장음표시 사용
401쪽
39o Pissea specialis Sectio III.
ino aliquo vero lapide deprehenderit; immerito igitur vita aliqua lapidibus vel vegetatio adseribitur. Atque hinc quoque intelligi inis gratis pertendi , eos ex seminibus, vel ovulis in tum suum habere, quippe pro quo nec ratio, nec e perientia militet. Non experientiae quis enim adhuc ejuscemodi semina , vel ovula sensu o, servavit, uti tamen semina plantarum observata sunt 8 non etiam ratio: eum namque lapides corpora organica non sint, cur seminibus, vel vulis opus site
III. itaque rectius de lapidum ortu, ac g nesi ista statuimus:
I RECENS SECUNDUM NATu RAE ORDINEM ORIUNTUR, EX MATERIA QUADAM FLUIDA, SIUE SUCCO, QUEM LAPIDIFICUM VOCANT, PARANTUR .
Sane experientia hoc quam maxime testatur,
di confirmat, nam primo nisi substantia lapidea fluida, vel apprime mollis aliquando fuisset, quo modo intra lapides corpora peregrina con- eludi potuissent ρ deinde quotidie etiam ex K dinis lapides molles, & fere lutei eruuntur, qui posthae libero aeri expositi eam demum, quam deinceps praeseserunt tirillam induunt. Quantum porro a Philotaphis, di Chemicis insti tuta circa lapides tentamina docent, rid.
ris, salibus, olais , sive sulphuribus. Quoniam
autem singulorum , diverfissime species sunt, modique pene innumeri, quibus ea praeparen tur, ac misceantur, insumerae pene inde lapidum species nascantur , est necesse. Ceterum,
402쪽
De omni mixtorum genere. 39 quomodo massa aliqua fluida in firmam abire queat, vel ex iis, quae in Physica generali de coagulatione, er stallietatione , &Armitate dicta sunt, magna ex parte intelligi poterit: magis quoque quoad ipsos lapides perspicuum hoc facientea, quae nune in particulari de his tradituri
3o7. Lapidum universim quatuor ordines ex alterio supra assignati sunt. Inter eos, qui ad
primum ordinem , scilicet Calcarios reseruntur, specialem attentionem merentur. I. Marmor, quod ex terrestri materia magis subtili , & quidem margacea juxta mallerium, argillacea autem iuxta Lin eum oritur . Huic terrae accedit sal alca linum nunc magis , nunc minus volatile cum materia sali eommuni affini, dc liquore bituminoso omnia haec arctissime
combinante, non raro vaporibus, seu exhalationibus metallicis impraegnatur, hinc colorum va- rietas, de elegantia.
a. Alabastrum species Marmoris , eui tameta gravitate cedit, multoque illo tenerius, ac seia. bilius est. 3. Lapis sidius , seu Marmor unicolor nigrum cujus attritu aurum, ec alia metalla probantur. 4. Lapis bononi sis est Gypsum irregulare, Iamellosum, calcinatum, in tenebris Iucens. Nintat autem Uvallem phosphorescentiam omni a calcariis lapidibus calet natis communem esse. 3o8. In altero ordine, qui nempe lapides via trescentes complectitur, praecipui sunt. I. Silex substantiae perquam durae ex particulis arenae transparentibus arctissime invieem conjunctis compositus, caloris vi liquefit ch,
403쪽
lybis, aut etiam alterius silicis imi tritus scintillas emittit . Silices , praesertim qui in litore maris reperiuntur , calore graviores fiunt , uti resert Hen elius.
Silices duplicis imprimis generis sunt, scilicet Silices gregarii, & subdiaphani varie eoioratiebates , cujusmodi in specie sunt Cameolus tum albescens, tum rubescens . Carneolus albescens simpliciter Carneoltu . Carneolus rubescens etiam dicitur. Chalaedonius vix pellucidus, nebulosus, colore criseo mixtus. Onyx vix semipellucidus fasciis , aut stratis diverse coloratis ornatus. Opalus colores pro si tu spectatoris mutans. Achates fere pellucens , diversis coloribus nitens, &c. &c. Silices tunc generari censet Cel. PulcheSpect. Natur. Tom. 3. cum aqua intra cavitates terrae seu margaceae, seu cretaceae , seu argillaeete id, quod de bitumine, salibus, succis oleo. sis secum vehit, deponit, quae deposita aqua e- vaporata in massam duram demum coagulantur. a. λινψlex duplicis iterum generis; ,&Iaspidei. Inter posteriores reseruntur Ο-pacus , versicolor, communior tamen viridis est. Lapis laetuli colore caeruleo , di alio mixto, cupriser. Porph strites Iaspis durissimus , rubeus Iapillu. Iis variis inspersis . Porphyritis species est ea , quam Itali Gradito rogo vocant.
3. Crastaui , gemmae , seu lapides pretios sic
dicti non tam ob . pretium aliquod intrinsecum, quam ob raritatem , indeque oriundam carita
404쪽
De omni mixtoriam genere. 393tem. Omnes hi lapides primum diaphani 1 unt, tum non secus, ac salia sub certa uia raparent I 29 . Gemmas ex materia nuida oriri
per ra' inter lapides figurae constanus irequentiores sunt Crystalli; cuius tres species Geostrius nilmerati
primae rarioris figura rotunda est, etsi saepe a rotundi tale aliquo modo deficiat: altera quae reperitur in Il
landia , & quibusdam Galliae I is , figura rhomboidam Ii donatur. & fissilis est juxta omnes suas facies, α ι
contundatur in pulverem, microseo pio obstruantur e jus particulae este laminas rhomboidales. Tertia rupea dieitur eo quod non ut illae in terra sepultae , sed in rupium foraminibus inveniatur saepius pensilis, velut, coni ex aqua stillante e lapidibus Dyeme glaciata pen dent: ejus figura est duarum pyramidum basis exago itae inter se basibus junctarum, aut prismatis balis iti dem hexagonae, & in duas dictas pyramides terminari tis: apparent etiam in faciebus' hujus cryltallis eici paralleli lateribus basis . Μanifestum est conit an tem figuram horum lapidum supponere caulam eorum genericam certa lege agentem , idest aequalitatem attractionis particularum , quae successive adjunguntur, quomodo dictum est de Chimi ea crystalligatione n. 369. phys. gen. . Item videntur crystalli rupeae exiit a pendulo, & locis, in quibus inveniuntur, ex illi licidiorum salibus, terrisque eoncretis oriri; sane Hen helius orig. lap. p. 63. Cryst llos subdiaphanos odore, saporeque carentes, prismaticas, Isne non fluentes, i nullatenus solubiles in aqua etiam fervidissima ait ad latera vatis ampli, in quo sit reposita urina, si bene obturato ejus exiguo orificio vas per ρ annos in loco te oldo asservetur. Insuper sicuti ine hi micae crystalli ita etiam & naturales ex lamellis sibi & axi prii mitis crustallici parallelis componi probat . Istandica; inrupea etiam id se observasse Beccarias asserit disertaet.
Julia donia rifraetione det Cristallo di ROcca in aliquibus
scilicet veluti corrosis: indicat demum duplex rei ractio, quam lux per crystallos Isian dicam α rupeam transiens patitur: Nam ex ejusdem Beccariae obter' a rionibus dupleκ refractio illa non accidit. cum radius
intrat crystallum directione parallela ejus axi , lea lamellis; sed tantam cum eas secat.
405쪽
per crystalligationem , aut certo simili modo, quo salia in crystallos abeunt ait alterius extra dubium esse, id vero contendit, varias crystalligationum figuras magis a diversis terris salibus immixtis , quam ab ipsis salibus pendere, pro quo complura exempla in medium adducit p. I 63. Gemmarum varius color est , quem ex variis exhalationibus metallicis oriri optime confirmat Encaustum industria , qua ex vitro m taliorum admixtione gemmas per artem efficiunt a veris colore multum non differentes, ut ut quoad alias dotes iis inferiores. Sic vitrum redditur flavum ex injecta rubigine ferrea, caeruleum fit admixtione cupri , si vero cuprum saepius calcinatum fuerit, color rubeus evadit, cujus artificii auctor Hunkelius est &c. Juverit quarundam gemmarum proprietates,& nomina secundum duritiei gradus in particulari recensere :Adamas est gemma pellucidissima , colore a- queo, omnia corpora nota duritie superat, ideoque illis secandis , & poliendis adhibetur; ille
vero non nisi se ipso politur . Solis radiis per aliquod tempus expositus phosphorescit . Ceterum Adamantem malleo non posse conteri, nec igne domari, in hirci tamen sanguine emolliri,ae solvi inter fabulas physicas referendum. Rubinus est gemma pellucidissima duritie secunda . colore igneo , unde etiam carbunculus
Saphirus e st gemma caeruleo .colore in igne fugaci. Tv. xius est gemma aureo colore in igne durabili .
406쪽
De omni mixtorum genere. 39ISmaragdus est gemma colore viridi in igne
Chosolitus est gemma colore viridi subflavo in igne fugaci. et stus est gemma colore violaceo in igne
Grannatus est gemma sere pellucida colore
'aeinibus est gemma plus minus pellucida colore ex flavo rubente. Gemma hodie sub hyacinthi nomine nota est species Rubini , ut aliqui volunt, nec coloris rubri , sed flavo rubri , aut erocei. Hyacinthus vero Plinii, & veterum coloris violaces erat , & species Amethisti hodierni . Grannatus ex adverso veteribus nomine Amethysti veniebat. Universim inter hodierna, di prisca gemmarum nomina mira confusio re
peritur. Viae Bottii de Boot tractat. de lapid. , di Uvordvvard de fossilibus p. 69 . Olim gemmarum vis medicinalis mirifice depraedicabatur, hodie sere exploditur.3o9. Ex iis , qui ad tertium ordinem perti
nent notabiliores sunt. I. Marmor serpentium species lapidis ollaris , viridescentis coloris, & marmoris instar variegatum , ac tornari se patiens. Σ. Asbestur, linum montanum constat mollibus iisque parallelis silamentis facile ab invicem separabilibus , . ex eo lintea , ac papyrus confici possunt, praeterea ellychom praebet e. g. lampadibus ita Hendis idoneum , ut , dum oleum consumitur ipse una non consumatur.
407쪽
3 6 m Pa specialis Sectio III.
3io. 4Ιnerae sunt fossiilia ex terra , vel lapi-1V1 de composita sale, sulphure, aut metallo impraegnata ; inter Mineras primo ordine
3II. Salia dicuntur eae minerae , quae ad Lgnem liquescunt,& in aqua solvuntur, solutaeque saporem imprimere valent. Horum duo genera sunt, ex quibus tertium dein consurgit.
Primum est Sal astali , cujus hi characteres sunt: I. Crystallietationem ita respuit, ut potius sub massae spongiosae, vel pulveris serma sese exhibeat. a. Ad ignem pars hujus salis liquescit, Spermanet, diciturque alcati fixum , pars abit in
Vap rem, & avolat, vocaturque aleati υolatile , 3. Cum acidis effervescit. q. Linguae saporem cum sensu urentis acrimoniae conjunctum imprimit . Alterum est sal acidum , quod I. nunquam forma solida extat. a. ad ignem vel avolat, Vel naturam suam mutat. 3. cum alcatinis es- servescit. q. linguam sapore, quem acidum n minamus , serit. Tertium genus, quod ex acidi, alcat inique commixtione existit salia neutra , media, enisa,
fassa , hermaphrodita complectitur, qualia sunt. I. Sal fossis , fontanum , & marinum , quae non specie, sed Ioco tantum, & modo, quo ςruuntur, inier se discrepant. Fossis, quod tiam
408쪽
De omni mixtoruin genere. Φ97tiam sal gemmae appellatur , concretum jam, et variis coloribus tinctum in sodinis Poloniae,
Rumae &c. magna quantitate invenitur, dc aqua solutum in usus humanos praeparatur: Fo tanum ex aqua sontana salinis particulis reserta, di in vastis lebetibus igni vehementi impositis evaporata producitur. Marinum in fossis ad maris litora in quibusdam Regionibus calidioribus hunc in finem paratis formatur; aqua enim marina in hasce fossas introducta, Solis calore evaporata sub crystalli specie sal in fundo relinquit: Triplex hoc sal sessile, soni
num, ac marinum vocatur sal commune, seu muria, eo quod ad cibos condiendos,& praeservandos adhibeatur in culinis . Figura chrystalligationis hujus salis est cubica . . II. Atamen figurae post crystallitationem mctoederae, constat ex acido sulphuris cum terra quadam margacea combinato. Datur quidem alumen nativum, sed rarius, communiter ex mineris alumini seris uti caetera salia regni mineralis paratur. Magna illi vis constringendi inest. Illius solutione lanam imbuunt tinctores , ut
huic color tenacius adhaereat, charta quoque a quae aluminosae imergitur, ut attramentum non transmittat.
III. Barax, isque duplicis speciei : Borax crudus , caerulescens, hexangularis, qui confundendus non est cum crysocolla nonnullorum . Borax hic persis Tinebri dictus ex India orientali asportatur , & constat sale alcatino minerali cum pauxillo salis acidi, vel iuxta Bottium salis communis e terra aliqua subcaerulea combinato. Sa. por ejus primum subdulcis, dein vero . urens est, in
409쪽
gys Pissca specialis Sectis III.
in crystalligatione figuram hexangularem assuiam it. Borax depuratus , albus , octangularis ex b race crudo artificio peculiari , & inter arcana reputato Venetiis, & Λmstelodami paratur. Uid. VVordvvard. de fossit. p. 7 I9.,& Uvaller. p. 248. IV. Natron, si ve Nitrum Veterum in AEgypto adhuc hodie frequens admodum affine Boraci est: antiquis aedisciorum parietibus, praesertim, si haud procul sint urinae exhalationes adhaerens reperitur, hic Sal natron murorum, sive AEphronitrum vocatur, & a nitro omnino differt, cujus vera mater est terra nitrosa. vid. Uvall. p. 2IT. & 23 o.
V. Nitrum hodiernum est sal figurae hexagonae prismaticae ex acido universali, seu sulphuris, ex sale alcatino cum materia inflammabili, oca qua combinato constans; usus ejus praecipuus in pulvere pyrio est. VI. Vitriolum est sal fossile constans sale acido, & terra metallica , pro cujus differentia Vitriolum Veneris, sive evri coloris caerulei, πινiolum Μartis , sive ferri coloris viridis , HIriolum Zinei coloris albi evadit. Sal Zmmoniacum, quod vel fossile, & naturale est, ut Africanum, ves factitium ex qui que, ut passim creditur, urinae partibus, una parte salis communis, & semisse unius partis fuliginis ; est saporis acris, & urinosi .gIa. Haec salia ex commixtione acidi, atque alcatini salis orta vel in igne perdurant, uti Uitriolum , Alumen , Nitrum , sal communis , di Borax; vel avolant, ut sal Ammoniacum. Porro ex his varia quantitate, di specie pommixtis mediante destillatione Aquae stulae, seu
410쪽
De omni mimorum genere . 399 menstrua metallorum componuntur. Sic Aqua fortis , ex aequali nitri, di vitrioli, quantitate conficitur . Solvit haec argentum , plumbum , itemque reliqua, excepto auro, metalla, quamquam non aeque iacile . Quod si aquae sorti o-Aava pars spiritus salis communis, vel quarta pars salis Ammoniaci addatur, prodit Aqua regir , quae aurum, serrum &c. solvit. I3o 313. Nonnulli, cum de salibus agerent, moti sunt, ut de vitro quoque agerent, quippe quod ex duplici sale, fixo 1eu alcatino, nempe cineribus vegetabilium, di acido silicum re vera conficitur. Sed cum alia restent, hos imitari non vacat, vide si lubet Cl. Pluche spei'. Nat. tom. 3. dist. a . ubi , quidquid vitri tractationem attinet , persequitur , nos ad alterum ordinem pergemus, qui complectitur
3Iq. Sulphura communi nomine dicuntur Omnis generis minerae insta , vel circa terrae superficiem reperiundae, quae sicile inflammantur: α aqua non solvuntur, cujusmodi sunt: I. Bitumen quod universim vel solidum, vel fluidum est: in speela est. r. Naphta bitumen fluidissimum, et levissimum, quod omnis generis. suc- 33oὶ Harum solutionum causam habes Parte A. cap. phys. gen. sed noti stimuin insuper est salium ope putrefactionem a carnibus areeri . Id autem fit r. Quia sal carnes circumdans humores ab eis extrahit: carnes enim sale aspersae exsudante a. inita salis particulae carnem penetrantes hujus fibras , inter quas sunt, attractione sua magis vinciunt. Utraque porro hac actione eorpustula apta fermentationi , ex qua disse solutio & putrefactio oritur, figit sol; & sane earnes sale conditae duritiem aliquam acquirunt.