장음표시 사용
321쪽
eidentis,quod dum est predἰcabile extra essentia m, intra essentiam est universalis, ut sie diis visivum. 23 Nee valet, si sub alia expresione instatas in hoc, quod de ratione universa Iis,nee est proprium praedicare immediate, nec mediate; nec intra ellentiam,nec extra illam; sed praecise praedi eari de plur ibus I quare, a quocumque de pluribus praedicabili participetur, aeque participabitur ; at de ratione differentiae non est propria tanta indifferentia. Non valet, quia lura illa,de quibus aliquid est praedicabi Ie,ha-end intrinsecum, Ac primum, & tamen ad dicere , seu praedicare aliquid accidit, quod intrinseeum,& primum dicatur: ergo dum aliis quod habeat plura,per qui differat,accidet rationi disserendi,quod , primo,vel a posteriori differat. a Dicent alii,disparem esse rationem sie Scotistarum veterum aliqui, ut videri potest apud Angli eum supra q. 24. Pradicab. exco,quod pro differentia debeat absolute intelliti illa forma,qua eonstituitur species; quare, cum sola proprijssima species constituatur, inde est , quod ea sola possit diei in re differentia. Haec solutio recta videtur in se; sed contraposita praesenti paritati semper infert moIestiam. Ratio est in promptu; quia etsi accidens non eonstituat speciem , nil obstat, ut uni vota dieatur de ipso ratio illa unive salis , quae dieitur de quocumque at io praediis eabili eonstitutivo specieit ergo etsi differentia accidentalis non constituat speciem, nil obstabit ut de ipsa dieatur illa ratio, quae diacitur de quaeumque alia disserentia, speeiei constitutiva.Si diras,quod accidens iam eo stituit speeiem respectu universalis, etsi eam non eonstituat respectu subiecti , instat superior ratio; siquidem etsi differentia accidentalis speeiem non constituat respectu subiecti, eam tamen e stituet respectu differentiae.
tum,non leviter pluribus mois tellum et restat nunc, Uni, aut
alteri dicto alleuius probabilitatis ratione favere; tametsi fatear , praesentem, & sie eonsimiles disticultat es, ita ex nominum Penuria ingenia confundere, quod vix possit aliquid retoli i,in quod pro quacumque parte, vis m-
vitet vincenda non instet. Hi ne igitur ali
quos resolvendi modos proponam, quorum aliquibus probabilitatem signabo, ut unusquisque suo captui accommodationem eliis
et 6 Resolvunt igitur aliqui , pondere argumenti propensi, quod potest dari conceptus differentiae , qui possit uni voce: diei de tribus praedictis differentiis. Sic plures,quos citat, Scsequitur Martinea Prad ιιb. r. q. 24. Existi ismo tamen praesentem resolutionem non esse
probabilem, nisi admittatur sub modo statim
exponendo. Rationem sermabo ex eo, quod apud istos Auctores,& Scotum,numerus prae
dicabilium sit tantum quinarius; sed si differentiae uni vocus daretur conceptus,quinarius
numerus non sufficet et praedicabilibus: ergo. Prob. minor; quia ille eoneeptus, distinctum relinqueret praedi eabile de pluribus t ergo. Nec valet responsio Martinea Prador diere enim , quod ex tali resolutione nunquam se quitur, quod numerus praedicabilium augea tur a quia differentia propria reducitur , vel pertinet ad quartum praedicabile,& differentia eommunis constituit quintum a seque, tametsi tres dentur differentiae eonceptus, dum
tamen idem sit proprium , quod differentia propria, & sic de alijs, idem erit dicere, quod datur distinctum praedieabile diserentia adisserentia proprissima, aedicere,quod datur praedicabile quartum , quod est Propris, distinctum a praedicabili tertio, quod est di
ferentia proPra Dima. Sed contra haec est in promptu i nstantia ex his,quae no solvit in ratione supra sormata. Hi ne enim non dubitatur, quod augeatur numerus praedicabilium ex eo , quod tres illae disserentiae ponantur; quia ex trium positione, facilis est solius numeri quinarii positio,servando modum, quem pro trinitate disserentiarum supra exposui. Rationem signo ex eo,quod licet disserentia propria dicatur,& exprimatur sub nomine proprii,& sub nomine dissere nyiae, ista tamen possunt esse solum distincta numera penes concipi, quae non semper suntdistincti praedirabilis eonstitutiυa, ut patet in rationali, coneepto etiam sub nomine principii essentiae, & sub disserentiae nomine. Dubitatio igitur stat in eo n-eeptu illo differentiae vi sis,qui est praedicabi- Iis de illa trina disserentia; ex quo deducitur, quod datur praedicabile differentiae, quin se ullius di flarentiae ex tribus predicabile. Prob. quia differentia in eommuni est superior, Zepraeditabilis respectu trium e deinde est inseiarior respectu conceptus universalis, praedicatabilis de quinque;ali is si idem seret conceptus disserentiae , ac conceptus universalis ut sici
322쪽
omnia quinque praedicabilia sis possent diei
disserentiae, ae it lae tres, te istae tres non ali iat et possent dici differentiae , ac reliqua habent dici universaliar ergo datur praedicabile disterentiae , quod sit medium inter tres disserentias, di inter universale t quod suadet Seiatus να quasi. sequemi viden
18 Sed tamen quia iuxta Seotum ali qua potest interpretari probabilitas, ut ad inst conceptus intentionalis , illi triplici dinferentiae communis , ideo aliquam expoliationem in huius resolutionis favorem in nuam. Post et igitur adaptari dieendo, quod tametsi aliquis conceptus intentionalis foret tribus communis , numerus praediobiIium non augeretur qu a ille conceptus i ntentionalis disserentiae iorct sub secunda intenti ne generis, illis tribus differenti js communis, sicque ex conceptu quid dilativo disseis rentiae ut sie, dc ex secunda notione genetis conflaretur prεdicabile genus,dicens de eonis notato conceptum metaphysieum secundae intentionis, a tripIici differentia praeeisum,&de formali secundam not onem generis,
sub qua de illa triplici disserentia, veluti genu, de speciebus, praedicaretur. Itaque seruoad nume um maiorem praedieabilium ebet hine philosophare quilibet, ae philoso phamus in 3. de Perae, de conceptu individuationis; ubi diximus, quod tametsi daretur conceptus communis individuationis, nunquam ex eo sequi, quod daretur praedieabile individui distinctum a quinque , eo quod conceptus intentionalis individui , subsecunda notione speciei , foret omnibus .eommunis r ergo a si in ili , dum ab omnibus seeundis intentionibus disserentiarum , con-eeptum similem intentionalem intellectus abstraheret. Vide illa, & eonsimiliter philosopha. 29 Comprobantur ista ex eo , quod
ille coneeptus, speciales denominationes videatur posse suscipere versus id , quod supra se habet, vel verius id, quod infra; sed neuero ex his modis, distincta praedieabilis d
nominationem posset suscipere: ergo. Suade ri potest; quia supra se solum posset respicere universale vi sic , re spectu cuius , ii Ie comceptus intentionalis dissuentiae denomina retur speei es t Deinde infra se solii posset resin picere tres illi flerentiae species, respectu quarum solum den ciminaretur genus: ergo nullo
ex illis modi, distincti praeeleabilis denominationem pcisset suseipere. Deinde dixi, quod ille conceptus intentionalis disserenintix soret metaphysseas, en quod ille eoneeρ-
tus communIs non debeat considerarive ali- 'cui primae intentioni applicatus, quia sie disistinctum praedieabile eonstitueret: sed debeteonsiderari ut est quid intentionale , meta- physicum rite habens , sicuti id habet conceptus secundae intentionis vi sie respectu Omnium secundarum intentionum;quo pacto hic eonsentire videtur Noster Rothericus φ. I.
3 o Dices tamen , nunquam posse vitari aliquod praedicabile distinctum, quia ille
eonceptus quidditativiis intentionalis disserentiae est die ibilis de illa triplaci disserentia; U. g. disserenta4 8rορrimum AE est disserentia,& sie de alii . sed in hae praedicatione, praed3catum est disterentia , & ad tres disserentias superius r ergo datur aliquod aliud distinetum praedicabile. Responderi debet pro haee opinantibus , distinguendo maiorem, dicendo , quod est die ibilis sub secunda notione generis, sicque esse veram ἔ aliter esse falissam. Deinde debet dici ad minorem ι prae dicatum , metaphysice consideratum , est differentia, transeat; logice, negatur: & sic reliqua percipienda sunt. Itaque 1l Ie conceptus intentionalis differentiae sie debet eon- silerari, sicuti conceptus intentionalis prae dieabilis ut sie ; seuti enim Vniὐersale ψt sic est diei bile de omnibus uniuersalibus, se &coneeptus differentiae de omnibus disserenti js; unde sicuti conceptus universali, ut se, prout in suo esIe metaphysice consideratus, non est genus; quia genus non est suprrius ad genus , & ille eoneeptus unior salis ad genus etiam est superius eum sit ad quinque vo-ees universalis , di se haec praedieatio , σeηκι est Universale, habet pro Praedicato concepistum, qui metaphysice non est genus, sed eonia ceptus quidditativus universalitatis; sie patiter, si metaphysice consideretur praedicatum in illa praedicatione differentiae, id , quod ibi praedieatum consideretur , non erit genus, sed eonceptus metaphysicus secundae intentionis dissetentiae. Vndu, sicuti nil insertur contra numerum praedicabit inm ex eo, quod Vniversale, metaphysice: consideratum , si quid superius ad quinque voces , de ita nec genus, nec disserentia,&e. Sic nil inferretur ex eo,quod conceptus differen iae, metaphy seε consideratus, it quid superius ad tres licferentias , e26 logice debeat esse praedicabile subal Hici modo ex quinquet sicuti & se .stptae licabilis eo neeptus υ niversalis. Sed de hi, an Dι inti. sequenti. 3r Praefatam resolutionem , aliqualem
323쪽
probabilitatem existimo posse habere apud
Scotum in q. 3 Praedicam. ubi de conceptibus i ntentionalibus pure denomi nativis concedere videtur , quod possint esse unι vocis infe. Deinde ex q. I. in qua apud Logicum vni v cationis conceptum ampliat, dum apud naturalem restringit, dicens, quod in genere plures latent aequivocationes , quae tamen a Logico non conceduntur. Tandem potest
habere probabilitatem , si supra praedicti eo
certus universalitatem discurratur, seuti de conceptu universali individuationis, qui λ- Ium est modalis, dc de nominativus, quin aliqua realitas cum ipso abstrahatur,ut detur res universalis, eo modo , quo universalis datur natura humana. Et si dicas, quod neque eo naeeptui uni υerialitatis aliqua realitas correia
pondebit; poteris sortε id concedere, quia eonceptus universalitatis, nil aliud videtur esse, quam esse quid ditativum secundae intentionis , ab omnibus seeundis intentionibus abstractum , ita ut illa quidditas sit purae r
ticinis etiam. Quo enim modo poteris solvere, quae contra ista militabant supra.
32 Resolvunt tamen solidi iis Scotum inistelligentes, quod illa divisio differentiae est
vocis aequivocce penes seeundum modum aequi vocationis. Haec resolutio est apud Se ii mentem securior, ut videri potest In sy. 2 3. Vniversebi etiam innuit,qualiter intelligantur aequivoca penes secundum modum aequivocationis. Itaque,Vt iuxta υerba Seoti nanc
divisionem eapias,debes notare,quod vox sic equivoca vi inquit Scotus, iuxta phrasim Philosophi in a. Meneh. significat, unum pro
prae,& ex impositione, aliud vero transum tive,& exusti: v. g. haec Mox ridero significat proprie risum hominis,& transumptiue risum
prati,& visui delectabilem floritionem; quare si risus,in illa dividatur, erit vocis aequivocae penes secundum modum , de quo in suo loe . Vnde inser, quod sieuti de risu,sic de hae v ce disterenita debes philosophare , quae proprie significat dimerentiam magi s proprie diis ctam, & transumptive, & ex usu alias, quae proprie loquendo , non debent diei differe tiae, sed accidentia , cum differentiae absoluta
secunda intentio non possit in eis clare, Mabsolute fundari. In quibus debes notare, quod illa vox, quae est indifferendo aequivo- ea , non definitur , quia nullum aequivocumva Iet definiri, nisi vox sumatur pro uno significato determinate, quia tune iam est Um-vo a:V. R. canis , qtiae vox si sumatur pro latrabili est uni voca A valet definiri;sie parιter, si disserentia definitur est , quia vox sumitur
pro uno significato, v. g. pr. Hferre essentialia quo pacto recte insert Scotus , quod ex conceptu definito differentiae non augetur numerus praedicabilium, cum sumpta pro uno determinato significato , definiatur, &tale significatum sit unum determinatum praedicabile ex quinque.
3 3 Argumento igitur potest duplieiter responderi. Primo modo adaptando unam ex praecedentibus rationibus, eo quod eam, etsi ad aliud intentum , innuat Seotus in qua'. I s. Vnivem. ubi ait, quod de ratione uni Uersialis solum est praedicari de pluribus,& se ratione differetiae ait in quaest. 2 r. Unive . sit proprium faeere differre i quid. Itaque hanc primam rationem ada re intendas, dicendo , non tenere paritatem
argumenti , quia propriissima ratio universalis solum sistit in hoe , quod sit unum in
multis eum sui multiplicitate r ergo quod- eumque sit unum se iii multis,erit proprii iasi me Universaler ergo habebit rationem Vni
quod etsi aeei dat praedi eatum subiecto, nonia nen aecidat universalitas praedicato; foeest , quod praedieatum dictum aceident aliis ter de subiecto habeat rationem proprijssiami,& essentialis universalis, ut ipsi iam eoniseedunt; led de illa triplici differentia non potest se philosophari respectu differentiae vise , sieuti de praedaeabilibus respectu uni
ver salis ut sier ergo quia solum ex aequiv eo viget paritas. Difficu Itas ,& vis praeo odentium sistit in minora, quam suadebis ex eo, quod differentia Meldentalis non pota sit Miare rationem differentiae essentialis,& propriissimae , alias cessaret diffieultati ergo de illa tripliei differentia non potest philosophari respectu differentiae ut sie , Reuti de praedicabilibus respectu univer salis
3 taeent statim, magnum dari discrimen penes his, quod est , differentiam h
here rationem differentiae propriissimae, α
essentialis; & penes hoe,quod est,habere pro prijssim ε, & essentialiter rationem differen
tiae ut sie. Uerum enim est, quod differenatia accidentalis non habet primo modo raationem differentiae, quia sic intelligitur raatio communis differentiae eontracta eum
una ipsius specie , videlicet , cum propriissima ἔ at autem secundo modo non imia plicat, Varticipari conceptum differentiae vesie 1 differentia aceidentali ἔ quia diecte, quod
324쪽
quod differentia aceidentalis propriissime partiei par eoneeptum disserentiae , solum est dicere , qhod propriissime participatecincentum differentiae non propriissimae, hoe est, a propriis ima Praescindentis. Itaque
aliud est habere essentialiter rationem differentiae, & aliud est habere essentialiter rationem differentiae ellentialis.
3 s Non est debilis praelata instantia;
contra quam tamen aliquas adducam rati nes,ut praeposita iniurio habilis maneat. Nee sorte valebit ad incere, quodialtim lalvatur de omnibus praedicabilibus , quod habent e sissentialiter esse uni .ersalia rergra essentialiter praedicanti sed lieti differentiae essentialiter habeant laticinem different ire , nunquam va lent essentialiter Deere differre i ergo quia
non est omnibus eadem ratio. Dices enim,
eamdem esse, quia sicuti etsi differentiae partielpent essentialiter rationem differentiae, non sequitur , quod Deiant intra essentiam differre; sie etsi omnia praedieabilia particiispent essentialiter rationem praedicabilis, non sequetur , quod omnia intra essentiam faciant praedicare. Crede mihi, quod pluries e punctum examinavi , de quod contra plura excogitata , semper instantias inveni. Existimo enim rationem Semi aliter esse adaptandam; non quia praedicta non debeant ut solida teneri, sed quia ex m do, vel ex aequivoco, nunquam possunt vitare instantiam a
3 6 Primo enim modo potest adaptari
ratio Moti dicendo, quod ex eo de ratione differentiae debet esse iseere disserre essentia. i iter,ita ut quomodoeumque intelligatur ratio essentialis differentiae,debeat intelligi r aio differentiae essentialisi quia ratio , di se cunda intentio disserentiae non potest intel-rigi, quin sit mi relata speciei ,& id , qwd ut Correlatum spee ei intelligitur in linea disinserendi, fortiori de t esse essentialis disseiarenti at autem ratio Vniversalis secundum se, non est allevius seeundae intentionis correlata eum sit leeundum se ab omnibus praedicabilibus praecisa, suam essentiam intelligis talem redens extra essentiam cuiuslibet prae ditabilis , eum in priori ad contractionem, Universalis rato salvetur .Fundamentum de sumo ex eo, quod in determinativis non de tur absolutus modus essendi , stetiti in habentibus essentiam me se stantem , ut unive salis essentia; differentia enim est per m dum alteri adiacentis: ergo debet intellici per eorte spondentiam ad genus; sed din serentia , quae est generis eorrelata, est e&ntialis r ergo disserent Ia seeundum is dieit, quidditatem constituere. 3 7 Dices, quod si differentia eapiatur, vecorrelata speciei, verum erit , quod haec vox differentia solum signi fieri disserenἰ iam,quae est essentiat is; sed tamen gratis dicitur, quod differentia sie debeat sumi; quia disserentia
aeeidentalis non est eorrelata lpeciei , sed
subiecto . ergo de ratione disserentiae ut se, non es este eorrelatam speciei , sed solum de latione differentiae specialis. En in Histimavi contrarium argumentum. Contra
quod dico , quod ratio differentiae ut se debet sumi ut eorrelata spretet propree plura. Propter primum; quia haec vox genus debet habere voeemper modum actus,& informantis , aeque correspondentem , scutitae vox differentia debet habere materiam, quam informet ; sed generi ut sie solum eotia respon let disserentia visie, in qua intelligitur laestentia Iist ergo disserentiae ut se solum eorrespolidebit genus ut Q. Propter laeundum,& principale; quia non porcst negari , quod differentia , quae secundum se sit correlati speciei , sit differentia essentialis: sed differentia ut sie est speeiei eorrelata tergo. Prob. minor; quia datve seeunda intentio
speciei ut sie: sed speetes .e se solum potest
exprimere differentiam .e sie: ergo di FGrentia vi sic est speeiei eorrelata. Prob in iis nor ; quia euicumque eonstituto correspon
dent partes in proportione , se toto physi- eo ut sic , corresipondent materia , & Arma ut sie , & enti de per se ut sie, potentia , Mactus de per te ut sie i ergci species ut se solum potest exprimere disserentiam ut Q.
Suadetur etiam ex alia compat te, nempec, o
genere; species enim ut se solum exprimie genus inser ergo de solum exprimit differentiam ut sie; alias seret totum monstruosum , eum peteret unam partem extra proportionem alterius. Modo siet differentia,
quae est divisiva generis, de correlata speciei, utpote , ut ipsius eonstitutiva , est propriis sima,& et sentialis; sed differentia ut sie,talis est:
33 Ex qui biis respondebis . negando diis recte paritate argumenti principalis; quia de ratione differentiae, absolute, di secundum se intellectae , est dividere genus , dc constiru re speciem, & sie est impereeptibile , quodno sit essentiaIis differentia,ae per eonseaues, quod sit non essentialibus com munis; diterre enim visie, aliquod conveniens ut se debet respicere, ilia differre,o venire supponii : sed convenae ita ut sic est genus ad differens ut sic r
325쪽
e eo a metiori disserentia ut sie erit differen- eere homo, ae verus m ;& e murra, homotia respectu generis; sed disterentiae eoneepis pictus nunquam sine addito die tur homortis, qui se est generis , debet de inseri citibus, e re a simili , et ii respectu tertii vertanitie
in eoneeptus disserentiae essentialis diei: ergo differcntiae Rationes extant superius. in impereeptibilis univoeatio in disterentia 41 Dices tandem ,&attinges m im ro. in sic. At autem uni Uersale ut sie, nec dieit ge- bur praee dentiam impugnationυm, Diemnus, nee different sam , nee speciem; alias,quae igitur, Od is dicitur differ te, sicuti i e eon, intra essentiam praedicarent, non forem uni- venire et ergo si possit dari eonvenientia ab ver salia r ex quo oritur, quod licet ita Neane incntia it praecisa,etiam sic diffet entia praeei opposition m quinque praedicabilia,ut unam is poterit daFi. Ex quibus ad Scoii rationem participet rationem specialem alterius uni- d ice rit Ud muceptus differendi ,etsi non ponserialis, non autem ripartie pes rationem sit ὲ divisi ne ei uidem entitati si reicindi, po universalis ut sie. Itaque ,ratio υniversalis ut terit tamen pr scindi 2 divisione eiusdem sie erit communis ad universale, intra, & onritatis gzn icae, eo quod talis eonceptustra essentia in praedicabile; non autem ratio differentiae solum exprimat dividere e si iadisserentiae ut sic erit se communis ad intra, milςm conceptum , utpote , ab essentiali conia de extra eilentiam disterens. Venientia praeelium. Haee ratio iam nil urge
3 9 Praedicta sunt conformia menti Scoti mo ex ipia formatam resci lutionis doctri-
elati,ubi subtiliter dedueit, quod differentia, pst univoce dicibilis, vel non'Si non te reo n isseeundum quod divisiva, dicitur ad genus, δέ que dii serentia ux sie,ei corre spondent,erit de secundum quod eonstitutiva , dicitur.ad spe- omnibus dicibilis uni voce . Si sit et ci poterie elem. Deinde debes seire,quod Scotus Proba- supra ilium conceptum eonvenientiae iandariverat in q. I s . Wιι veri . quod omnis rarvi di- secunda intentio generis: ergo & supra eo n-visiva generi sit eonstitutiva inferioris spe- ceprum disterent lae,eteor respondens,poterit
ei fiet, ex quibo, suit formata ratio se; duse- fundaτi secunda intentio differentie sed eoniarentia non potest unquam praescindi a con- cvptus convenientiae generieae debet esse inceptu. vel divisivo generis, vel comitutivo d , dc intra essentiam e ergo & eoneeptu speeiei i quia differre,est secundum se ,aliquod di iconvenientiae disserentialis debebit esse sievns dividerer undo Scotus m et .q. ροι σοῦ in quid, de intra essentiam. Deinde, sit Iesmetem multitudinit derivat a disterentia ,si- eonceptus convenientiae ut sic non sit stenerit, quidem ex eodem manent divisione differena nee eoneeptus dite venietiae ut sie sit disse tiae multa: sed coneeptus differendi non P tentiae essentialis, sequitur ingens iliconυeis test pejeiρi sine divisione alicuius eiusdem3 niens , videlie et, quod conceptus disconve alia potiu diceretur diversificans,quam dif- nientiae ut sie debeat illam convenientiam diastren, i eeqo conceptus differendi is ber se- videre ,&eum ipsa aliquod unumox con, eis eundum se diei ad essentiam, via quia supe- nientia ,& dileonvenientia intentiona IiZareirioris divisivus , vel quia aequalis speeitici ex quo sequeretur , qtiod esset speetes, & nodi constitutivus. esset ipecies. Esset speetes, qu a.talis debet essa o Sieontra dicta Moti velis persistero unum ex convenientia , oc di se venientia in hoe . quod datur eone eptus differendi , qui eonstitutum. Non esset speetes,quia eoneeptuanee est generis d ivi sious , nec speciei e niti- eonvenientiae non foret generis , sicuti nee tutivus. - liquet in differentia accidental ii conceptus disserentiae soret , & iacrgo quia ex puro e Onceptu differentiae non m d. sequitur illatio divisi , di constituti et Dicam, et Relinquimus Q,hane molastissimam hoe esse voeum aequi vocationibus uti; similis quaestionem , aliquantulum solutam , & pro ter enim possemus nos dicere , quod in con- ipsius eυiseeratione, dissulam dare notitiam, eeptu hominis ut se non intelligebatur eona non despeximus, eum ab huius quaestionis deiae plus quidditatis cum homo piet us vere sit eisione, omnia differentiae quaesita pendere
homo pictuet , nec non faciens sic imago ho. intueamur. Duplieem intendi adaptare viamiminem differre a bento non depictor ergo prima est facilior, Ic praeteriam exposita,alia quia datur respectu utriusque conceptus huis qualem pro ipsa noto in Stoici probabilita-manitati , aut differendi ' Non sequitur, ta- remisse in q. et Mnivem vhi in solutione e metsi respe 'utertii ut siesseti hominis ineoma similis intenti ait, quod differre potest sumi muni.Vtramque vocem consideres;scitus enim iri eommuni; qua pacto de oecidenti potest
homci verus dicetur homo, ita ut idem sit diis dici,quod faciat differre, prout saeere distetri
326쪽
re est tollere omnem idem plitatem; non autem erit verum , quod facia3 dili erre , prout disserre sumitur magis proprις , dc non ve omnis idemptitatis impeditiuum. Nilo minui tamen noto , quod secunda via, etsi di mei
licir,est solidissima, & abique dubio apud Iiteram,& men m Moti securior. Sin autem ego,iiixta meum animum ,resolutionem sor mare valerem , resolverem, quod si aequivo, eus erat conceptus different Iae,aequivocus deri bebat este conceptus unicer talis, in quam re solutionem prorumpere innu a Scotus, in
. . molestam aequiυocationem abstulerimus,clare conceptu disserentiae, ut terti j praedicabilis conlii tui
.vus, offertur explicandus. Porphyrius an capite . plures reIiquit differentiae definitio. nes,quas Doctor Subtilis recitat, & exponitivi Midebitur hine, & In quaest. sequenti. Porphy rius ergo,inter alias , hane adduxit disseis sentiae definitionem : Qua deplorabαι disserentibus speeie,sn eo quod quale*δrad --εur. Quam desin Ilio nem,prout temj praedaea bilis consti tui iram, modificat Seorus in g. 27.
resolvendo , quod demptis illis particu lis , diserentibus pecie, erit propria definitio differentiae, in quantum hic de illa agi
Resolventum est igitur,quod disseretia prout ad hoe praedicabile spectat, dicitur,
qua stradicatur de pluribus in quale q.id. Est literatis apud Scotum , tam in '. et . quam in 28. Vbi in primo intentionalibus distinguit duplicem actum; primum vide licet, & seeundum. Dicitur primus, qui ruit ens simpliciter
in actu,υ. g. omnis forma, quae est intra eamisdem lineam substantiae cum potentia , quam essentialiter insormat , te qua Icteat. Dicitur secundus actus, qu i praesupponit ens in actu ,ε tantum facitens in actu tali , eo quod absol
tet,& sine addito nil actuet, aut quali ficet, ut de differentiis accidentalibus dicebamus supra.Si igitur ἱ paritate istius dupli eis actus realis,
duplex datur modus intentionalis, seu qualitas duplex quibus formae intentionales explicantur . Differentia enim sumitur a primo actu,qui
est serma specifica , quae essentialiter qualifi-
cat,& informar;quare explicatur per praedicare in quale essemιale, a dii tinctione duorum aliorum universalιum in quali secun , seu pee identali predicantium. Deinde , tam in '.
27. quam su 26. suadςt Scotus praeiatae definitationis rectitudinem. Prin estis suadet ex eo,
quod pro generet lux atur universale , quod per aliquam per se differentiam deseendit in ipsamrergo. Secundo;quia ille conceptus quaialis quidd itativi est imm ediate, & de per se di-
risivus universa litatis: ergo alicuius inferioris in specie distincti constitutivus. Terti H ex eo, quod eum differentia universaliter intellectaeonvertatur ita ut ultimae, S non vltimae,
nempe, intermediae, sit cOmni unis r ergo quia undequaque in rectitudine abundat. s Contra praedictam definitionem,pluisra movet subtiliter Scotus,quorum difficilia, in secunda obiecticino proponemus. Obiicit primo dicendo,quod differentig non est differentia; alias differendo infinite procederemus; sed id ,euius non est differentia,est indefinibule r ergo ecntradictoriό differentiam definivio mus. Respondet Scotus distinguendo maiorem; differentiae non est differentia , respectu euius differentia habet rationem differentiae, est veru i non est dιsserentia, respecta euius
habet rationem speciei , est talium; de sie feliqua percipienda sunt;de quo statim. Inst hisi
tune sequerelite, quod disserentia respectu ali- euius non esset differentia, cum Scotus dieat, quod respectu alicuius habet rationem speciei a sed quod hoe sequatur contradicit, cum d: Grentia necessari 6,& de per se sit dimerentia ergo. Respondet Seotus d stinguendo maiorem: sequeretur quod respectu alicuius, disserentia in se non sciret disserentia , ut quid, seu primis intentionaliter, & metaphysice , est Glsi, mi quod non foret differentia,υt modus, seu subseeunda intentione disterentiae , est ve
6 Itaque ad primum dixit Seotus, quod respectu cuius differentia habebat rationem disserentiae, ipsius non es t di furentia; quia se differentia solum habςt esse partem illius, de quo solum , sicuti est Verum dicere, quod habet partem , sic soIum erit verum dicere, quod habet disserentiam. Sieque disserentia, prout est forma faciens disserre aliquod subiectum,non habet disserentiam, sed potius est νatio , ut tale subiectum disserentiam habeat: habebit verό disserentiam respectu cuius ip-ia sit speetes, ut respectu universaIis,quia tuesit iam transformatio in disserentia, eo quod disserentia , quae erat secunda intentio respectu prima intentioris , respectu cuius erat dif-
327쪽
disserentia,transeat ad esse quid respectu sterius, nempe universat is, respectu cuius,ipla est species, dum definitur. Vnde recte dixit Scotus, quod respectu alicuius,differentia non erat dimerentia ut modos; quia reflexe eonsiderata secunda intentio differentiae , tranformatur in elle quid ditat ivae differentiae ; quod esse quidditativum disserentiae intelligitur tue sub niodo, seu secunda intentione speeiei; quo pacto dii ferentia non habet temper rationem disserentiae notionalem,cum habere possit rationem , leu modum speciei. Videantur dicta in degenere, ubi ex prossesso Melarantur ista.
obi icit seeundo:Si disserentia defi nita
super iussit terti j praedicabilis constitutiva, le- queritur, quod differentia intermedia, de .ltima solent duo dutineta universalia, ut sunt genus,& species:ergo praefata dc finitio non est disserentiae tertii praedicabilis. Prob. antee dens; quia ratio differentiae definitae dividitur per differentiam intermediam,& vltimam, sicuti ratio praedicandi in qvid dividitur per genus, & disserentiam: ergo si ratio differentii definit sit tertium praedicabile,sequeretur,
ruod disserenita intermedia , & vltima sine uo distinina univerialia, ut genus, & disserentia. Prob. antecedens, & intentum: ex cogenus,& disserentia sunt duo distincta uniM salia, rationem praedicandi dividentia , quia unum praedicat de differentibus numero, &aliud de differentibus specie i sed una ex illis differentiis praedicat de pluribus specie,& ala de pluribus numero: ergo sicuti ratio praedicandi in dividitur per genus, & diuerentiam , dc consequenter in duo universaliam L. tincta: sic & ratio disserentiae definitae divid tur per intermediam, & vltimam, ae similitee in alia duo universalia distincta. Confirmat intentum Scotus videatur in I .onr.d li. 2 3. in sine ; quia quandocumque aliqua duo sie se habent, quod utrumque praedicatur de pluribus , & non habent unam definitionem comis munem,il la sunt duo universalia specifice distincta: sed disserentia intermedia, & vltima se se habent: ergo. Prob. min. quia praedicara de pluribus differ et ibus numero tantum convenit disserentiae ultimae . deinde praedicari ici quale essentiati de pluribus in specie, tantum eo venit intermediae: dc dei neeps non est dabi lis desinitio ut se, virique communis, Prop ter dieenda,& dictarergo.
8 Respondebis,qucid supposita definitio
universalis disserentiae, stilicet, pr adι cara de
pluribur in quale quid, est uni voce comm
nis intermediae,& vltimae;quae definitio disc-tentiae iri eommuni erit solummodo tertii praedicabilis constitutiva. Audi nervosas Seoti instantias. Instat primo dicendo , quod talis definitio disterentiae in communi debet elleaequivoca tergo habebit duo lanificata distine
ta , & aeque nomen differentiae terminantia: ergo erunt duo uniuerialia. Prob. illationes: quia quando duo aliqua non habent unam univoeam definitionem , tune unumquodque
debet definiri iuxta proprium, Sc speetale significatum; sed disserentia intermedia, & infima , non habent unicam definitionem: ergo. Sed iuxta speciale signiscatum , unaquaeque differentia est dillinctarergo duplex eonstituet υ niversale distinctum. Deinde, quod talis definit o communis debeat elle aequivoca suadet Scotus;quia praedicari de pluribus est equiis vocum ad praedicati de pluribus in specie, lein numero : ergo. Prob. anteced. quia quot
modis dicitur unuin Oppositorum , rot modis dieitur & aliud; sed unum,& plura sunt opposita; Ze uniam equivoce dicitur ad unum in specie,& ad unum in numero,ut patet ex s. Metaph. e. de uno τ ergo & Plura , seu praediearide pluribus, aequivoce dicetur ad plura num ro, & ad plura specie. Deinde, invicta manet semper urgentior ratio Moti τ quia etsi genus, de speetes habeant unam rationem univoeεeommunem utrique,Vrpote pria cari de pis-ribus in quid , nilominus tamera, quia unum
praedieat is quid de speciebus, & aliud de numeris , eonstituunt duo distincta universalia tergo etsi differentia intermedia , & infima ha
beant unam rationem. trique communem,ri
pote praedicari de pluribus in quate quid, nil impediet duorum univer salium distinctionem, dum unum praedicet in quale de speciebus,de
aliud iis quale de individuis. Alias ratione excitat Scotus, quarum memorabor in dicen dis de numero , de unitate praedicabilium.
ν Respondeo igitur in forma argume io, cum ipsa genui na doctri na Scoti; & in primis nego antecedens. Ad probationem antecedentis respondeo negando vim paritatis in antecedenti. Ad probationem antecedentis,&intentae paritatis respondeo negando eausalem maioris. Ad confirmationem respondecieoncedendo maiorem, Sc negando minorem,& etiam inconveniens illationis, utpote,quod
non sit dabilis eommunis definitio utrique dita serentiae Deinde ad primam rationem instantiae respondeo negando antecedens. Ad eius directam probationem respondeo negando antecedens,videlicet,quod praedicari de pluri bus in quale quid sit aequivocum utrique dita serentiae. Ad probationem antecedentis ren
328쪽
pondeo, maiorem esse veram, quando oppo sita sunt similis conditionis: unde neganda est consequentia. Denique ex his respondebimus ad ultimam Seciti rationem. Itaque, Omnem formalem responsionem explicando, dicimus iuxta literam Moti, quod tametsi genus , Nspecies , duo distinista in specie universalia constituant, non tamen illa se eonstituent disia serentia intermedia,de ultima. Fundamentalis Seoti ratio sumitur ex eo,quod genus, & spe cies non constituant duo in specie universalia, quia unum praedicet de pluribus numero , Naliud de pluribus specie;sed ex eo, quod intra ipsam primam rationem, & intrinsecum modum praedicandi detur eximia diversitas, cum genus praedicet quid per modum partis,& species prae licet eqvid per modum totius, ita υt ex modo predicandi,totam quidditatem in serio rum exambiat. Differentia uero intermedia non dividit conceptum praedicandi de pluribus per distinctam modi quidditatem, ac illud dividit disserentia ultima;utraq;siquidem modum partis, formalis, & quidditativae, in suis
pluribus conservat:ergo eum idem modus preis dicandi, qui in pluribus specie distinctis, eonis servetur in pluribus numero disserentibus, recinte intulit Sectius, quod illa pluritatum distine-tio, solum erat extensiva, de materialis; non autem intensiva, de de per se. so Ex quibus,vlterius procedendo, nega vit Scotus , quod aequi voce se habeat concc tus differentiae essentiat is,eo quod virique conveniat ut pars,ut forma, ut quidditas,& ut d nominativa persectioi & sie poterit in univo- eum definiri, cum tali conceptui communi, communis,aequalis,& determinatus conceptus correspondeat,per illud nomen eodem modo significatus. Unde transit ad solutionem illius dicti ex s. Metapb. dicendo , quod non Omnibus illis modis,quibus dicitur unum oppositorum , dieitur reliquum , si utrumque oppositorum non sit similis eondit Ionis,& naturae, sicuti ipse notat in I .senten. d. ia 3. prope finem,ubi ait, quod aliquando unum opposit rum est relatio realis ,& reliquum est relatio
rationis. Ad reni igitur Scotus In q. 27. 3-
vers. dicit,quod bene potest aliquando unum oppositorum diei υnivoce de pluribus , & tamen aliud oppositorum non dici υni voce de alii sed notat,quod neque aequivocό,sed conveniet illo in quantum dicitur simpliciter , de secundum quid: v.g. homo, S: non nomo sunt opposita, & tamen ly non hamo est uni vocum ad mortuum , & non mortuum , eo quod tynon homo eodem modo dicatur de Petro mo
tuo , ac de lapide, qui non est mortuus, quia
uterque est non homossy autem homo nIn dicitur Ite uni voce de illis,sed dicitur, ut simpliciter, & seeundum quid, quia Petrus mortuus est homo secundum quia,& Paulus vivus, seu non mortuus est homo simplicitertergo simi- Ii,ait Scotus,dicendum est de quocumque oppositorum,dum detur deter mi natici distrabens, ut datur inter plura specie, de numero;& unu ecie, de numero: etsi enim unum , 8c plura sint opposita , dum tamen pluralitas determinetur amplius,distrahitur ab opposito ipsa determinatione ulteriorit de quibus adhue insta
s i Confirmat dei iide solutionem Scotus,
instando contra arguentes ex ipsa ratione uniis
versalis , apud ipsos uni Voca quinque vocibus universalibus: Instat ergo in hunc modum; si conceptus differentiae ut se sit indefinibilis, quia aequivocus ad pi ura in speeie,& ad plura in numero,sequeretur si in iliter,quod conce tus uni vertatis υt sie sit indi finibilis i ergo il la pluralitas praeelse, non dat aequivocationem, ac per consequens nec distinguit intra differentiam universaluatem. Prob. antecedens
Motus; quia dum universale definitur per esse aptum ad plura, etiam illa pluralitas vertitue ad plura specie , de ad plura numero tergo si eonceptus da Terentiae , utpote de pluribus in ,sit equivocus , quia versus ad plura specie,& plura numero , ac per consequens inde finibilis; eadem ratione conceptus universalis erit aequivoeus,& indefinibilis.s et Quare respondendo ad ultimum , de dictaeorroborando,dico,quod merito Scotus seseloit,quod plura in specie,& plura nuine--,non invertunt indifferentia, universalitatis concipium. Signo congruentias, si1pr a Sc tum in q. 7. vers fundatas. Primo i quia
pluralitas in inferioribus,& divident ibus, saepe est subordinata, ut patet in ipso genere, quod idem est praedicabile de pluribus in specie, &de pluribus in numero; nunquam tamen uni istas modi generie, sic subordinatur unitati mo
di speei fiet,quia tametsi genus possit praedieati de pluribus,de quibus praedicatur species, noti vero sub unitate modi specifici poterit genus praedicari ut genus, cu m non possit adaequata quid ditate,& ellentia Praedicari. Vnde,etsi qeianus , quod est praedicabile de pluribus in speeie,& species tuae est praedicabilis de pluribus
in numero,sint distincta viai Versalia; non tamen,ait Scotus, erunt propter praecisό praedi-
eari de talibus pluribus, sed propter distinis io iane in quidditatis modo,ut patet in disterentia interiecta , & infima. Secundό id suadetur ex Moto, qui considerans pluralitatem geners,
329쪽
&minore pluralitatem speeiei,dubitat,angs ta universalitas; at autem eum genus, & sp nussit magis universale,quam species Cui du- cies,adhuc secundum quid ditatis thodum, di-bitationi deberet affirmative rei podere, si reia versimode , & inaequaliter se habeant, quia poderet iuxta in tetu hinc contrarie arguent tu, quι a generis non dicit totam quidditatem spe- ut pote,sicuti te habet unu ad unum numero,& eiei,sin autem species dicit totam quiddilatem speeie,sic plura ad plura numero,&specteter- inferiorum, ita ut inaequalitas non sit lecunso sieuti unum significans speciem est univer- dum pluralitatem,sed secudum priores urriuia sale , & excedens inti insece unum significans que rationes, ideo in illis sequeretur una alia numerum;sic,quod sit ad plura speeie,erat in- distincta Vniversalita , quae tamen , ut pater, trinsece univer latius,& sic superans unum ap- non sequitur in disserentiis. Vnde coneludit tum ad plura numero;& tamen Subtilis, re Scotus, quod praedicabile de pluribu, in quid prudens resolvit Scotus , quod genus non est non datur uni voce respectu generis,s: speeiei, magis universale , sed potest dici quodam sicque in quod non habere unum communemn. odo maius univer late;quemadmodum qua- Vniversalitatis conceptum , eo quod nullum
ternarius potest dici maior numerus binario, aequivocum sit sine contradictione definibile. non magis. Tertio id suadetur ex Scoto in ipla s s Dιces , sequi ex doctrina Seoti, quod ratione numer1,quae est multitudo ex unitati- s praedicari in qu d sit aequivocum generi,&bus aggregata,& tamen univoce dieitur de bi- speciei, quod etiam praecise praedicari de plunario, & trinario, licet ex pluribus vilitatibus ribus sit omnibus universi libus aequivoeumast trinarius. Et tandem id luadet in secunda ergo aut praedicari de pluribus non est univoia intentione speciei specialissimae , etsi una speis cum ali is , aut univocum pit generi, At speeiricies speciaIlisima plura habeat sub se conten- Praedicari in fu/d. Respondeo negando anteiata. cedens pro nunc. Disparitas stat inhoe, quod s3 Quapropter , mentem Moti ultimό iam ipse Scotus innuit, videlicet, quod eo nev seerando, resolvimus pro solutione ad viis ceptus universalitatis sit in se absollitis,imus, timam Scoti rationem,quod etsi detur definiis ita ut pluribus sine aliqua determinati cinetio communis in qMaIe quid differentiae viri- conveniat ; quare nullum est praedieabile deque,non autem sic iit dabilis definitio comm pluribus, quod maiiarem, aut excellentioremnis in quid generi, Se speciei; ex hoe enim vide- quidditatem Universalitatis habeat, univer se batur ab Seoto probari aliud distinctum prae- le siquidem,nullam in pridieando dicit quid dicabile a quinque eommuniter signatis. Ratio ditatem; sicque omnis pius ratio praedieandi, apparet; quia si daretur ratio praedicabilis de quae est in spςcie, est in genere; at autem esse pluribus in quid communis univoee generi,& quiddilativum, cum sit, & dicat esse essentiae, speciei,daretur quoddam universale,quod λ- ita ut si ratio modum essendi exprimen,,de seret inserius universali dicto de quinque, eum cognoscitur , quod simpliciter solum habeathoe solum sit praedieabile de pluribus, non au- quidditatem,quod habet essentiam,cum essentem in quid; & deinde soret superius generis, tia sit primum,& simpliciter obiectum respeeiade speeiei universalibus,ut supponitur ipse unia tu scientiae quidditativae rergo illa vox qωίου vocum,& commune: ergo daretur disti Mum erit aequivoca, cum simpliciter supponat pro praedirabile a quinque communiter signatis. essentiae quidditatu, dc minus simpliciter pros Dices: ergo eum nos ponamus praedi- parte ipsius quidditatis; sicque, licet dici, aeque dicare in quati essentiali,quod sit inserius uni- eonvenire positi ei ςntiae, & parti; non autem versali ut sie , & superius differentia interme- se,essentiae, parti aeque conveniet. Sed de
dia, & infima, sequetur similiter, quod aliud bes notare, quod etsi quidditas simplieiter sis-
distinctum vni .ersale construamus. Respon- nificet estenti an ἔ non autem eam signifieat sic ,
deo, id ex nostra positione non sequi. Ratio praedieari universaliter; quia quidditati non est Scoti, scilicet, quod posito quali ellen- aecidit simpliciter quid, seu esse , sin autemtiali , non diυiditur dei neeps in disti nctos praedicari accidit quodcumque quid; quare,etsi quidditatis modos a differenti js , eum utrique genus sit inaequaliter qπιd, no autem inaequa- sit pars ,& per modum denominantis; sicque, liter universale; ita ut licet species in quiddi
Cum maior,aut minor comae unitas,seeundum late superet genus, cum ommm quidditatem
se praeei ό,non faciat aequi voeationem,nisi ex habeat, minime: tamen in universalitate genus di Merlitate modi derivetur. inde est, quod ta- superabit. Nec hinc valet dicere, quod praedi metsi utrique differentiae sit eommunis , quain cari sequitur esse: non enim hinc valet, quia vilitatis intrinstet ratio,non adstruatur distinc- ait Scotus passim in Pradicam. quae Metaphy.
330쪽
seus eonsiderat de per se, Logicus de per aeeidens. Unde ad rem ait Scotus in . 3. Priatis cameκt. quod licet aecidens reale tantum habeat unum pro proximo subiecto quoad esse, ita ut nulli alij insit , nisi mediante illo primo subiecto ; at accidens intentionaliter potestaeque primo inesse rebus omnium generum,& nulli per aliud. . Sed de his inserius i sistes ergo in dieendis Distinct. s. quast. - q. c. prope initium.
De disserentia tripliciter comparata.
s s T' Isserentia , eum tria munera principaliter exerreat, potest
iuxta illa eomparari , plures respectu rationis deducendo. Potest enim considerari in ordine ad genus, prout ipsum eontrahit,& ad illud comparari, v. g.rationale ad animal. Soeundo potest conliderarie minparata ad speciem,prout illam constituit, v .g. rationale ad hominem. Tertio potest conside rari, ut eo π parata ad inferiora, de illis praedicando , v. g. rationale ad Petrum. In praesenti enim de disserentia iuxta unamquamque comparationem est agendum.
s ν π Merentia in ordine ad genus
resere μηt.Quae definitio propriissimε signat illud primum munus differentiae ; quia ut pluries aiebamus eum Scoto , omne Prineipium determinate dividens,ecinstititie inferiustergo eum inserius genere,a disserentia constitutum, sit speetes , requiritur , quod disserentia ex munere proprio dividat genus. Deinde requi vitur, quod dividat ea, quae sub eodem genere sunt,quia quae sunt ginerum di versorum,nulial a , ut dividantur, indigent disterentiat ergo solum potest esse proprium differentiae munus, dividere ea,quae sub eodem genere sunt. Recte igitur Secitus in ordine ad genus , se munus differentiae iuxta Pι,rphyrium recitat. s8 Citea praedictum munus solum bine exagitari solet, an differentia , ut ex munere primario, dieat ordinem ad genusi Assirmant plures, qu rum novissimus est noster Grosisse , qui in Dissert. r3. Elnea d. I. asserit , id resolvi i eelebrioribus interpretibus. Sed revera non videtur sie eertum , ut eum tot interpretibus Grossis a sterit , eum nullus sit Scoto , saltim nobis , celebrior interpres , ae
νεο eciali, asserit , quod differentia , seeundum quod divisiva , dieitur ad genus , non quod genus sit primum eius correlativum, quia primo est speeiei; sed ratione divis, ita, quod primo dieitur ad divisum ; secundum autem quod est constitutiva , dicitur ad speciem M. in quibus verbis, eis manifestό anserat Motus , quod differentia seeundum aliquam comparatione i dicatur ad genus, tamen quod id munus , ut eomparatum ad alia ex speciei muneribus, sit primum in dinserentia , non sie manifeste asserere vide
s s Sentio igitur , praedictam,& eonsimi-Ies .issicultates potius esse molestas , quam
utiles. Pluries enim differentiae munera con siderari,& toties inveni, nullum esse munus, quod in primo differentiae eoneeptu non pos fit considerari. Qui enim metaphyλε consideret differentiam, eam aequε iuxta quodcum que munus comparare poterit,tameni ex nos irae mentis debilitate, non possit differentiae quidditas insimul ad omnia munera Ucrti; eTquo oritur, quod circa unum munus, priusquam ei a aliud, menti Hoponatur. Α primo enim intuitu, primum nobis proponitur munus dividendi genus, quam eonstituendi spe elem ; quia concipimus, quod in constituatur species,debet contrahi genus; & tamen si soli-dέ sistamus, inveniemus, quod incipere con trahere genus, est ineipere insimul eonstituere spretem, ita ut in nullo praeeisionis apice possit esse genus eootractum , in quo species non sit constituta. Similiter apparet , quod prius se in differentia respicere genus, quam speetem, eo quod differentia sit pars, & prius
videatur, partem respicere compartem , ex auibus est totum , quam respicere totum ipsum ;& tamen si solide sistatur , invenietur, quod differentia idem sit ae principium eonntituens, ita quod prunum eius correlatum vi deatur esse eonstitutum; quo pacto, ait Seotus ubi supra, quod licet differentia non dieatur ad speciem,in quantum speetes, sin autem di cetur ad speciem, ut ad eonstu utam per disse
6o Existimo tamen,posse dici,quod iuxta communem Phylosophorum phrasim, potest differentia pereipi,vIa generationis,in aliquo priori ad speetem. Sic capio Scotum supra co-ciliatia eum his,quae tradit in ' 1 s. Prad. s. adga .verri adprobationem, Vbi inquit edo,an Re subia