장음표시 사용
431쪽
In hoe, quod si relatIones seeundum magis,& minus possint aliquam varιationem sulci pere, id dici valebit ex parte fundamenti, stit posito , quod aliquod fundamentum possit ad talem variationem habere dilatatione; relationes namque nee habent augmentum , nec diminutionem direm, nam si qualitas intendatur, nova relatio ponitur , & prima desi
I 8 Cirea tertiam , & quartam proprie talem plura subtilia tradit Scotus, ut videri possunt a eurioso in er . et Peadicam.Sed iam a breviter inquam , quod relatii a dici ad comvertentiam,stat in hoe , quod ex specialieon ceptu relationis,quo indice insermantur, u- tuo se notisi eaticini manifestent, ita ut ad In-ineem inferantur. Notat tamen Motus hine, Aristot ella intelligendum de relativis per se: secus autem de relatio is per accidens, vel noluper se relativis mutu6,υ. g. quorum unum te iscundum propriam formam dependet ad aliud , de re Iiquum feeundum propriam sormam non dependet ad ipsum , cuius modi sunt,quae reseruntur, ut mensura,& n. ensu
rabile ad invicem ei-ntia enim per se dicitur ad seibile , sed seibile non ad scientiam , nisi quia scientia ad ipsum. 'r 9 Deinde,quoad esse simul natura,debet pereipi, qtiae Setitus ibi in solutione unius argumenti. Scitieer, Patre existente , de nullo existente, quod est filius, verum est dicere, quod Pater est,& filius non est ergo dic. Rel- pondet Seotust diei potest,quod relativa sunt simul natura secundum illu)esse,quos est eis Pro p rium,in quantum sunt relativa; sed illud non est ex se existere ; quia hoe accidit en in
quantum reseruntur , de ideo unum relativum
potest sie esse , non existente alio : inde haec consequentia non tenet: Pater est, id est, existit: igitur filius est,scilicet,existit; licet teneat sumendo esse,ut est proprium Patras, in quantum refertur,de eonsmile esti Filij;& ita cinis quit Scotus intelligenda est consequentia Aristot. qua probat,relativa simul elle nata. ra. Dieitur namque ,esse insimulentitates relativorum , ut subsunt notionibus relativis; quo pacto dicit . Seotus, quod licet entitas incitione generis denominata, prius inlelligatur, quam entitas speciei; secus autem prout subsunt notioni ge neris,& speciei. vide dicta supra in q. et .in Imsone
relativorum , in cap. 3. qualium tradidit notitia, ipsuri exponens Scotus aquast. 3o. Praedicam usquaad 3 γ. cuius expositionis pro nunc utiliora , quam citius possimus.
. De sit 'Illatir constitutis t. iaci sthi Di i γ, et Λ Ristot. e degi lirare, eam se pliEuit dicens: quatitarem autem dira , Dcundum quam las denominamur. Haec et xplicatio solet thi etiquia di finitio debet tradi per notiora,& priora:sed fiet I quater, seu concreturi quale non est notius ipsa qualitate , nam si essentia qualitatis non innotescar,concretum quale iet norabitur tergo. Respondet Diony. Blasto hinc, d ante ipsum N. Rotbericus,reddere quales, seu concretum quade, ella nobis notius ipsa quali late,quia compositum semper est nobis notius,uuam pars , quod sufficit ad definitiora mn ddilativam.Sed contra:quia id valeret,qua
ipsius e positi , sub qualis speeificatius
denominati, haberemus notitiam: sed haec deficit , quia licet sciamus, quale esse eompositum , semper quale sit quale,ignoramus:ergo. Tum, quia si aliquis exponeret qualitatem dicens: principium entis qualis costitit uti viam, tune v rsus compositum maneret exocisita, ac tamen vitiis sa solet expositio. Tum, quia Veesse quale solum attingitur quidam modulqualificandi, quia absque notiori qualitatis notitia est substantiis applicabilis, eum harum disserentiae in quale crvid denominent: ergo.s Alii sic qualitatem explieant: accidenaabG tum perfeltivum substantia inessendo, vel in Verando. Displicet;quia nulla res des-nitur Mia duplici genere , quorum v numin-trinlece non contineat aliud: ereto nec dupliei differentia, quarum una non sit intrinsece in
432쪽
alia a se se habet istar ergo. Prob quia dantur
qualitates, quae non perficiunt in operando,ut lux, sonus in aere I aer enim independenter iluce, I sono , completam habet suam virtutem: ergo. Tum quia difficilό salvabitur quod qualitas sit ex ni unere svo persectiva substantiae,& quod talis non sit quantitas;quia si qualitas unam, aut aliam informationem relinquat in substantia , quia etsi accidentalis , est forma:sic & quantitas. Si enim quantitas non impediret i a substantia penetrationem , plura connaturalia deficerent substantiae; sed nil persectius,quam connaturalium expeditio:ergo. Tum,quia error, mendacium &e. sunt quali tates , non solum moraliter , sed & ex natura sua potentiam rationalem maculantes,ac pro inde non perficientes: ergo.
Ali i sie explicantet accidens per se intensibile. Displicet; quia dantur qualitates de
per se non petentes intensionem tergo. Suadetur in speciebus, quae de se solum habent representare obiosum ut est, ita ut accidat eis, quod representatum intendatur; imo speetes representativa entis intensi, non est intensibialis, v. g. species missa ab athedine summόinia tensa. Tum , quia i n unoquoque entis genere est assignabile aliquod ultimum a sed eum ratione ultimi non compatitur eiusdem intensior ergo. Tum,quia satis commune est,quod P tentiae,& character sacramentalis sint qualitates,& non intensibiles ergo.s Alii sie explicant: accidens dιstinctuma quantitate , relἀtιone, oee. Displicet; quia vel haee definitio explicat quantitatem dcc. vel non explicat ' Si explieat:ergo non solius qualitatis, sed quantitatis &e. est definitio.
Si non explieat tergo ignota quantitatis, rei tionis, Ic. essentia,qualitatis essentiam ignorabimus,cum non possimus se ire,quidnam sita quantitate distinctum. Tum,quia simili exclusione reliqua praedieamenta possemus definire, quomodo nullum definiremus. 6 Alii sie explicanit accidens absolutum consequens formam , ubi per consequi formam ponunt differentiam eum quantitate, quae consequitur materiam. Probae explicatione existi mantur Angelici apud Diony.tib.
s. d. I 9. q. I. Displicet; quia materia,ut exi iatens , debet apud eos consequi formam, cum ab ea recipiat existentiam ergo cum quantitas sit sta sisto materiae vel ipsi coexistens,debebit etiam consequi formam ; sed quantitas
non est qualitas:ergo. Tum, quia dantur qua olitates dispositi υe,uitae non consequuntur, sed antecedunt: ergra. Dieunt,anteeedere in genere causae materialis, consequi ai geoere effi-
eientis. Contra ἔ qua eo modo , quo antee dunt, sunt intrinsecε qualitates; sed eo modo,
quo antecedunt, non c6nsequuntur: ergo eo
modo , quo intrinsece sunt qualitates, non convenit eis intrinseca qualitatum expositio. Alis explicante accideus penetrabile secundum D. Haec expositio solet impugnari ab aliquibus lς. R. dicentibus, quod calor, de' frigus in summo:duci accidentia eiusdem spe cieu duo contradictoria: impulsus sursum, &deor lum,& sic alia, sunt qualitates, & in eo indem subiecto naturaliter impenetrabiles. Sed eum praefata explicatio consimilis nostrae appareat, ideo eam aliqualiter relinquam salvam. Dici ergo potest,quod cum ponitur Penetrabilitas, ponitue sie, quod impenetrabilitati quantitatis sit dire, te opposita; quo pacto
nunquam qualitati deficit penetrabilitatis e sissentia. Quantitas ergo est sic impenetrabilis, quod nec cum partibus eiusdem rationis penetrationem substineat; quo pacto impenetrabilis non est qualitas; nee non sie sufficienter suam ellentiam prae quantitativa distinis elam manifestans: sussetet igitur pro qualit iis persecta notitia, talis penetrationis con- ptus,cum sic quantitativus non sit. Illa namque impenetratio , quae supra suadebatur , est impropria, cum ci potius dicenda contrarietas metaphysica, nimis ampla , de transcen-dzns,competens etiam relative: oppositis. a. propter praefata expositio est,ut notavi, Percipienda , eique potest addi , omnimode, vel proprii non impenetrabile ; quo pacto propriam quantitaris impenetrationem fugiet. 8 Existimo ergo,qualitatem se posse explicarie accιdens ab Iulum fecundum se m- extensiibile. Dicitur accidens absolutum , vs conveniat cum quantitate, & differata relatione. Picitur eundum o inearensibile , voetiam a quantitate differat. Per ij enim inea, tonsibila intelligimus eo neeptum quemdam,
extensibilitatis eonceptui directε oppositumi quo pacto aliud intelligimus, quam quod per
intensibilitatem intelligebatur. Si ergo uni-eus qualitatis gradus solum possibilis perciperetur , perciperetur quod sufficeret ad salia vandum qualitatis essentiam, quin tamen ibi
occurreret intensbile , licet occurreret 'nex. tensibile , cum inextense exerceretur. Nec contra haec invenio, quae roboris possinteste, argumenta.
433쪽
s ' Si autem qualitaι eorum , y a . multipliciter dicuntur; ct una quidem 'ecies qualitatis est baiabitus , ct dispositis r Aristot. cap. eod. apud Scotum supra in Pria/cam.
Io Abitus, ut notat Scotus in 3s.
q. L ad secundam, potest uno modo sumi , prout significat
aliquid transcendens , secundum quod ab eo dieitur,aliquid habere denominative; quo pacto nullum est praedicamentum,quod non habeat a substantia namque habet essentiam, passiones Ace. Secundo modo significat habitudinem mediam inter habentem,& rem habitam, quae est veluti actio media inter agens,& pa tiens; quo pacto est decimum generalissimum. Tertio modo est idem , quod sorma postiva; quo pacto sumitur ab Moto iuxta Arist. in Oppositione privativa. Quarto autem modo, inωquit ipse, sumitur, secundum quod habitus significat qualitatem radicatam in subiecto, id- est, sitam difficulter mobilem. Unde pro habitu i niel ligitur hie,omnis qualitas d litonens subiectum ad operandum , ab extrinseco ei proveniens,ab ipso mobilis diffieuiter. ir Dispositio eons militer lumitur hine praecise pro qualitate, quae ab extrinseco Pro
veniens,disponit subiectum ad nperandum, si sorte velis, dic , & ad pati dindum) sie ut ab eo facile mobilis sit, undequaque hoe proveniat.
Tales expositi ones videntur consonare i ntento Aristot. quia i n hoe membro signavit qualitates,quae disponunt subiectum , non solum ad agendum, sed & ad patiendum, quia hine ponit aegritudinem , quae non agit, sed solum disponit ad pati. Deinde hine ponit qualitates ab extrinseco additas, non innatas subiectis, Be ipsis eonnaturaliter insitas, quia istae spectant ad seeundam speciem,ut constat exemplis ab Aristo t. adductis de seientia, de virtute, de calidi tate, & firigiditate. ra Est tamen hine advertendum, quod cum primam qualitatis spretem in habitu, &dispositione ponat Aristot. debet dari unicus huius speciei conceptus, qui habitui,& dispositioni sit eommunis, de indivisό huius speciei
eonstitutἰvust In s. namque Metaph. conteae I s .apud Seorum supra,ponitur convenientia inter habitum,& disi ostionem. PIuribus igitur parum ut ilibus relictis existimo concepiatum praecisum a duobus , dc pro hae spe ete determinatu m, polle stare i n eo, quod si qualitas dinpositiva subiecti ab extrinseco , ipsius
virtutem in ordι ne ad se Ferandism assia eiens. Consonat explicatio , ut inserius examinabitur. Deinde prodistinctione inter habitum, Re dispositionem habenda , potest addi se facile , vel sic di σι te; quo pacto, tam habitus, quam dispositio in speciali modo inter se dignoscentur.
x3 Λ Ziud vero genaes ρ litatis est,
fecundum quod RV Iat res, vel ςu ores dacuntur: vel Laia Iubres,vel insalubres. Et si liciter quacum- qua secundum naturalem potentiam, vel imis Potentiam di euntur et Aristot. cap. eod. apud Motum supra.
a DEr potentiam non intelligitur L hine aliquid , quod sit ent Italis
substantiae, eam examen vertatur etrea eat habilitates, quae entitates quales participant seeundum unum,aut alterum modum: quare nulla potentia,quae virtus sit sub tantialis, ut intelligendi, amandi Zce. aliter quam transumpti vό possunt spectare hine. Abundat intentum in textu exprimente potentiam pugi Iandi, eurrendi, dcc. quae immedi te non procedunt ab a nima,sed ab optima oris gani ratione partium , valetudine , temperamento dce. Itaque ad haec reducuntur omnes liae potentiae,quae ab entitativo accidenti, subiecto eonnaturalitantur.
I s Per impotentiam non intelligitur hine pura negatio potentiae, sed potentia ipsa alia
quomodo impedita, vi ad statutum connaturalis persectionis gradum non perveniat: Omnes namque naturales potentiae,determinatam habent proportionem; quia tamen possime desectu aliquorum aeeidentium debilitari, vel per aliorum inbrpcisitionem effraenar dicuntur quoad statum debitae perfectionis impotentes; nam lιcet possint operari, debiliter tamen , dc seeundum quid , v. g potentia currendi in e laudo Ace.
434쪽
applicabilis,potest expendi per esse qualitatem
connaturalitersubierito radι catam , ad ab insolutὸ operandum illud ascιens. Ulterius conceptus specialis potentiae , & impotentiae postunt sufficienter exprimi, addendo praedicto , ad operandum secundum quιd pro ιmpotentia, & pro potentia potest addi,ad F randum absolute, ly absolute praecisissime captum. Vel si mavis, pone ipsa additamenta Seoti in 3 6. Prassi eam. ibi aientis: sed potentia tantum significat modum qualitatιs absolute , secundum quod es strιnc ιum operationis,ct impotentia signι'at modum quali- raris , fecundum quod illa es princ*ium diglault/r agendι , vel patiendi facιliter. Consonare υidetur expositio; quia habitus, dc dil positio, non dant absolute operari, sed sic, vel sic operari ex ratione communi, & indivisa suae speciei: habitus enim , de dispositio, virtutem absolutam operandi supponunt in subiecto , ac proinde ad absolute polle non conducunt, sed adsie posse, ut dicebatur. Potentia ver6A impotentia non supponunt Virtutem , quinimo eam subiecto dant: ex quo habent , ex eo m muni suae speciei rat: one , eis speciali, differendi modum cum habitu. Disia tinguuntur inter se; quia una, vi potentia absolute,id est,expedite, & altera , υt impotentia, impedite operatur, seu ablolute difficile, ut exponebat Scotus. 3. Genus
ner m. Arist. cap. eod. apud Motum supra.
8 II Assio,ut notat Seotus in 36. Pr L dicam. est quid aequivocum, se eundum quod dieitur in s Meia
asthi in multa signifieata:passio namque non sumitur pro proprietate a subiecto di mananiara,eum sie,apud nos, spectet ad praedicamen tum entitatis subiecti. Nee sumitur pro esse. actionis,seeundum quod dieit Author sex prinei piorum, eum sie spectet ad sextum praedicam ratu mi ae proindo nec pro rζceptione formae in sibiecto, ad eductionem coni equuta , eum sis etiam sit eonsimilis passioni sexti praedicamenti. Sed sumitur hinc cinquit olus 3 ad quartam quotionem dicendum secundum qαad significat quaιitatem , fecundum suam est alteratio.
bent habere indivisum propris speciei concep
tum,per speciales rariones divisum. Concepistus ergo communis potest iuxta Seotum contatrui, per comparationem quatitans ad subiectam natum alterari fecundum eam: quae verba sie possunt modificari '. qualιtas ρνι mos ct perso ordιnata ad alterandum subrectum an ordine ad se. Deinde notat Scotus virtutis
alterati υae speetales differentias pro passione,& patibi Iι qualitate. Ait namque, quod distinguitur contra passibilem qualitatem , Prout ρυδι lis quatitas dieitur tua, a qua aliquid denominatur denominatione significanto Permanentiam forma in obιem p absol,lagitur tertι .s modus est passio , Id est , prout
virtus alterandi sumitur a permanentia indiis visa. Vnde manet utriusque modi conceptus
divisus , addendo explicationi praedictae per
2o Consonare videtur expositio; d.ει- runt namque passio , dc patibilis qualitas ex suo conceptu ab alijs, usque adhue expositis. Differt ab habitu, & dispositione, a Potentia, dc impotentia quia ut vidi mus,prs sate species privio,&per se ordinatae sunt ad Operandum; quaeda ab Oluia, de simpliciter, ut potentia idcimpotentia;quaedam secundum quid ,vel Quois adsic operandum , ut habitus, & di spositio; nulla tamen tendit ad subiectum in ordino ad te,& ad praeei se alterandum ipsum. Clarius id ipsim exponitur; quia habitus, de diti positio secundum se , i m mediate perficiunt potentiam ; at aliae immediate, & secundum se non perficiunt subiectum ad operandum, sed ad existendum , seu eius naturam in ordine ad se. Deinde; quia qualitas seeundae specieι est seeundum se absoluta potentia in oris dine ad operandum perfieiens naturam , quintendat ad hane mutandam per alterationem, cum sit eum illa ecingenita , dc absolute in dicata e seeus autem qualItas huius speciei,quae ultra dicta,eum possit non esse congenita, va let mutare illam.
ax e Varium ver; genus qualitatἐs est forma , σ eirca aliquid constans figura Scc. cap eod. Atistoi. apud Motum supra.
435쪽
ret Orma inquit Scotus in 36. Pr dicam. . ad quintam quaestιο ne unci modo est transcendens, se-
eundum quod sumitur in principio sex prin-e1 piorum et quo pacto nullum ens est absque
forma. Alio modo sumitur , ut est exterior diso ositio rei animata , vel decens lineat ισ.
Similiter figura uno modo signifieat superficiem inclusam , vel terminatam Iineis. Ali modo signifieat ipsam terminationem , Uel elausionem superficiei. Hinc ergo,nec forma, nee figura sumuntur in prima significatione, sed in secunda, laeundum quam existimat uespectare ad hoe grnus qualitatis. 23 Igitur coneeptus huius quarti modimnstitutivus potest constriti per esse modum
elaudentem, vel terminantem externam superficiem , i ex natura sua inhaerentem.
Cum igitur forma sumatur pro illa dispositione proportionis,qua m pa rtes habent ex extrema quantitatis de ineaticine, videtur,quod forma debeat esse illa elausio, seu terminatio exterior, perficiens partes quantitatis, nαμ in ordine ad spatium , sed in ordine ad se. Hoc ultimum dieitur , quia modus praesentiae est immutabilis,& affixus spatio; Deus vero figurae modus, qui solum affigitur vltimae superfi-eiei, non reddens quantitatem ubi caram , vel stuatam in ordine ad spatium, ut praesentia sed figuratam, de formatam in ordine ad se. Et deinceps circa eonceptus divisiuos discurrentes. potest diei, quod inter figura m ,3e formam difficile invenituri nimis enim est abie
dita distinctio figurationis a formatione. Sed si al iqualiter eupias disti nguere, die, formam esse dispositionem quamdam partium, veluti superiorem eonceptum ad figuram , quae este neeptus determinatior.
et Praedicta expositio quoad eonceptum te speciei indivise speetalem consonare videt ir ; quia per eum ab aliis speciebus seeerniis tur: secernitur namque a primae speeiei qualitatibus, cum istae immediate perficiant potentiam : cernitura secunda specie , eum lilius qualitates perfietant in ordine ad absonitόoperandum naturam: secernitur a tertia speei cum istius qualitates immediatε perficiant nais tutam i n ordine ad se per eius a i tera tionemrat autem huius quartae speciei qualitates, nec pomtent am,nee naturam perficiunt quoad alterari, vel operari quin totum de per se immediate ordinantur ad perficiendum
dis Dost expositivam harum speeterum
deseriptionem restat decisiva expositio, an scilicet praefata divi sio sit adaequata ,& an sit in veras, & strictas species s PIura consumunt in decisione aliqui; at ego, eum nervosam utilitatem in eis non agnoscam , prout in resolutionibus Scoti ania notavi , ipsius doctrinam breviter pro re solis vendis adducam. 26 In prinus ergo Scotus tenet, posse diei, non est speetes , sed solum qualitatis modos.
Elt autem differentia cinquit ipse in quaest. 35. s. ad primam quψιonem inter spetiem , &modum , quod specim super illud euius est, addit differentiam ellentialem , modus disse Arentiam accidentalem; de ita licet isti modi dieant diversam habitudinem qualitatis ad subiectum penes hoc,quod est elle permanens,
vel nnne elle a natura, vel non res e sensibile, vel non ; tamen omnia non variant qualitatatem ellentialiter, quia omnes istae habitudines, vel plures,possunt eide in eadem qualita te secundum essentiam. Vnde ad authoritatem
Aristotelis in contrarium , quoties dicitue species , fu mendum est pro modo speciali, δι quoties dicitur genus pro modo generali, tavi illa convenientia , quae veluti superior ad duplicem modum indiuiindiscurrebatur, sit reputanda ut quidam modus generalis, ae per consequens ral ones illae clis illvae, Ur -- di speciales. Nee ista expositici multum extorisquet literam; quia intermedia capitis intelligenda sunt, secundum ea, quae ponuntve laproaemio,& epilogo,ubi dicebat Aristot εα
tur, id est, multιs modis. Et in fine , his enuia meratis,dicit, storta . 'usdam alij v rent qualitatis mod/ , Leu qui maxιme diis guntust, bi funt. a I Deinde Motus satis robuste probat imarentum Pereurrens omnes praedictas speetesiponam exemplar pro prima. F. ad eundam quinonem refert aliquorum expositionem dieentium, quod dispositio signat qualitatem, 'quae de sua natura est faciliter mobilis a su biecto , Ze habitus illam , quae de sua naturae est disse iliter mobilis. Sed talem expositionem reiicit dicens, esse contra Aris quιa tumπnulIus habitus est dispositio. Iliter dieitur a
viis,quod dispositio se habet ad habitum, se ut
imperfectum ad persectum. Id reiicit etiam quia aut talis imperfectio est in inesta quali
436쪽
tatis , aut in informando subiectum' non inessentia; quia essentia mensuratur in instantii ergo aequε persecta est, sive diu maneat in subiecto,sive non . Nec in informando subiectu: quia sie essentia breviter manens,est aequε perisfecta in subieeto, sicut diu manens:ergo aeque persecte denominat subiectum. et 8 Ex quibus deducitur, praelata divisiva non distingui ut quid es lentiale differens, sed ut modi essentiae eiusdem qualitatis. Nee d bent aliqui insistere multum , ut probent contrarium ; nam sic nullum modum rebus aecidentalem inveniemus, cum in quocumque, &ipsius condirisivo, possi mus illam specialem distinctionem discurrere, quam discurrant in praedictis. Sic eadem qualitas intensa ut octo, vel minus intensa , non suseipit differentiam speeie distinctam i & tamen Uno intensionis modo est facile mobilis, & alio difficilόa subiectoas Vlterius alium modum diseurrendi
iuxta literam Scoti proponam. Doctor nostersie aliter respondet i sustinendo, quod Arist. enumerat species qualitatis, Se non modos tantum, potest diei, quod istae differentiaeDeuiter mobile vel dissentier: esse ρrincipium .perandi, vel nam inferre pasonem se hirexterim d poneresubiectum , sunt differentiae aecidentales generi qualitatis, quibus tamen Aristot. utitur pro differenti js essentialibus:quia differentiae ellantiales sunt gnotae,& ita illae differentiae , seu sormae , quae subis sunt prim6 istis differenti is, sunt quatuor spe, ei es quai Italis: itaque resolvitur, esse aecidentales differentias, quae hinc assignantur , licet sermae , quas istae differentiae consequuntur tanquam proprietates earum, sint essentialiter
3 o Predictus dieendi modus non multum differt a priori: nisi in hoe, quod secundum
lorem modum non oportet concedere, Istos
quatuor modos eonsequi per se distinctas species qualitatis, quin plures possint inesse etiadem qualitati secundum speeiem; sed secundo
modo oportet ad minus coneedere , has differentias , quamvis aecidentales, este proprias quatuor distinctis speeiebus qualitatis, ita, quod siecit illarum specierum una non dicitur de alia, neque ambae de aliquo eodem , ita &istatum differentiarum nulla dieatur de alia, neque duae de aliquo eodem ἔ quia quod est proprium,dieitur universaliter de eo tantum,
3 t Cirea aliud in titulo petitum, sicilieet, de adaequatione , potest responderi, ad aequatam esse divisionem , eum nulla videatur sig-
nabilis qualitas, quae unum , aut alterum ea rum modum non servet. Et dato , quod aliquod aliud probare intendatur , potest diei, quod supra eum Seoto tradente Aristot. in fiane alentem:&forta quidam alim apparena
qualitatis modι , sed qui maxι me dicuntur,m funt. Itaque cuiusvis modi attenta siphaera, debet eaeterorum apparentium fieri reductio,
se ut proportionate Iuxta modum uniformio rem, quaecumque entitates reducantur. Vbi
noto , quod eriam aliquae substantiae possunt ad praefatos modos reduei; quia licet entitates sint diversae , postulat tamen illarum qualitatum servare modum;quo pacto etiam differentia substantiae in quale quid dicitur. Sic Se tus in Φ. d. 13 .f. I . v. tertio modo Potest dici. 32 Noto in fine, dissicultar de quarta specie , an sit qualitas; quia forma ,& figura quantitatis triangulatae v. g. vel sumitur pro materiali,vel pro formali Pro materiali videtur quantitas ,eum sie sint partes ipsae materiales, ne,& illam figuram cum tali ordine fundantes. Pro formali videtur relatio, cum sie nil aliud sit forma , quam ipse ordo, quem partes habent iuxta respectivam consonantiam:ergo. Potest daei, praedictum modum esse qualitatis, lieet ob eximiam dependentiam ab unis , dc alijs partibus quantitatis sit nobis sieabsconditus,quod eum non possimus explicari, nisi in comparatione partis ad partem. Sie Scotus in qu . 3 6. Pradicam .exponens Ari L
tot. . ad atiam quastionem dι eo, ait: quati tate1 autem, qua subsunt, uniforma absolπ-
De proprietatibus qualitatis. 33 π Nest vero contrarietassecundum quod quale est, oec. Arist. castis eod.apud Scotum in q. 36. Igitur habere eontrarium est qualitatis proprium; sed est advertendum, hinc non loqui de contrarietate transumptive dicta, ut notat Scotus, kiIieet de ea, quae est differentia secundum spretem; nam sie nulla est res, quae per specialem differentiam non contrarietur; sed loqui hinc de eontrarietate earum sermarum, quae actione propria mutu6 se expellunt ab eo-
437쪽
dem sublecto, quae propriet solum est contrarietas I quo pacto solum qualitates sunt tales formae. Aliqui Scotistae id exponunt dicentes, contrarietatem qualitatis, ut ei solum eo m- petentem, debere intellig, sie, ut sola qualitas sit habens formam absolutam positivam sibi oppositam , per quam expellatur ab eodem subiecto inhaesionis; quo pacto disseit a contrarietate relativorum set expellentium, quia non sunt formae absolutae I neenon a contra rietate formarum substantialium, quae non se expellunt ei rea inhaesionis subiectum. Solum notatur, talem proprietatem convenite oti,
sed non omni , ut patet de lumine, figura, &speeiebus intelligibilibus , quae non habent
34 Sufeipit autem quHist magis, reminus,ste. ubi supra apud Scotum. Suseipere magis,Zc minus etiam conventi soli, sed non omni . Prima pars prob. quia suscipere addi.tionem gradus ad gradum est suscipere magis,& minox; sed gradualis additio soli qualitati conυenh: ergo. Secunda pars Prob. in figura mathematica,quae eit prior motu ; sed suseipere magis , & minus propriς,non invenitur, nisi ubi est motus alter Rtionis:ergo.Qui plura subtilia de hoe eupiat videre, legat Scotum in o. 36.a iuxta fecuη am Pr Praefatem. s s Similia autem, σ ἐωνι milia seeuniadam solas dicuntur quatitate1,cte. cap. eod. apud Sentum supra. Si transumptive loquamur, quaecumque alicuius speciei indiὐidua, s milia possunt dici,eo quod convenientia i veniantur ; proprie tamen loquendo soli ut qualitatis uidetur specialis similitudo. Primquo sunt notanda , quae Scotus ibi, videt ieet, qualitatis similitudinem non debere intelligi
actu,sed aptitudine,& sundamento. Sic exponitur satis clare ab Scoto per luee verba: Conse ιIttersunt intelligenda secundμm utit dιnem : Leet enim aliquid , Deundum aliquam qualιtatem , quam habe , non daeatur simile nil aliud quam eamdem quaIιtatem habeat, ex hoe non minu convenιι bac ρνμerietas illi qualitati; quia secundum illam uatitatem aliquid natum est dici sim ιIe alιera.
mentis. E sex ultimis praedica
mentis bre viter disputavit Arist tit. inquit
notanti r Scotus in q. 36. Praditam. f. notandum, expianens cap.
de facere, σ ρatia vel ruta sp ei es, in quas erant dividenda, sec unisum quod sunt genera , non sunt ninae, nee passiones eorum , quae insunt eis, secundum quod intentionaliter considerantur i vel quia de his passionibus secundum esse natura. te eorum , plenius determinatur in libris de natural ibus Unde Gi Ibertus Porret anus, pes huius libri iupplemento, quemdam Ii lium composuit, quem de sex principijs nomina. vit. Agemus igitur de his iuxta Seoti doctrinam ex aliquibus senten. locis eoilectam, de primo de relatione extrinseem advenienti, cum sexvltima praedicam. in illim e eeptu videantur uniformia.
De veritate relationis extrinsecust . advenienni.
et Irca Peritatem eximesiae r L . t tionis extrinsecus advenit iis maxima viget eontrove M. Quam plurimi eontra hane Scoti subtiis Iem speculationem acriter insurgunt , exist mantes, scopum relationum extrinseeus ectab eo liberέ stabilitum. Ne eommuniter Angeliei,& Iesu itae. Contrarium pugnaei sit Mimpetus Motistarum de sendit apud D. Suhii inlis mentem str z.d. z.q. In 3. d. r, ν I . In . d. 6 q. D. Od. Iz q. I. c. et siquara3. Sed distincti ut in a 33 q. I. .si ergo debet μι- vara luasamosa divstis radicamentorum,& insta a ς. ad quintum principate de s. Metap9.
3 Ret solvimus ergo Seotistae , dari r
438쪽
De siex ultimis praedicamentis. si I. at
lationes extrinseeus advenientes, staturni esspee alia signa, ex quibus a relationibus in trinseeus advenientibus inserantur dii tinctae.
Primum signum principaliter stabilitum ponitur in eo, quod positis actu extremis relationis extrinsecus advenientis, non in sera istur neeeilbrio eorum relatio; secus autem post iis extremis relationis intrinsecus. Exem
plificat id Motus in igqe, & ligno, quibus P
sitis non resultat necessarid relatici combustionis, sed ulterius requiritur actio agentis extranei,illa duo extrema aproximantis. Si epositiς extremis relationis uni cinis,non resultat relatio, vise facto experitur inter corpus,& animam D Petri. E contra experitur in extremis alterius relationis , v. g inter duo alba, quibus positis, necessarici resultat similitudinis relatio, quin aliquid ultra requiraiatur. Ita Scotus in .d I 3 q. r. ibi veram doctrinae praxim adducens. Stabilita regula rectae rationi videtur consona;quia quaedam extrema ex sua natu ra neeessario indueunt relationem i sed relatio ex natura aliorum extremorum non induciis tur: ergo quia vitaque relatio bene distinguitur. Suadetur in aee identi,& proprio, quae formae sunt in speeie distinctae , liret ambae sint
extra eilentiam subiecti, de non aliunde disetinguuntur, nisi quia unam ema, v*Oiς pro prium, nee ellati 6 ponitur posito subiecto ita
Di nil requiratur ultra vitale sublestum con, sequaturiat autem alia sorma , utpote aeci
dens, non sic, sed posito subiecto , forma ponponitur, sed ultra requiritur actio agentis existranei eam applicantis tergo cum nil ultra experiatur inter resultantiam relationum inerin laeus, Se extrinseeus, videtur satis eon isnum,quod distinguantur. Not4 exemplar stenim uni sor me υndequaque .s Meundum signum ponitur Doctoro
ostro in eo,quot ad relationem extrinsecussit per se motu i seeus autem ad relationem
I. dc ratio est i quia relationes intrini reus adinvenientes , eum neeessario resul tent ex positione sundamenti ,& termini, non datur doper se ,& immediate motus ad ipsas, sed ad
undamentum , he terminum, ex quorum p . sitione resultant. At extrinseeus advenientes, cum ex positione funda menti, & termi ni non resultent neeessari 6, requiritur motus , se mutatio, per quam fiant, seu immediate re- ultent ζ ae proinde , quod motus sit per se,&immediate tendens ad illas, nec non earum aequisitio, prout motus sui termini aequisitio solet esse. 6 Conscina viditur etiam stabilita reia gula ; ex modo namquς terminandi, nou minus ae ex modo tendςndi, vaIee sufficienteleolligi distinctio; sed quaedam relationes, utpote extrinlecus advςntcntes , pollunt immedi te motum, sive mutationem ternunare;secus autem aliae relationes, utpote intrinsecus: ergo quia eximia distinctio inter eas de- ucitur. Vbi notii, Aristor. tenuisse, ad re Iaiaxionξ non dari per ic motum,quod debet intelligi de relatione Pr prius tali, utpote de constituente tertium praedicamentum I prout enim talis relatio, specialius debet se nominari,ae proinde relatio intrinseeus diei: quare melius consonat Scott intentum, eum ad relationes, ad quas immςdiate motus datur, debeant tales extrinsecus nominari. Plura alia
signa traduntur ab Scoto , & a doctissimi, seolistis, ut , Licbeto , Valera, Marchia, disi iis,quae omitIO, cum pr*sset sint pro leoposus ientia. ν Contra stabilita nostri Do ctori, fg- , criter insurgunt q. N plurςs, dicentes, ignem,& lignum,u. g. bς prκcise is specta,ellis xtrema remota,ac proindς nil mirum, quod relatio statim non resulις : extrema namqus
relatipnit proxima lanx ignis, di lignum i
proxim*ta. Neque id dς t mirari,quia si re-l tio intrinsecus resulx x, oritur exeo,quod ponantur ipsus proxima ςxtrema, vi album,ae album, xc. Praesens increpatio retundituri quia sundamentum proximum necessari 6 deis bet esse in aliquo ex duobus extremis; sed aetio a proximativa ignis , di ligni in nullo eorum reperitur, sed solum inextrinseco agen
te,ea aproximante zergo quia a proximativa
actio non est proximi iundamentum: ergo iutud iam supponitur ad illam;ac per conseques proximo sundamento existente, adhuc non xesuvabit relatio. 8 Dicent contra hane rationem, quod si detur proximum fundamentum , quin oriaturniatio , in ordine ad quam proximum land mentum stabilitur , dabitur proximum si damonium, quin cflictus, ad quem est, oriatur : quod solum in agenti libero experitur. Tam dicent rationi, dari a proximationem
passivam, quae erit in extremis recepta. Tum cscent,quod etsi tota actio sit in agente,nil refert ut extrema dicantur extrema proxima,
dum sit actio , ubicimique sit; uti licet ψisiost in tota potentia visiva, partes dicitur proxime visus. Tum dicent, nos tenere, fund menta remota alborum esse parietes , & proxima rite albendi nes rergo iam relatio intrinsecus remota extrema habet. Ulterius,etsi pa
439쪽
tietes egeant albedine,ut relatio resultet, non dieuntur parietes sundamenta proxima relationis extrinsecus: ergo licet ignis , & lignum
requirant aproximationem , ut relatio retulistet, dum non ponatur aproximatio , non dicentur proxima fundamenta relationis extrinsecus. His,& aliis nostras rationes increpabunt. si Dicimus ad primum , verum este dari sundamentum proximum, ex quo relatio non resultet: ob id namque principium relationis inductivum est extrιnoeys: si enim intrinsecus foret, non posset proxime existere , quin effectus, seu relatio resultaret: quare omnia alia agentia naturalia prae libero, quia intrinsecus perantia ,sunt operantia,dum sunt proxima. Dicimus ad secundum, fallum uideri, aproximationem passive recipi in extremis ; alias possemus dicere,& visionem passive receptam
dari in pariete viso. Deinde , quia si insistere
velimus,inveniemus relationem proximitatis inter extrema passive aproximata,cuius relationis proxi ma extrema deberent esse extrema nudet sumpta. Dicimus ad tertium, verum esse, quod ut dieantur extrema proxima, parum
refert, quod actio reeipiatur in alio; imό dicimus , quod proxima erunt, tametsi actio
non detur:nam actio non ponitur,ut extrema dentur proxima, sed ponitur actio, vi extrema referantur, ita ut posita a ctione,inter nudas extremorum entitates, sola relatio meis diei. Sie corpus D. Petri,& eius anima ,extrema sunt in proximo ad habendam unionem seeundum eorum nudas entitates, eum inter
unionem habendam , & ipsas entitates nil
xo Dieimus ad tertium, verum esse, extrema remota relationis intrinseeus esse ibi:
at nunquam extrema remota relationis inistrinseeus esse proxima relationis extrinsecus. Nota doctrinam .dc rationem in hoc , quod extrema , quae talia sunt respectu relationis extrinseeus , etsi ut riserantur,egeant eondiisti ne agentis, attamen dum ista ponitur, ipsa extrema,quae anteactionem erant, sunt quae reseruntur post illam : extrema verό remota relationis intrinsecus , etsi proxima land menta suseipiant , non sunt unquam quae deinde proximό reseruntur , sed semper in eo Gm remotionis statu perseverant: υ. g.etsi pari ex sit remotum extremum , dc albedo proximum,polita athedine, non paries,sed albedo resertori non sic in aliis extremis,quae etsi
egeant a Cti cineiape ximaticine,aut consimili
addito Ut reserantur , non aproximatio, sed
ii Ex quibus, licet aliter vertere discuria
sum cupias , potes praecipuum intentum sal -ὐa re,ponens in utriusque re lationis seopo disit inctionem;dato namque,quod extrema relationis extrinsecus non seret proxima, quouiaque aproximatio agentis poneretur , semper salvaretur distinctio;quia extrema relationis intrinsecus nullo egent, ut reserantur, praeter nudas entitates ipsorum,ita ut istis positis, istae referantur; at posit,s nudis entitatibus in ex transecus, egent aliquo praeter istas, ut reserantur iitae.12 Vlterius plura argumenta movent,
intendentes probare , plures dari relationes e4trinsecus,quae sunt necestarie positis iandamentis:ν g de suurndri posita namque re temporali , Ic tempore , statim resultat respectus Quando.Sie etiam possito Sole,& acre,flatim dat ut illuminatio; & actio,qua Sol illuminae
aerem, est relatio extrinsecus: ergo. His, de
eonsimilibus facile re odent Scotistae:dicitur ad primu ,quod Quado etiam requirit aliquod
extrinsecum ut resultet, ut si poneretur aliis quod eorpus mobile extra primum Coelum
mobile, in quo est subiectivi tempus: vel si ipsum Coelum quiesceret, tune esset res temporalis, bc tempus, & tamen non esset Quamlo, cum requiratur, ut consurgat, quod corpus
mobile i ista Coelum ponatur. Dicitur ad seis eundum,quod datur illuminatio Solis, si ex . trema sint debitό aproximata; lapε enim S,l,& aer existunt , quin illuminatio reful
13 Vnteum sentio alicuiuς roboris argumentum , quod sis habetur e relatio intrin-steus etiam requirit aliquam actionem ut reissultet: ergo vana est utriusque relationis dis. tinctio. Anteeed. suadetur in sententia Seoti: eum ipso namque diximus supra,loquentes de relationibus secundi generis, tales relationes habere pro fundamento potentiam gens
rativam Patris v.g. praecedente actione: unde
Motus diobat, quod relatio Patris fundabatur supratenusse; requirebat enim potentiam generandi ut sundamentum, sic tamen, quod
actio generativa praecesisset ut dispositio, seu
conditior ergo iam relationes intrinsecus, in resultent , requirunt aliquid ultra extre
r Hule oppositae rationi respondendum
sentio , salvam semper manere D. Subtilis mentem;quia actio illa materialis,non requiis ritur de per se, dc immediatό, ut oriatur relatio, sed ut oriatur effectus , in quo nimia perinseverat distinctior relatio namque intrinsecus distinguitur ab extrinseeus, quia intrinsecus,
440쪽
De sex et stimis praάicamentis. si II
prisitis duobus extremis,nullo indiget, t neἀeesar io resulteta extrinsecus vero, adhuc duo bus extremis positis , potest non resultate , si extrinsecum non ponatur,ut patet in igne, de ligno. Itaque posta causa,& essectit,quae sunt
extrema , nullo egent , ut relatio resultet; aepeo inde actio solum requiritur , ut ponatu extremum,scilicet,eflectus; non autem vip matur relatio , eum posito effectu nil ultra ad relationem requiratura at conditio pro emtrinsecus non requiritur , υt ponatur extreismum, quin posito extremo requiritur, ut ponatur relatio. Unde, si vis, potes inferre speetale signum,scilice , quod relatio intrinseeus
requirat conditi nem ante extrema; extrinis
Sex Praedicamentoram in Deriali expendia
DE sex ultimis praedieamentis in speciali hrevissimό agit
Motus in quaestionibus prae dicamentalibus: in quaestione 'aque 36. in fiἀne, prout ad Logleum attinet,existima sussiae entem relinquere notitiam; ac prout attinetvd naturalem, resertur ad s .m' contex. .
S inde in habenda notitia de agere , ct Pars,
habit. aliquantulum ad s. Metaph. contex. 8 .ct inde r quae omnia, quam cuius possim s
tiplex huis 3 nominis amσν. a dicebat Seritus xn r. Iuxta quem venie exponedum, quod uno mo do actio fiam itur pro operatione , eo modo quo intellectio. & volitio operationes dieureatur ; ae proinde sic operat o dicitur actio, i eet in rei veritate sita ualita , ut declaratum fuit ab Seoto ire r. d. 3 q. edt,m. Alio modo sumi ur actio prout de per se , & neeessaria, dieit respectum ,de habitudinem: uomodo reia Iatici nee s eundi zeneris actiones drcuntur, st. n. relatio produeentis ad productum , uiseentis ad eductum , indueentist ad inductum; quae 'mnes dicuntur actiones , eum scirinaliter, Si perstes extrema denominens in linea
a tim,de passIbi, utpote In linea producti ad M, 'ood proJuxit. Alio modo siti nitue actio pro re acta; quo pacto sumitur pro ipsa ford
ma,quae fluit, & fit ut quia; in quo sensu peris
cepit Seotus Arist. tenentem, actionem , depalsionem esse eumdem motu mi percipitur namque de actione pro re acta, quia idem calor, prout producitur ab igne,dicitur actio,&prout recipitur in ligno dicitur passio.
tur actio. Non primo; quia sic actio determi. nate spectat ad qualitatis praedicamentum. Non feeundo modo; quia i .c actici, eum sua matur pro habitudine de per se, & intrinsecόposito sundamento,& termino result Ste,speerat ad praedicamentum de Ad aliquid. Non tertio modo; quin sic, cum actio sumatur pro re acta, seu pro re,que fluit,ipsa res seeundum
se propriam sibi determinabit speeiem ; ae proinde ad illud spectabit praedicamentum,
ad quod propria rei entitas Uςrt tur,quo pacisto tot et Ont praedicamenta,quot entitates rerum diversae.18 Igitur actio , prout hoe sipeciale praeis dicamentum eo nitituit , dc ab alijs distinguit,
sumitur pro respectu transmutantis ad trans mutatum. Ita litetaliter Scotus supra aiensi Aliquando etiam pro resfectu transmaran-era ad transmutatam kiu ta ιllam descriρ- tronem Lb. 6. Princι8. cap. de actioner actι oest , fecundum y an in ιὶια , quod sub filiatur,arere dicimur. Datur e Im agens, quot
produe i, de agit : datur subiectum , in quod
agittidatur sorma, quae manet acta,& profluactius. g. lenis, qui est agensi lignum,quod es patien realor,qui est actus. Vbi duplex dator spectus: unus sei licet ignis ad calorεm, Mallus,ignis ad lignum. Respectus , quem dieie ignis ad ea lorem, non est respectus reansmutantis,eum ea sor non supponatur existens, Pevansmutari valeat r quare respectus ille estpe dueentis ad terminum productum iqui resia perius est intrinlreus , & de per se ad tertium praedua mentum spectans. Datur alter respe . Moeineὲt, ignis ad lignum ἰ qui respectus est ignis ut transmutantis ad subiectum transmutatum; quo pacto transmutans re ieit non talorem, sed subiectum,scilicet, ligntim, quod per actionem materialem eatefaciendi me identalitet transmutatur. V nde dicebatur, actio ethsecundum quam π ι uia,quo ubii eum ,agere d iei muri id est, actio est , secundum quam , ut per actum , & formam ini-
am , in id , quod subiicitur, utpote in subalemm,vel PasIum transmutabile, agere diei
Is Praefato enim modo, actio, quae equintum praedieamentum eonstituit , diei tuo actio, prout est transmutatio. Intentum is iacili