장음표시 사용
391쪽
3'o Tusca specialis Sect o II.
vios, dc fontes e mari derivarunt, & sacrae litterae hujus videntur esse sententiae
que Gen. 2. v. I. Dicitur: Nondum pluerat Dominus DEUS supra terram , sed fons ascendebat e terra irrigans universam superficiem terra. III. Complures sontes deficientibus pluviis non deficiunt. IV. Dantur fluvii in regionibus, in quibus nunquam pluvit veluti in AEgypto. v. Pluviae aestivae, quamvis sint maximae, non subingrediuntur terram , nisi ad summum ad unum pedem: quo modo igitur ex pluviis in locis subterraneis aquae colligi possint sontibus deserviturae pVI. Extant etiam in altissimorum montium verticibus sontes constantes, sed hi oriri non posisunt ex collectis aquis pluviae, quippe quae defluere deberent. 3oo. verum ad I. Et nos quidem diei-mus sontes, ac fluvios e mari oriri, sed mediate, nimirum ita ut mare evaporet, vaporesque in pluviam &c. coacti sontes, ac fluvios conmitiant; non autem immediate seu per certos e
nates subterraneos, quippe quod neque cum Hydrostatica, neque cum aliis phoenomenis, ac observationibus satis conciliari potest. Nam primo sonitum , fluminumque scaturigines plerumque in locis mari elatioribus deprehenduntur, quomodo igitur solo gravitatis nisu, aquae marinae eousque perducantur Z I 23 a. Fontium sere
las) Io: Bernc ullius censuit majorem gravita tem aquae nisi inae prae dulci posse ζsustinere venas aquae
392쪽
De tellure . . 381 sere omnium, atque illi violum scaturigines mox dulces aquas praebent, aqua vero marina salsa, amaraque est , neque credibile est salem illum, di amaricantem saporem in terrae visceribus deponi ; quantumcunque enim aqua marina per arenam, terramque de industria traducatur, salem tamen non amittit. Ad haec si salem aquae marinae in illis canalibus deponerent, nunquid
pridem repleri obstruique debuissent φ quod ip-him & Cartesii Αlembleis applicandum. Haec
omnia incommoda exulant a nossea sententia.
quae dulcis usque ad se tum scaturigines : Varenius vero impetum aquarum maris e procellis ortum in subsidium ad hane rem vocat. Sed procellarum impetus , ut qui ad summum paucas perti eas in superficie maris agitat ;& modicus excessus gravitatis aquae ma mnae supra dulcem insufficientes prorsus sunt huic es sectui et ostendie sane Μansredius calculo inito mari prosunditatem, seu tuborum communicantium altitudinem debere essa iis milliarium, ut ab excessu gravitatis aquae marinae in uno crure propelli posset aqua dulcis in alio crure ad duorum triumve millia rium altitudinem supra libellam prioris , seu maris: multo maior autem ea altieudo poni debet , si conlide rantur ob acuta , quae per terrae meatus sinuosissimos, dc angustissimos occurrunt. Porro quis credat in tam profundas voragines descendere aquas maris'Ceterum sontes maris libella altiores esse omnes ex eorum situ& cursu agnoscunt: sunt enim sontra ut plurimum in montium vertice, aut lateribus, aut ad radices, aut
non procul a radicibus iisdem , ubi scilicet conspicua est soli elevatio supra remotiores planities quae tammen certe maris libella inseriores non sunt, cum amari non inundentur. Probat etiam aquarum cursus:
sontes enim in rivulos collecti fluviolos faciunt , qui in unum flumen collecti eursu pluribus in locis valde rapido in mare se exonerant; ergo notabilis maxime
in fluminibus longi cursus est elevatio sontium si pramaris libellam,
393쪽
3 8 a Pissica specialis Sectio II.
Ad II. De miro illo fonte praestaret sorte nihil respondere , neque enim ab eo ad alios fontes argumentum ducere fas fuerit. Ia6 γInterim Henaica periti notant sic juxta textum hebraicum legi posse: neque fons ascendebat e terra, vel etiam: nondum pluerat, sed vapor ascendite ιerra, b rursum deciduus eam irrigabat. Ad III. Sciendum, bonam partem aquarum pluviarum, vaporumque praecipitatorum in cavitates subterraneas deserri , ibique colligi, ac conservari, ex quibus velut ex perennibus quibusdam promptuariis c Hydrophylacia vocant fontibus, fluviisque jugiter aqua subministretur, etiam dum per longius temporis spatium pluviae deficiunt. Quae omnia Illust . Vallisnerius magna eruditione, & observationum diligentissime institutarum apparatu illustravit , di confirmavit .
Ad IV. Nihil refert, pluat ne per tolum tractum fluminis, nec ne, si modo in loco scaturiginis pluat. Ad U. Parum quidem pluvia penetrat per terram hortensem ; at contrarium accidit in
116ὶ Nempe si verus sons is erat , sane supra
vires naturae fuerat a Deo paratus: unde enim tanta unius sontis vis naturaliter esse potest , ut universam faciem terrae irriget ρ Non ergo si fuit fons , unicus fuit, sed multi hue illucque sparsi , ut S. Augustinus n. 26. lib. s. de gen. ad lit. exponit et hos autem sontes necesse non est a mari derivare , sed a promptuariis aquarum, quae eversione illa , qua terra a mari separata fuit, in pluribus locis facta sunt: aut si mavis ab ipsa Dei providentia data opera efformata fuerunt ut terram irrigare possent antequam plueret. Ce terum sensus verbi vulgatae ex textu determinan dus est ἱ adecique vapores signineat.
394쪽
De temre. 383 montibus, silvis, inculi ii lue locis , per quos plurimi meatus in profundum descendunt. i 27
Ad UI. Observatum est, quod, dum in ipso
vertice alicujus montis staturigo profluit, ilia ex hydrophylacio quodam altioris montis velarii
per recurvos syphones descendat; rarius altamen in ipso montis vertice fonticulus deprhenditur.' Sic qKoque dum in aliqua maris insula dulcis aquae scaturigo est, ea ex altioris cujusdam loci reconditis meatibus procedit. 3o I. Atque haec de sontium origme in genere sint dicta. Iam vero uti per varios terrarum tractus, aut per meatus subterraneos qui Dque fons fluit, ita diversissimas qualitates utique imbibere poterit, unde jam universim a- tuarum mineralium origo patet. In specie ha-um aliquae impetuosius ruentes metallorumam perfectorum particulas minores secum ratiunt, in rivulos majores, atque ipsa flumina teportant, quo fit, ut etiam complura preti oriam metallorum seracia sint. At si transeant Ilum per eas cryptas, ubi vapores metallici,aullatim densantur, iisdem spiritibus imbuun-ur , mirasque reserunt proprietates.
Multa narrantur de sontibus pinguibus, immo qui admota flamma ignem concipiunt, qui spiritibus inebrient homices, ut varii sulphuris,oituminisque genera per viam combiberunt .
vium virorum testimonio didicisse in montium cavernas ct sodinas pluviales aquas congregari ἔ cujus rei arguwentum palmare affert, quod constanter in easdem mineras aquae descendunt certo horarum numero post quam e caelo pluviae ceciderunt.
395쪽
384 Tissica specialis Semo II.
Thermae iisdem principiis suam debent salubritatem, sontes multi inde nocivi fiunt, ubi ars nicales, mercuriales, antimoniales &c. terras pervadunt . Aliqui non modo succos lapidi feos habent, corporaque injeista his succis penetrata in saxa convertunt, sed etiam aquam praebent in lapideam substantiam abituram. Alii salibus suis citra aliam noxam bibentium dentes Icedunt. Plurima id genuus miracula Varenius refert. filii alia narrant, quos consule, si visum fuerit.
CO p0yρ mixta , quod jam pridem alibi
monuimus, ad tria Regna revocantur, Minerale, vel ut Lin eus dicere mavult, Lapideum , Hegetabile, & Animale; primum complectitur fossilia, alterum plantas, tertium animalia, de quibus adeo omnibus has demum sectione agendum.
De finisbus in genere, eorumque
3or. mila communi nomine vocantur, quae-z cunque circa terrae superficiem satitant ,
396쪽
tant, indeque subinde eruuntur. Quoniam autem ingens horum est numerus, ac varietas; ad Philosopho dignam cognitionem aquirendam summe opus fuerit apta eorum juxta characteres proprios definitione , indeque fluente denominatione, & methodica quadam juxta classes, ordines, genera,& species distributione, quam classi cationem vocant procedere. Nos itaque novissimam alleris classificationem, quae prae aliis eruditorum calculum meruit, omissis tamen exemplo R. P. Grani. generibus & speciebus hic apponemus . Majores numeri classes, minores ordines designant.
I. Terrae mirae , ut iamus varii coloris, &speciei, item creta varia. a. Terrae pingues e. g. Argilla, Marga , &c. 3. Terra minerales e. g. Temra salini., sulphurea , M. A. Arenae, glarea, & are
II. Lapides. I. Lapides calcarii , quo praeter reliqua genera reseruntur Marmora . a. Lapides vitrescen res, quo etiam Crastalii , & gemma pertinent. , Lapides irri , ut Talaum M. q. Saxa , ut Pe '
III. Miserae. I. Salia . a. Sulphura . a. Semimetalla. q. Μ talia . IV. Conereta. I. Pori. 2. Petri ata. 3. Figurata. 4. Calculi, quo spectant Margarita , Bezoardici lapides ,r liqui animalium , immo di vegetabilium . Cat- euli .
397쪽
386 Pissica specialis Sectio Ius. II.
3ο3. Q Ubstantiae, quae communi nomine terrao audiunt, in hoc omnino conveniunt, quod sint universam magis molles, minus cohaerentes, friabiles; differunt nihilominus ab invicem gravitate, duritie, mollitie , colore, aliis. que proprietatibus: omnes autem ad maturii classi hcationem apte, congruenterque referuntur.3o . Pendet differentia terrarum haud dubie a varia particularum eas constituentium combinatione, quantitate, dc natura, neque enim substantiae homogeneae sunt, pIurimis materiis peregrinis, atque haetereo ne is commixtae haud secus , ac alia quaeque fossilia . Hinc speciatim quaedam steriles, quaedam frugi serae sunt; nonnullae virtute medica pollera dicuntur, quae
idcirco sigillatae audiunt, quod re ipsa illis sigillum imprimatur , ne ab aliouo adulterari possint; cujusmodi censetur terra Lemnia, Chia, Melitensis, Silesiaca, Laubacensis &c. Aliae usibus pictorum deserviunt, ut Ocbra dic. a 28
31 Terra , quae & caput mortuum , est unum ex elementis corporum, ut dicium est ruIS .&s q. . Inter vulgares terras mixtus pinguior seu oleosior est Rrgilla , quae pinguedine sua aqua diluta sit ductilis, re tenax; & ideo figulorum artis materia est . Μinus pinguis est Μarga, quae tamen salibus abundat, & I vis est,έ adeoque rara. Maera demum ac compacta est creta, seu communior terra. Terris adnumerari solet etiam arena , quae tamen est potius conseries lapillumiorum omnis generis , di ideo phares sunt arenae spe-
398쪽
De omni mixtorum genere . 3873s s. Fertilitas terrae ex copia salium & leorum provenit , quae dum per nutritionem vegetabilium absumpta sunt, simo animalium,
aut vegetabilium cineribus, aut corporum putrefactione resarciuntur, omnia enim seu vegetantia , seu animalia uti ex terra salem, di olea attrahunt, ita eadem etiam refundere valent. Experientia equidem docet, agros quosdam vehit sponte sua vegetabilia pro rre, dum
interea alii etiam culti non nisi aegre ea proserunt, at enim hoc ipsum a multitudine salium,& oleorum habetur. Porro varia vegetabilia va
rium salem, idem esto de oleis, sibi proprium
deposcunt. Hinc quia non omnis generis salubique reperitur, etiam non omnis fert omnia
tellus. Sic sane idem frumenti genus pluribus
annis continuis in eodem agro seminatum non
proficit, assumptis quippe per nutritionem salibus solum languescit. Similiter a salis diversitate praecipue provenit, quod ejusdem speciei
etes ex diversis generibus lapillulorum componentium: quaedam terrae atque arenae aliorum fossilium partes minutas sensibiles habent, quaedam adeo copiosas, ut in si1gnes praestare valeant euectus. Terrarum sertilitatem a salium OIeorum que abuti dantia pendere nemo nescit, cum ea omnia quae hisce abundant, omnes norint agris, hortisque impertiri ut fertiliora fiant: hine nives, quia salibus , nitro prae sertim abundant, arva fetu ant; sicuti &Nili aquae aegyptum ; derivantur enim a terris valde nitrosis. Acriores tamen sales plantis sunt nocivi ; unde stercora non ante terrae miscenda, quam aliquandiu sales exhalaverint aeri libero exposita. Tertae autem saxum dae iacile noscuntur ; sunt enim subnigrae , pinsues. tenaces. graves ; quamquam si nimium tenaces, minus incile olea salesque earum plantae exsugere Valaant, oc in ipsis radices dilatare nequeant.
399쪽
388 PDfica specialis Sectio III.
Plantae non eodem modo in quavis Provincia vegetentur, fructumque serant ; vitis ejusdem generis ad Rheni ripas optimum vinum, in Danubii montibus acetum praebet . Licet Danubius magis, quam Rhenum ad Austrum vergat, immo ejusdem speciei vitis in eadem regione plantata vix unquam ejusdem bonitatis vinum largitur, quod utique non calori qui ejusdem esse vigoris supponitur, sed terrae proprietatibus tribuendum.
3o6. T Apides sunt corpora sossilia magis com- a pacta, non Diabilia , minime ductilia , nee malleabilia, seu ope mallei extendibilia , quae
in aqua non solvuntur, ut salia, nec liquescunt ut terrae, nec in oleo solvuntur, quemadmodum sulphura . Lapidum Ordines ex Galleris supra recensuimus, quod autem ad genera, & species eorundem attinet, ea determinare idem tantum non foret , ac lapides ipsos dinumerare ipso satente Linnao in oss. μι. pag. 2I9. tanta nempe lapidum varietas est: unde satis nobis erit de quibusdam in specie agere, praecipuasque earum proprietates expendere , praemissis tamen nonnullis, quae in universum ad hane fossilium classem pertinent.
I. NON OMNEs LAPIDE1 IN PRIMO RERUM ExoRDio A DEO PRODUCTI FUERE, SED FUCCEssu DEHuM TEMPORIs ETIAM ORTI SUNT, HODIE IR ORIUNTUR , ORTIQUE INCREMENTIUM
400쪽
De omni mixtorum genere. 3 89 SUMUNT. Nam multiplici experientia teste in silicibus lapilli pellucidi intus conclusi reperiuntur. Sic quoque in durissimis Indiae lapidibus gemmae siepe delitescunt. Ita Romae in statua
marmorea quatuor magna serri frusta, quibus veteres lapicidae ad exscindendos lapides utebantur , inventa sunt. vid. Bulisi Dissert. ad Peια
Hotton. Plurima alia exempla corporum peregrinorum lapidibus conclusorum partim apud Stenonem tract. de solido intra solidum, partim pud Scheucheterum hist. nat. P. 3. p. 68. 69. aliosque leguntur. Iam vero quomodo ejuscemodi peregrina corpora intra Iapides recipi, concludique potuissent, nisi recentius hi, quam illa corpora nati fuissent 8 Porro uti lapides recens producuntur, ita
productos incrementum sumere pariter iterum , iterumque compertum est. De Marmore testatur id ipsum memoratus Baglivus , tract. de veget. Iap., & D. Μ eous refert lapidem intra vitream phyalam ex aqua ita volumine suisse auctum , ut per collum non amplius eximi po
SCRIBuNTUR . Nam vivere, vegetarique ea demum recte dicuntur, quae eiusmodi fabriea, ac partim organica compositione gaudent, ut d rerminatos praestent motus , suecusque nutritius aliive humores in suis vasis determinata lege moveantur , praeparentur; in certos usus, ac fines distribuantur; atqui vero ejuscemodi fabricam , ac partium organicam compositi nem, ejuscemodi humorum motus nemo vel in