장음표시 사용
441쪽
ei liter probamus Seotistaei quia actio,quae est transmutatio, est respectus; deinde extrinleineus adveniens: ergo ipsa sola est huius praedimenti eonstitutiva. Prcb. primum; quia illud dieit respectum . quod non potest suum effecistum praestare nisi in ordine ad aliud; led transmutatio nequit praestare suum effectum transemutanti nisi in ordine ad transis utatum: er go. Prob. seeundum ab Scoto supra; quia benet potest dari agens,&subiectum,ei rea quod fit transmutatici,quin ista detur:im6 nquit Scotusvere. Illorum trita moos bile est aftivum, or pacti tu eseare etia aproxa mala tamen non habere ι 'um re pe Fum , quνdve τι sis iuκ. , a quo transmutatur , nec illud ab ipstransmutetur o ore si eq aliquod imρedι em
aBιοπῆ t ergo actιο, ut est reffectus extranseo cus advensens,erat habitudo agentis ad pacfum transmutatum Ex quibus vice versa dic
tur, quod passio , prout hoe sextum praedicamentum constituit, est respectus trans Putati ad transmutans.Videantur pro pleniori intelligentia , quae diximus in Dist. de relat sone, loquentes de relationibus seeundi generis.
eo πτ BI seeundum suam speetalem
v eonsiderationem non sumi tur pro Ioeci . nee pro aliquo toto Ioeato , licet detur ubi, ubi datur totumloeatum. Ubi ereo sistit in ea praesentialitate, quam totam locatum habet ad totum loeans, Se ε eonversor ex eo namque quod aliquid siest praesens Ioeo,quod vero, βρ reai,ter contIneatur in illo, adstat quidam prς sentia lilytis,
ac eontinentiae modus, qui Vbi nominatura
Tale ubi potest multipliciter eonsiderar i,quia potest eonsiderari Vbi activun ,εί pas io m. Activum dicitur respectus praesentiae loel ad locatum t passivum vero dicitur praesentia i Meati ad loeum. Ita Doctor S. quodlibet O. . a. primo dre .gr Vlterius potest adverti, quod mi seis eundum formalem , & praeelsam υbicandi ra
tionem,υalet comprehendere,non solum maisterialia & cireumscriptive locata, quin etiam spiritualia, Ac loeata definitive. inae enim sunt inloe d finitive, vitentur habere praesentialitatis formam, eum sie sint determina tis in loco , quod extra talem ex natura sua non sint,illi,& non alii stantes praesentia; ac
proinde habi liter existentia, ct pol it diei Vbi sint. Un se praevenies, nil obstare, dolariptionem Gilberti pro Hν adductam, solum Vbi circumscriptivum tetigisse: id namquc factum fuit,quia Ubi eireumscriptivum est nobis notius, ae proinde aptius, ut iuxta illud de eaeteris di lcurramus.
Er Igatur ris, septimum hoe praedic mentum constituens, est respectus praesentiae
extrinseeus adveniens inter totum Ioeatum,lc loeans resultans. Ita colligitur ex Doctore in a.d. et ' p. σ3n A. d. IO. q. I Quod si resis
pectus, probamus Scotistae, cum via sit intrinis sece aetidens asseiens subiectum non ad se, sed in ordine ad locum; praesentia enim sine respectiva correspondentia loeati ad locum. Ede convers6 impereeptibilis est; sed Vbi est talis prae Ientia tergo. Quod sit extrinseeus adveniens,probamus; quia potest dari loeus, reloeabile in eo,quin locabile sit ei praesens, ita ut ad praesentiam, de sie ad utriusque relatio
nem aliqua conditio requiratur , ut aproxumatio: rgo erit extrinsecus,cum ipsius extre-ina possint existere, quin praesentialiter res
et 3 Situs hoe octavum praedicamentuereonstituens,stat in positione partium quantarum , hane vel illam dispositionem in loea habentium, vi subiectum aptius suas operationes exerceat. Unde communiter habetur, Ubi latius patere,quam Sararam,cum Erua sci
tum in rebus animatis, & sensitivis reperiaistus; at Ubi , ve dicebatur lupra , etiam in inissensibi sibus,& immaterialibus Ex quibus deinducitur, Suum valde esse dii inctum ab Vbi; qua potest quis eum eodem Sιru, utpote cum eadem figurae dispositione, n utari de Ioeo tu Ioeum; ae proinde dari mutationem Ioel, α non sit s. Aliud enim est, Petrum esse in lo. eo,& aliud ipsum sedere, vel stare .Quod suadetur ex antecedentibus faeite: nam Christus D. habet in Eueharistia verum Vbi x non tamen situm: simit iter verum ini datur Ange iis,quin L tua detur eis;quia licet Angelus vere ut hint,ita ut valeat dici, mi est: secus auistem ubi situatur , eum nec sedeat,nee stet,nisi impropriis, iuxta illud: Et omnes Angelista-
24 Deinde , quod Sirus sit respectus e triniseus adveniem , suadetur.υt supra de lo- eo, e re loeata suadebatur: idem enim invenitur. Ratio enim formalis situs est ordo, sea dispositio partium alicuius animalis in loco. Vnde subiectum situs, est eorpus animatumstnsibilae fundamentum,sunt partes ipsius cor poris: ratio sandandi, est superiales figurata:& eonditio requisita , est applicatio partium ad talem , vel talem posirionem. Ita celebres nostri iuxta Seotum in . d. ro. quas . a ct in s. Me v0. Iisper textum et . Nota in sine,
442쪽
De sex ultimis praedicamentis. si M. u
dari situm passivum,& activum, uti de ubi
mentum constituens ,sumitur prout signifieat formam deis nominantem rem in aliqua disterentia tem poris:v.g. dum alicui interrogatur , quando 'enistil& respondetur, hodie, haeri, vel nuis dius tertius. Vnde seeundum Gilbertum, QDindo est , quod ex adiacentia temporis in re temporali derelinquitur, Ut esse hodie,&e. Vbi adverti debet,quod tempus, in ordine ad quod res durare dicitur ,& in quando denominatur,est tempus extrinsecum , & commune, nam sic salvabitur melius distinctio rei ab hoe praedicamento studindo. et 6 Quando igitur dieit respectum extrinia
secus advenientem , secundum quem res durans ad tempus commune resertur. Quod di- eat respectum suadetur; quia implicat, rem temporalem esse aliquando, quin tempus intelligatur;& viceversa implicat,tempus mensurare rer dotationem , quin res temporalis mensurata di durans intelligatur:ergo.Quod talis respectu s sit extrinsecus adveniens, suadetur ex eo , quod ut consurgat, requiratur positio rei temporalis infra motum primi mobilis; si namque extra Coelum sciret res temporalis,tune essent extrema strando,quit relatici Q.ando resultaret:ergo. E Habitus apud Scotum s. Mer q. s. in fine, est habitudo media inter rem habsiam, es babentem. Igitur habitus , prout hoe deeiis mum praedieamentum constituens, dieit re pectu in extrinsecus advenientem , si hiectatatum in re vestita v g. & terminatum adventem. Quod sit relatio, suadetur ἔ quia nequit concipi res vestita, nisi in ordine ad vestemrergo. Q od sit extrinsecus, tuadetur;quia potest dari res,& vestis, quin relatio vestiti formaliter resultetr ergo. Aliquae disfieultates solent hine ab aliquibus ulterius moveri , eas omitto,eum in libris Physic. proprius examen requirant; ibi enim , Deo dante, prosequentur;hare pro nunc dima sussciant.
ram operis cathegorici in antepraedicamentalia,
praedicam et alia, & postin praesicamentalia civisnset ,&de prima ,& se
eunda parte egissemus, restabat pro complemento , huic ultimae adducere expositionem, quam abunde tradit Scotus ά quast. 3 7. usque ad 44. . more solito. Aristotelicam mentem depromens, ut curiosε inquirenti patebit. Nos autem eum de oppositis plura in aliis lo- eis habeamus, hinc brevitatem eonsulentes, vel em vertere sensum decernemus.
Difficultarum postpradicamentalium e
opponi ruadrupliciter, aut ad aliquid, aut ut contraria , auem privatio , ct bab ιtur, aut ut assematio, stnega ιst, V. deostpositis, apud Scotum in D 38 . Predicam. 3 Igitur quatuor sunt oppositionis membra ,sei lieer,relativa, contraria .contradi 2
ria,&privativa ; per quae membra oppositio realis apud Motum manet suffieienter divisa. Probant quia oppositio , vel est utrumque extremum habens ens, vel est aliquod ex extremis habens non ens y Si de primis extrem is sit oppositio et aut unum illorum dependet alaliud, desie est oppositio relativa,v. g. Pater nitas,& filiario. & sie de exteris relativis disia qui parantiae. Si aliquod illorum extremorum non sit ad aliud , sed solum habeane distantiam sub eodem genere , tune eorum oppositici erit eontraria. si oppositio aliis quod extremorum habeat ncin enset vel sie,
quod nullum subiectum sibi determinet Hil qu
443쪽
quom do erit eontradictoria ἔ vel se, quod aliqucid subiectum sibi determinet, quomodo erit privativa r vltra hos oppositionis modos non apparent alij: ergo patet divisionis suffieientia.
Dieebamus iuxta Seoti literam, oppositionem relativa mi& eontrariam, utrumque extremum habere ens; quia utrumque extremum habet aliquod esse positiuum , ut patet discurrendo per singula. Aliud autem in alia dupli ei oppositione inveniri sentit Scotus,
nam eontradictionis extremum est negatio, Zt privaeivae privatio,quarum utrumque,non enς esse videtur. Notabat tamen differentiam
eontradict Ionis in non determinando sibi subiectum; quia dum album eum negatione albi eontradictorie opponitur , non determinat sibi subiectum talis negatio; negatio enim albi prout eontradicit albo,non est in nigro: quia ut contradicit, est dieibilis deente,& de
non ente; in quovis namque imaginabili negatio albi invenietur. At autem non ens,quod
est extremum oppositionis privativae,sibi determinat sabiectum , cum sit negatio habitus in subiecto,sibi determinans subiectum, sieuti sabitus negatus determinatur; ac proinde negatio habitus non est diei bilis de eme ,& de non ente, ut patet det qaibuscumque privative
denominantibus.s Vlterius pro praedictarum oppositici.
num intelligentia venit iuxta Seotum exponendum , oppositionem contradictoriam, quoad modum afficiendi ens , esse omnium
strictissimam, licet non quoad realitatem existremorum afficientium illud.Quoad primum videtur strictior; quia sic eius extrema dis tant, Ac veluti immense circumdant, quod nullum ens υnius, aut alterius extremi possit fugare praesentiam: nullum namque est ens, quod non sit album, vel non album,Pater aut non Pater,videns aut non videns. Non se In aliis oppositionibus , vi patet in contrariae
extremis, inter quae satur medium, v. g. non
album inter album,& nigrum: in relative ex-rremis ut lapis,qui nee esi Pater, nee filius: in privativae extremis, ut plura non videntia, υ. g. lapis ipse, qui nec est Uidens, nee eaeeus, sed non videns. Uerumtamen quoad realitatem extremorum assicientium ens, non est
omnium strictissima, imo omnium liminuta.
videtur : quia unum extremorum Oppositio.
nis e tantia dictoriae est puris intentionale, Scrationis, eum de non ente sit solum dicibile, sic υt nullum valeat signari subiectum reale,cili competibile sit; quod, ut dicebamus, &de se satis eonstat, non invenietur in alijs. Vnde Scotus, praesitam divisionem In illa
quatuor membra, existi inabat convenie
tem quoad adaequRtionem ἔ secus autemquciad unitatem, cum sit vocis in signa fieationes; ae proinde aequivoca. 6 Tandem delaes advertere , hinc loquuto, suisse de oppositione reali , te simpliei;
non de formali, dc com posta. Oppositio igitur simplex , realis , & obiectiva dicitur illa,
quae existit a parte rei inter dupli e em sormam simplicem , realem, & obiectivam, v .g. inter albedinem,& nigredinem, dcc. Formalis vero, & composita existit inter duas pro positiones, quarum una negat, quod altera
asscreat ι quae fit per actus, sicuti alia per eci . rum obiecta. Vbi notat Scotus,quod si oppositio sumatur secund6 intention Iiter , potest univoce dici de oppositionibus, cum si conda intentio oppositionis possit omnibus appIicari, licet subiecta, quibus applicetur, sitit prim6 diversa ; at si opposita primo intentionaliter sumantur , nil potest esse omnibus communet quod exemplifieat per differentiam , quae secundo Intentionaliter rebus diversorum generum Potest applicari; secus autem primo intentionalitu , ut in sq. Pradiis ςab. late dixi mus.
o Rius autem alterum altero di ritur quadrVticiter,stc. creo de priorι, apud Scotum supra,va'. 3 .Secundum postpraedicamentale ponitur de modis,quibus aliquid prius alio dieitur. Modi namque praeeundi plures GUt esse. Ptimus dieitur temporis, videlicet, quando unum prius tempore existit. Secundus dicituε naturae, videlicet, quando unum in suo esse
dependet ab alio independenti; quae prioritas dieitur a quo , eum soleat dari inter ea, quorum unum est ab alio, ut inter musatum, &eausans. Hinc ponitur prioritas originis,quae a milςm structuram sereat, ae prioritas naturae penes rite a quo ἔ solet tamen poni differirentia in eo,quod sic extrema prioritatis o6ginis simul tempore coexistant,quod unu non dependeat ab alio, licet unu ab alio sit. Quarepti otitas originis servatur divinis, & naturae solis ereatis. Utraque ea men dicitur a quo,praeteporis prioritate,quae dicitur in quo. Tertia prioritas dieitur ordinis,& positionis,& datur in illis,quoru unu debet prius alio collocari, v.g.praemita respectu coelusionis. iarta dicitur dignitatis, quq ponitur inter ea,quorum
444쪽
aliqua su ni praestantiora ,v. g. inter substantia.&oc .ialeri Quinta dicitur subsiliendi conseiaco eritia,que ponitur inter ea,ex quo rualiquo valci consequentia ad aliud; sed non e conversi, quae iuxta Seorum fuit stabi lita pro omni huc tradibus iar Ddicamentalibus, laterquos non sit conversio, ν g. homo ,ergo animal vivens,corpuS, substat tia;at sic cia riverisso tendat ratio viam subsistendi disperdet. 8 Dei de hinc rellat iuxta S cciii exposiaticinem advertendum , quod secundum Aris-rcit Mem s. Mesaph. c.F. de ρr ri ιmnuso, generalis ratio prioris in omnibus modis est elle Dropinquius principior vlide quotcumque
modi; liossit sunt mi principium dot modisia bilici aliquid dieetur pri is,cum tot modis pos-st ei e lle propinquius. Vlterius adυertit Seo-tus , quo.l licet υltra quatuor in dos , quos senat Ar illo t. in post praedicam. sint alii modi ellen si aliquid prius, prout plures tignavit
s. Metaph. contex. 3 . id nil obstat, cum hine non ponantur omne modi prioris ex Φnteniato, scit tantum illi, qui Lisciunt ad p ropo si
s Cirea tertium post praedicamentale, quod dicitur esse simul , seu simultas , parum restat agendum, eum omnibus illis modis, quibus aliquid habet esse prius,possit de aliud esse simul Id suadet Seotus in initio 3. dicens: inrt modis dieitur virum VP obdorum oror reliquum; sed 'mul opponitur ei, quod est prius: ergo. Vbi deincie exponit Scotus circa pluralitatem simultatis, quae s pr4 ς posuerat eirea pluralitatem prioritat inquare nil obstabit , quod hine solum quatuor modos ellendi simul reliquisset Aristot.
tuni supra, qu q. q. . Quartum, pol pre sicamentale est motus,cuius seecies, seli modos tangit Aristot. latoe,eo quod in praedicantentalibus signati et aliqua praedἰ- camenta , ad q a: itabatur motus, quae iuxta liter alem Scoti expositionem,sunt Quantitas,
Qualitas, & Vbi. Sed quia de his asendum est late in libris Physic. ideo lici rum notitiam
DE HABERE.rs T I i Avere autem multis modis L I dicitur,cte. cap. de habere, apud Scotum supra in fine. Notandum, inquit Scotus,quod quotcumque modis aliquid dicitur in alio, tot modis potest diei illud aliud habere idem , quod in eo est. Igitur modi habendi, ad hoe Ultimum Di
praedicamentale spectantes, ncto stant. Plini modo dicitur habcre qualitatem, v. g. selen tiam.Secundo modo qualitatem. Tertio m
do habeee aliquid circumscribens,v g. Vestit. Quarto modo habere partem,sive sit integralis, ut pes,sive essentialis, ut corpus. Quuito modo habere aliquid contentum , & non per modum partis, ve vat respectu aqtrae. Sexto modo habere rem possessam, ut habere diυitias.Sept imo modo habere mulierem. Vlti momodo plures alii possunt a quocumque era.
eog.tati: nam hinc Arist. vi notat Scotus, non enumerat omnes modos habere, sed solum
famosiores, & praeeipud de numero illaruni qui sunt ad propositum P habere amicum' quem utinam habeamus Deum qui est 'nedictus in laeula taculorum.
445쪽
LIBER SEXTUS. IN PERIHERMENIAS. P RAE AMBUL VM AD LIBRUM , ET EIUS
ΙRC A materiam huius Libri, cum plura,etsi compendios E,in nostri cursus miti js, resoluta reliquerimis, hinc, illas solummodoque stiones,quas principaliter examinate est solitum apud R. R. explicare decernemus 3 excitantes eas, quarum, in Logic alium compendio,nullam memoriam habuimus. Illis ibi.
Quod hi: ptimo a Doctore Subtili disputatur,est praesentis libri subiectum: circa quod refert Boetium tenentem, subiectum huius libri esse interpretationem, quod etiam indicare videtur interpretatio huius nominis Perihermenias. Perihernaemas enim dicitur a lori, quod eit idem, ac dei& ab hermemas, quod est idem, ac in. 'prnatio: unde dicitur de interpretatione. Sed Scotus,ut dictum Boeti j quale sit,resolvat, prius aistinguit, an rario interpretationis sit haec vox articulata cum imaginatione lignificandi, vel an sit vox articulaist prolata cum imaginatione significandi ,esse aliquid, vel non esse t Si primum flaratio interpretationis, non videtur esse huius libri iubiectum;quia tunc interpretatio dicetur de incomplexis, Ic complexis,quod non eli proprium iubiectum huius libri, cum liber iste medium teneat ordinem inter librum praedicamentorum, Sc librum Priorum,quorum alier est de his,quae pertinent ad primam Operationem mentis, aseter de itis,quae ad tertiam. Nec,si interpretacio accipiatur pro secundo,erit huius libri subiectum;nam nulla pars logicae eit de voce, inquit Scotus in ut de iubiecto;quia subiectis Iogicae omnes passiones aequaliter inessent,nulla existente voce, quo, etiam Poteii aliter prima expositio impugnarii ergo resolvit Scotus ) e nriatio poteth hic convcmenter poni subiectum t haec enuntiatio non prout In voce. Exponitur resolutio sic: illud est alicuius scientiae subiect um, ratione cuius deis terminantur omnia, quae in scientia determinantur, , .pote, vel quia sunt eius partes integrales,vel eius speciales passiones, dcc; sed omnia quae hic determinantur, propinter praedictam enuntiationem determinantur: ergo. Suadetur minor ex ScotO ι quia Propter ipsam determinatur agere de eius partibus integralibus,videlicet, de nomine,& verbo: Deinde de eius genere,quod eit oratio; nec non de divisione eius in suas Prinus species,& consequenter de eius proprietatibus, opositione,scilicet,& habitudine, dc caeteris huiusmodi: ergo. Notat deinceps Scotus pro vetitate resolutionis, quod licet praedictae proprietates insuat enuntiationi in voce , hoc non est primo, sed in quantum vocale est signiam eius enuntiationi s, quae est in mente, oiicies: subiectum scientiae debet esse commune omnibus, quae determinantur in scientia ι sed enuntiatio non est sic communis, cum hic determinetur de no minς, α Verbo, de quibus enuntiatio non praedicatur: ergo deficit enuntiationi
446쪽
eommunitas in ratione subiecti. ΗuIc argumento, exactain expositionem in e. q. de obiecto logicae,reliquimus. Respondet hinc Scinus, dicendo ad maiorem, quod ii talis communitas intelligatur de universalitate praedicationis, qualis est totius univeris salis in suas partes,salia est maior;quia tu omni sc1entia, cuius lubiectum est compositum,necet se est determinare de partibus subiecti;& tamen de ipsis non e it praedicabile subiectum. Itaque, si aliquomodo sit Vera illa maior,debet intelligi, subiectum sieesse communiter; quia eius cognatio principaliter quaeritur in scientia in cognitione omnium aliorum, in quantum illa alia determinantur propter cognitionem principalis subiectuquam communitatem Vocavi cum Scoto in q. l. de obiecto logicae, communitatem in obliquo. Obijcies a. intendens probare, non dari enuntiationem in mente a quia partes enuntiationis sunt nomen, dc Verbum;&d nomen, & verbum non sunt partes enuntiationis in mcnte,quia nomen,& verbum sunt Vox aergo. Respondet dicotus duplici modo liuic argumento. Dicit primo,quod licui nomen, & verbum in voce sunt partes enuntiationis in voce,sic Ipsa in mente sum P rtes enunt lationis in mente; quae enim percipiuntur ab intellectu in psin a eiu Nςratione, possunt componi in secunda. Dieit deinde Scotus, quod dum dicitus, quod tam nomen , quam verbum est vox, posse id clse verum, loquendo de eis, iesiundum quod uobis magis innotescunt , quia sie,ut sunt voces,debent eorum descriptiones allignar, cum per nomen, α verbum vocale pateat eorum descriptio, prout sunt in mente absque ulla voce. Itaque, aliud est dicete , nomen esse vocem, re aliud esse 1n voce; quia vox potest eisentia litet esse non in voce,utpote dum elus quidditas latelligibilIter exPrimitur, qua nota, luec a minis difficultas percipitur.
UM Seotus, supra primum librum Periherm. Aristot. aliqua de signi fieatione nominu prius introducat, ideo primam huius libri Dist. eirea signi natura proponere decrevimus. Vt ergo ei rea signi notitiam , maiori elaritate
Procedamus, pIae t prius, elus varias accepis
tiones,sine animo litigandi, simpliei intuitu
recitaret ut indo,quaecumque resolυenda, distincte notificata praevi
cimmunem varietatem recitara,st mnum visis describent.
Ividi solet signum in naturale,de ad placitum. Signum naturale
dieitur, quod ex natura sua aliis quid manifestat, v. g. sumus, qui ex propria fumigantis eonditione, ignem aliquem patefacit. Signum ad placitum dieitur, quod ex puro i nstituentis beneplacito a Ii quid manisentat, . g. ramus,qui dum est Olivae, sumitur, noad signifieandum oleum, sed vinum: unde, ut contrapositum naturalitati significationis,
test proprius signum ad placitum exprimi, petesse id,quod libere aliquid notificat. 3 Deinde solent aliqui ponere quaedam
signa,inter naturale & ad Placitum media,vi delieet, signa ex eonsuetudinet illud, utpote, quod ex assuetis aliquid manifestare relinquit, υ. g. adventus eanis, qui speciem Domini exiseitat ex consuetudine praeeunda ante ipsum.
Hoe ergo signum dieitur intermedium , quia nee potest absoluia diei , quod sit naturale,
cum adventus canis, excitare in speeiem Domini, non habeat ex natura sua; pluries siquiisdem
447쪽
dem domi sedente Domino advenit eanis: Sede inde , nee pote ii dici ad placitum, eum tametsi l in ines,quodcumque de adventu canis in contrarium instituerint, hoe nil obstaret, ut adventus canis praeiret sui Domini adveniatum. Neque in his plus ex illimo detinendum; quare abique lite lentio , posse satis, tale signum ad nilli,cum aliqua dentur ex conluerudine , quae nec videantur esse beneplaciti , nec naturae; quae poterunt dici signa quasi naturalia, iuxta illud proloquium, confisetudo est
Hinc etiam solent aliqui ponere aliud
signum, quod vocant mixtum , utpote illud, quod est conflatum ex naturali , & ex beneplacito: quod signu in consurget , semper, &quando aliqua instituantur ad lignificationem alicuius eventus,cum quo suavem habeat proportionem, v. g. iris, Osculum, Ac sic alia, pa tem significantia: similiter Vestes vivis coloribus ornatae manifestant laetitiam, sicuti mistitiam veltes luctibus solitae. Prae omnibus tamen huiusee modi signis, nulla ampliora inter sensibilia, quam aqua Baptismatis,quae mM las lavans, puros, star molosque relinquit aia pectus; & eotis nil l ter inter infensibilia , nullum aptius, qua D gratia,quae in natural 1 candore, 6c pulchritudine, habilem habet proportionem , ut beneplacito pacto Dei coniuncta, speciosam ei os amicitia nν patefaciat. s Diuiditur secundo lignum in formale, ee instru mentale. Signum sor male dicitur illud , quod non cognitum potest in notitiam alicuius instruere; v. g. cognitio , mentem de
aliquo obiecto directe informans , & invia trans, dieitur signum formale ipsius obiecti Signum inistrumentale dicitur illud , quod eognitum dueit nos in sui significati eogni tionem, v g. fumus, quo cognitio due imur ad ignem; sicque signum huiuste modi, duplieeta
requirit cognitionem; rei significantis unam, S rei significatae alteram: utraque enim prae
requiritur; quia si fumum non percipio, ignit manebo in seius: sicuti, etsi perer pin tumum, si
ignis eogniti otiem non habeam, ignis, ex sola sumi luce, non cognoscetur. Est tamen hine advertendum , quod dum dixi, etiam requiri cognitionem significati, v. g. ignis , ut signo, v. g. sumo , dueamur ad ignem , debet se in . telligi, quod ante illud tunc, habui siet eoini, eicinem ignis: quia foret Impossibile, quod ignis naturae inscius , adhue visibili fumo, lenit haberem lueemr non autem debet intelligi sis, quod in illo tune requirat ut immediata, & insimul recens e nitio ignis,quia se concurlus1α motio signi evacuabitur ι signum enim insint rumentale offertur menti ad supplendam praesentiam obiecti, quod si per se intellectui offeratur,nil amplius polle e Terri videtur. 6 In praedictis etiam potest adverti, quod etiam species imprella potest congrue dici siq- num formale, ut formale dicitur,quod in lirumentali est contrapositum. Congruent i a deia sumi potest ex eo,quod signum formale sit sic, quod non cognitu habeat ducere in cognitionem alicuius, tam cisi illud non praeci gnos.ceretur: sed si habeam speciem ignis, in ignis
notitiam veniam,tametsi ignis non prς ex is earet cognitio ergo. Dcinde,quod non vιdeatur requiri praecognit o s ecie I, suadet Scotus in q. a. Iib. 1. Periher m. quia sic specie, videtur
illusitate intelleolum,ac species sensibili; oeulum ; sed ut species sensibilis d. cat oculum in υisionen. materialem Obiceti, non requiritur, quod species videatur: ergo neque ut species intelligibilis ducat intellectum in visionem spiritualem illius, requiretur, quod ipsa prius inte uigatur.
Dividitur tertio signum, in signum sui ipsius, ct in signum alterius ab ipso. Signum sui ipsius dicitur illud , quod te ipsum manifestat: v. g. panis, qui se ipium,& alios Prn, di biles representat. Signum alterius ab ipso dicitur e contra; v. g. ramus, qu1 non se , sed vinum dumtaxat representat vendibilem. Sic etiam secundae intentiones signant , quod in
ipsis non est exercendum , lignarit siquidem
actualem rei communicationem. E contra
vox signisi eat omnes, & seipsam; sie dum desonitur definitio, dicitur, quod ipsa definitionis
definitio definitur. 8 Diuidit ut etiam signu m i n re memorativum, pronosticum,& demonstrativum. Sig-inum rememorat vum d Icitur,quod es praeteriti; pro nolit eum, quod est futurir& de mons. rativum, quod eis praesentis. Sic nobi, sunt instituta signa promissoria ad significandum nostrum effectum suturum , & assertoria ad praeteritum, vel ptae sentem. Aliae quam pluriis rimae signorum acceptiones dantur , quas mitto quia ex Ierminis sufficienter distin. guuntur, V. g .signa in actu primo,& set undos proxima,& remota, sensibilia de insensibilia; de per se,& de per accidens,& sic alia.
timo, strictam definitionem signi, omnibus praedivisis signis communem, non esse dabilem; quia nullus conceptus potest ex parte obiecti praeici idi ab entibus realibus , Scrationis . physicis, S moralibus; & Ut aliquid
per se sit definibile , requiritur , quod de per se sit unu , prout iuxta Philosophi phras m , toties
448쪽
eum Seoto exposuimus: signum ergo, ut tot signorum rationes per aliquem nostrum con ceptum comprehendens, poterit explicari peresse id ,quod potentia percepti aliquιd ma. nifestat. Hae definitione sufficienter explicari videtur , quidquid aliquo modo sit signum; quia quidquid aliquid manifestat, id maniferutatum signat. Unde iuxta hanc explicationem omnis causa,sive efficiens, sive instrumentalis potest diei signum:siquidem per eognitionem earum,ut in effectus se per influxum derivan tium,ad effectus notitiam progredimur. Deinde erunt signa secundum praedictam explica tionem omnia illa , quae aliqua manifestent, tametsi formalis similitudo non adsit; v.g. ge initus respectu doloris; sufficit enim conneis ctens,vel inducens motivum.
De primo vocum, seu nomin insignifica a. Io Λ Ntequam de specialibus eonsi tutivis signi naturalis , Ae ad placitum , atque instrumentalis,& sormalis, aliquid resolvamus, placuit
de nominum,voeumque significato agere, ut ex hic dicendis,clatius illa colligantur. Quod igitur inquiritqr est an voces,& nomina,quo rum signifieationibus ducimur ad rerum no
litiam,ptimo, & de per se significent rem; aavero speetem intelligibi Iem rei; speciem, i quam,quae est in intellectu, utpote,similitudo intellio ibitis: sse uti speetes sensibilis , quae est smilitudo rei sensibilis,& est in sensu, ut in subiecto. Si e proponitur praesens quaest o ab
Scoto in a. Peνι herm. q. a. quam problemav .ce de sensat, subtilibus rationibus vir mῆας Partem propugna Πs.
Resolvo, voces primo non significa rςs, sed mentig eone tum , seu intelligibis lam speciem. Prob. i. ah Moto ex Aristot.hic in litera dieente , quod ea , qua sunt in voce, σι nota , id est sunt signa passionum in an, ma: ζrgo ea,quae primό sunt a voce, a sun res. Prob. ex Poto; quia ea , quae sunt sign passi num in anima, sunt ea quae primό sunt a voce; sed res non sunt talia signa , quia res non sunt in anima rergo ea, quae primo sunt
voce , non sunt res. Confirmat Scotus ratio,
nem Philosophi,& eam explieati Philosophus enim , paulo post , ait , ρassiones anima m
quibus verbis manisecte exponἰt,quid intelligat pN passionem , nempe , similitudine inrnune sic formalizatur Scotus cum Philosopho; passio apud Philosophum est,quod primo
significatur per ν emi ergo res non est primum voee significatum. Prob.consequentia;
quia passio non est res; sed passio est , quod
primo a voce significatur e ergo res non est primum a voce cgnificatum. Prob. maior;quia
ex Philosopho,passio est similitudo rei; sed res non est similitudo rei, cum non sit sui ipsius similitudo i ergo quia passio non est res: ergo
22 Praedictis, Fe eonsimilibus Phi Iosophi
authoritatibus respondet Scotus, secundum problematis rigorem, exponendo verba illa,
ita , vidum Philosophus dicit, quod res nouest, quod prim6 significatur, sed species,pata
sici,seu conceptus, debeat intelligi de re, non ut existis,qui sic per se non intelligitur; sed vir se pereipitur ab intellectu. Hec solutio ha-t exactam doctrinam , tametsi subtilem; quare debet exponi, ut persccte capiatur. Ut igitur eam plene eapias,debes scire,quod aliud est,nomina significareres, prout existunt, de aliud,eas significare, prout per species intelli nisi a percipiuntur. Tunc igitui dicitur, nomina significate res , prout existunt, quanda eas sign ifieant, proue bur,oc nunc sunt actu; ir ut tunc homo v. g. debeat qsse In te positu; φxtra eausas; quia si e tra c usas non sit, hoc
nomen homo non signiMabit naturam humanam,ri existentem. Tune vero res significa tur , ut intelliguntur, quando nomina signifi-c ni essentias seeundum prae4xos, de praedefinitos coneeptus , ita ut per samdem speciem cognoscamus essentiam , necnon eamdemstientiam habeamus det ea, qRando existit, aqquando non existit, iuxta 1llud Aristot. r. Poster. tex. go. de his, quae seqquenter sunt, postumus habere drmo rationem , etiam quando non sunt; sieque haec vox homo signisi .gans naturam humanam,prout intelligit ut, eam signi at,quod eamdem significaret nouexistentςm,ae extra causas. His ita iuxta feci tum in s. 3. Per herm. t 3 Respondetur exacte,dissolυendo rationes Philosophi. Dum igitur Philosophus dicit, quod primo, de de per se signifieatum a
Focibus , seu nominibus, sunt Passiones animae, vocat species, seu conceptus , passiones animae,quia sunt passiones intelligentia: unde
Philosophus dieebat supra , quod passiones
animae erant omnibus eaedem; idem siquidem sunt omnibus, rerum conceptus, & eaedem
iunt essentiarum species intellisibiles; per spe
449쪽
eiem enim homInis, idem omnes intelligimus utpote species intelligibiles, non debet se intelligi, quod nomina, seu voces primo,& de per se significent species , seu passiones mentis ς sed debet intelligi, quod signi Mentres, ut intelliguntur a nobis secundum praefixum eoncerium,ut se denotetur,quod res,vi existunt,non signifieantur.Itaque nimis res lutus ait Scotus: Si autem aIiquis dieat aliquid manifestius pro hae titera Amsat. neis satur, quιa in hoc Arist. non exponitur e sed
de his in quaest. sequenti. I Prob. a. ab Seoto sier enuntiatio prolata significat illud, in quo est veritas,dc falsiistas; sed illud, in quo est veritas, & falsitas,est eompositio intellectustergo enuntiatio prolata ,hanc solum signifieat: nunc se; enuntiatio prolata solum signifieat eompositionem intellectus, ita υt enuntiatio composita solum significet id , quod tantum est in intellectu compositor ergo de partes enuntiationis pro latae,tantum signifieabunt ea, quae sunt in intellectu simpliet, euius modi est species. Diei iatur intellectus simplex, quia intellectus partis adest absque eompositione ' quare illae partes erunt in intellectu simplici, seque inteIlectus simplex earum dicitur speetes,quia ante intellectum eompositionis Iom praehabetur species, quibus foecundatus,ntel Iectus , parturit compositionem. Maior syllog smi υidetur certa; quia veritas , dc salsitas, solum sunt in sermone , ut in signo. Minoe est Aristot.eito post in litera. Caetera videntur eurrere in paritate: ergo.
xς Huie rationi respondet Seotus seeundum supra expositam doctrinam , secundum quam concedit maiorem , & dicit at minorem,quod dum dicitur,quod veritas, Et saltatas sunt tantum in intelIectu composito,debet se intelligi,quod eompositio in rei veritate sit illarum rerum,non tamen ut existenti um, sed ut intelliguntur: unde dieitur, quod veritas, de salsitas insint eompositioni , aut divisioni intellectus. Itaque diei mus, quod unio intentionalis,ex qua formatur composito, non ponitur in speeieb . sed in rebus signifiearix, in quibus intentionaliter unitis adest veritas,vel
falsitas; sed tamen ,eum tales res habeant uni nem intentionalem,neenon veritatem,& salis
sitatem , prout praefixe a nobis intelliguntur non autem prout de facto ex.stunt;ideo dieiis rur , quod veritas , Sc falsitas , signifieatae per
vocalem enuntiationem, sunt in compositi ne se tenente ex parte eo eptuum , & spe cierum, prout in intellectu existentium. v de,ait Scotus, verum etiam esse, quod Parioseompositionis sunt in Intellectu simi Iiei, sed
sunt in inte Ilectit simpliei, ut cognitu in cognoscente; quomodo etiam res sunt in inrelia lectu, sicque in intellecto non sunt solae speia
Is Prob. 3. ab Seoto sier nil Intellititur nisi per speetem:ergo nil significatur, nisi per speetem:ergo species magis significatur. Prob. eonsequentia ex illa regula , omne Aropter quod,cte. illud est metim, sed nil significatu enisi propter speciem tergo species est , quod magis signifieatur. Huic rationi respondet
Scotus concedendo antecedens, de distinguendo primum consequens: nil significatur nisi per speeiem , ex eo, quod nil nisi per speetem intelligatur, si lyper sumatur solum causa liter,& praesuppositive,seu ut pura conditio ad effectum aequivocum , est verum; sed sie non sequitur,quod species significetur magis si Iype- sumatur in specie,ut in ea usa per se,& ne is cessaria,υni Moce se habens,est falsum; quia sienon solum significatur per speetem, quod solum per speciem intelligitur. Itaque dicimus, quod lieet fgnificare aliquid eomplete vide-lieet senificare ita, quod non solum nomen
si nifieet seeundum se , sed quod Se significatum pereipiatur supponat intelligere , ita ut intellectus speciei requiratur ad signifieationem nominis percipiendam ; inde non sequiis tur,quod species primo, c magis signifieetur. Ratio exponitur ; quia necessitas speciei non ponitur ex parte significantis, nee ex parte lanifieati, ut significati; sed praecise ex parte pereipientis, seu intelligentis; sicque intellia gere, licer praerequiratur,ut causa ,& eonditio ad significara , cum ι amen respectu pitriqsiqnifieari, aequivoeε se habeat, inde est,quod tametsi nomen absque speeie non significet mihi, sed tamen primo , & magis nunquam dieit speciem in significando. Adapto exemplar in imagine depicta , quae de per se solum representat imaginatum ἶ non autem speetem intelligibilem imaginati , tametsi absque spe ete imastinati sit imperceptibilis represent tio. similiter exemplificatur in imagine speculi, quae absque luce non potest representare aIiquam figuram ; sed tamen non lueem , sed figuram representat, quia lux, & consmilia sane requinta: sunt tamen aequivoca.Sie pariter accipe Seotum.
II Sie ergo exponendum est illud proloquium Philosophi , propter quod unumquodque est tale,cte. Quod expositum relinis quam , eo quod pluries opponatur. Vt igitue tale proloquium veram habeat expeditionem, debes sequentes conditiones observare.
450쪽
Prima , quod praedicatio, seu asseveratio eorum,in quibus fit eomparatio,conveniat virique eomparabilium, desectu euius non sequitur: homo est ebrius propter vinum: ergo vinum est magis ebrium. Hi ne enim potest, ut
eamdem applicare conditionem univocationis , desectu cuius non sequiturr nil signifiea tur nisi propter speciem: ergo species magis significatur. Similiter sic: intellectio est acetiadens propter intellectum: ergo intelleinis est magis accidens. Secunda, quod tale praedicatum susei piat magis, & minus , desectu cuius non sequitur:Petrus est homo propter Patrem suum: ergo Pater suus est magis homo. Tertia, quod unum illorum, quae comparatur ad in-vieem , sit causa totalis, propter quam illud praedicatum conveniat eausato; ideo non sequitur,serrum est calidum propter igne: ergo ignis est magis ealidus. His ita praeiaetis secudum υ nam problematis parte; secundu aliam is Resolvo, voces, nomina, &e. primόsanificare res ; non tamen secundum quod existunt , sed secundum quod ab intellectu percipiuntur : quo pacto Aristot. . Metaph. contex. 28. dicit , quod ratio signifieata per nomen est definitio. & definitio Ueram essen tiam rei indicat tergo illa essentia signiscabitur per nomen. Sie literaliter resolvit Scotus, ubi supra. Prob. illam Motus ex Arist. in fine east .aientis , quod verbum signiscat aliquid: eonstituit enim intellectiam , qui dicit: ex quo sequitur ait Seotus,quod significare est alicii ius intellectiam eonstituere. Nunc siet illud senisseatur,euius intellectus per Vocem constituitur; sed prolata υoce , non constMuitur intellectus speciei, sed rei, ut patet in auis diente vocem significativam,qui de intellectu speciei parum curati ergo non est de intellee
tu speciei, sed rei, id quod significatur. Dum ab Scoto dicitur, quod significare est alleuius intellestiam constituere , de se,quod non significatur intellemis speciei, sed rei,&e. debes scire quod pro intellectit non percipiatur potentia nostra intellectiυa, sed intelligitur coniseeptus quid ditativus rei,utpote ille,qui est de his, quae primo intelliguntur in re; sicque de his , quae sunt de primo rei intellectit; qua phrasi passim utitur Seotus iuxta Philosophieonsuetudinem.
is Confirmatur intentum ab Seoto ex alio dicto Philosophi in x. Elench. ubi tenet, quod pro rebus utimur nominibus, quia non post in iis serre res ad disputandu: sed species intellistibiles postumis nobiscum serre tergo voces,& nomina non specieru, sed rerum erut signa,seu notae. Hisμ eos milibus rationibus
respondet sentus, advertendo in resolutione quaestionis, quod species intelligibilis potest duplieiter considerari. Potest uno modo co- siderari , in quantum in se est entitative, seu quiddilative aecidens, scit icet,informans an iis mam. Potest alio modo considerari in quantum repres niat re; quomodo speetes lapidis dicitur lapis,& species Dei dicitur reprelenta livε Deus, tametsi in entitatibus infinita dis paritas resplendeat. His ita,respondet Scotus dicendo , quod omnes Philosophὲ rationes, quibus suadetur , nomen nran signifieare speciem, sed rem,&e. debet intelligi de specie, ut in suci abloluto, Se quidditativo esse accidentis, informantis animam, considerata; quia sieeertum est , quod duper nomen significantur ea,quae sunt de primo intellectu rei, non poterit tale esse speeiei significar r at autem, inquantum species est signum signati , videtur consequens, quod vox hgnificans rem,signifi-eet immediate id ,quod est signum rei, n qua istum est pinum; quomodo etiam species habet aliquid, i mo totum esse de his,quae primo in istelliguntur. xo Deinde ad eonfirmationem potest recponderi dicendo, quod si quia non possumus ferre res ad disputandia,utimur nominibus,&ex hoc inseratur,quod nomina significent res; etiam poterit inferri,quod nomina significent
speetes,cu eas,etsi nob leum seramus,non aliis
te in ore serantur a nobis; qui serendi modux est ad disputandum requisitus. Deinde, quia salis fide Philosophi, existimo,quod eo modo,quo a nobis feruntur species , in quantum sunt signa,& similitudines, etiam potest diei, quod nobiseum res seruntur. Et Prob. aliter resolutior nil signifieatur, nisi, quod intelligitur;sed species intelligibilis non intelligit uer ergo species intelligibilis nosignifieatur. Osteditur argumentum ab exemplari,& a ratione. Ab exemplari; quia species visibilis non videtur: ergo neque specles intelligibilis intelligitur. A ratione; quia species est id,quo intelligibile intelligitur; sed in omni scirea primum differunt, quo est, Sc quod est:ergo quod est i nteli igibi le,est primu, qu ad intelligitur. Deinde,si spretes intelligatur, de bebit intelligi per alia speciem; quia cum in tellemis sit virtut passiva, nil cognoscit, nisi quod est in actu per speciem obiecti: ergo. His omnibus resipondet Scotus ,&ad primum in minori positum dieit, quod etiam spretes intelligitur, lieet non primo , sed p'rreflexionem : sed eum impositio nominis his praeeavet instantiam de primo int-lligibili ei rea rem; ex quo dicent, quod res erit primis