causam in dato loco non est difficile omnia perpendenti detegere.
386쪽
II. venus, Mercurius, &-Planetae non sunt causa aestus maris; ergo nec Luna, & Sol. III. Potest explicari aestus maris per aliquam pressionem extrinsecam provenientem a Luna, vel Sole.
IV. Potest fieri per ingurgitationes; ergo. Iz3 Λ a q
p. 22. s. a. Dubia haec movet contra hanc aestiis causam. I. Attractione aestum gigni non posse in aquis, cum non fiat in atmosphaera. Σ. inaia nullatenus variatur mercurii altitudo in barometro . 3. Quia ex ea aestus majores esse deberent prope sequatorem quam Verius solos ; quod ait e contra fieri . Sed hoc ultimum eri talium: nam etsi in recessibus sinuosis, & angustis versus polos aestus enormes evadant ; id jam pa tet cui causae tribui debeat: ast in libero Oceano r ipsa aestus majores versus aequatorem sunt, quam versus polos . Ad I. autem et Cum attractio luminarium minuat gravitatem proportionaliter quantitati materiae ἰ eadem parte aliquota atmosphaerae gravitatem
Ve ex aere sit, sive ex aquac iam vero columnae riui di ut sint in sequi librio solum attolli debent in G &
vitas naturalis ad eamdem dupla illa parte aliquota idest juxta Neuvionum prope. ὶ imminutam nempe uti Imomo ad x I99999 ; quae proportio obtine tur elevatione atmosphaerae non certe ultra paucas perticas: at qui animadverti haec variatio non potest, cum hac majores a lenioribus ventis & caloris temperie jugiter fiant; ergo &c. Ad a. dico: H aer adeo parum attollitur , palam est mercurii altitudinem prorsus insensibiliter esse mutandam: immo nihil penitus: nam quum non aliunde attollatur aqua aut aer, nisi quatenus & pro ratione imminutae gravitatis intensi- vae in columnis luminari subjectis ; liquet tantum hu- geri altituditaem earum, quantum minuitur intensiva gravitas; adeoque pondus earum absolutum idem ma--net i erso seque altam constanter mercurii columnam iussi.
387쪽
R. Ad I. Lunae effectus nequit esse sensibilis nisi dependenter ab aliis agentibus terrestribus;
in barometro aliisque rebus terrestribus non ac. cedunt alia agentia terrestria; accedunt autem in aestu marino: nam aquae in quadraturis p sitae extrudunt aquas infra Lunam.
Ad II. G Α. N. C. rallo est , quia venus,
Mercurius, dc alii Planetae nec sufficientem ma sesam continent, nec sufficientem vicinitatem ha bent, ut eorundem attractio sensibilis esse possit; Luna parvam quidem respective massam habet, magnam tamen habet vicinitatem; Sol parvam quidem vicinitatem , sed magnam massam. Vide ea, quae de distantiis, dc magnitudinibus in physica speciali commemorantur. Ad III. N. Λ. ratio est: quia in hac sententia tunc deberet fieri detumescentia , quando Luna vel Sol incumbit; atqui contrarium experientia docet. Ad IV. N. A. ingurgitationes non dependerent a Lunae, vel Solis praesentia I atqui tamen dependent aestus marini; ergo.
est observare eise m attractionis luminarium et nam calculo invenitur pendulum a luminaribus in horizon te constitutis non detorqueri a perpendiculo ultra 3 ρ , qui arculus est drorsus infensibilis et in numero autem oscillationum differentiam non induci nisi unius post multas miriades.
388쪽
in CAPUT VILDe fontibus , Ο fluminibus , itemque
Σο6. ons universim loquendo dicitur aqua
I ' ex rario terrae loco erumpens , ac pro Ruens ; sunt vero sontes vel perennes , qui perpetuo fluunt, vel temporales, qui non nisi certis temporibus fluunt, aliis vero deficiunt. Plures fontes collecti rivulos sormant, plures autem rivuli uniti in perennes fluvios, & grandia tandem flumina abeunt; flumina pene omnia aquas suas tandem in mare effundunt. 297. Cum in mare sese exonerent flumina, inde tamen nec mare exundare, nec flumina, fontesque deficere cernuntur; pronum est ex hoc colligere, aquas a mari sontibus flii minibusque restitui, quod tamen qua via , ratione ve fiat, servatis communibus naturae legibus,
Physicorum est indagare, & explicare. SCH. In quaestionem itaque, qua fontium, fluminumque origo sit, ineidimus magna ingeniorum eontentione, sed fimul opinionum dissidio adhue ρe tractatam. Celebratissima in ea sententiae sunt Calate sit, Halleii , ac Mariotti, quid nobis videatur ,
mox aperire libet. 298. FONTES , AC FLuvn DULCIBUS AQVis INSTRUCTI ORIuNTUR Ex PLUUIIS , ET SOLUTIs N VIBUS , ITEMQUE E VAPORIBUS IN MONTIUM IUGA CONGEsTis. Declaratur,& stabili tur assertio: Certum est torrentes, & sontes temporarios
389쪽
rios ex pluviis , ωlutisque nivibus origenen trahe e , quidni igitur & sontes, ac fluvii perennes etiam inde ortum ducant, maxime si
vapores congesti, ac praeeipitati addantur' an sorte impares hae causae sunt fluviis, sontibu Dque perennibus efiiciendis ρ atqui oppositum a
curatis observationibus, ac experimentis evictum est. Comperit enim Mariotius tantam aquarum copiam in Gallia per pluviam decidere, ut
si tertia illius pars immediate abiret in vaporesq & residui medietas remaneret herbis, ac animalibus nutriendis, ipsiusque telluris substantiae humectandae, adhuc fluviis omnibus in eodem regno existentibus , perenniter essiciendis abunde sussiceret, Mariotis adde Sedauum , aliosique complures, qui cum in aliis etiam locis periculum sacerent, notarunt ubique semper ab
aquis pluviarum, niviumque longissime superari aquam sontium, ac fluminum. aet
ii J Certum utique est torrentes temporarios a pluviis, niyibusque solutis oriri ut ut copiolissimi sint: nam quisque ab autumnalibus aut vernis pluviis,mon tanaeque nivis solutione illos aqua ditari singulis an nis Observat; at nec minus idem certum est de sonti bus pluribus, qui paullo post pluvias diuturnas aquam emittunt , alias sicci sunt . Iam vexo cum in aliqua regione diuturnae fuerunt pluviae . sontes & putei o nanes copiosiores evadunt; e contra, ii diu non pluar, e X tenuantur , & tandem multi etiam deficiunt , uti contιgit e. g. tempore Eliae in Palestina; pariter si in montes regionis modica nix cecidit, eo anno ibi idem contingit; fluviique decrescunt: demum ex regionibus, in quibus plus ningit aut pluit , frequentiora ac am pliora flumina derivantur , adeoque sontes e contra autem ab iis, in quibus raro pluit, aut ningit. Emo Omnes sontes seneratim ex eadem causa ori a habeut.
390쪽
De tellure . 379 Deinde celebre in primis est illud Halleii,
qui cum vapores illos, qui ex solius mediterranei maris superficie singulis diebus avolant, cum copia aquae, quae ex amplissimis fluviis
Ibero, Tiberi, Pado, Danubio, Bori sthene, Ta
nai, Nilo dcc. in ipsum Mediterraneum illabun- Iur , comparasset , invicte demonstrat, quod universa fluminum aqua vix ad tertiam illius
aquae partem accedat, quae in vapores convertitur, pluviis, nivibusque efficiendis destinatos, vel ad montium juga colligendos, & praecipitandos. Quod si jam porro his vaporibus ex mari asce0dentibus addas eos, qui ex ipsis fluminibus, puteis, lactibus, dic. etiam atque etiam in altum attolluntur, an non sufficientissimam aquarum copiam largientur8 Verum sorte alia sunt, quae sententiae huic obstare videntur.
299. Dices nempe I. Plurimi sapientum flu
Μariotti , & Halleii experimenta capere non est difficile. Nam si in loco aperto vas exponatur , in quem colligantur pluviae , tum post quasque pluvias
mensuretur quantitas aquae in eo collinae; ex apertu rae vasis area colligere licebit quanta pluvia in intem ram provinciam ceciderit e eum in omnibus imis inius non insigniter disserentibus aeque intra annum in tegrum pluat. Altera observatio fit, si ponderetur ese actissima lance decrementum aquae in vase prismatica cavitate donato contentae ex evaporatione per plures horas causata a gradu medio inter anni totius calores, quod Halleius iacile praestitit retinendo in eodem va- Ie thermometrum, vasique lentum ignem diligentissime supponendo . Notandum denique dissicile non etiatertiam partem saltem vaporum e mari exaltatorum super terras, quae a mari undique ambiuntur, recidere; vapores enim ventis, vapore electrico, suaque ipsa e- . lasticitate debent etiam per atmosphaer4M ,- es