장음표시 사용
61쪽
L1BER SE CuNDus. 67 ab urina tenui ad mediocrem quae naturalis est, non fit transitus per turbidam , magis enim accedit tenuis ad n diocrem, quam ad crassam. Si igitur urina flaxa di tenuis, fiat flava & crassa , ac turbida, non coctionem , sed periculum ostendit, ob putrodinis incrementum, ut recte advertit Montanus. Ideo damnandi sunt qui urinas turbatas & crassas pro bono signo habent, quia videntur obstructiones operiri , & humor morbificus vacuari; Id sane interdum contingit in calculo , in criticis vacuationibus, & vi medicamentorum . Sed quando absque morbi imminutione exceris
nuntur , crudum Sc pertinacem morbum arguunt, humorumque fervorem & cruditatem , nam cOctio omnis claras urinas facit. Sed omnium pessimae sunt quae turbata: minguntur , & tales manent , ob maximam humorum in venis agitationem , & magnum naturae cum morbo certamen,
di in Hippocratis observationibus , capitis dolorem, delirium,convulsionem,& mortem praenuntiant. Polyphantus cum ejusmodi urinis mente motus est,& convulsus ita teriit. 7. idem.
Consumptionem ex urina non posse cognosci. FAmiliare est etiam plurimis, quum urinas ad
Medicos ferunt, eos interrogare , num credant aegrotantem laborare consumptione. In quo errant dupliciter. Primo quod veram consumptionem ab aliis affectibus non distinguant, sed quamlibet corporis contabescentiam, quacunque demum de causa fiat, consumptionem vocent, ut dicemus sequenti capite. Secundo quia nec ulcus pulmonis , nec febris hectica; quae proprie consumptiones sunt , possunt ex urinis cognosci.Nec Galenus ct Hippocrates, ullum ab urina de his morbis signum delumpserunt. Ratio est, quia nullum , nec proprium , nec inseparabile signum
62쪽
4 8 D E VuLGI ERRORIB.LIB.II. gnum consumptionis,vel ex substantia,vel ex colore, vel ex contenus desumi potest , quia urina serum est humorum in venis conisntorum, unde ab humorum diversitate urinae permutatio dependet. In phthisicis autem pulmones primum, dein totum corpus sicut in hecticis assicitur. Diximus autem supra,affectus pulmonum ex sputis, non exurinis dignosci, & quamvis urinas inspicere utile sit,non tamen ad cognitionem morbi, sed tantum ad prognosin .nam si parvae apparent, augent peri culum ; Sed Arabes dixerunt, urinas esse pingues& oleaginosas, quos etiam recentiorum plurimi sequuntur, quamvis inter se non consentiant, ut-
plurimiim autem fatentur in principio hecticae, nihil certi ex urinis cognosci , sed succedente tempore cum adiposa humiditas consumitur, apparere urinas quales jam supra diximus. Verum
lexander Trallianus , non urinas pingues proponit,sed tenues,flammeas , & crudas e cum enim
coctiones fiant a partibus solidis , si hae male seta habent, urinae non postiant esse probe concoctae, sed tenues flammeae, crudiores, quales in sicca 3c calida intemperie. Verumtamen inde concludi non potest,posse Medicum ex urinis aegro non viso cognoscere febrem hecticam , nam ejusmodi urinae apparent in aliis affectibus , & variis de causis contingere possunt : N propterea nisi alia sola accesserint,nihil certum indicant. Hem dicendum est de urinis quas vocant oleaginosas , de quibus multa dici possent , cum hujus nominis varia apud Galenum , aliosque Medicos sit acceptio .Hoc tamen loco intelliguntur illae in quibus pinguedo supernatat , quas Hippocrates malas esse pronuntiat, a. Prognost. textu 3 s. Si pinguedo a ranearum telu similis supernatet,damnandum est.col liquationem enim significat. Has autem urinaS consumptionem non indicare inde patet, quod insanis saepe videntur ejusmodi urinae, ut docet Gale-nM4 de savit. tuenda. Cum n.adeps & pinguedo ex senis
63쪽
ex sanguine probe cocto fiant, non mirum est si portio quaedam illius urinae innatet , qualis injustulis refrigeratis reperiri solet. Praeterea fieri potest ex supino in dorsum decubitu, pinguedine renum incalescente. 8c hi casus duo valde sunt ordinarii, paucique sunt qui ejusmodi urinas in seipsis non possint observare. Qine autem fiunt causis praeternaturalibus in malignis & ardentibus febribus , quas synlecticas vocamus , apparent raro in contumptione & hectica , in quibus non apparet ejusmodi colliquatio, sed absumuntur humores per insensilem transpirationem . Hin Gai. Io.methodi eat . ultimo , hanc inter sIntecticas,& hecticas ponit disserentiam , quod in his quod colliquatur, vaporis specie digeritur 3 in illia
vero defluit in ventrem e nam calor hecticae exiguus est & mitis, adeo ut se febricitare aegri non
sentiant.Ideo nec Hippocrates,nec Galens , necΑΠ-tiquiores Μedici qui e usmodi urinas observa-xunt, eas unquam hecticis attribuerunt, sed a
dentibus & pestilentibus tantum. Quod si ulla in. hecticis cum urina defluit pinguedo , alia febris
hecticae conjungitur, maligna 1cilicet, vel ardens, qui casus valde est perniciosus. Habeo ego nunc cum haec scribo hecticum quendam curanduminquo nunquam ejusmodi urina apparuit, quam, in aliis saepe vidi nequaquam aegrotantibus .Et quamvis concederemus in consumptis ejusmodi urinas apparere, tamen quia aliis etiam ex causis proficisci possitnt, quomodo Μedicus, qui solam urianam inspicit, aegrotantem ipsum forsan non cognoscit, poterit certo morbum investigare Sed de fallaci urinarum iudicio sat multa diximus. Addam hic tantum , prudenter Collegio Μediis corum Londinensium prohibitum fuisse, nequis Medicorum fallacem istam divinationem promteatur. Verba constitutionis illius haec sunt. Ridι-eniam quidem 6 ct insulsum ex urinarum solummodo/xspectionesive de morborum genere atque natura ν C de in
64쪽
de agrotantium flatu ac conditione arusspiciam ct eon-jectorum more velle quicquam certi solidique diυin
re..Monemin itaque omnes Medicos,ut hae in re multo cautiis posthac segerant, quam antehae solitum est a plerisquefactitari ; Et hanc ob causam omniavi Meis
dicinam Meremtibus interdictum volumin, ut Idiotis Uis remulierculis ae rotantium matulas circumportantibus,ne quicquam in Medicis aprascribant, ni se aut Dpsium aegrotum bene prim noverigat, aut viderint , aut saltem ab illis qui consilium pisunt, do toto illo morbo quo laborat ager , morbique circumstantiis, ct plane, cor plene, ct susscienter instructi fuerint. Hac enim ratione, ct dignitatem inedici melius tuebimur mul-ro etiam aptius di Mentim excogitabimin ea remedia qua sint homini pariclitanti maxime profutura. C A P. VI.
De Consumptione. QVoniam in hac regione familiare nimis &
formidabile malum est Consumptio dicta, de ea paueis agemus, a multis enim non satis bene intelligitur. Nam populus eo nomine quamlibet eorporis extabescentiam comprehen-cit 3 Hic igitur notandum est, si generalem hujus vocabuli significationem retineamus, nullum se me morbum esse,cui consumptio dicta succedere non possit: Errat siquidem populus quando de Consumptione loquitur , tanquam a de morbo ab ali Is distincto : Non est enim morbus, sed accidens aliis variisque is morbis quamplurimis succedens, praesertim si longi sint. Cum enim corporis nostri substantia assidue depereat, nisi
alimento reparetur , per morbos labefactata ca- Ioris nativi, & viscerum coctioni dicatorum viris tute , corpus probe nutriri nequit , unde ipsius moles necessario concidit. Contingit igitur ejusmodi consumptio , Primo ex causis externis ut
aere aestuoso, inaedia, cutis, sollicitudinibus, vigilli s
65쪽
LIBER SE Cu Ndus. fg Iiis, nimiis vacuationibus, aliisque causis vacuantibus. Secundo contingit aetatis decursu in maras. mo dicto senectutis ; Calor enim nati s in senibus hebetatur, humidum primigenium absumitur, cujus jactura est irreparabilis. Tertio quibundam naturalis est corporis macies , ut in corporibus calidis siccis , qui facile ex causis resolventibus extenuantur ' dc ejusmodi corpora crassis
diutius vivunt. 2. Aphor. 4. hu natura crassisunt, euius moriuntur, quam qui graciter , quod tamen
intelligendum est de immodice crassis, quorum venae sunt exiles, sanguisque paucus. Suarto sequitur febres ardentes, quae alimentarios humores, corporisque substantiam calore suo absumunt. Scribit Hippserates lib. I . de morbis. sui ex febre ar
dente m riuntur,omnes ex semitate mors Mutur. Extre
ma, manus pede Aue primum ipsis resiccantur , deinde vero partes fleeiores ; Et reserunt authores quidam sanguinem totum fuisse absumptum.ut scribit se genterius,ad cap. a. libririmi ad Gaueon. de Μutio Medices, arcis Pisanae praefecto , in cujus cadavere ne gutta quidem sanguinis reperta est. Et
quamvis aeger non intereat, corpus tamen a vehementi febre solet extenuari , unde passio calida sicca dicitur, ideoque Hippocrates victum humectantem praescribit aphorismo deeimo sexto libri primi , ut prohibeat exsiccationem illam quam, febris inducit. Huc quoque reserri debent febres quae dicuntur colliquativae. Suinto sequi potest affectus lienis, & tumores ; Hippocrater libr.detieis in homine, ct Galenus 2. de facultat. natur M. cap.ultimo, ct ia verrhoes A. Colliget. s6. Dicunt,
ubi lien floret,corpus emaciari, unde lienem fisco Imperator comparabat, nam sicut populi divitias fiscus exhaurit, ita & lien corporis substantiam. Idem dicendum foret de jecore , & aliis visceribus ; quorum mali affectus corpus absumunt 3
Indurato spleni saepe succedit hydrops ascites qui trinpanites, in quo affectu familiare est, vide-
66쪽
sE DE VuLGI ERRORI Bus xe abdomen turgidum , cum tamen partes superiores summa extenuatione laborent, ex penuria probi sanguinis,labemque aemulatur. sic vidi aegrotantes hydropicos, quos consumptione laborare populus judicabat, & revera facile unus affectus alium inducit: nam, ut diximus, macilentia, MCorporis extenuatio, non est ψorbus sui generis, sed accidens a plurimis tum internis tum externis causis profectum. Non omnis igitur corporis e T- tenuatio consumptio dici debet. Igitur ad rem propius accedentes dicimus,Sexto consumptionem
sumi proprie pro febre hectica, in qua corporis substantia sensim di sine sensu absumitur: nam in hae febre calor blandus & mitis primo tactu videtur,postea sentitur acer & mordax,aeger nec febrem, nec alium affectum percipit. sensim tamen sibi vires imminui sensit. Septimo illud nomen a- trophiae convenit, quae pariter est variorum mo horum soboles , & in genere etiam per atrophiam intelligi potest quaecunque corporis contabescentia. Verum magis proprie illa est,quando nec alimenti penuria, nec vacuatione immoderata , nec aliarum causarum evidentium vi, nec acuto mor-ho,nec sebre hectica, nee phthisi corpus emarc scit, sed quando lente ac pedetentim corpus e iam sumpto alimento alitur,vel quia alimentum
mala trahitur vel male retinetur, vel male cone quitur, vel demum superflua male expelluntur,
quamvis plurimi qui de atrophia scripserunt, omnes causas quae corpus macilentum reddunt, adduxerint. Octavo demum maxime proprie consumptionis nomine intelligi debet phthisis , quae
est ulcus pulmonum corporis substantiam cuir febre lenta,& continua depascens. Estque affectus valde deplorandus de curatu dissicilis,forsan etiam impossibilis, ob tres causas a Galeno allatas s. Meth. ,de locis affectu. Primo quia curatur ulcus excretione puris , excernitur autem tussiendo, at
67쪽
Lr B TR SE v NDu S. satussi ulcus amplificatur.Secundo quia remediorum vis vix ad pulmonem , nisi multum hebetata pertingit,perit enim virtus illorum in ventriculo, he-Pate,vena cava,& aliis viarum ambagibus. Tertio quia ad curationem opus est quiete : at pulmonem assidue moveri necesse est : Adde quod ulceri conjuncta est febris quae refrigerantia & humectantia postulat, ulcus autem exsiccantia: omnis enim ulceris curatio exsiccatio est. Praeterea notandum est hunc affectum esse contagiosum , ut Hippocrat. 3. id. ct Galenus I. dedisserαFebr.c, Σ .aliique authores observarunt, & id auget periculu. Ne autem populus multum decipiatur , scire de-het non esse adeo reformidandum hunc morbum in pueris Sc in senibus r nam secundum Iegu-Iam Hippocratis aphorismo nono libri quinti, Phthisis iis maxime atagibium, qua sunt a decimo octavo adnire 'quin ram. α 3. Aphrotii.29.Lumibus anquit, accidunt sanguinusputa,rabes , quoniam cum
Iuvenes di adolescentes copia sanguinis fervidi, biliosi abundent, minusque tunc sit corporis incrementum, fit ut & copia & caliditate sanguinis fervidi,& pituita falsa ex bile orta , corrodantur &. frangantur vasa; tum etiam ob immoderata exercitia , dc alia in victu errata. Raro autem
pueris & senibus haec contingunt , illis ob blandum , halituosumque calorem, nisi naturalis comporis conformatio ad hunc morbum inclinet, vel
alterius phthisci contagium morbum aceeleret, his vero quia minor est in corpore senili humo in xum copia & caliditas. Vnde erravit Celsin , qui hunc aphorismum latinum faciens, pro decimo octavo duodecimum posuit, forsan mendose pro duodevigesimo , ut advertit Mercurialis. Erravit quoque ierenas , qui senibus maxime fieri phthisin voluit,nisi intelligatur de marasmo senectutis, qui omnibus ferme ratione aetatis contingit,non de vero ulcere pulmonis. Quamvis enim
senibus di branchi & cory2ae luemcndabiles
68쪽
contingant, humor tamen adeo acris non est , ut pulmonem ulcerare possit. Ideo qui in juventute malum hoc non contraxit, in senectute ratione proprii temperamenti illud formidere non debet : quamvis non negem posse aliunde accidere, ex pleuritide,peripneumonia,empyemate, aliisque morbis , non autem ratione propriae constituti
nis senum. Quae addenda putaviari si quando epopulo quispiam Μedicum roget,an aeger consumptione laboret, sciat vaIias consumptionis acceptiones distinguere , nec praecipuam illius di L serentiam in senibus & juvenibus reformidet. Scio Cornelium Celsum inter tabis species referre cachex iam, in qua habitus corporis potius intumescit,quam concidit, & credo, si ipsam rei natu- Iam spectemus , id verum esse, tamen quia visui Contrarium Potius apparet, propietna Unc etiam tignificationem omittere vosui. Horum autem Ominium affectuum causas , fgna diagnostica, pro-rnostica , & curandi rationem si addidissem, quod semel mihi exstat constitutum, excrevisset liber in nimis magnam molem , nec id necessarium esse ruto , qui errores solummodo indicare, Μedicinam autem docere non constitui; Potest populus
Medicos doctos & probos consulere. Ad alia pro-ξeremus. C A P. VII. ,
D. Pe se an sit contagiost. Quidam sunt morosi,& plaue Stoici homines
ac obstinati;quorum nonnulli a Pelle omne contagium,omnemque insectionem adimere cupiunt; Alii etsi contagium admittant, nefas tamen esse putant homini Christiano , malum meruere, aut fugere. Priae os quod attinet,ostendit experientia , magnorumque virorum auth Iitas confirmat , pestem esse contagiosam. Imo
illa vera non est pestis quae contagio caret, nam
69쪽
eisi quidem morbi more pestis interficiant, si absit contagium , pestis tamen non suntled maligni morbi & pestilentes sine peste. Scabies morbus alias levissimus , linea, lepra, rabies, phthisis,
ophtalmia,lues venerea, vicinos inficiunt, quidni pestis Et nisi esset contagiosa , ex una civitate in aliam deferri non posset , quod tamen sepe contingit, absque uIlo praecedente aeris vitio. Galenus quidem, Hippoerates , & vereres aperte contagii non meminerunt; Refert tamennucydides pestem
illam quam descripsit , fuisse maxime contagio
sim,unde & fugam maturam, tardumque I reditum suadet. cujus consilii memor Galenus, Roma se subduxit , nec tutam esse eum infectis conversationem, I . de dis Feb. 2.observavit. Cum enim i
vitis nobis aer hauriendus sit, nulla illius evitan- 'di ratio est , nisi procul ab infectis locum, aliquem ubi optimus ille fuerit, concesserimus , a quo non nisi tradissim h redeundum. Nil refert igitur, quod Petrus Sarim Medicus , alias doctissimus , affert ad probandum non semper in peste
adesse contagium. Primo quod Hippocrarer, Galenus, di veteres,nec illius meminerunt, nec illud refo midarunt. Secundo quod Tureae aliaeque gentes nefas esse putant vitare consuetudinem , peste laborantium. Tertio quia pluIimi inter aegros ver-Rntes peste tamen non inficiuntur. Nam Gai num, Thu didemque cognovisse vim illam inficiendi,patet ex superioribus. Sed sanh fatendum est, illos non adeo exacte illius naturam, modosque investigasse ; nam Aristor. problematis pauca quaedam & satis obscura dixit. Galenus quoque I . dedi Feb.loquutus quidem est de illo , sed non clare δε aperte. Sed veteres Omnia non cognoverunt:
reliquerunt posteris plurima addenda , plurima
clarius explicanda. Nec pariter eXemplum Turca, rum nos commovere debet, foetices sunt illi errore suo; quos ille malorum Maximus haud uiuet lethi me
70쪽
sε DE VuLGI ERRORI Bustam immaniter saevit , ut unica in urbe hominum interdum centena millia perimat. Paulo majus est quod sequitur : nam videmus plurimos superstites , qui sine noxa cum infectis conversatifunt qui haud dubie periissent, si contagii vis ulla
fuisset. Verum tamen si tot hominum millia, quos communicata haec labes abstulit, & familiae in integrum deletae quasi postliminio redderent, quam facile paucorum superstitum sententiam refelle-xent. Ad imprimendam actionem tria requirun-
Iur, dominium agentis supra patiens , ipsius patientis praeparatio, & debita mora, siquidem nihil agit in instanti. Ad dominium agentis non solum efficax illius virtus , sed etiam quantitas debita requiritur. Nam in minima quantitate deleteria Parum agunt,ignis scientilla parum urit. Patientisprapaetatio vel inanisesta est, vel occulta,es innata naturae proprietate. Hinc Mars & psilli a se pentibus non laedebantur, digitus Pyrrhi non fuit ab. igne crematus. Hinc quoque est quod quidam etiam in saevissima peste ab omni laeti ne manent
immunes, alii ex levissima occasione inficiuntur. Ex eadem occulta vi contingit ut venenum uniussit alteri salutare, de medicamentum , ac etiam in terdum alimentum. Cum igitur corporum naturae
dissimiles sint , ae multiformes , quidam facile
vincuntur,ic statim patiuntur , alii autem non nisi difficulter. Nulla enim causa absque Patientis dispositione agere potest , aliter omnes sub eodem sole commorantes pariter febricitarent, aut aliter afficerentur. Differt, inquit Hip. lib.de flat.
corpus a corpore, natura a natura , temperamentum a temperamento. Propterea omnibus eadem non sunt commoda , aut noxia. Accedit ad haec moderata diaeta, corpus sanum, & humorum corruptione vacans,bene spirabile , temperatum, siccum potius quam humidum , frigidum potiusquam calidum ; ideo senes rarius quam puerOS hoc morbo laborare observavit Plin.lib. 7 .s p so. ob corin