장음표시 사용
91쪽
LIBER. TERTIus . . . I corpore, natura a natura , di differunt regiones, anni tempora, aetates, variaeque sunt alimentCrum naturae,certa mensura praescribi nequit. Quaedam alimenta sunt polytropha, quorum exigua sum-cit quantitas, quaedam oligotropha , quae majore copia debent exhiberi. Vnde libro de veteri Medict-na , reote scriUt Hippocrates,nec modum, nec pondus, nec numerum cognosci posse,nec aliam certitudinem reperiri, quam corporis sensum. sc docet Galenus 2.aphor. 27. Eam quantitatem esse ex
hibendam , quae ventriculum non gravet; Et manifeste scribit Hippoe. I .aphor. s. Sanis periculosiorem esse tenuem vis vi rationem,quam pleniorem. Cui aD sentitur Celsem cap. I. libri primi, qui suadet bis die, poti iam semel, &. semper quam plurimum assiun ,dummodohunc concoquat. Idem scribithonsam sanum , & qui suae spontis est,nullis Obligare se lesibus debere , mouo etiam largius sese
invitare. Victus indicatur a viribus,vires autem indicant sui conservationem At victus ejusmodi vires non conservat, sed imminuit, calorem nativum exhaurit. Victus rationem trielicem faciunt Medici, tenuem quae vires imminuit, mediocrem
quae conservat, plenam quae easdem anget. Tenues autem nunquam sanis , sed agris tantum compe-tir,nam sicut cibus sano robur I, ita agrotanti morbus .ephcir. 6s.libri 7. ct impura corpora quopim nurries eo magis iades,aphor. I b.lib. 2. In sanu vero servandum semper est natura robur, aut augendum alimentis: non1rangendum ; .At urres quidem a Met ci-bm plenior, ruetur 9 conservat moderat m, imminuis tenuis . hune igitur in secunda valetudine semper fu gere oportet. . t reliquorum alterutro si De sit plenior, sive refcienda, ruenaisque viribras respondeat,uti co veniet prout praesens flatus postulare videbitur,ut docet Galenus comment. Ad aphor. . tib primi. Quod Ieperii sivit inter sanctos Patres qui ad centesimum aetatis annum, continuis jejuniis N extrema cibi potusque absinentia pervenerint, id pΟ-D 3 itus
92쪽
g DE VuLGI ERRORI Bus tius tribueneum est miracum , quam ulli causae naturali,inquit MercurialM,ad aph. .lib. 2. Ipse tamen Lemus recte docet, non fuisse rem daane miraculosam, sed naturae possibilem. In genere victus ejusmodi spiritus paucos, minusque vivaces & Mgiles reddit, corpusque ad externas aeris injurias ferendas , & labores , minus aptum facit, nam rubi fames,laborandum non est,aphor. 16.lib.2. Potest forsan corporibus hun udis,asluetis,senioribus,vitam contemplativam agentibu S convenire , nam fames corpora siccat . ph. Ss. is senes facile jejunium ferunt,aphor. I 3.librι primi. Quamvis igitur librum hunc doctissimi Lessii maxime probem , dircligiosis cotemplativam vitam degentibus commodi mimum censeam , mintis tamen aliis convenit,aliud vitae genus sectantibus ; in tantum ex eo quilibet discere potest , sobr em is virtutem esse maxime laudandam , & contai ad modum proficuam ad sanitatem corporis di animi tuendam,morbosque praecavendos. C A P. IV.
Ogris non pleniorem, sed tenuem victum
REcte scripsit Hippocrates , Primo Aphorismy,
non solum Medicum , sed & adstantes , dc aegrum officio suo fungi debere, alias remedia commode nequeunt administrari, si quae recte Μedicus praescripsit , .adstantes aut omittunt, aut intempestive adhibent, aut inconsulto Μedico aliquid circa aegrum moliuntur , quod postea ipsi futurum est nocivum. Ideo capite hoc loque mur de adstantibus. Solent enim mulieres illa: quae aegrotantibus inserviunt , tum etiam affines,& amici aegrum invisentes , cibos obtrudere qua Plurimos, & saepius, ad vires ut a junt sustinend as, veriti semper ne aegri fame percant. Optima sane illis mens est, virium squidem integritas totius
93쪽
LIBER TERTr u S. sanimantis conservatio est.Victus autem ratio omnium maxime virium incolumitatem spectat
per accidens vero eurationem , quatenus morbo
illiusque causae resistere debent. Solent aurem p Crtissimuna peccare in quantitate, qualitate , & tempore,quibus non solum eiborum,sed & cmnium Iemediorum tircumstamiae concludi solet. Qua titatem quod spectat , nam ab ea faciemus eXOI-dium, notandum est, aegrotantes habere latitantes intus causas morbifieas , quae viribus vim in-DIunt , cibus autem etsi vires natura sua conservare soleat, causas tamen morbificas non debel- Iat,unde fit ut eibum morbus saepe respuat, quem vires postulant .vnde corpora impura quo plus nutriey, eo metu la ,scribit Hipp.aphor .X. lib. 2. QuCd Observare deberent omnes qui dum agris opem se
re gestiunt, in certam peruiciem illos detrudunt,ti sive medicus quippiam aut imperarit, aut pIohibuerit, ex arbitrio tamen faciunt quicquid lu-het 3 Familiare autem est aegris,praesertim febricitantibus , quibus potissimum custodes adhibentur, cibos aversarr ob humores pravos ventIiculum obsilentes , a quibus , ut docet GalanuS mcomment. corrumpitur cibus , sicque Lugentur humores pravi, nec eorum qualitas emendatur. hinc tantum abest ut augeamur vires , quin potius magis labefactentur , nam ut recte idem Galenus
alibi scripsi, non nutritur corpus ab iis quae ingeruntur, sed ab iis quae ingesta probe coquun-
'tur,& digeruntur, qnod in aegrotantibus fieri non solet. Ventriculus enim languidior cibum probe non concoquit, sed potius ab humorum vitio λ- Ium copia & contagione corrumpitur , sic'; m OI- bificae causae fomentum praebet ; Vnde recte scrip- sit idem Hippoerates.' .aphor. 63.Si quis cibum febricitanti dederit , ut sano robur, sic laboranti morbus.
Hippocrat. temporibus sicut & nostro seculo invictus ratione peccabatur,ut libro de x ictu Acutorum cono ueritur. Ex ipsius igitur consilio tenui
94쪽
ro DE VuLGI ERRORI B. victu uti satius est,qui si sanis sum cere potest , ut superiori capite diximus, multo magis aegris 3 His igitur non plus dandum est, quam vires sustinere possunt. Observanda quoque hic est morborum natura et quidam enim sunt diuturni , in quibus plenius nutrire licet,alii acuti, quibus tenuior victus ratio prodest, ut I .aph. I. Vbi morbus peracutus est,flarim extremos labores habet, o extreme tenuissima victis urendum est, ubi vero non ,sied leniorem victum contingit adhibere,tantum cibi indulgendum est, quantum morbus extremu est mollior. 9 sequente apho mo,quando morbus in suo vigore constiterit, time
victu tenuis imo est utendum , quia ut dicit Galenus in comment. Non est natura ab humorum coctione ad cibi coctionem distrahenda. Cum igitur ex virium robore & natura morbi , victus quantitas aestimanda sit, sitque in alimento tempestive exhibitum magnum remedium , non debent adstantes importune illud administrare, praesertim mulieres, quae verentur semper ne aegri fame pereant. Cibum tamen omnino non improbo, eo siquidem solo vires conservantur, sed quantitatem, qualitatem, utendi tempus , non nisi ex Medicorum consilio Ec arbitrio praescribi debere hoc capite insinuavi.
De qualitate ciborum in agris. FAmiliare est pariter non sol iam in quantita
te , sed etiam in qualitate peccare. offerre enim saepe solent aegris etiam febricitantibus
cibos varios,quos roborantes vocant , ut alam Cum oviS,macere, nuce moscata, cinnamomo decoctum , aliosque.quos variis nominibus appellant. Imo dc urgent interdum ad solidos cibos sumendos et Sed haec omnia satis imprudenter. Et quidem primo cerium est,solidos cibos aegris esse
valde imPortunos , cum i Ventriculo probe con- qui
95쪽
LrBER TERTIus. greoqui nequeant. At quae sorbentur a ventriculo facilis vincuntur,& citius alunt, unde sorbitionibus potius quam cibis solidis alendos aegrotantes suadet Hippoerares variis in locis. Ejusmodi
enim diaeta natura citius roboratur, nec revocatur a pugna quam inivit cum morbo. Facilius e 2 replera potu qμam cibo. Aphorismo I rib. 2. ubi per
potum quicquid sorbendo sumitur intelligit , ut
advertunt interpretes. Secundo observandum est
in sanis quidem similes debere esse cibos , quia
servari naturalis status postular. Vnumquodque autem servatur similibus : In aegris vero ciborum ualitas morbo debet adversari,ut si in cibo meaicamentum , unicuique enim morbo suum contrarium adhibeatur. Calida natura refrigeratio,aqua potus, quies, 6. id ses.6. Vnde contingit inui qui aegrum roborare ejusmodi victus ratione cupiunt. satile magis laedant , causamque morbificam magis augeant,dc sic vires magis affligantur. Igitur semper Medici prudentia adhibenda est , nec debent temere adstantes quaelibet exhibere quae alias sanis proficua sunt, eadem enim aegris maXime nocere solent; Et haec hoc loco monuisse satis est. nam doctrinam hanc fusius explicare pertinet ad Scriptores rei Medicae. Hic autem non Μedicinam docere , sed errores suos populo indicar constitui. ut alibi dixi. C A P. VI.
De tempore utendi cilis. ETi m quo tempore commode cibi possint
exhiberi, consuli debet Μedicus,alias egroraegro pernitiosus contingere potest,estquα hodie error hic nimium familiaris et Solent enim adstantes, di praesertim mulierculae, cibos aegris offerre quando minime oportet. Ubi sciendum immorborum accessionibus a cibo esse prorsus abstinendum,ut docetΗinoe .aphoris I I. lib. I. In ao D s μμα
96쪽
e ionibus abstinere oportet , nam cibum dare nocuum est.Et qγibur per circuitum funi accessiones,in ipsa ac- esione abstinere oportet. Et I9. ejusdem libri. His qu. per circuitus accessionem habent nihil dare oportet, neque cogere,sed Dbtrahere adjectioni ante judicariones. Qua in re forsan tempore Hippocratis non parum
peccabatur , sicut & hoc nostro, in quo pauci sunt
qui indiscriminatim non alant aegrotantes , nulla observata temporum ratione. Hic autem non solum prohibet cibum dare in accessione, sed & aegrum cogere,ut sumat. solent enim multi urgere aegrotantes ad cibum capicndum: Natura auten dum in accessione adversus morbu decertar,conficiendo alimento minus intenta est , quo fit ut ille incoctus morbum ejusque in symptomata augeat: Quae autem damna ex importuna cibi oblatione succestini, docet idem hippoc. .de acut. Primur ;est caloris suffocatio , redit enim in paroxysmo morbificus humor in praecordia , calorem gra at, multo magis si cibus accesserit secundum est pa-xoxysmorum morbique incxementum dc productio , non possunt enim fimili materia morbificati cibus probe concoqui,& evinci,proinde excre menta necessarib cumulantur , quae inflammationes, aestus,aliaque symptomata, morbumque postmodum augent. At quoniam casus quidam est in quo Wgros alere in paroxysmo non solum licet, sed necessarium est , quando stilicet aeger calidae admodum est & siccae naturae os ventriculi habet imbecillum, &. sensus exquisitissimi, ita ut a quolibet humore facile offendatur,ti syncopes periculum afferat, tunc nutrire iis rebus quae ventriculum roborant, utilissimum esse judicat Galenus, IO. methodi cap. 3. ubi historiam narrat iuvenis cujusdam,qui aestate tertiana laborans . nisi in accessone cibum capiebat,ineidebat in stncopen. Ve Tum casus eiusmodi rarus est , & non exiguam in
Μedico solertiam judiciumque expostulat , dcvrusi captum superat, ideo non sine consilio prudentis
97쪽
dentis Medici factum hoc licet imitari. Quae a
me dicta sunt ut serio cogitent omneS, non esset a temere utendum iis remediis quae alias naturae
maxime familiaria esse videntur. nam in singulorum exhibitione plurima consideranda sunt, quae solus peritus Μedicus notuit ; Ea autem plurimi qui temere Μedicinam faciunt, ignorant, qui tantum id curant ut popularem captent aurem , &populo placeant , & videantur. esse de viribus aegrotantis esse solliciti, quarum tamen conservatio
non ex verbis , sed commoda remediorum administratione dependet. Μeminerint ergo Omnes, non semper aegris esse obtemperandum , ut si noceat id quod aeger expetit. In his autem agris obtemperandum est,inquit Hippoc. 6. Epid.sest. . rexru 7. Ut scilicet eibur θ potus pure consciantur, grata etiam
sint qua viderint,ct mollia qua attingunt, sed non ad- modum Ddunt, di facile reparabilia sint, velari frigia da exhibitio ubi ea opus fuerit, ct alia. Sic recte vult Avicennas sen. tertia primi,quae expetuntur ab aegris concedi posse , modo detIimentum corpori
non accedatim Hippoc.aphoI. 3 8 lib. 2. Parum dere-rior cibus 9 psusOavior autem , melioribus Pidem,
sed minus suavibus est praserendus. Vbi non praves cibos,sed tantum paulo deterioreS concedit, modo aeger admodum iis delectetur, & praefert illis quos aeger omnino abhorret, quales nunquam. aegris sunt concedendi, sic Galenus I. ad Glaucon.
concedebat febricitantibus ut fructus gustarent. Sicut igitur nimis austeros Medicos non probo, peioris tamen sunt nimium indulgentes , qualis olim erat Romae Asclepiades , qui aegris concedebat balnea,vinum , carnes, & quicquid aegris gratum erat, & optatum , sicciue mentes hominum
mirabili artificio ad sese trahebat, haud dubie non sine insigni multorum pernicie.
Ex praedictis error alter observari potest. Ili febribus enim intermittentibus , quando toto corpore frigescunt aegrotantes , potus & actu calidos L . D 6 & invia
98쪽
s4 DE VuLGI ERRORI Bus N. multum calefacientes propinant, ut molestum illud frigus abigant , quod repugnat Hippocratis, veterum & recentiorum Medicorum alit horitati, qui in accessionibus nihil praebere jubent, suadent Potius demere de cibo & potu. Hinc iubet Hippocrates I .aeui. cum frigidi pedes fuerint , tum a sorbitione tum potu abstinendum, potuS enim praesertim calidus facilius corrumpitur, & febrilem aestum exasperat , in principio igitur nihil omnino dare satius est . sed cum calor ad pedes descenderit, ut idem ait Hippocrates. aliquid dare licet,sed tale quod morbo non sit noxium , quales
calidi isti potus esse solent.
De potu quem Angli possetum vocant.
FAmiliare est aegris in potu possetum dictum
praescribere, est autem ex lacte concreto factum. quod non improbo, habet enim vim seri quae aperiens est. Sed tantum abusus hic aliquos notare volo; Primo male interdum coagulari lac admistione cerevisiae fortioris, aut vini sive Gallici,sive Hispanici, tunc sane sicut commode, utiliter, & cum voluptate sanis praeberi potest,ita aegris febricitantibus,& in quolibet morbo hilioso nocet, nam corpus calefacit, causas febriles auget,jecur inflammat, ob dulcedinem , di magnam penetrandi vim, caput tentat. & eadem mala infert , quae vini potus febricitantibus inferre dicitur. Secundo potus hic aegris semper calidus praebetur , attamen febricitantibus frigidi potus magis placere solent, di prodesse, sitientibus enim calidos & calefacientes potus addere non est adeo consentaneum , unde etiam Galenus aquam
frigidissimam praescribit ad ardorem temperandum. Sicut i itur in quibusdam hunc potum non improbo,ita in febribus acutis & biliosis minus
idoneum sentio.Si quando isitur ejusmodi aegris praebero
99쪽
L1BER TERTIus- . praebere illum volunt adstantes, aut si aegri ipsi illud postulent,coaguletur lac fervens, vel cum succo limonum , aut pauco aceto , addendo aliquid sacchari; Quod concretum est rejiciatur,sic solum remanet serum suecis acidis admistum , ad refrigerandas febres, & obstructiones solvendas optimum remedium. Sani autem possent quolibet modo praeparato uti ad lubitum. Quod si ex tenuiori cerevisia lac coaguletur, etiam proderit aegrO- tantibus,nam refrigerat , aperit, & plurima cor pori bona afferre paeest , ejusmodi enim cerevisia vires habet aquae hordei amnes , quam tantopere Iaudant Avicennas it alii. Invenio apud Dioscoridem adumbratam posseti conficiendi rationem,sub nomine lactis scissilis. Lae fictili novo, inquit , femvet,ramoque sculneo recenti movetur , insiper sis , pos quam bis aut ter efferbuerit , totidem aceti mus o this,quot sunt hemina lactu,ita enim serescens liquiadum ab eo dividitur,quod in casu concrevit. Quamvis enim nunc tantum non adhibeatur artificium , tamen eadem est parandi ratio, lac enim primum effervescit semel aut bis,dein vel vini vel cerevisiae affusione fit separatio seri crassiori substantia , dc
hunc potum probat Dioseonides,cui assentitur Paulus Aginera libro primo c. 88.& Aetius cap. 96.lib. Σ.tetrabib.primae. Sed ciuilis Galenus comment. . de rat. vrtisus in acutis, meminit seri per Oxymel
praeparati, quod febricitantibus ad ejiciendam bilem, & alvum solvendam praefert,illiusque confiis ciendi rationem docet ; Melius igitur foret si Dioscoridis, Galeni,& veterum imitatione, potus hic hodie in Anglia omnibus familiaris , ope succorum acidorum, aut etiam Oxymelitis praepara-
1etur , sic enim febricitantibua α biliosis magis
100쪽
recoctum cir jusculum Galli veteris ad nu
trils ouem male praescribi. Im Grotantibus alimenta Ec concoctu facilia, T& boni succi, Deileque nutrientia praescribi debere omnibus est in conlata, unde recte gelatinae, juscula consummata , & restaurantia dicta illis pratparantur. Sed saepe carnes minus aptae & convenientes eliguntpr. Inter alias fami Iiare est usurpardigallum pinguem di annosum, ex cujus decocto ejusmodi juscula parare solent. Id ex male intellectis Medicorum placitis primum profectum est, apiad quos celebratum est decocta galli veteris. Ejus enim an'quissimus scriptor Dioscorides meminit , & in ordinario apud recentiores Medicinae scriptores usu est.Verum non ad nutriendum ; Carnes enim omnes vetustiores concoctu dissiciles lunt, crassum fuccum gignunt, probi succi & alimentalis minimum possiden ideo aegrotantibus nequaquam conveniunt , qui bus nil nisi eupepton, & euchymon offerri debet. Id docet Dioscorides lib. a.c 43. Ius,inquit,e vel re gallo alvum dejicit, erudos humores , crass*Jue, a-rram bilem Frigmenta elieit,prodest longis febribAr, suspiriir,arricularibus morbis , ct insationibus stomacha,modumque praeparandi docet, ec Galenus XI. simpl.scribit jus gallinarum habere vim alvum retinendi, vetur gallorum veterum subducendi. tibi pariter obiter monendum est ne juscula gantinae iis qui purgationem sumpserunt, ante completam vacuationem praebeantur, quamvis enim
Nutriam,alvum tamen remorantur. Iunioris au
tem galli iustulum nutrit optime , humores comtemperat,dc propterea aegrotantibus Optime convenit. Lesitur in antiquis Dioscoridis exemplaribus, Sc aliis praeter Ruellii versionem, referente MHeuoloduigarerjutuoru maxime datur ad contem perandos