장음표시 사용
371쪽
36o Pissica specialis Semo II.
283. Fundus maris hoc tempore. prorsus inaequalis est, diversisque haud dubie ex materiis constat, quales nempe & Plantae, & Animalia, quae in eo reperiuntur, requirunt II 6 : N que
spatium aer suerit compressus ab aqua sphaeram subeunte , indicante nempe signo relicto in virga praedicta ab oleo , quod ut levius aquae supernatabit semper et porro cognita sphaerae & tubi capacitate iacile dignoscitur quantum aeris in sphaera adsit ante immersi nem, & ratio spatiorum, quae in maria fundo , & insuperficie aer ipse occupavit , & silc quantum fuerit ab
aquae pressione condensatus. Hinc autem altitudo aquarum supra iandum eruitur : etenim aqua premit
aerem in ratione directa altitudinis suae , di quidem
ita , ut 32. ped. circ. altitudo respondeat pressioni totius atmosphaerae: aer vero sere comprimitur in ratio
ne directa pressionum : ergo sicuti in profunditate 32. ped. aer redigi debet in subduplum i patium , ita in dupla, tripla, centupla&c. prosunditate, in subtriplo, subquadruplo &c. spatio aer coarctatur.
II 6 Donatus in op. dein I ria naturale savio&c. singillatim observavit sere nullum esse discrimen maris Adriati ei fundum inter dc terrae superficiem einvenit nempe in eo montes , valles , antra , sontes , flumina aquae dulcis plura marmorum genera , lapidum, metalla, fossilia, loca alia ex puro saxo , alia ex ar gilla, arena &c. conflata. Reperit etiam vestigia plura, uti sepulchra, lapidum acervos , signa non dubia ibi olim terras suisse habitatas . Animadvertunt plures iandum maris jugiter ab aquis in illud a terra fluentibus attolli, fluvii enim argillam, arenas dc limum maxime secum vehunt: sed quantum saeculo quovis attollatur vix conjicere licet; ex plurium Oblervationibus videtur non plus statui posse , quam semipedem .
moniam in maris medio inveniuntur fluvii aquae dulcis; apparet ab his torrentes aliquos e marinis pro Venire . Cum enim maris fundus continente si valde humilior ; apparet pluviales aquas amplarum regionum Per varios meatus coire in unum cuniculum posse, qui
372쪽
De tellure . 361que dissiculter horum ratio , & origo ex dictis cap. II. perspici poterit. Porro suos quoque
sandus maris alveos habere videtur , per quos marini torrentes diversis plane directionibus , 'uam generalis maris fluxus expolcat, serri observantur. Sic cum a litoribus Gulaeae in Africa oceanus Atlanticus ex ortu in occidentem seu versus Americam generali cursu tendat , tamen rapidus ejuscemodi torrens a capite Uiridi usque
in sinum Fernandopo, nempe ex occidente in Ortum affluit . . Similiter Comes Marsit glius animadvertit Mare mediterraneum alvei sui latere in occasum, alio latere in ortum profluens circuibium quemdam vorticosum facere.
directione sere horizontali sub ipsas aquas maris erumpat ostio pergrandi.& sic profluentem in mari et-liciat. Sed torrentes alii amplissimi ,& longissimi ea sam potentiorem exposcunt: hi scilicet oriri videntura fluxu, dc refluxu maris. Observare est in fluviis non longe a ripis , quae aquarum directioni opponuntur, tracius aliquos, in quibus aquae repercussae contraria penitus , aut alia directione feruntur . Non aliter ex trepercamone immo impedimento, quod fluxui aut re fluxui afferunt littora continentis aut insularum fit ut variis modis detorqueantur directiones aquarum aD fluentium aut refluentium a diversis plagis , quibus
detorsionibus fieri debet, ut aliqui quidem impetus se elidant, sed plures quoque in mediam directionem se
componant .&ita uniti torrentes valde rapidos cieanc.
Nota haec pertinet ad numerum με. 364, si ir) Idest eversa terra ab ignibus IulMerraneis mineralia sua evomuit, inter quae talia, & bitumina: immo pluribus in locis ex illis montes aut amplos sundi tractus confecit: sic insula Ormus est veluti ingens mons salis; passim scopuli aut fundi marini solum e salibus aliisque fossilibus constare inveniuntur. Aquae igitur haec ubique solventes taliae amaraeaue evasellunt,
373쪽
284. Demum reperiuntur aquae marinae in locis distantibus a mari , quae scilicet post evaporationem copiosum salem marinum deponunt, veluti in suinis Halensibus , dc Luneburgensibus. Extant item non pauci sontes , ac lacus, uti lacus Hurarum in America ,& alter in Mon- te Stella Hispaniae , qui perpetuo maris aestum participant. Exinde autem colligitur, negari non posse submarinos quosdam ductus , ac gurgites, per quos maria proserpunt, di sorte plane inter se invicem uniuntur, maxime si ea fidem merentur, quae nonnulli Urinatores hac super
283. Maximopere ipsae aquae marinae ab M liis, quae in tellure deprehenduntur, differunt; di salsae enim sunt, di amarae, quaestio proinde
oriis& conservantur justiter. Hinc , quia aquae calidiores plus salis solvunt re admittunt, in Eona torrida mare salsius est ἰ quod tamen etiam ex pluviis ibi longe rarioribus quam versus polos, & ex copiosiore evapo ratione est ; utrumque enim minorem aquae dulcis quantitatem affert illi Oceano, quam isti; ac tandem forte etiam aliquid confert. salium copia ibi. major Dixi lusiter conservari maris salsedinem, quia exiguis sima quantitas salium ac bituminum , quae cum is en tibus vaporibus aqueis a mari avolat ; compensatur tum a solo & montibus, qui in ipso mari ex illis sese silibus sunt, tum ab ipsis aquis fluvialibus , quae hu jusmodi particuIas sere non minus ac vapores admix tas his oent. Praeter bitumina vero etiam alia fossilia ab Auctore n. seq. indicata ad amaritudinem maris conferre, dubitari nequit, quum & ipsis penitus mare non careat, & in terrae subversione per mare sparsa fuerint: quod autem amarorem similem aquae marinae indueere queant expertus est Μarsigi ius in spiritu carbonis fossilis, de Musehenbroekius in spiritu destillato ex lithanthracibus; hos enim spiritus & salem miscen tes cum aqua dulci eam in marinam converterant.
374쪽
De tellure . 363 oritur: quae causa, ae origo huius salsedinis, a
que amaritudinis. Nos ita censemus.
SALSEDIMEM sUAM MARE HABET EX PARTI CuLIS SALIUM , AMARITUDINEM VERO POTIssIMUM
A BITu Mi ME. Quod primum ad salsedinem attinet , nemo sane jam dubitare potest , eam particulis salinis deberi , posteaquam has ini aquis
marinis re vera contineri innumeris experime iis, atque observationibus compertissimum est. Porro quod amaritudinem concernit, &. haec utique ab eo repetenda est, quod amarorem passim inducere solet , quodque in marii frequenter reperitur; sed utrumque bitumini competit: de primo dubium non est ; alterum animadversiones Boylii , & Cl. Μarsiglii observationes testantur, proindeque &c. 286. Sed ultra hic quaeritur: indene jam a mundi principio aquae marinae salibus sitis, suoque bitumine instructae, ideoque falsae, amaraeque fuerint, anne quoddam temporis lapsu salsedinem suam, amaritiidinemque acquisiverint 'Primum credibile non esse existimo , , quippe quod neque cum phaenomenis, nequo eum: rite ordinato ratiocinio conciliari posse videtur. Certe enim distincta est salis natura ab aquis, i de quidem, quod experientia quotidiana docet, tam lis , quae successivis aquae alitonibus soluta- eandem salsam demum essiciat. Tum videmus dimstinctas , dc proprias sedes salibus .a; DEO, ac
natura adjudicata esse; an non igitur analogiae, dc ordini corporum compositorum repugnabit, , illud in origines rerum refundere,.quod experimenta ostendunt non nisi cum lapsu temporis obtineri t Quare ita. demum, malim de . re' omni statuere.. 2ST.
375쪽
36 Pissica specialis Sectio II.
287. ASIAE MARINAE PROBABILIUS PRIMUM DULCES FUERE , TEMPORIS FERO LAPSU SALSAE, AMARAEQUE EVASERUNT PER PARTICULA s SALINAS, AC BITuMINOSAS , EAS POTISSIMUM , QUAE EX INTERIORIBUS TELLURIs ACTIONE IGNIUM SUBTERRANEORUM EIECTAE , SUBINDEQUE sOLUTAE, AC
ELIx ATM sUNT. Ut opinionis hujus probabilitatem amplius perspicias , nihil sere opus fuerit ,
quam ea , quae cap. II. commemorata sunt, con
ferre . Inde nempe allegatae causae , & possibilitatem, & lassicientiam intelligere licebit. Ii 7 288.
Nota i haec pertinet ad num. 293. pug 369. 318 ὶ Mirum noc phoenomenon aestus maris , quod omnibus Philosophis ad Neuvionum usque crucem n Nerat, paulo explicatius exponere aequum est . Quum itaque aqueam molem rotundam vis Lunae in sphaeroi- dicam, cujus axis major per Lunae centrum transeat, convertens aestum producit e I. Iis in locis , qui axi huic sunt propiores seu quorum Eenith, aut nadir pro Pius Luna culminat, aestus erit major. a. Hine Luna ad boream declinante, in locis borealibus aestus respon dens transilui Lunae per meridianum si eriorem major est quam si ad austrum declinet vel sit in aequatore; alter aestus est minor: e contra se habent aestus, si ad austrum declinete si Luna autem sit in aequatore maximi aestus sub eo sunt; in aliis locis vero, ut patet, minus disserunt inter se uterque aestus diurnus e summa tamen utriusque, seu aestus medius inter diurnos per calculum invenitur major quocumque medio posita Luna declinanter atque hoc sensu debet accipi observatio n. 29I., & 2. 292. allata. 3. Item in locis adsopolo alterutri proximis ut Luna in transitu per meridi um inseriorem modicum sub hori Eonte mereatur, illi transtui aestus non respondebit , s ed potius depres so aquarum etsi minor illa , quae est cum propior est Luna horizontio ergo ibi unicus aestus, quod vere Observatur. 2. Retardationem eam , de qua subdit statim a
Gor, evenire debere sic confirmatur . Ex dictis supra ad
376쪽
De tellure , 363 288. Alii equidem , qui nobis clim etiam aquas marinas successu demum temporis salsas, atque amaras evasisse contendunt, aliunde ipsarum particularum salinarum , ac bit liminosarum, quibus illae refertae sunt, originem repetunt ; tum in specie pro amaritudine praeter bitumen alias materias , puta olea varia, e X halationes terrestres , sulphureas , minerales , antimoniales &c. accersiint; sed haec discutere non vacat, satis sit utramque nostram asserti nem utcumque restrinxisse.
289. Neque opponat quis: I. Multae piscium marinorum species utique in mundi exordium refundi debent, illi autem pisces non nisi in aqua salsa vivunt, itaque mare mox sub mundi exordium salsum esse debebat. 2. Providentiae Divinae fuit, facere, ut sub principium aquae marinae haberent , unde a putrefactione prae servarentur , ideoque sub aequatore illis plurimum salis concessum est . Nam ad I. quod modo pisces marmi in aliis aquis vitam non sustentent, id ab assuetudine provenire potest: nunquid etiam homines reperinntur,
ad Lunae anomalias, apparet quod Luna ante appulsum ad meridianum alicujus loci aquam ex occidente ad eum locum attrahit e quando culminat, undique et post culminationem vero ab oriente ; at quae ad Occi dentem est, ob vim inertiae retinet vim prius tibi impressam ad eumdem locum; neque enim momento tem . Poris aqua ad locum, ad quem trahitur . pervenire p
test, sed tempus aliquod insumit ad affluendum illuc ubi minor est pressio terrae centrum verius ἔ unde ad huc postea ad ipsum affluit ;& ideo maximus aquarum confluxus' duabus circiter horis cum dimidia Lunae
culminationem sequi , uti reipsa in libero oceano ac cidit.
377쪽
3 66 Tissica specialis Semo H.
nui ob eonsuetudinem meliori fruuntur valetudine super mari, quam super terris commoram tesy Αd a. Falso supponitur aquas marinas non corrumpi, & putrefieri; contrarium enim o servavit, expertusque est Bortius. Quod sub a quatore aquae salsiores sint, quam alibi, ratio est, quia aquae calidiores plus salium solvunt, quam frigidiores.
am. Ita Stus marini phoenomena triplicis ge- ME . neris sunt e diurna , menstrua , ac
Ad diurna pertinet: quod singulis diebus mare sub aequatore, di in locis sequatori propioribus bis atfluat, seu intumescat , di bis refluat,
seu deprimatur, nempe intra 24. hor. & 48. minuta ; hoc autem temporis spatio Luna a meridiano loci cuiusvis digressa revertitur ad eumdem, ut adeo inter singulos affluxus , di refluxus intercedant Ia horae, 24. minuta. Praeterea observatum est in portubus versus apertum Oc anum patentibus aestum fieri aliquot horarum intervallo post Lunae transitum per meridianum ἔin plagis vero oceani aliquantum interclusis muruto tardius ς hinc si retardatio ad I 2 prope horas extendatur, videbitur in illis locis aestus fie. ri ante transitum Lunae per meridianum, vel ti ad Portam Gratae. Euterus advertit affluxum tribus horis ante transitum Lunae per meridianum contingere, cum tamen re psa praeceden
378쪽
De tellum. 367tem transitum p. horis iequatur. 29 I. 2Estus menstrui haec phoenomena sunt:
I. Paulo post Syzygias Solis,oc Lunae aestus maximi consurgunt ; minimi sunt paulo post quadraturas. Secundum observationes aestus maximus ad minimum ejusdem mensis intellite mensem lunarem synodicum in , qui 29 dies Iahoras, ψ . minut. , 3 secund. , II tert. continet , se habet ut o ad y ; nonnunquam differ talia adhuc major est . a. aestus eo majores sunt caeteris paribus, quo Luna telluri vicinior st , idque in majori ratione, quam inversa du- .clicata distantiarum . 3. .Ritus quoque caeteris p ribus majores contingunt , dum Luna circa
a maiorem versatur , minores autem , dum ab aeq, atore recedit. 2Eistus annuus sequentibus observationibui continetur: I. aestus majores caeteris pari-bux fiunt, quo minor Solis e tellure est distan- adeoque majores hyeme, quam aestate; di Liarentia tamen longe minor est ea , quae ex diversis Lunae distantiis oritur. 2. In Syzygiis solstitiorum aestus. minores fiunt, quam in Syzygiis aequinoctiorum. Contrarium autem accidit in quadraturis. 3. In aequinoctio verno maximus aestus maris incidit in primum illius diem; in aequinoctio autumnali non tantum minor est
aestus, sed etiam subsequitur illud.
COMBINATIs . Ad assertionem stabiliendam nihil quis requisiverit, quam ut ostendatur , phceno mena aestus marini his positis optime explicari.
Itaque sit c Fig. 76. λ Luna L , Terra T ,
379쪽
368 Pissica specialis Sectio II.
a trahet generatim Luna non tantum totum terrae corpus T , sed etiam singulas quasquae illius partes; speciatim autem trahet Luna aquas in G constitutas directe , & quidem magis has, quam centrum terrae magis ab ea distans, unde imminuitur aquarum istarum gravitas in tellurem. Porro trahit quoque Luna partes hinc, Sinde in quadraturis respectu sui positas directionibus obliquis L D, L F; quare motibus o liquis juxta leges mechanicae resolutis patet Mutias ex hac attractione urgeri versus tellurem, atque adeo gravitatem earundem in tellurem augeri . Iam vero fieri non potest , ut collateralium, S undique a Luna oo. gradibus distanti aquarum gravitas augeatur , imminuatur vitis illarum, quae directe Lunae stibjectae sunt, istae ab illis attollantur , leviores nempe avioribus per principia Hidrost. ser ergogum, re elevatio aquarum sub Luna , & colla-lerales aquae undique ad distantiam po graduum a Luna positae deprimentur , ac minus altae e runt, quam forent sublata Lunae actione. Deinde eodem tempore idem continget in hemisphaerio opposito Lunae , scilicet in E. Nam aquae eo in loco constitutae cum magis a Luna distent, quam centrum terrae, minus quoque a Luna trahentur, quam ipsa terra; & hac vi se terra ab iis separare nitetur , unde hiatus fiet, in quem confluent undique laterales aquae graviores fa & ita fiet alterum aquae jugum in hemisphaerio Lunae opposito , integraque maris supernetes adipiscetur figuram sphaeroidis, cujus
axis. major continuatus per Lunam transiret. Quare patet aquas intumescere in unoquoque loc
380쪽
De Iesiure. loco, cum Luna tam supra, quam infra horizontem ad meridianum accedit , detumescere autem cum locus a Luna quadrante circuli distat; hinc, quia bis quotidie per meridianum loci cujusque Luna transit, bisque quadrante circuli ab eodem distat, bis quotidie aquae in quovis ejusmodi loco intumescent, bisque detumescent. II 8 Porro maxima actio Lunae fit in aquas directe sibi subjectas, & ideo si te
ra quiesceret, maxima elevatio, seu major axis sphaeroidis directe Lunae responderet , sed cum aquae ex motu vertiginis circa axem ab occidente in orientem volvantur, quamvis tunc actio Lunae aquas ad se trahentis decrescere incipiat, non tamen nulla est, ideoque pergunt aquae attolli, usque dum semi quadrante circulia Luna versus ortum semotae ad maximam altitudinem pervenerint, quae adeo non nisi duabus aut tribus horis post appulsum Lunae ad meridianum loci habebitur. Simili ex ratione major aquarum depressio non erit, praecise in
locis 9o gradibus a Luna dissitis, sed paulo
2ς4. Hactenus solius Lunae actio considerata est; sed facile concipitur, similam quoque esse debere actionem Solis, ex quarum adeo acti num combinatione pendet , quidquid reliquorum phaenomenorum tum diurnorum , tum menstruorum, ac etiam annuorum est, uti jam
porro singula ostensuri sumus. Iis I. Si
Α a am- 339 Sed primo oecurrit ostendere suffeere vires utriusque luminaris ad quantitatem aestus , quae est, Producendam . Itaque aestus major est quo plus auge