Jacobi Primerosii ... De vulgi erroribus in medicina, libri 4. 1. De erroribus circa medicos. 2. De erroribus circa morbos quosdam, & eorum cognitionem. 3. De erroribus circa victus rationem sanorum & aegrorum. 4. De erroribus circa remediorum usum

121쪽

LrnER QUARTus. Id vii Iabore , luce, vigilia, siti ingenti, sc ut ne os quidem primis diebus elui sineret. Non est igitur semper tutum ejusmodi exercitiis adversus morbum decertare, saepe enim postea deterius solent

aegrotare.

VULGI ERRORIBUS

De erroribus Populi circa remediorum usum.

De iis qui remedia Cbmice praeparata

contemnunt. Raecipua Μedicinae pars usum reme P diorum spectat,est enim ars ad mor bos profligandos comparata. Pelluri , tur aute morbi, commoda remedio, 'Trim IAm miseraraon Ideo hoc libro

quosdam populi errores notabimus circa remediorum quorundam administrationem, N. usum. Et primo duplex est hominum opinio circa rem dia. Quidam remedia omnis ch7mice praepi rata negligunt, & reformidant. Alii contra, ea supra modum extollunt, Galenica autem quae vocant. id est vulgari,& jampridem recepto modo praeparata vili pendunt, & contemnunt. De utrisque autem agemus , medium siquidem tenuere beati. Et sicut erme quicunque inter hopulum grassantur errores,a Medicis olim primum profecti sunt, quorum placita populus non probE tutellexit, ita - E 6 M de

122쪽

ros DE VuLGI ER RORI Busta de hoc sentiendum. Itaque de praedictis pauca, dicenda sunt. Ostendam igitur hoc capite non es.se negligenda remedia chimica, rudenti bi dico, & viro bono administrata. Haec enim medicamenta praeparandi ratio , non a Paracelso inventa est, ut alibi diximus , sed multis ante Paraeelsum natum seculis exculta fuit , ab iis etiam

Medicis qui Galeni doctrinam sectabantur, ut Raimundo Lullio , villanovano , aliisque quam lurimis , qui remedia quaedam laudatissima no- is reliquerunt chymice praeparata. Et post Para- celsum natum plurimi inter Medicos doctissimici micam medicamentorum praepa 'tionem a

Paracelsi doctrina judiciose distingueti tes . illam

sequuti sunt, hanc autem improbarunt. Fernelius recentiorum Medicorum princeps artem istam excoluit maXime. Spiritu vitrioli Zcanti moniochymice praeparato Matthidiim utebatur , & Epistola ad OAEndream Blavv qua ultima est lib. . Dis larum, non solum hanc artem probat, & opera ipsius mirifica celebrat, sed censet neminem absolutum Medicum esse posse , & ne mediocrem

quidem, qui in hac nobili stima scienti a non sit

exercitatus. Crato trium Imperatorum IIediem in

consiliis a Seholt FO editis, chymica admodum commendat, iisque se uti profitetur. Ipse Erastus

Paracelsios hareseos debellator, in praefationc operum. Antiparare scorum,fatetur se non improbare chymicam hanc praeparationem, quam laudat di prohat maxime. Iohannes Esellius Medicinae elegantillimus interpres, diun Paracelsistarum machinas

omnes jussu sebolae Parisiensis delevisset, recte scribit, scholam hanc quae praestantissimos Euroopae Medicos hahet, liberum relinquere usuimchymicorum , modo vetus medendi ratio secundum Galeni & Hippocratis praecepta, maneat. Erat quidem ars ista temporibus Galeni ignota 5c inculta, non respuenda tamen. Licuit enim

posteris ec licebit, atti jam probe constitutae, a

dere

123쪽

dere quaedam ad usum Sc ornatum. Sic remediis multis utimur , quae ignorabat majorum aetas, ut senna, rhabarbara, cassia, tamarindis , aliisque peplio , colocyntidi, similibusque praeserendis. Sed praeterea in vulgari medicamentorum praeparatione apparent chymicae artis rudimenta. Praeparantur autem secundum illos omnia medicamenta, vel additione , vel detractione , vel immutatione. Desiderantur enim medicamentorum vel materies , vel facultas & virtus a materia secreta. Materies quidem in medicamentis incrassantibus , adstringentibus, siccantibus . vi tus sola in attenuantibus, diaphoreticis, purgantibus , quoniam illorum essicaciae materiae crassities obstat. Ad id Mesues quatuor facit operationum genera, coctionem, lotionem, infusionem, triturationem. Quid est infusio, quam extractum

, iocho tum ὶ quid coctio, praecipue assatio quam

principium calcinationis 3 verum in hac separ P di ratione quam exoptabant, necessariamque ve- teres existimarunt, ars chymica excellit. nam variis modis pura ab impuris separat, sicque me- dicamentorum varias vires elicit, & aperit, quae alias sopitae fuissent, nec a calore naturali unquam educi potuissent, ut praecipue apparet in mineralibus. Praeterea substantias terrestres coquit , attenuat, malignas & venenatas alienast que qualitates alterat, aut prorsus tollit, virtu- tes auget, plus enim virium est & essicaciae in a- qua cinnamomi adversus 6ncopen , aliosque as-fectus,quam in integro cinnamomo. Idem de oleis distillatis, dc extractis censendum est, emca- cius est oleum thymi, auisulphuris, aut caryophiliorum, simplicibus iis ex quibus extractum D fuit. Demum plurima naturae magis familiaria,& amica esticit, variasque vires in exiguam molem contrahit ; ut in extractis, aquis, oleis distillatis , salis variis generibus & aliis. Cum igitur Medici ossicium fit ut cito , tuto & jucunde

124쪽

rro DE VuLGr ERROR rnus curet, haud dubie id melius faciet instructus ch7micis medicamentis, quorum emcacia major, citius operatur, quantitas minor, & praep rationis elegantia ad jucunditatem faciunt. Sed dicet forsan quispiam Caruit Majorum aetas chymicis medicamentix qui melius quὶm nos medebantur,

di contingit adhuc quotidie , ut absque illorum usu mira plurima Medici perficiant. Id quidem non est negandum, sic vescebantur olim homines andibus , dc diu vivebant, inventis tamen Rha us glandes contemnimus, dc porcis relinquimus. Quod si veteres ipsi quorum antiquissimus suo tempore novus suit nihil majorum suorum

inventis addidissent, inchoatas tantum habetemus artes singulas. Deinde si eas perfecerunt curas tardius tamen & minus iucunde. Additae igitur suerunt operationes chymicae, ad aegrorum solatium, artis decus & ornatum, non quidem ut absoluth, sed ut melius & commodiux Μedici

mederentur. Quaedam tamen deterrent plurimos aegrotantes ab horum remediorum usu. Primum

in , quod putent omnia Chymicorum remedia esse valentissima, curare statim, vel occidere,& esse remedia, ut vocant, desperata, cito quidem α. iucunde opus suum perficere, sed minus tuto, di quandam post sese labem in visceribus relinque.

re , quae nunquam, aut vix postea eluatur. Satius autem esse putant, tardius curari, modo tuta, &secura sanitas succedat. sat cito , inquit vulgare proverbium, si sat bene. Verum haec ex ignorantia istius artis originem habent . & quorundam ne bulonum audacia, qui solum vehementissimis tuntur,& praepostera Operatione praeparatis': non enim quaelibet chymica praeparatio cuilibet medicamento convenit. Μercurio dulci utimur innoxie, eodem sublimato, aut praecipitato,non nilicum vitae discrimine. Plurinaa enim habent chymici medicamenta valde benigna, minimumque

violenta. Eadem siquidem est materia medica

125쪽

pharmacopoei chymici & vulgaris. ex vegetabili-l bus, animalibus, mineralibus, & omnibus tam benignis quam violentis, quae in usum medicumvenire solent. Praeparatio autem chymica in vio-Ientis quae noxia sunt, emendat, aut tollit, securiora ea gratioraque essicit. Quin etiam Cardiacat & roborantia habent chymici quamplurima, vult garibus saepe elegantiora. Sed laepillime plurimi morbi vehementiora postulant, qui imbecilliorum vim contemnunt, & eludunt. validioribusque utebantur Hipp.Galenus, Bias; aliique vetes res , quam plurimi Chymici solent. Extremis enim

marbis extrema exquisite remedia conveniunt, eX De-

creto Hippocratis, aphori . 6. lib.primi. Et Galenust iξse s . merb.cap. I S. reprehendit Erasi raris m,opai levioribus solum utebatur, quod noxium esse int gravibus & periculosis morbis contendit, in quibus si occaso quae praeceps est elabatur, vel pereunt aegri, vel inemendabiles aegritudines fiunt. Magis igitur familiare est Medicis , qui Galenici dicuntur, id est veterem sequuntur disciplinam, τ fidissimis uti medicamentis, quae Chymici aut raro in usum adhibent, aut saltem melius Praepat rata. Nec verum est E Chymicis omnia valentissimo ignis calore praeparari, saepissime mitissimus calor adhibetur ; Sed praeterea ipse Galensu docet, igne valido Pharmaca plurima acrimoniam, det mordacitatem omnem deponere. Et certum est arte hae spagistra dicta , & ferocissima medicamenta edomari, & plurima alias venenata, ademptis deleteriis partibus, evadere cardiaca..h - - isti

l Meta Picorum Ulim aa sera eprobautam. Ausa etiam altera est , cui plurimi Chymica

haec resormident, quia creduntur scilicet uti Metallicis .Et sine certum est plurimos ne

bulones, qui hoc pallio technas suas tegulat, me tallicis

126쪽

tallicis saepe, 6c male praeparatis,& male adhibitis uti. Verum, ut iam supra diximus, eadem est materia & subjectum operationis, Pharmacopoei u- et triusque tam chymici, quam vulgaris, nec minus vegetabilibus utitui Chymicus , quam qui dicitur Galenicus, facileque erit illi aegris suis, si mineralia nimium adversantur, sola vegetabilia adhibere. Sed tamen magis erat familiaris usus metallicorum veteribus Medicis, ante Chymiae inventionem , quam nunc est. Plurimos enim chymicos novi qui raro iis utuntur, sola vegetabilia ferme in usum revocant. Fidem siquidem faciunt veterum libri, illos uti solitos chalybe, are usto, Arusquama , aliisque ejusmodi, aut nullo modo, aut leviter saltem praeparatis. Squama aeris integra purgat vehementissime. Fnrina subactam, inquit Dioscorides, quidam dant in catapotio. se ustum, inquit, vomitum ciet cum hydromelite tottim, for aris quatiιοr obolorum pondere datus crastum ha morem extrahit. libr. s. Armeno lapide utuntur

quamplurimi minime praeparato. Nonne maSime

probanda est ars illa quae si quando iis utitur, varie & eleganter praeparata, non integra exhibet. Dioscorides argentum adversus venenum aco-ν niti conferre scribit. Avicennas vero vult cordis tremori adversui. Si igitur veterum authoritas

apud nos alicujus est pretii, non est Chymicis vitio dandum, quod interdum metallicis utantur, cum idem vitium, si ullum est,Galenici dicti admittant: in eo autem superentur Chymicis, quod eadem elegantius ita praeparent, ut minoricum noxa possint exhiberi. Matthiolus Epistola ei. risa , recte scribit, graves chronicosque morbos, vix absque metallicis superari posse & evinci, eadem autem absque Chymiae cognitione non esse administranda. Et familiaris est usus aquarum thermalium, quae omnes vim metallicam in sese possident. Sed objiciet forsan quispiam , metal- . iic esse omnino venenata, di inimica naturae, Sc

127쪽

Lin ER DARTus. 7I3 in actum non posse deduci ; Etsi autem haec quodammodo de pluribus mineralibus vera sint , non obstat tamen quin eadem bona fieri possint remedia in contumacibus morbis , qui valentiora praesidia postulant, estque haec omnium medica

mentorum natura, ut nostrum corpus alterent, nam ut diximus , extremu morbis extrema remedza

competunt. Hinc contingit interdum , ut Empirici quidam temeritate sua morbos ab aliis relictos, cum Medicorum dedecore curent. Si igitur minus scrupulose veteres iis integris utebantur, quam scelicia sunt nostra tempora quibus eadem tam eleganter praeparare, solvere solemus, unde facilius a calore nostro in actum deduci possunt rquamvis, ut verum fatear, Plurima sunt, quae non magnam postulant deductionem ad actum . ut squama aeris integra, sicut eam veteres praescribebant, a calore nostro indomita, purgat tamen vehementer. Avicennas ubi aurum statuit

medium inter argentum, & hyacinthum, illis tribuit virtutem corroborandi, loetificandi, diveneno resistendi, quas vires ait ab hyacintho promanar sicut a magnete vim trahendi ferruna, nec dissolvi ac superati a calore nostro , sicut solent vegetabilia : id enim, inquit, substantia ejus

non patitur, sed tantum calor naturalis illius penetrationem juvat. Non videtur igitur ex sententia Meserena in actum reduci hyacinthus , nec aurum, nec Argentum, & a calore nostro nec transmutari, nec dissolvi. Multa quoque sunt similia

quae etiam solo contactu juvant, ut poeoniam Gilenus commendat collo appensam : lapidem ne-Phriticum Monaaedes etiam brachio alligatum, sola scilicet qualitatis diffusione luminis instar; pluri-

maq; ejusmodi a variis observatis rrarir ouae Iecensere foret taediosum. Traeterea non sola me ια

lica ,sed etiam vegetabilia quaeda venenata exist ut, Quae salutariter tamen exhibentur, ea saltem dosi. c cui

128쪽

r DE-VuLGI ERRORI Bus cui natura resistere pQtest. Cum igitur certum sit a Chymicis praeparari mineralia, eorumque Olea, essentias, tincturasque extrahi, certum quoque eL se debet posse commode,dc sine periculo a calore norio edomari, di intus assumi..

CAP. III.

. De illis qui remediis cicimicis nimium iri

QV mvis supra in genere probaverim chy-imicam remediorum praeparationem;sciendum tamen, non quaelibet quovis chymico artificio permutata, este bona , dc salutaria: nam elurima haud dubie praeparantur pessune, quae torsan aliud genus praeparationis postulabant. illam igitur philautiam qua sua innumeris praedicant encomtis & omnibus aliis praeferunt, retundere oportet. Non sunt enim in promittendo parci,miracula se edituros nobis persuadere cupiunt, remedia obtrudunt, quae si fides illis habenda est, inomnis genetis sebres, ad varios morbos, quos etiam omnino contrariae causae produxerunt debellandos ; Quos illorum non praedicat auri solutionem , quam potabile aurum vocant, varias conficiendi rationes, docet, extollit, admiratur Sane si omnes hoc unteum remediim praeparaadi rationes simul destriberemur,justum fieret integrumque volumen , & sunt tamen salsissimae, omnesque merae imposturae , de tamen audacter remedii. nondum inventi essicaciam praedicant,

idemque de aliis multb facilioribus sentiendum. multa enim obtrudunt pro tinct is , oleis , sale. quae tamen aliud. quippiam sunt, quam id quod

esse dicuntur, ut 'rim tiril, in occiet Ollendi pos. Toret naec tractatio nimis longa, & tardio- Rationes tamen illorum audiamus , quas primo C pite tetigimus, eas hic breviter repetemus.

Vuls xiti inquiunt, venenata cile solent, ut ea- thartica

129쪽

L BER QS A R Tu s. II sthartica sere omnia , & alterantia quamplurima, crocus, cicuta, coriandrum , si ouantitate nimia assumantur. Chymica autem a veneno sunt Omnino libera , de ab impuritate omni, quae vim remedii frangere potest. In vulgaribus autem manet haec eadem impuritas, quae aliorum permissione non magis emendatur, quam si aves cum nidis, intestinis, stercoribus, sed adjecto cinnamomo, vel saccharo coquerentur. Sic pitulae, electitaria, tabellae, piatae,omnem tum noxiam, tum utilem vim remediorum habent, quae ideo commode a calore in actum deduci nequeunt. In chymicis contra pugnantes rerum vires noxiae ab utilibus separantur , facilius ad actum deducuntur, majoris sunt efficaciae, id certitudinis. Mel & Dccharum, quae variis adduntur remediis , quia spiritus acutos continent, acres , tetrosque foetores, male admisceri videntur. Coctionem pariter improbant , quia sic plurimae vires pereunt, sapores ingrati remanent, & vires alieni humoris permistione retunduntur. Sua igitur commendant ob puritatem, securitatem, emeaciam , saporis gratiam minoremque dosin.Et sane in plurimorum, maximh mineralium, praeparatione haec omnia locum habent. & sunt verissima. Non tamen semper in omnibus. Et primo falso supponunt Omnia venenatae esse, male enim quicquid crassius est,uenenum vocant. Vix enim ullum corpus mi-

stum est , quod non sit heterogeneum , variis de

constet partibus , quarum singulae seorsim varias obtinent facultates lalutares, & utilissimas, ut ipsa resolutio chymica demonstrat. Fatendum quii dem est , multa venenata chymico artificio fieri innoxia. At quicquid impurum est , aut videtur,

qre noxium, & venenum temeritas est.

jusmodi variarum docent cibi dc potus, quibus non sine causa Deus Partem utilem inutili admiscuit, ad usum huma- nicoc-

130쪽

7t 6 DE V uxor ERRORI Busni corporis. Annon commodius vino utimur , quam spiritu ejus, cujus potus ordinarius nocet potius quam juvat, at vinum integrum utilem, jucundum , roborantemque potum corpori suppeditat. Igitur, ut recte dicebat quispiam, quibus

partes terrestres adeo suspectae sunt, spiritibus alendi forent, spiritu vini, oleo frumenti, carnium extractis. Non quo ira parationem necessariam esse negem , sed saltem non semper eam quae chymica est. Sic triticum ad panis confectionem praeparamus molendo , furfures secernendo, pinsen-co , coquendo , sic & carnes lavando , coquendo, quae si chymich praepararentur, evaderent nOxia , dc funditus perderentur. Cur enim data est

corpori secretrix facultas, nisi ad secretionem inutilium 3 Vnde mihi recentior'quidam scriptor Taber, Chynuco more magnus pollicitator, In ju- Iius in naturae authorem esse videtur, qui di purita impuri, hoc est variarum partium permistionem , in uno eodemque misto, ex Creatoris maledictione profectam scribit, Propter peccatum.

Ouasi si nunquam homo peccasset, solos spiritus

Deus creasset, non corporea e samenta, oleum cinnamomi, non autem cinamomum , quod absurdum est. Unde pessime idem medicamentum definit purum Naturae, quod naturam nostram laesam & morbo amictam alterandosa urrit,'& juvat, dc vult solum purum este medicamentum, quod solum sit actionis capax,& virtutis. O lepidum capituluml Annon in faece rerum, in exerementis, in carie , in rebus minimis, obsoletis, aeprope nullis, remedia condita suntZ Quis denegavit excrementitiis etia illis partibus vim agendi& corpus alterandi Quis Chymicorum non utib

tur excrementis ad ΜE , Si quas non pos-

sileat humano corporis allatares, sive ad internos, sive ad externos usus. Sed ad pensum nostrum redeamus. Non soliuia alimentis utilis est mimo