장음표시 사용
481쪽
eonformis eum oblecto. d eontra: quia saItim propositio scripta erit difformis, eum significet de suturo, quod est de praeterito. Su detur hoc: quia illa propositio scripta abique
ulla eonsideratione significabat tune nativitatem suturam, de absque ulla consideratione erat tunc vera 'ergra absque ulla consideratiore idem nune significat, & absque ulla eonsideratione erit nune falsa. Prob. anteced. quia etsi Propheta . ignotans mi sterium, & nil de tempore considerans,eam scriberet, oret verarergo signifieativa penes nudam seripturam rergo scriptura perseverante nunc, nunc
idem sirnifieati ergo de nune signaficat absque eonsideratione , quod erit poli nune, in quos nifieat: sed hoe significatum,consideratione
non restrictum,est falsum. ergo dcc. 73 Dices,quod in tali casu , iam non sciis rei eadem propositio, eum non foret in Pr plietiae eonsidi ratione. Contra; quia voces , descripta non signifieant ex eo usideratione a liis
cuius sed ex t mpositicine,qua posita signissi hunt, ut patet de signo ad placitum, ramum enim si videam,designificatione vini non ero dubius,tametsi dubius sim, an sit ibi, quod ni Mat. Tum etiam: quia si originalis propoliistio Prophet ae inυeniretur, certe definiret Ee-elesia ser hae est eadem numero ρrσεμιο, quam fers se Ropheta;le si ab Eeclesia rogaretur se r bae ture e fuit verat respDnde et a semative. Cor uia Christus non dum venit, erat tamen venturmstergo si nunc rogaretur ,
naene Ufalsal respondere deberet affiimati H;quia nune est verum,quod venit,dum nune signifieat,ese venturum. Meo videri, non fal-Ieretur Erelesia , etsi ulterius definiret, quod actus considerationis Prophetae seribentis non erat realiter in propositιcine scriptae ergo ex consideratione ineonsi serate sumitur verutas: alias etiam philosophice di leurrentes, deberemus dicere cum Aristini. ab eo quod rescci sideratur,υel non eonsideratur signifikatio dieitur vera, uel la Ita ; non autem ab eo quod res est, vel non est.
γ His ita propugnatis, respondendum est nune ad illud areu menti , utpote, quod si illa propositio , a principio inrufieet nativitatem futuram, roto tempore, quo ipsa perseverat, a principio sciret falsa. ineo ergo,nil minus sequi: quia etsi illa propositio ab ipso inflanti formationis. tunc , nunc, de semper idem siqnifieet, non seq utur, quod sit falsa semper; nisi semper, Zc quando ipsa sit, Sc peris severet. 6e non sy, & per se .eret in esse, quod ipsa signifieat. Tune in principio signiseat
Christum venturum; tunc erat maturus; tunc
erat vera. DIees, quod affirmat etiam futuritionem Chriiti tempore,quo iam existi tergo erat falsa. Dieo, aliud esIe, Propositionem illam affirmare Christum elle extiturum, in ipso tuue , in quo sit existens, ita, ut amrmet, quod Christo existente, sit extiturus; ScaIiud esse affirmare,Christum esse extiturum, etιam existente propositione in tempore , in qu Clirillus sit existens. Dum enim propositio affirmet , Christum este extiturum pro ninni tempore , pro quo existat propositio,non aia firmat , Christum existentem, este Christum extiturum ; quia propositio non potest alEria mare,quod non significat, & ipsa non significat unquam futuritionem,& existentiam; sed sollim significat suturitionem, quam,exliten te Christo , asarmabit propositio, si existente Christo, exi stlit propositio . quae tunc erit e dem; salsa tamen, quia aliud est ab illo,quod siqn,fieat,eum significet tune, ore, quod tunc est. Itaque propositio significabit idem, pr cunni tempore, pro quo eadem perseveret: si tune erati, tune significabat; si nune se, nune idem signifieabit; ita ur,etsi semper idem significet, non ta π en sit vera semper. Red semper nota , quod supra , utpote propositionem illam semper significare , Chrillam venturum non autem semper signi sicare, Christum venisturum semper, ita ut sigmficet, quod etiam dum venit , sit ventorus; propositio enimici omni tempore signifieabit Christum venturum, sed non significabit in omni tempore Christum venturum in omni tempore; sed Christum, solum de tempore futuro existenistent, signiaeabit propositio in omni tempore, in quo ipsa existat, licet existat propositio existente Christo. s obiicies eum Baehonior veritas cog-sstit in quadam indivisibili ad aequatione propositionis cum obiecto externo , qua se. mel posita, iam non potest non eonformari illi tergo nee potest amittere veritatem.Conis firmaturrpropositio semel vera non potest esse salsa in ordine ad obiectum, cum quo fuit eonfirmata, nisi tale obiecti im desinat fuisse, aut propositio mutet obiectum , tendendo ad aliud,cum quo non eonformetur; sed neutrum est possibile remo. Non primum: quia res ex suppositione, quod sit, impossibile est, non suisse. Non seeundum i quia eum propositio mentis sit signum naturale, non pratost mutare obiectum ; nam eo ipso pro is postici esset diυersa , quia specifieatur ab obiecto , de ubi datur diversum 1 peelseativum, datur etiam diversum specificatumr
482쪽
νs Euie argumento respon eo coneedendo anteeedens quoad primum, di quoad aliud di eo,quae, semel posita tali adaequatio ne, & nunquam ablata , non potest non e forti diri illi,est verum: sed id est contingens,
sicuti suit contingens,quod poneretur obiec-rom, ex euius positio ne fuit posita confarmi tas; non a otem fuit posita orationis sigmfieatio: alias i mperceptibil a foret veritas in aliqua oratione , cum usque dum non poneretur esse Obiecti, non poneretur significatio propositionis. Nego deinde consequentiam. Ad confirmationem respondeo concedendo maiorem , & negando minorem ; res enim,etsi sit, potest inde non esse, in6 sit ita, quod contingenter sit. Nec valet, quod non possit mutare cibiectum et quia etsi, ut late exposuimus in dist. l .cum Scoto , non possit mutare obiectum motivum, seit intentionale,quin ipsa mutetur, quia facta transmutatione in te, proueintelligi ur, debet fieri itansmutatio in signi
ficatione enuntiativa; at veris,quin 1Pla mutetur. potest fieri transmutatio in esse rei,quod vocatur ab Sciato ultimus terminus, ex euius consor imitate dicitur vera enuntiatio signi si can, illud Id omne subtiliter praevidi L Scotus. liuie rationi innixustdum non currente Petro,
dicitur. quod haec oratio , Petrus currit, est salsa ., currente Petro,dicitur ora,debet di ei, quod eadem oratio ,quae fuit falsa,est, quae dicitur .era; quia ii nsan currente, varietur significatum, non datur motivum,ut sit salsa, siquidem distinistum signum, non erit, P tro non euerente ,difforme: ergo si est distri
metune,& nunc conforme, Oritur ex eo,
quod variato, & difformato obiecto,non variatur signum. Neque diei mus,quod propositio m tet obiectum , in quo non parum sistere videtur Diony. supra relatust propositio enim
non mutat obiectum, cum obiectum mutetur,
quia eontingens,& propositio non det obiee-m eontintentiam , sed ad summum lignifieae
esse oblini, quod eontingenter habet a eausis; Istae ergo sunt princ Uia a quibus pedet obieetum in esse eontingenti:ita ut obiectum a causis habeat transmutationem , qua posita, v tiatur esse, quo variato, transformatur propositio: semper tamen in eodem enuntiationis
78 Dices, semper videri , propositionem esse diversam,siquidem diversum videtur esse, quod est verum, ab eo quod est faI sit mr ergo ea tem propositio non potest esse salsa, & vera. Respondeo,verum este,verum, & falsum diversificari; inde tamen nil insertur eontra nostrum inientum; nos enim non dici mus, ve rum reduplicative , & in sensu composito
posse esse salsum,sed specificative , & in sensu diviso , quod diversissimum est, prout etiam in his sensibus est diversum die ere , frigidum posse esse ea lidum; in uno enim sensu, idem estae dicere,qood eadem aqua, quae est frigida, potest esse calida, quod est verum : D in alio sensu, idem ac dicere, quod aqua insimul frigida potest esse calida; vel iuxta reduplicatio nem jormae,quod frigus potest esse calor,quod est salsum, sistiti quod veritas possit esse falsitas; ubi non datur subiectum , respectu euius possit dari transitus.
Is Dires, superius stabilisse , quod illa propositio, Christus veniet, semper, & qua doexikat signifieabit Christum exuturum; sed ex hoe posset sequi, quod eadem oratio insimul
Bret falsa,& verat ergo. Prob. minor supponendo , quod Christus foret ventorus iterum, vel quod venturus sit, ut est venturus in die iudieii,iiixta illam Angelorum propositionem in Aseensionis die ,' veniet Acc. in hoc casa illa propositio,Christus veniet,erit vera nunc, quia signat Christum venturum,quod, ita deis terminate eriti deinde an eodem nune eris salsa; quia Christus iam venit, & eum venturum nuntiate ergo. Huie illationi semio breviter respondendum,eam cocedere, nil inconventis re et quia veritas est relatio eonformitatis, de nisitas est relatio difformitatis , Sc non videtur intonvenire, quod per duas distin, has relationes eadem enuntiatio sit salia , fle .eta; vera per relationem conformitatis ad Chris tum venturum,& salsa per relationem distormitatis ad Christum,qui iam venit. Sie mS m-
eonvenit, quia eadem albedo sit similis , &di silmilis; similis per relationem ad id, quod est album, & dissimilis per relationem ad id, quod iam est nigrum. 3o Reliqua argumenta diremS intendunt probare, quod propositiones eoni ingen tes non transeunt eaedem de veris in salsis, eutotum tempus indeterminatε non significent: eirea quod aliqua exposuimus supra pro orationibus de futuro, utpote rastus veniet; nua vero restat pro complemento aliqua exDonere pro orationibus de praesenti, utpote Pe- aras curνit. Dices i tur, quod haec oratio, Petrus currit, non lignifieat Petrum sempereurrere, ted solum signifieat currere tempore prolationis terga significat tempus determiis natum. Responderi potest, id esse verum de oratione,quae solum durat,dum prolatio d Nnn rat;
483쪽
rat: quia si magis duret,indesinite,dcindeterminate significat tempus totius durationis, taliter ,quod neque debeat explicari coniuncti υe,nee disiuctive; quia Petrus currit,si propositio duret per totam horam, non est idem, ne dicere , Petrus per totam horam currit,
quod est certum; quia haec oratio non est signifieatio praesentis temporis , sed e cillectio praesentis, pr teriti,& futuri: sub quo sensit illa propositio, Petrur eurri ,esset absolute falsa, cum Petrus per aliquam partem horae no curreret. Sie, nec illa propositici est explicanda, quod Petrus, vel in hae parte horae curr it, vel .
an hae,vel in illa , quia tune non esset signifieatio de praesenti, sed eollectionis temporis,
8 1 Dieimus itaque, quod oratio de tempore praesenti signifieat eventum rei praesentem pro tempore illo, quo praesens ipsa sit, ita , qu d haec oratio Petrus eurrip , si dureo per horam,significet eursum Petri praesentem pro quocumque instanti indefinitε,& indete minate. unde, in oratio signifieans tempus indefinitum,& indeterminatum sit se vera, non requiritur, quod in omni instanti importat per eo pulam sit vera; sed suffieit, quod sit vera in aliquo instanti importato lyer illam: ratio est;quia oratio indefinita, tota terminatur ad quodcumque instans, sicuti haee oratio invidefinita, homo est albus , tota terminatur ad quodeumque individuum. E eontra vetό, si
Oratio importaret tempus determinatum, re quiretur ad eiu veritatem,ut in Omni instan ii i mportato esset vera; ali s sequeretur; quod pro eodem tἴpote determinato esset falsa,&vera. Hare sunt aliqua nota praecavenda , vealiqua opposita facile dissolvantur. 8 2 Dieet eontia i ua: si actus supernus,teris minatus ad hostiam consecratam, asserens, istas sues persebus stanis, duraret per integram horam, in qua accidentia corrum in Perentur , posset transire in salsum, si tempus praesens significaret indefinite, fle indetermi nate:ergo eum implicet, quod actus supernus fit falsus,implieabit,quod signifieri tempus indefinitum,& indeterminatum. Huic argumeto duplex potest adaptari selutio , quarum feeunda sit in primae corroborationem. Reia
ponderi potest primo , dieendo, quod si actus
esset supernot,destructis are identibus,destrueretur Acactus; quia eum Deiri non possit esse causa specialis dereptionis, Ae talis foret , si motivum supernum ad eliciendum actum faust m praestaret, deberet ex hoc, motivum suis pernum illius actus destruere; sieuti ut ne d seeret in dictis, si posset nuc revocare pactam
essendi sub speciebus,dcberet impedire,ne aliquis Sacerdos debita intentione Uerba conlectatoria proferret; vel deberet , derogatum pactum universis manifestare. Haec autem solutio est intelligenda , si 1 plum motivum supernum non determinaret tempus aliquod, quia si tempus determinaret , pro illo tempore , absque dubio durarer praesentia corporis
Christi sub speeiebus; qui acius pollet durare in perpetuum , quin salso subet et , cum in
tempore Importato per copulam semper sie obieetum consor me,ae per consequens Idem
8 3 Responderi potest aliter primam resisponsionem confirmando, Sc exponendo. Diei mus ergo, quod tametsi actus ille ad tempus indefinitum determinetur ex mori Vci, di pluries eνeniat in naturalibus, quod actus ex obiecto motivo determinatus sit falsus, quia terminus potest esse realiter , ae ad illius esse movetur; id tamen adhuc in naturalibus evenire non potest, quando obiectum motivum excitat ad rem aete e veram δ quia tunc est tam impossibilis variatio apud movens, quam apud terminans, ut latet diximux. His
ita, dicimus,quod actoes supernus non potesvsusesse falso, quia se habet motivum in simi li proportione, ac se habet motivum n
tutate circa rem aeternu veram. Congrue
tia desumi potest ex eo , quod tametsi actus
supernus excedatur ii naturali neeessario en materia , sed tamen actus naturalis neeessa rius exeia itur a superno ex statu ,&causaqrum elevatione, ita ut licet ex materia Oeontingens, de defectibiIis, sed ex statu moiativo ,& fine , ex quo sermatur , reddituri insallibilis , εe necessarius , cum in tantum pereipiatur vltimo fini , de primo veritatis prinei pio proximus, in quantum ex maluintiae saltibi litate, dc contingentia posset verbintati pereipi contingens, & remotus. Unde eongruit , quod ad Deum spectet , se est. Conscirmia termino, quae ex superno , de λbi propinquo motivo determinantur , ac congruit, sie esse termino eonformia,
quae ex motivo necessario naturaliter decera
484쪽
g. Vod inquiritur in praesenti, est, an una propositio vera
possit esse verior alia, & alia salsior, .na salsa Vtramque partem Probatalem existimo , nee pro utraque deficere pro . habilitatem apud Motum praesumo et ni iaIIor tamen , pars negativa probabilior apparet iuxta plura superius vita in Motor
quare 8 s Partem negativam resolvendam seniatio. Ita scotus mε 1. Periherm. q. a. v ait , veritatem esse relationem ad ultimum
designatum; sed relatio non suscipit magis, aut minii tergo. Nec his obitare videtur reruptinsita Grossi dicentis,quod licet relatio non suseipiat magis,aut minus ratione sui, sin auistem ratione standa menti; non enim obstare uidetur,quὶa id solum est dicere,quod land men aliter suscipit magis ,&mimis, quod libenter admittemus cum pluribus exeellum materialem admittetibus in mendaciis. Deinde quia vel relatio est indivisibilit,vel di .isibili,'Si primumanunquam in fundamento dis visibiliori potest dari tandamentum , vi sit
magis vel minus.Si secundum; nunquam poterit dari sundamentum , Ut de relatione di eatur,quod magis,aut mi uus non suscipit Inisse tur eriam ex doctrina Scoti supra quest. 8.miversaI. verc. ad ali d dico ; ubi doeet, quod lieet tenus ad plura extendatur, non est magis uniuersale,quam reliqua, sed quodammodo ma .us,quia extenditur ad plura,quemadmcidum quaternarius est maior numerus binarici,non magistergo a simili,licet ex maiori, vel minori assirmatione post et dedoei inaequalitas extensiva in vero, vel salis, ab illis dimanantibus, non autem intensiva; se que cui diceret, nullam Trinuatis personam esse dioinam, extensius mentiretur, quam qui die eeet . unam solam divinam non esse ; quia Ihet actu, ille foret salsiis circa plura, non tamen foret falsus ei rea plus sic pariter, aliud est de pluribu, affirmarς,& aliud est assiema
8 6 Probari etiam potest satis directe eae
propositio una habet vaam contradictionem,&e. & etiam ex his, quae adducis supra lib. r. Prior. qu f. 3. rL. st notandum , υbi ait, quod cum cuilibet propositioni affirmativae contradicat una negati υa,eadem erit caula vetitatis affirmativae , Ae lalsitatis negati-υae, Pilicet, contradicto eiae: ex quibus arguam contra aliquos tenentes,salsitatem Posse suscipere magis , & minus,ex eo, quod hic actus, visnt ι homines currum, magis dis. tela vero, quam si nullus , aut solum unus eurrat, quam si decem , te norem currant. Sie novissime Dionys. Is Iaseo in s. dis et . qua l. art. s. Arguam sie; quando aliquis actus habet strictam contradictionem eum actu ei opposito summεver6 , nullus actus potest esse magis falsus ; sed ille actus,viginti homines eurrunt, habet strictam contradictionem cum actu, qui est summe verus: erisgo siete unus eurrat , sive deeem , nullus potest esse illo selsior. Maior videtur certaἶnia si duo sint contradictoriε opposita , idebet habere unum in esse veri, quod alιud in esse opposito. Min. formo ex illo principio Moti sie: et si decem, Sc novem currant, ista sunt stricte eontradictoriar vigintι h
sed baee opposita est tum me vera 'ergo altera
debet esse sie ex opeosito salsa. Suadetur;quia est6 ex viginti affirmatis in cursu, υ ni soli deficiat cursus,non minus est formabilis eo nistradictoria, quam si nullus eurreret, siquiadem contradictoria illi , utpote , vigintι ho αι nes currunt,est directe haee,vit init ho m ines non eurrunt; sed elici ex viginti , uni soli eursus deficiat,est vete formabilis ista:viginti
guendi formam eirea quaseumque alias Pr postiones iervabis. 8 7 Probari etiam potest resolutio aliaribus rationibus. Primum ι quia,ut ex iniimus, hoc quod est esse verum, vel falsum. unice desumitur ab eo , quod res enuntiata est, vel non est; sed elle intrinsece verum non est in ullo magis, aut minusi ergo esto illud esse enuntietur elle, nee poterit enuntiati esse verior; nec poterit esse salsior , esto non esse illud , quod est , enuntietur. Secundumet quia adhue in indivisibili quantitativo, est6. st verum , quod tangatur ab aliquo, ὲ nullo potest tangi magis , & esto non tangatur, anesio potest tangi minus e ergo est 6 indivi-sbile esse rei attingatur per actum intentionalem , a nullo attingetur magis, & est snon attingatur , a nullo attingetur munus. Tertium et quia inter nullius sphoeis rae actus.est excogitabilis maior inaequalitas, Nana quam
485쪽
quam inter actum divinum,& meum; sed for-nialiter non est adhuc actus divinus verior meo: ergo. Prob. minor In actu,quo ego assὶntior,me non esse Deum, dc in actu,quo Deus, me non esse Deum , assentiu necnon in actu, quo MIentior, Deum esse Deum: ergo. Tum
etiam ; quia non potest Deus esse magis quod est , quam possum ego esse, quod sum: ergo quilibet actus, qui quod sum affirmet, erit severus, ae quicumque divinus, i sie affirmet, quod sum, affirmat,quod est. Quartum,&vltimum effieaκ est contra tenentes, verit
tem et se indivisibilem formalitatem; emeaeiter mim argueretur contra tenentes,quod alis,dm erat indivisibilis, quod esto unus homo seret albus, nullus albior ipso esse posset, nee vllus Deo gratior,si gradas non haberet gratia. Nee ignoro responsionem illorum , qui adhue diserent, quod tametsi veritas seret indivisibilis, poterat tamen una formalitat esseverior alia penes maiorem radicationem in
subiecto intellectivo. Non enim id ignoro; sed praeterquam quod id est suo loco examinandum , propugnatum manet in quast. 2.quod veritas enuntiativa,dum stet in esse obiectivo,& intentionali,no n stat in intellectu,
ut aecidens in subiecto , sed ut eognitum in
18 Obiietes a veritas formaliter eonsisti e in representatione Ohiecti sieuti est in se: sed
una representatio potest esse i ntensior,& per sectior aliac ergo & Una veritas. Hoc assumpis tum pluribus confirmatur. Primo confir. quia una propositio potest esse eertior , & evidentior aliat ergo de verior. Secundo, quia una
propositio potest esse intensor, seu persectior affirmatio , quam alia r ergo poterit habere
persectiorem υeritatem una quam alia,maxime eum veritas,& salsitas ab affirmatione, denegatione oriantur. Prob. anteced. quia qui credit reuellationi divinae, intensius, perseetius, Sc innixius affirmat, quam qui credit reis HI lationi humanae r ergo affirmatici potest suseipere masse, & minus. Suadetur amplius; quia dubitatio opponitur iudieio , quod est conceptus communis ad affirmationem , denegationem : sed dubitatio suseipit magis, deminus rerstri & determinatici,seu actus iudiea tivus. Confirmatur 3. qu a ratIo genericaeognitionis suseipit magis,dc minust ergo Aeratio specifica. Prob.eonsequentia; quia ratio speeifica cognitionis etiam est qualitas, cuius proprium est suscipere magis , de minus; sed iudicium est ratio eognitionis specifica e ergo suseipit magis,& minus.
8 9 Respondedum sentio ad argumentiuneoneedendo maiorem , prout representare obiectunt, idem exprimit, ae esse illi eonforme, stib qua expressione neganda est minor. Dixi, maiorem sub illa expressione esse Ueram, quia lyrepresentare , poterat forte ab aliquo sumi in ordine ad ipsum intellectum, prout ipsum illuminat;quo pacto reprelentatio non solum consistit in consormitate , de
certitudine obiectiva , sed etiam subiecti.a3e adhaesua intellectus ; sicque potest diei,
unam representationem esse intensiorem alia,
prout se nil plus exprimitur, quam este e Iariorem, & illuminatiorem alias quod,ut claret, non est ad veritatis intentum , cum actus prolatus de ignoto inc consesso apud nos,poia sit esse verissimus , cum ipse, prout verus, nil habeat praeter secundum se totum reserti ad obiectum. Respondendo ad primam confirmaticinem leo circa evidentiam, quod supinposito, quod una propositio sit evidelior alia, sortε id aliquis non concedet , sed dicet, quod usque dum aliqua propositio possit
aliam evidentiorem habere, ipsa non habebit indi visibile evidentiae complementum,& sta. rum, ae per consequens, quod non erat mi dens adhue est maxima disparitas,ut sit etiam alia verior; quia etsi evidentia sit de obiecto, dieit tamen respectum ad intellectum, prout hane exeogitatur excessus; in quo haee est di iaparitas,quod intellectus est quid elevabile,&in altiori penetratione terminorum poni bile, sicque compatibile cum principiis ipsum auia
gentibus; at autem πritas praecise , &nude dicit esse respectum ex conformitate ad esse
rei, quod in omni statu idem est,invariabili
iee se habent, nee elevationem , nec dimin tionem admittens; ita ut tale esse cum quovis alio permixtum , aliter ac est, relinquetur,ac per consequens eum vi attactum ab actu Afirmum , a nullo alio actu poterit aliter esse. quoad esse UerIus, penetrari. Nec aliter pocissum percipere,quod una propositio se evide tior alia, quam penes Promptam mentis penetrationem , quae non est regula generalis, eum nil sit respectu alicuius evidentius, quam quod respectu omnium est incertum ,&dubium ; si enim Omnes undequaque habere ne mentem in prompta penetratione , nil verte tetur an dubium.
so Dices, non posse negari,quod evidentia, claritas, Se quaecumque alia illuminativa dicant respectum ad potentiam, ita vi saltim in parte se teneant ex parte eius: sed tamen, nec potest negati , quod secundum se id ha beant; sed id nil obstat,ὐt admittant intensi nem:ergo. Respondeo, semper esse disparitatem;
486쪽
tem; via,etsi a posteriori,propyπ effectus ta- absque mentis consideratione signdieatur, ψεmbri , die ebat Philosophus , distinguend. esse patet in scripto, ex quo voritas resultat, prout . p ineipia: seque philosopb Πω dicimu , non menti, sed puro elli rei eonforme: fit ta- quod etsi illuminare ba ant secundum men scriptum non affirmat, prout intendit se, sed tamen id exigit, quod distinct m argumentum, eum ibi non detur actus υ ita liqι entitatem habeant , ac reliqu- , quM Ra affirmat ver6 , prour ex ipsius signifieationepotentiam nullam dicunt adhaesion ςm s ut positiva datur sundamentum, ex quo veritas, nullam dieunt , quae sunt νς - a si qui vel falsitas possunt di manare; v. g. in hae prodem ab omni ratione , elaritatς, α qui positione seripta, Petrus currit, seu ab amendentia abstrahunt, ut patet, si in sors appRyς te,vel dormiente prolata,in qua pro resultanis rethaee perapositio scripta,Deus passu , Vςl ιο tia veri sol malis lassiciens affirmatici datur. aliquo torrentis lapide , seu in Q ς Rlicuius Itaque si aliquid i niensius dicatur affirmari, avi loquaeis;foret enim vera,ita ut mςn , erit quoad nos, eum ex maiori & clariori omnia alia accidant, eum suum psς io m eognitione terminoeum securiores reddamur,t,ndat ad sie esse rei; quod nOPOxςst philos & sie ex parte nostri maior videtur affirma iaphati in a iiii , Vt patet in gloriae lum,nς, Rἰς tio,quae maior non foret, si sie rem e gnosia seeundum se, sed admittit intςnsio ςmsqviR ceremus, sicuti actus eum ipsa eonformaturi omni illuminatio,claritas&c. sunt Π tCp qui affirmandi modus etiam sisteret in indi tenti jή: quare sunt in ipsis, ut Rcς Jς in iv cissibili, uti ipsa res; quia assit matio solet biecto;quci pacto nunquam est verit- , ut dira ab eo,quod esset; nune autem est ab eo, quod Itaque resolvo,quod si a propositionibu ς movet; quod longe diversum est, eum esse videritibus omnem respectum .d intςllςctum movet sit dubium;esse autem prout in se,ceria
abstrahax, difficile invenies,quod in s et n. n sit tissimum. quaevis propositio evidenyisii R. 93 Deinde ad illud de revelatione diui-yi Ad illud de certitudine respoΠdςΠ na respondeo dieendo cons militer , quod si
dum lentio , quod prout hinc loqui intςndi intensius affirmetur,quam asse metur revella-inu ,nestari debet,quod una propositi. s li tioni humanae,talis inaequalitas non est propiaeertior,esto sit suo obiecto conlarmis Si ς0 m ter veritatem ,sed propter veracitatem; quia si aliquando dicimus, eertius esse , Deum ςssη se in omnibus dicentibus daretur veraeitas, unum, quam Petrum este album , ita ut cQ sieuti in omnibus dictis datur Ueritas,esto sint trarium affirmare non audeamus ι non qu biecto consormia, sicilii dicimus, quod haee eertiu sit, ex suppositione quod Petrus sit - proposito, Petrus eurru, est tam vera, quam huς sed quia nunquam nobis certum est,qu d Deus est ui ue s sie diceremus, quod dicto se Petrus sit albus: quia etsi videamus albςdi- Petti non assentiremus remisius, quam dictooem in Petro, iuxta nostri iudici i fallibilit Dei tergo si nune firmiorem assensum praeiatem , nollemus, quod in veritatς illius actus beamus alleui dicto revellato a Deo,quam ab nobis daretur gloria vel infernum, cum sorte homine, id sumitur ex parte nostri, eo quod eirca illud, quod videremus, pensaremus, an tenoremus,an homo dieat rem sicuti est; quia se esset,& se Uaeillaremus,ut solet; at autem c eam sic dieeret, aeque ipsi, ac Deo assenti reas in t i veritate Petrus foret albus , tam ccr- mus. Patet hoet quia Deus per revellatione mlum foret disere, Petrus est albus, ac Deus est alleuius 'oppsitionis non dat ei veritatem, uniis: quod si nune tam certum non dicatur, nee eam saeit infallibilem i sed solum nobi , debet intelligi, non de certitudine, de qua lo eam esse veram , manifestat, ita vi revellatioquimur, utpote de infallibilitate consormati- Blum sit eonnexio actui eum obiecto quoad va ad cibiectum,sed de eertitudine quoad nos, nos δ quare eum haec deficiant eu eumque alia& eet parte nostri miseri modi intelligendi; teri revellationi , nunquam persectet assentia quo pacto veritas eum certitudine pugnare mus, sed cum memidine; & quod ex parte valet eum nulla propositio verio quam -- nostri actus detur inaequalitas, nil ad inten bum est D us , & menti Arrianae nulla in- tum prodest . ut patet in Aquila , quae eademeertior. indivisibili specie intensius videt,quam Noe.ς 1 Ad seeundam eonfirmationem est ta tua: nunquam enim datur in obiectis infirmi- militer respondendum , dicendo , quod assir- tas, & indifferentia potentiarum : Obiecta si amatio ex qua sumitiirrespectus ad rem,prout quidem in se semper sunt infallibilia, & . num est in se, non intenditur i quia sic affirmare, infallibile non est maius alio i unde si ques se non est aliud, quam positive rem , prout est, tenent ex Parte potentiarum, se teneant adaesionare; quo pacto dicimus affirmari, quod vate ex obiectis Imnem etiam insallibilita o tem
487쪽
tem habebat,eum solum versus id,quod sunt, adsit indiυisibilitas. Sie Apostoli quoad Morogarunt fidei augmentum, dicentes adauge nobis fidem: non autem prudens aliquis pollet rogare,ouod veritas circa esle Deum auget eis tur. Similiter est respondendum ad illud de dubitatione; quia dubitatio est accidens se te nens ex parte nostri intellectus,& in intellee- tu datur liabilitas ad magis,& ad minus;at veritas tota stat ex obicto , quod nec potest esse minus,nec magis:ergo idem liabebit, quod ei sit consor me; alias non foret gera consoria
s Ad ultimam eonfirmationem potest responderi, quod veritas, dctalsitas non ponsu ne diei speetes eognitionis , sed aecidentia,
de sie liere cognitio intenderetur, non poterat inde sequi, quod & intenderentur ipsae. Tum etiam; quia etsi conceptus velitati, & falsitati indifferens seret species eognitionis ut sie,di cerem , quod de conceptu cognitionis ut sie, non foret intriti stea intensibilitas, sed de conceptu contracto, dc speetali. Et si non,ialem intensionem explicet, dc tunc disparitatem aptiorem adducemus,si iam ex dictis non deis
ys obiicies et . intendens probare, quod saltim in salsitate possit dari magis,& minus: id suadebis ex eo, quod falsitas sit reeessus averitate, seu ab adaequatione eum obiecto;sed unus actus potest magis, vel minus recedere a tali adaequatione ; sicuti qui adaequatur tota.
I iter eum puncto spatij,non magis adaequatur alio, potest tamen m gis recedere ab illo, quam aliust ergo similiter poterit unus actus esse salsior alio a nam quando unum contra
rium stat in indivisibili, aliud habet latitudinem , & ampliationem , quia consistit in recessu ab i l lo puncto i ndivisibu 1;ae proi nde hie
actus, viginti hom/nex surrunt, magis distabitavero , de adaequati one , si nullus currat, quam si deeem Ae novem eurrant. 96 Praefatum , de eonsimile aliud arguis mentum solum probant materialiter intentuim,dc ut certius est,mutando suppositionem
sensus formalis: quia hine dubitatur intensio de quaeumque propositione formata, prout in illo sermationis statu existens, dc perseverans; quo pacto non datur latitudo in recessu,ut pater in esse in fieri, te in facto esse, prout unumquodque ιn suo essa , 8c stata coner tur: sie enim non magis recedit esse, quod non 'um fit, ab esse in facto este , quam reoedat abesse in facto esse esse in fieri ;quia I et osse in fieri sit proximius, ut transeat adesse in facto esse; sed tamen si in propositio
nibus non fiat transitus, Utrumque esse aeque distat ab esse in facto esse , prout formaliter unumquodque in suo esse concipitur , quia quod est impossibile ei rea utrumque, circa utrumque habet aequalem recessum; a nullo
enim potest aliquid magis recedere, quam id, quod dicit esse impossibile, quod recedat; sed est impossibile, quod esse in fieri sit esse
in facto, de non minus id esse repugnat,quam quodvis aliud esse , quod adhuc non est inserit ergo utrumque aequε recedit. Idem dicitur de magis propinquo ad centrum, quod ei si sit propinquius, & minus distans a transiis tu ,hoc est, ut deperdat statum, in quo propo-stionem eontradictoriam rerminabat. sed tamen prout tunc terminat illam propositionem, v g est in eentro, eumdem illum statum habendo, non magis distat per unum palmum a Centro, quam per millς , eum sie sit impos.sbile , ouod sit in rentro adaequate, qui Palmariter distat, ae qui infinite distatesie utrumque est impossibile , Si utrumquς aequε receiadir, ita ut non detur latitudo , sed indi .isbi Iitas , Utpote non adaequatio a quare est mihi certum , quod Muti una alaequatio non potest esse intensior alia, nec una non adaequa. tio poterit, tametsi sit in propinquo , ut sta tum non adaequandi deperdat , dc ut transitum habeat, quod solum probat efficae, treargumentum ; sed hoe est materiale, 6c extra sor malitatem veri,vel falsi, ut patet in eo,qui probaret , quod una propositio vera de eo tingenti poterat esse verior alia , quia minus
subiecta desitioni; v. q.haee Propositis, Petrus est albus , si probaretur verior , quam ista,
Ioannes eJ albus, dum Petrus foret albus ut octo, ic olitis ut quatuor. Similiter etiam solum inaequa litatem materialem probaret,qui probaret, verius esse, Petrum esse homi nem,
quam est: album; quia eis albedo esset, erat tamen in propinquo ad recessum; sed se ni Iad intentum , cum formaliter infinitus sit transitus, vi est de neu se ad esse,quod aequε pugnat; tametsi una propositio se esset vera, quod posset transire in salsam , dc alia ad idtinasire non posset rex quo nunquam proba retur,quoed illa,utpote de obiecto necessari6,
97 Denique opinio tenens, unum actum verum non posse esse veriorem,sin autem salsiorem posse esse unum almam falsum, quia actus salsus est resessus a vero , impugnatur uni eo verbo,utpote, quod etiam actus verus
poterit diei per reeessum a salso, de se idem habebit. Alia quamplurima argumenta solenthine adduci, quorum in praedicto habes noris
488쪽
mam, de pro exactiori solutione nota illameeeeptam doctrinam de infinito maiori malerialiter , ree non de numero finitorum maximo, cui si unum ultra adderetur foret infinitiis & tamen licet sola unius distantia mea diet , erit tam salsium dicere de eo , quod est insiti itum , seu non finitum, ae erit fallum id dicere de numero, me omnes eius unitates minus habente.
QV.FST. V. Aliqua dubia breviter reflvens.s8 π , Vbi tab. r. quid sit affirmare,il .el negate Ante resolutione
nota,quod propositio forma. iis dieitur commoniter actus intellectus prout affirmans,vel negans: & sie propositio obiecistiva dicuntur obiecta ipsa prout aisirmata, vel negata. His ita, e istimo, posse resolvi, assemationem non sistere in nuda cognitione idemnitatis inter duo extrema, sed ultra requiri cognoscere, idemptitatem apprehensam ita se habere in ipsis rebus. Suadetur breviter quoad primam partem quia hinc pro affirmare intelligimus , quod ex voce ipsa percipitur, id est, firmum assertum formare; sed id non formatur ex sola idemptitatis apprehensonet ergo. prob. quia qui praecisa apprehendit idemptitatem syllogisticam, non sy llogizat: nam apprehendere discursum non est di se ut rere, alias simplex apprehensio sor et discursiva:ergo neque qui apprehendit idemptitatem extremorum,ea intentionaliter ide tificat, nee firmum assertum format: ergo δce. Nee valet,si dicas quod ex eo,quod intelleetus cognoscat idemptitatem. cxtremorum, gnoscit, unum no esse alludetergo. Non va te , cum idemptitatem non cognoscat asseristive sed apprehensive;sicuti ob item non valet dicere , quod diseurrat, seu quod unum ex alio inserat ,qui unum ex alio illatum apprehendat. Insertur ergo,quod affirmatio, prout intenditur , requirat cognoscere, idemptitatem apprehensam ita se habere in ipsis rebus. Dixi affirmare, prout hine intenditur,quia si
quaestionem de nomine non quaeramus , hine intenditur affirmare , prout idem exprimitae iudicare. 99 Dub. a. an veritas formalis in sola propositione reperiatur ἰ Potest affirmativa pars resolvi , quia stridie uerum videtur ter minari ad rem seuti est in se,ad quod non videtur strine sie apprehensionem terminari.
Suaderi potest; quia simplex apprebensio, di
similiter omnes potentia intentionales sensitivae attingunt obiectum,scuti telucet in motivo, seu in specie; sed ad verum formalestricte intellectum requiritur vltra , quod actus terminetur ad obiectum sicuti cst inscrergo. Nec id plus suadere intendo,cum id ex grata institutione multum pendere agnos, eam; quare, qui praedictae suasioni dissentiat quiescere, sed velit assuerore, quod hae oratio, ana mal rationale, est non minus consormis suo obiecto , quam quaeυis alia , dis ile poterit a sua asseveratione averti; in quo sensu teneretur concedere,quod etiam sensationes, di apprehensiones non compositae scirent verae, & se imaginem Caesaris esse veram ,&c. qui modus verificandi , ut improprius, est communiter visus: elige quod malueris, &cum grata institutione tuum allarium compone
roci Dubitab. 3. an proposito si unas lex qualitas' Pruut ad praesena attinet, sentio , partem affirmativam esse resolvendam. Suaderi potest ex eo , quod υnieci indinvisibili motu intelleetias formetur proposito ergo propositio formata est qualitas indivisibilis. Prob. quia si motus affirmationis non foret unicus , sed multiplex , cum assirmati Oiudieἰum sit, non posset υntea formari propositio,quin pluribus iudiciis intellectus m veretur; sed id viditur imperceptibile: ergo. Suadetur, & ad id supponamus unicum ivdia et i motum absque alterius successione ; tunc videtur impereeptibile,quod motus iudicialis non sit inter duos terminos et nee non videtur impereeptibile, quod non sit inter illo iuxta suae quid ditatis conditionem, utpote iudiean do , seu iudieium inter eos exereendo; sed est impete tibi let,quod hoe,quantumvis indi vis sibili & unico exertitio,non sit formata pro positior ergo. Nee multum valebit,si dicas, uod iudieium indiget cognitione rerum iu
irandarum , ut inde ei rea ipsis exerceatur; ae per e sequens , quod ex pluribus cognitionibus componetur. Non enim valet,
eum illis solum praesuppositive , & sundamentaliter indigeat, non autem formaliter: Iieet ergo triplici apprehensione attingantur subiectum , eopula , & praedieatum antecedenter ad iudicium; at autem unico iudieio inde sormantur, quae ante triplici a prehensione attinguntur ; alias nulla vis splenderet in nexu , & vine utantis eonditione a ex quo enim possent diei unum, si non unum , sed plura esset id , a quo unum facere , illa apprehensiones haberent:
489쪽
xor Dubἰtab. .an veritas,& salsitas sint tionis essentiam posse transire de vera In salia deessentia propositionis i Cirea hoc sormavi iam. Deinde , prout supra diximus etiam, resolutionem in Logicae eompendio ἔ vide propositioncm posse existere intentionaliter. illa, etsi sorte tibi placeat , poteris dicere, quin nec determinate sit vera,nec falsa, potest quod solum videntur illius aeei dentia , eum inferre in quam parum veritas, & falsitas ipsi sine illius eorruptione possint adesse, &ab- determinate prosint, cum tune detur proposiis esse, prout diximus supra, eamdem proposi- tio, quin detur verum,aut falsum.
TIBI , o PURUM , SEU MARI ANUM INSTAN L
LIBER SEPTIMUS DE PRIORI ANAL TSI. PRAE AMBULUM ARGUMENTUM.
GIΜUS in praeeedenti libro de significationum interpretatione,prout ad secundam mentis operationem conducebat ; nunc spectat agere de Analysi, prout ipsa mentis potentia ex opere discursivo manet sce-cunda,& ad sublimiorem actum elevata. Diximus agere de Analysi, qua voce dem intelligitur,ac resolutio, seu reductiva combinatio partium ad principia, & partes, OS quibus extitit conflata. Dicitur vin
Analysis prior, & altera posterioris in libris de priori Analysii agit ut de syllogismo ut sic; ex quo valet dici prior ι sicuti quia in libris de posteriori Analysi agitur de syllogismo particulari,utpote de demonstrativo,Valebit dici posterior.) Ista dieitur
ea,quae est reductio syllogismi ad suas partes secundum materiam, proponendo consequentis bonitatem, seu veritatem, ex conne i C,quam habet cum praemissis v ris,causa materiae, quae dicitur Analysis posterior: Illa vero dicitur ea,quae est res lutio syllogismi ad sua principia secundum formam,ostendendo consequentiae bonitatem ex suis premissis,iuxta hanc,vel illam disipositionem; de qua egit Philosophus per duos libros,& supra illos,alios duos expendit Scotus,consumens triginta, & seditem quaestiones supra primum, & Octo supra secundum ι quorum aliquam notitiam reliquimus in eorum compendio;qu rc hinc Olum illa, quae principalis eruditionis sint, exponere curabimus.
490쪽
DISTINCTIO VN. Zra ad principalem syllogismi
misso intelligentiam spectant, resolvens.
hute libro correspondente, aliqua de syllogismo,
materiς dixerimus, ideo hine, solum, quae ad ple
nam eius notiam agere restabant,examinare decernimus.
DIDitionis Ariit. doctrina suti, expositiva. - Σ Uostquam Doctor noster resol-
vit, subiectum huius libri esse
syllogismum incommuni, i sta in q. s .inquirit,an sit vera illius diffinitio, prout ab Arist.tradita,nempό, oratio, is qua quibusdam positit ab his , qua posita funi, aliud accidιt de necessitate , eo quod bacsent Cirea quod plura argumenta contrariat, etsi genuina expositione , ea omnia dilIolvat. Vt igitur resolutionem de quaesito formet, aliqua notat, sed hec inter alia,videlicet,quod duplex est diffinitio et una est diffinitio quid res, altera quid nomιnis. Rursus diffinitio quid rei in duplici different a signatur , una enim exprimit, quid res sit, per verum genus,& differentiam formalem sine explicatione alicuius additi extraneae conditionis, id est, quod diffinitio non exprimat, nec illud a quores est, nee illud in quo est , nec illud cuius gratia fit, quς omnia principia, ut patet, ne extra nee ecinditionis adesse absolutu,& metaphvsicum rei , de qua solum debet exprimi
quid ipsa sit: qui modii diffiniendi solum datur de substantiao posita, ut patet ex I . Metaph . apud Scotum supra. Secunda diffinitio quid rei dicitur illa, que no solum expriniit, quid rex sit, sed insimul com esseitatis quidditate explicat aliquid extra nee conditionis adeam;v.g. ut diffinitio accidentis sit bona,d
bet exprimere subiectum,& sie in dissin Ilione materiae debet exprimere formam, que dissinitorum quiddilatibus extraneantur. Desinitio vero quid nominis, quod est alte tu membru, proprie dicitur descriptio,& dicitur illa, quq exprimit explicite significationem implieitam termini diffinitii ad cuius descriptionis boni
tatem, tres sufficere conditiones,notat Scotus.
Prima est , quod sit convertibilis cum diffinito. Secunda est luod exprimat explicite signiscationem implicitam dis siniti. Tertia tandem est, quod sit sine nugatione. His ita , 3 Resoluit Scotus , quod diffinitio syllo gismi no est simpliciter quid ditativa. Probat: quia diffinitio simplieiter quidditativa non est nisi substantiae compositae; sed modo syllogismus non est substatia composita: ergo m do syllogismi diffinitio non est quid dativa. Resolvit secundo Scotus , quod nee praedicta dissinitio est quid rei , iuxta modum supra expositum. Probat: quia in diffinitione aeciis dentis, quae est quid rei , debet explieari subisiectiim; sed in ista non explicatur, dum fullogismus est aceidens: ergo praedicta diffinitio, nee est quid rei. Resolvi tertio, quod praedi ta diffinitio est quιd nominis bona diffinitio Prob. quia praedicta di sanitio exprimit expliaeite , quod line nomen syllogismus si ilicat
implicitet,nee non sconvertibiliter,& sne nugatione: ergo est bona. Suadet breviter anteia
cedens; quia de ratione, syllogismi est habere plures praemisias, & unam conclusionem, &quod sit neeessaria illatio coclusionis ex premissis; sed sie exprimuntur praetitissae in praedicta dissinitione per id,quod dicitur, quibusdam posuis:de similiter conclusio per id ,quod
dicitur, aliud ab his qua Posita junt; necnon exprimitur illatio per id ,quod dicitur, accis dra necessitate, eo quod haec /unt:ergo &c. snthte omnia exactius, & 'illatim exponit Scotus,ipsaque expositione solvit argumenta. Dicitur in primi, oratio,tanquagenus, ad disserentiam terminora incomplexnrum, sicque est tenus proximu; debet tamen intelligi, quod sit oratio,non cathe*oriea, sed hypothetica ,sacta ex pluribus ea thegoricis,media tibus pluribus eoiunctionibus, quarum una est inter praemissas,& alia inter praemissas,& co- elusionem. His preeavet Scotus hoc argumenis tum,videlicet, quod syllogismus non est oratio, sed orationes,cum syllogismus sit maior, minor,& e lusio,que plures sunt orationcs. Hoe igitur precavet dicendo, quod est plures
Orationes cathegorice,una tam e livpothetica.
s Ponitur secundo , in qua quibκ ampo iiii, ad disserentiam eonsequentiae , in qua