장음표시 사용
51쪽
aequi polentia propostionum complexarum, et ex desinu praxis non sit applicatio tam facilis, ae fuit in simplicibus.Complexae igitur copulative contrariae fiunt aequipotentes postposita negat ne ad duplex subiectum e v. g. Omne rationale, & irrationale est vives, ut polens fit suae contraris siet omne rationale,& irrationale non sunt vivens , idem sonat,ac nullum rationale, & irrationale est vives. Sic pariter eoplexe disiunctive, utpotentes fiui. Eodem modo copulativae hypotheti eae aequipotentes fiunt: v. g. si omne rationale est Vivens , omne rationale non est lapis: aequiva-IEt istii si omne rationale est vivens , nullum rationale est sapis. Sie praefatae regulae possunt extendi, ut aequi polentes valeant fieri,propositiones expossibiles,propositiones determino complexo,& sic alie quam plures, quas relinquo , quia magis augetur confuso , quam uti ialis praxis augeatur. Solum testat hine dare rationem eur subiseontrariis debeat competere regula aequipoletium ; pro quibus rationem fumo ex eo,
quod dum in exemplis supra positis ponamus
triplicem negationem in una particulari , nil impedit, ut aequivaleat alteri subeontrariae r
quia si duplex negatio assimat, triplex negatio debet non affirmate, & sic negare debet:
ergo eum non detur ratio,cur triplex negatio non neger, dum detur, eur duplex affirmet, dum una neget, non est, eur ex triplici nega
tione non possit adstrui aequipoles sensus su
Dices uerum esse subeontrarias posse se ri aequi polentes, non autem inter se; quia sive praepo natur, cre postponatur negatio,fiunt aequi polentes suis eoiradictoriis, vel subalterianis universalibus. Ita Dionysus supra citatus
art. a. Sed revera contrarium probare,aut explicare intendam. Quia in his subcontrari j si
ω sivens, si in affirmativa,modo supradicto, ponatur triplex negatio debet fieri aequipo Iens cum sua oppocta. Ratio est, quia posta sola duplici negatione, est astirmativa ἔ ergo talis propositio manet eum duplici negatione,
sicuti antea erat , utpote: particularis affirmativa; ergo posita tertia negatione, transit illa propositio ad esse particularis negativae, scuti transiret ad sic esse, dum de praecise assirmativa perpositionem unius negationis efficeretur
Suadetur amplius , quia partieula non, eam .lem vim debet ser vare erga notas, dc modos propositionis, ae erga dicta, saltim penecl
e quod est manere aliquid in eodem statu ex postio me dupIicis negationis i ergo sicuti dictum quod unica negatione variatur, dupliaci negatione ad tandem entitatem dicti restituitur; se parites ex ipsa positione negatio ianis inserendum est de notis , & modis, quoad
eorum restituti emr ergo etiamsi non ali- UI v. g. valeat niatus e non non aliquis, solum pro aliquo valebit. Est tamen nimis advertendum, quod ut praefata doctrina subsistat , debet esse duplex Non insimul, fle in eadem locatione subiecti, ita ut ubi erat primum Noo, sit & secundum, quod reduplicatur; quia si diversas vescatio nes habeant, cum sie, iam magis distent,&in diversis subiectis, leutet minis applicentur; non habebunt vim se uniendi , & restituendi siensum particulae affirma ni is quoad dictum , vel
saltim quoad notam ἔ quate non Atiquιs homo non eurrat, aequipolet isti m nis homo currit; at vero , non nuuus homo nos curror, ae Jiiis pol et isti, aliquιs boma non eur νιι τ quia duplex nestatio insimul est: itaque si non non, ideest, ae si nil Nanestatis foret; idem erit , nounoua liquis homo non currit; ae aliquis homo
Do motu conversimo proposi ionum absolutarum.
ENtia seeundo intentionalia , merito con verti dicuntur; nec non , & ad hanc conis versicinem moveri ἔ quia , ut in initio disitinctionis annotabam , una propositio transit in aliam , influente virtute intellectivi agetis. Sie ergo dum una propositio erasit in alia, una dieitur conversa , & alia terminus eon versioniet ita ut aliquando subiectum sit viri
Conversio igitur est In triplici differentia: scilicet, simplex , de per accidens, & per contra positionem. Conversio simplex dieitue
illa, quae efficitur, quando traseunte una proinpositione in aliam , manet eadem quantitas, de quaIitas cum eisdem terminis , etsi aliterpositis: v. g. aliquis homo est animal; ergo aliquod animal est homo. Dicitur eonversici do per accidens, quae efficitur , manente eadem qualitate, non vero quantitate: ν g. Omnis homo est a ni mal ,ergo aliquod an i mal est homo .. Dieitur conversio per contrapositionem, quae effieitur, manente eadem quantitate ,& qua litate, termini vero ita variati, quod ex finitis revertantur infinitati : v. g. Omnis homo estani mal ,ergo omne non animal est non homo: quae omnia versibus sequentibus explicabutur.
52쪽
r. per coner c se conversis tota. In tribus praelatis syllabis inveniunt quatuor vocales, scilicor, A, E, I, de O, quibus signifieatur tam quantitas, quam qualitas propositiomini: A, enim , significat propositionem universalem assirmativam: E, significat propositionem universalem negativame I, signifieat partim Iarum assirmativam t de insignificat particularem negativam , quae Omnia in sequentibus lineis continentur. serit Α, negat E, d um versalιter amba. riseriri, negat O, sed β rerculariter amba. His, & alii eonbinnatis,omni lina senius est; quod feci, id est universalis negativa , dc particularis affirmativa denotate per E, Sc I, convertuntur simplicitere v. g. nullus homo est lapis; ergo nullus lapis est homo , de Eva, idest viii νet salis negativa, dc universalis assi maliva, denotatae per E, dc A, nvertuntur per accidens: v. g. nullus lapis est homo; ergo aliquis homo non est lapis, dic. Astra , id est universalis assirmativa, de particularis negativa sienificatae per A, de O, convertuntur per
contrapositionem e v.ς. omnis homo est ansemat, ergo aliquod non animal est non homo. Contra tres praedictas conversicines allinqua possunt moveri argumenta , quorum at
qua iam in Pei Ner m. praevidit , & exposuit Aristot. Illa omitto, quia sine magna diligentia eorum fallatia, potest capere dexter Philosoplius. Solum in communi pro aliquarum solutione noto , quod dum aliqua dit ficultas resultet ῖn propositonibus conversis , ita ut sensum eonvertentium non adaequent , & ex Rmbiant; in tali ea su reeurrendum est ad implicitum sensum earum , ipsas secundum ea tem sensum exponendo , quousque perseees convertanturi v. g. aliqua virtus est exaasta; ergo aliquod exaustum est virtus. Quae propositio convertens implicite tempus preteritum innuit, iuxta quod exposita perfecte c6vertetur lv.g. aliqua virtus est exausta ; orgo aliquod exaustum fuit virtus. Sie etiam selieitus Iogiem debet attendς- re ad subiecta propositionum, eorum aequivo Cationem auferendo , addendo lubiectis aliqua m particulam, per quam ad subiectum c versae propositionis,praedicationem adjaceat, tollendo, vel ponendo reduplieationem in expositione subiecti propositionis convertentist v. g. aliquod vivens est depletiam; ergo aliquod depictum est vive is. Pessima eonversio, fi l v ari quod non exponatur ita , quod pona tur particula resupIicans, subiectuin primae
propositionis, non autem ita, ut depictum reo duplicatum, vitale, subiectum percipiatur: v.g. aliquod vivens est depictu ino aliqvod quod est,init fuit depictum, est vivens. sic prosele infinitis propolitionibus aequivocis, oui la est perfectior regula , quam expositio subireti, vecta, vul praedicati, ali s cireutistantiis
De contrara etate modorum extis Deundo
Quadior sunt qui possint contrahore Propositionem ,habet. tes respectu illius prandifferentialem: su it enim isti modi sequentes, scilicet, Necesse, I 'asibile, PQ sibile, γ mingense Quorum duo primi,uni versales censentur. Ratio debet esse, quia sicuti notae propositionum absolutarum dicuntue v ni ver la l es, quia omnem extensionem habent in dicto; sic istae omnem extensi inem habent in modo : sicuti enim haee propositio , omnis homo est animal , de omni homine loquitur, site illa , nectae est hominem esse animal, rivi tum tempus relinquit, in quo homo animul nolit. Pol ibile autem, & eontingens ob contrarium modi universales non dicuntur.
Ex his Harε insertur, quod in aliquibus
propositionibus datur modus,& datur dictum . Dictum in veluti substantia propositionis hahens ex se partes extra partes ,. sed tis en maiori extensione, dum applicatur modus, qui est, veluti qua utitas respectu substantiae: v. e. in hae propositione, necesse est hominem esse animal, in qua substantia est dictum, scilieet, bomo ammal; Se quantitas est modus, scilicet, nece e. Unde modus, ita eontrahit, & faeit ad tuum modum propositionem , quod propositio dicti negativi patricularis , si sit exterissa modo affirmativo, do viii versali, universia lis , & amrmativa propositio maneat: v. g. aliquis homo non est lapis , necessc est aliquem hominem non este lapidem.
Insuper inferri debet , quod sicuti in propositionibus absolutis dedimus quadrupi Meem oppositionem , ita & in modalibus quo adtuplex oppositio solet a sero omnibus dari , Gla dempta differentia dicti , & modi. Itaque tunc datur oppositici contraria, quando uterque modus est uniWcrIalis , a firmativus unus, negativus aliuq v. g. nece se est homininem rite animal , impos ihile est, hominem Hre animal. Tune danir os,' sitioeontradictoria, quando una est uni v ,ali ,
53쪽
M altera particularis , negativa una, affirmativa altera rv.g necesse est,hominem esse animal , contingens est, hominem elle animal. Tunc datur oppositio subcontraria , quando uterque modus est particularis, affirmativus Hus, nerativus alter: v. g. possibile est , hominem esse animal, contingens est, hominem non esse animal. Tunc denique datur oppositio subalterna, quando vel utraque propositio affirmat modum, vel utraque propositio eum negate v. g. necesse est, ni inem esse animal, possibile est, hominem esse animal et impessi bile est, hominem esse animal ,eontingens est, hominem non eile animal.
Haec existimo, ita a logieis explieari, de admitti: sed salva pace tot doctorum vir rum , sentio modalium propositionum eo trarieratem firmam,& persecte intelligibilem non esse , quod suadere intendam in propositionibus subalternis negativis. In tropolitamnibus enim istis,u.g. impossibile eit, mi nemrile animal, eontingens est, hominem non esse animal, nee vlla datur subalternatio, nee ulla datur cippositio, quae contradictoria non sit; ergo nulla firma , & intelligibilis oppositio in predictis modis datur. Prob. antecedens quoad primam partem , quia quod est eontingens adquitatissime excluditur ab illo , quod ust impussibile , ita ut nullatenus contingentia possint impristibilitati iubalternari Prob. d inde quoad secundam pδrtem: quia si beia intueatur hee particularI , v.g. contingens est, hominem non esse animal, & comparetur ad
id, quod impossibile dicit , non potest illi
modo magis contradici: ergo,&c.
Sie pariter, si quis intueatur subaltemas affirmativa, , illas inveniet insimul universa. Ies propter duo. Propter primum; quia quod est posithile, non minus extenditur,qua quod est necessarium ; repugnat enim,quod neeessarium non sit, quidquid possibile sit. Propter secundum, quia illa, quae adaequ*tissime, di in
Omm materia iuxta aequalem e xtensionem c trariantur, eque universalia, dc extenta sunt;
sed possibile, & i mpossibile in qua uis mate-
.eia se se habent i ergo aeque universalia sunt. Minor certi Isima videtur ,quia i n nullo pol est magis contrariari, quod est necesse cum illo,.quod est impossibile,quam contrarietur,quod
est pol sibile eum illo , quod cit imposis ibi
Denique neque in subcontrariis potest inveniri oppositio , quae in desis debeat diei, quod stadetur in istist possib le est, hominem
este animal. e ni itigens est , hominem non esse ,nimal; iubeontraria enim de modo eo isti rigenti non est subeontrar ia ex modo, sed ex nota non, quae de pec se non est affixa modo, sed dicto, ita vi dictum sit propositioni de
modo affirmativo subccntraria; ergo in modo na n datur euntrarietas.
Suadetur intentom; quia ut in modo sit negativa,debebat nota non poni in ipso. V.g. contingens non est, hominem esse animali ledio casu, quo nota non , sic ponatur , tollitur luberantrarietas I ergo. Prob. minor. quia quod contingens non est , necesse vir errsie posita , tollitur subeontrarietas. Nee tion si in materia eontigenti , ιν
non, n n ponatur immediat et a d modum -υπρος , ambae propositiones iv Ontrariae possunt esse uerae de eodem sublecto: v.g.co tingens est, Petrum esse album, eontingens est, Petrum non elle a Iba m. Quae omnia possunt eorro rari paritate contrariarum , in quibus Ita modi
contrae tantur, ut particula νon , non requiratur et v.g. nectile est, hominem esse animas, m-
possibile est, hominem esso animai r ergo sdarentur sit ontrariae modales , ita modi debebant subcontrariari, quod quilibet iuv- ea suum modum , alteri si beontrariare
Solent hine aliquas tradere inferi'tiones eum figura istarum oppositionum,
vocato vulgD monte de tar si , more -iam pleri itis Recenti eum,ea ornariit 3,quia potius quam elevent , mentem confundum.
De figura, s loco entis secundo intentionatis.
quanti, forma , et di stiri εiuxta dieenda in praedicame, tis; ερ alias in entibus tosticis quantitaum secundo in te tionalem dari, philosophave rimus e consilio, di here halmeisi iram , &loeum in tito opercontamur. Et licci quod i ibet ens ' evm quantum figuram , α ια- cum habeat, ad cuius normam , cti l n quod libet ens serendo intention te unian, ut alte ram figuram vibrat habere; attamen sicuti in
54쪽
De figura, s loco entis secundo intentionalis.wL
t sicis, pr Incipalis dissicultas de figura , de si non dederit, valida manebit sor mala indu
Io . est de ente quanto tritiae dimensionis. ctio. scilicet, longum , latam, & prosundum : siepariter diim tunc de sigura entis seundo intentionalis loquimur , intelligimus de per se, de
figura entis secundo intentionalis trinam dimetisonem habentis, i ixta trium propositionum dispositicinem, ita ut maiori extremo sit longum,ex minori latum,& ex medio veriabo profrandum.
Ex quibus manifeste luserendum est, quod prout ad praesens attinet; agendum nobis est , non de quacunque figi ira,lad de syli pistiea: ideoque in sequentibus quaestionibus de argumentatione, εe de illius spociebus tractare deliemus, prout ad compendiosam do erinam spectare piamus.
Iearii oratio let ea, - ι- γ s fer ων existia Per esie I gream orati nem eonvenit cum desinitione , propositi
ne, &c. per reliquas particulas habet differet tiam cum illis, & eum quavis notitia per dicevrsum,& illationem n n habita. Quare, etsi videatur , quod in definitione, disserentia inducitur ex genore & in propositione praedicaeum ex suhi cto, sed tamen nunquam defini-rio , neque propositio sunt argumentationes; aliud enim est quod in ipsis unum inseratur ex alio, aliud vero est, quod ipsae, ipsae illationes snt. Itaque tam in ipsis, quam in quibuslibet,
ut unum ex alio inseratur, argumentatio ne
eessari sit me rem iratur. Cirea secundum dividi talethrguineistatio in enthymema, inductionem , exemptu,
dilema, δe syllopismum. Enthymema di syllogismus truncatus, eo quod in arbore dis.
cursiva, mut praemissarum ramus ,retieendo
se indatur diei solet argumentatio, unica ta- eum praemissa constans; v. g. Petrus est homo; ergo est animal. Inductio in let diei argumentatio , in qua ex pluribuq particularibus recte prohatis, insertur aliquid universaliter certum . v.g. ista
aqua est fluida, illa est quida,& sie de reliquiae
ergo omnis aqua est fluida. In qua argumen ratione est notandum ad reliqua ram k Dcim; quod ditan omnia extrema inductionis Non
possint facile adduer, additur illa paris cula, ct sic dereliquιι, quae si a re spondeiite negetur, petenda est ab eo causesis negationis,qua Exemplum est argumentatio similitudiis nepetr suadens, v. g. Magdalenae remi ila Uerunt peccata quoniam dilexit multum i ergo si multum diligas, remittentur tibi. Dil. m i dici solet argumentatio cornv-ta, eo quc d acuti sit ma sornua habeat, quoi si aliquo seri re debeat est argumentatio duas
partes comprehendens, quarum una de t -- cedi, di conchista coovincit: v. g. vel eredis Dcia puniturum male operantes, vel non credis non credis r ergo es haereticus. Si credis ; cur ergo tam male operaris
Syllogismis denique solet dici argum ratio, in qua aliquid ex duplici iudiei inse
tur: ν g. om ne bo nu m est a ae,abi te ; Petrus est honus; ergo Petrus est amabilis.
Deinde advertenda sunt aliqua, quorum primum est , quod argumentatio subdividi potest in materialem, formalem, seu dispositivam. Materialis argumentatio, prout con
reaposita iaspositivae est, in qua solum ratio
ne materiae, consequens insertur ex antecede is
ti. seu ut melius dicam , reputatur oruinetis; quia si recte, de str ctet loquendum sit nos infertur, eum illatio disposita potat principio
v. g. Omnis hornm est animal, sed leo est sentiens; ergo homo est sentiens. Formalis argumentatio prout materiae improprie formatae
contra posita , dieitur illa, in qua ex vi forme, de dispositionis aliquid insertur ex praemisis:
νQ. omne animal est vivens, sedPetrus est ansemat; ergo Petrus est vivens. Advertendum est ieeundo, argumentum differre uva gumentatione, in hoc, quod argumentum AE terminus ille , qui sumitur, ut medium ad aliquid probandum:v. . hinc,omnis homo est animal, sed Petrus est homo: e go Petrus est animali νbi lyhomo qui sumitur. ut medium ad probandum ani malitatem de Petro, dicitiir argumentum largumentatio
vero duplex dieit in ieium de formali, &praeciso liginificato, deductam mutn m alio, Advertendum est ultimo, quod si argumentatio duplici solum propositione eons et, prima dicitur antecedens , & secunda conis, quentia : si vero triplici constet propositionia duae priores dicuntur praemisse , de tertia dicitur conelusio, seu consequentia.
55쪽
QUAESTIO II. Quid de modis, ct figurii situsicis si
Cum variae syllogismorum dentur dinpositiones, de p. ura syllogistiea,vel ipsa dispositio sit, vel ab ipsa dependeat;
8e deinde ex quaestione antecedenti inseret
possit, quod sola figura syllogismi sit persecta, eum trinam dimensionem intentionaliter
habeat et ideo hinc specialius in hae quaestione de ipsius quidditate, modis,&disserentiis vemit i nquirendum.Syllcigi seni igitur figura e
muniter intellecta pro recta ordinatione meia dii verbi eum extremis, 3c extremorum inter
se, potest explieari siet Didyositio recta entis
fecundo antentionalis trinam dimensionem
habentis. Huius definitionis explieatio sum- cienter infertur ex dictis in quaestione antecedenti , de in praeambulo ad ipsam. Modus est veluti secunda prolvistionum dispositio, iuxta quam una est universalis . alia tera partieularis, affirmativa una , negativa alia; sicuti fuerit littera ex supra dictis, sibi correspondens Itaque modificatio est perfectiva syllogisticae sumetriae , &organi Lati nis seeundo intentionaIis. Ex his mani se nfertur, quod quotu-plex varietur di sipositio medii verbi eu extremis ,& extremorum inter se, replex sum tria,& figura syllogistica variabitur Quare euiusvis figure examinanda, & scienda est variationis rUula.
Prima igitur figura , ita est disposita,
quod habeat medium verbum sibiectum in maiori propositione, Sc praedicatum in minori et v. g. omnis homo est animal, sed aliquod rationale est homo i ergo aliquod rationale est animal. Secunda figura , ita est disposita, ouod in utraque praemissa habeat mediu verbum , praedicatum et v. g. nullus mons est vivent, sed omne rationale est vivens,ergo nullum rationale est mons. Tertia figura ita debet disponi, quod medium verbum in utraque premisia sit subiectum: v. g. Omnis homo estui kens, sed omnis homo est risibilis; ergo aliquod risibi bile est vivens. Quarta denique figura, ita debet di iponi, quod medium verbumst praedicatum in maiori,&subiectum in minori e v.ς. omnishomo est animal,sed aliquod animal est sentiens; ergo aliquis homo est sentiens r quae figurarum variatio sequenti linea
qua ν raob. Deinde est inserendum,PDd in cuiuia vix figure ly llogi smo datur maius extremum, minus extremum , Λ medium Verbum. Illud est maius extremum , quod latum in maiori propositione, & in conclusione invenitur. II-lud est minus extremum , quod solum inventia tui in minori ,&conclusione. Illud denique est medium verbum , quod solum invenitur in minori, de maiori, quorum exempla in supe
Advertendum est etiam , quod tunc seu logismus est ratione formae directiis, quando
inconcIusone maius extremum praedicatur de minori et v.g. omnis homo est ani a I, sed aliquod rationale est homo ; ergo aliquod rationale est animal. Tune vero est syllogismus indirectus , quando in cnnclusione mmus extremum praedicatur de maiori:v. g. omnis lio
mo est animal, sed Omne rationale est homo; ergo aliquod ani n.al est rationale Adverti tandem solet ab aliquibus,quod ad hoc, ut aliquis syllogismus concludat, non sui it , quod figurae servet tegulas , sed vite
rius requiritur, quod servet modum: ν.g. nullum animal est Iapis a sed nullum sensibile est animat: ergo nullum sensibile est lapis. Iste syllogismus non concludit, quia etsi habeat,
quae prima figura dicit ratione medii,& extremorum , in nullo tamen ex modis primae figure invenitur, eum nullus sit in illa, qui tres negativas univertales contineat. Qua propter ad maiorems vllogistiet armoniae comprehesionem deeem, & novem modi assignari s lmi, quorum novem priorει ad primam figuram spectam, quatuor sequentes ad secunda, caeterique ad tertiam , quos omnes sequentia
Barbara,Ceiarem, Daris, Feris, Baraturo. lantes, Dabitis,iast mo , Friferam reum. re, Comestres, Festino, Baroco, Darapti. Felaton, momis, Datisi, da cardo, Fert v. Ad plenam praedictorum intelligentiam est notandum, quod in qualibet dictione tres inveniuntur voca les quae post tres primas vocales ponantur, sol uni extant gratia versus. Prima vocalis denotat maiorem propositio
nem, secunda minorem,tertia consequentiam.
Est tamen talis eorrespondentia servada,quod si vocalix sit, A, propositio debet ei se Unive salis affirmativa; si sit, E, universalis nessativa; S: sie de reliquis iuxta dictam expositio nem illius versus , asserit, A , ne AEt Ε, σc. Deinde solet annotari , quod ex novem modis primae figurae, quatuor primi concludunt
56쪽
De figura, s loco entis secundo intentionalis. 2 Π.
dunt directe, dc indirecte quinque alij;at modi secundet, Ac tertiae, direm. Et ratio, cur Quindue primae figurς modi indirecte eoncluia dunt solet assignari exeo, quod maior extremitas sit in concluso ne subiectum , deminor praedicatum. Nune soluin restabat praefatas regulas syllogismorum constructionibus exercere, que disserto logico,quia iaci lia ,e lambunt. Hinc tamen solet notari , quod licet modi seeundae, dc tertiae sputar sint utiles,quia dilectet concludunt, sunt veris imperfecti, seu minus persecti , eo quod ad persectiores , utpote ad illos primae figuret redueantur. obiiciunt contra praecipuam regularum e sonantiam di datur svllogismus tactus in modo, dc finira, qui non est utiliter eo Iudens ; ergo ex syllogismo in modo, de figura facto non deducitur utilis eon lusio. Anteced. his exemplis prob. Ommi homo est ammal sed aliquod animal est leo; ergo aliquis homo est I. o. Nullus homo est lapis; fed omnis lapis ostsubstantia; ergo nullus homo estobstantia.
Isti syllogismi sunt laeti in modis primae figurae, fellieet in Dari j, Sc Celarem , dc tamen
non concludunt: ergo &e. Ad plenam argumenti solutionem notandum est primo, duplicem dari propositio nem, directam scilicet unam , Sc indirectam alteram .Propositio directa dieitur illa,in qua superius praedicat de inferiori , aut saltimae uale de equali; v g. homo est animal homo est rationalis. Propositio indirecta dieitur il la, . in quae eo tra experitur, v. g. animal esth mo. Notandum est secundo,duplicem aliam dari propositionem , unam scilicet de praedicato e mmuni, ac de praedieato proprio alte ram. Prima dicitur , dum eius praedieatum aliis subiectis potest convenire, v. g. homo est vivens, quod praedicatum aliis ab nomine co- veniri potest. Sccunda dieitur , dum e contra evenit, v. g. homo est rationalis, risibilis, dee. His ita. Rc sponderi potest argumento distingue do anteced.bitur sv Ilogiimus, qui non est utiliter concludens, desectu modi, & disposutionis eius, negatur: desectu eorum , quae se tenent ex parte directionis propositionalis,e eeditur. Vel sic, qui non concludit desectu
modi, δc feturae, negatur: desectu aliarum re stularum ad persecte eocliidendum etiam praeia suppositarum, conceditiir .Eteonsimiliter re
ponderi poterit ad probationem in exem plari. Itaque existimo debere diei, quod syllogismus concludens, alias regulas requὲrat. Regula enim , que primo requiritur, est illa,quae experitur in syllcgismis modo purh affirmativo formatis,scilicet Daris, Baralipton,ctc. in quibus debet syl Iogismus constare duabus praemisis determinate veris; ita ut determina iste sint propositiones directae, lesectu euius sv llogismus ille factus in Darii non concludebat. Quod enim talem desectum haberet suadetur in illa minori propositione, sci Iicet, sed aliquod anι mal est ιeo, in quacum praedicatum non sit determinatε insertus,eo quod subiectu sit vage superius, oritur inde , quod nee ea sit determinatε directa, nec syllogismus aliquid
Regula, quae ulterius requiritur, est illa, quae experitur in syllogismo constante una praemissa affirmativa , dc altera negativa, re inquiritue enim , quod affirmativa pridieato proprio eonstet, desectu cuius syllogismus i Itale factus in modo Celarem, non concludebat; premista enim erat de Praedicato com π uni hscilicet, omnis lapis est substantia. Et huius doctrinae ratio stat in hocquod vis terti j cum
sit unitiva, debet ex propria ratione virtutem ad eonclusionem determinare ; etsi communε satis sit attriburem respectu premissi sibi ecti, deficiet vis uniedi, cum vis indisserentiae superabundet. Debet deinde specialitas este in alis firmativa , quia negativa in affirmativa radi-eatur; est enim propter illam , ut exemplificat Scotus proprio loco ex Scoto expendentur ista, satis exam, ni fallor I in his propositio nibus, hec non est malum boe est bonum . non enim est malum , quia est bonum.
. De multiplici figurarum. variatione.
SI loquamur de syllogisniis hypothetici
videtur eertum dabi Iea syllogii mos , qui in aliqua trium figurarum non contineatur. Quare citus aliquos sullogismos extra tres figuras proponit,videlicet, dum syllogismus sit divisivus , vel ex terminis infinitis formatus, vel sormatus ex oppositis, vel ex obliquis. Exemplum primi: Omais homo est rationalis , veI irrationatis; sed nullus homo est irrationalis;
uitur omnis homo est rationalis. Hie ncin fit in aliqua trium figurarum, quia hic non est medium ; iste namque terminus homo non est hie medium, um ingrediatur conclusionem, nec aliquis alter , cum qui Iibet alter praeci e semel sumatur. Exemplum secundi.
57쪽
Nuitam non B. est A, nulliam B. est C, igitur nullum C, est Α. Hie non fit in secunda, nec in tertia,deinde nee in prima , quia in maiori subite itur iste terminus non B, Ac in minori praedicatur iste terminus, B. t deoque non est idem, quod subiicitur in una,& praedicatur in altera. Verumtamen factus est ad similitudinem primς fi- Iurae, quia idem subjicitur in maiori, & prε leatur in minori, licet diversimode acceptu, quia in maiori infinite, & in minori finite. Exemplum tertii:
Nuua diseiplina esstudio ;omnia disciplina est diosa; igitur nulla disciplina est discipliκa. Hic syllogismus est bonus, ut patet in
z. libri prior. Et tamen non est in aliqua triti figurarum, quia quaelibet ex tribus figuris fit, ad minus, ex tribus terminis, & hie sollim sit ex duobus. Verum hine tenet Seotus, quod licet in eo solum sint duo termini differentes secundum speciem,attamen unus illorum sumitur loeo duorum. Exemplum quartit
manelias est asinu , igitur videns Brunellum eae rit. Hie syllogismus in nulla figurarum mainnet, quia medius terminus non subjicitur , nec praedicatur in maiori, quia solum est pars su tecti. Igitur absolute loquendo ordo trium figuratus omnem syllogirationem non adae
Nune in Iogleorum usu versatur maiordi saeuitas de syllogismo eathegorico,scit.cOLtructo ex propositionibus cainegoricis , cum terminis finitis ,&rectis , quin modales sint praemisie. Et di Geuitatis vis adducitur ex eo, quod diver sa notetur figura ex diversa positione medii verbi eum extremis; sed talis di Versa positio extra positionem trium figurarii datur,scit.du medium verbum est Praedicatum in maiori, de subiectum in minori, v. g. in
Barmabar Omne rationale est homo; fod omnis homo est νιveni; ergo omne rationale est vivens:
Igitur ex taIi positione motivum datur H tribus distincta figura detur. Dicunt aliqui in animo se syllogizantes manere deceptos, cum sint in prima figurasyllogismi,qui in quarta reputabantur, ut patet etiam in hoe sy llogismo constructo in mis
Aliquis homo est animal; sed omne animal estsentienni ergo aliquιs homo estsentiens.
Praedictiis enim sy Ilogi sinus est in prima
figura, quia in eo prima propositio debet esse loco secundae, &e converso,eo quod ea sem iaper debeat esse maior propositio, quae logiee maiorem habet quantitatem , dc ea minor quae minorem ; quare cum in praedicto syllo gismo secunda peopositio universalius habea tur, I sie logice maiorem habeat quantitate sicuti extensionem, ea maior debet esse, flepropter ide in minor debet esse,quae prima proia positio proponebatur. Contra hanc expositionem clari lii urget instantia, quia ex ea deduceretur dissi-eilε posse signari maiorem, vel minorem propositionem in primo modo primae figurae,v g. in hoc syllogismo constructo in Barbarai
omnis homo astrisibilιs ,sed omne rationale est homo; ergo omne rationale est νιμι te.
Quo pacto consimiliter deducendum , quod inde sy llogi sint facti in Barmaba non haberct
ex quo, non serent extra Primam figuram, tu propter maiorem universalitatem non daretur mot ivum, ut secunda propositio foret prima, & u converso.
Dicunt ali j primam rationem esse salsio suppositam, videlicet distinctam dari positionem a tribus, quia nunquam in quarta figura medium verbum diversimode disponitur, ae in prima; eo quod semper debeat Me maior ilIa propositio, in qua medium verbum est subieetum, sicuti minor, in qua est praedicatum,quae
dispositio , scilicet se pra ad primam spe
Contra hane expositionem non minus clara urget instantia, quias id stabiliretur per universalem deductionem, sequeretur , quod in figuris extra pri mam nec daretur maior,nec minor propositio , quia neque in secunda,neisque in tertia medium verbum est in maiori subiectum, de in minori praedicatum I ergo Contra dei nde, non miniis urget alia r fio, quia licet mutatis aliquibus terminis secundae,& tertiae figurae reducantur ad intelliiagi in prima, e non onstat,ut illae dispositio nes tametsi imperfectae, eo modo , quo in se sint , construant secundam , vel tertiam figuram; ergo licet transmutatis locis propositionum quartae figuraefant primae figuri, id
non obstabit, ut eo modo, quo in se, licet impersectae constritant quartam figuram.Si namque bene attendatur, nunquam pro tertia , deseeunda figura invenietur interminorum positione dispositio,cum numquam sic sint positi, quod melius non debeant esse,utpote prout sunt in prima per reductione; igitur cici posset,
58쪽
Dὸ figura, loco entis secundo intentionalis. MII. inr
isod non erant in secunda,& tertia figura,nocquidem erant sicuti debebant esse. Contra etiam instat alia ratio; quia haee propositici in directa animal est homo dili in cham sor malitatem, dc dispositionem habet,ae ista direm, homo est animat, etiamsi, quod est subiectum in indirem,sit in directa praediacatum, & ita quod non dicatur eadem, ac diis recta. ex eo quod deberet habere praedicatum pro subiecto, de e converso, quo habito dir Etam manere intelligeretur ; igitur consimiliter ille svllogismus, qui habet medium verbum, subiectum in minori,& in maiori praedicatum , diversam positionem habebit,ae ille primae figurae proprius, ita ut licet e contra habito medio verbo, in prima figura sit sy li gismus, quin vero debeat responderi , quod primae figurae sit, prout tunc tae intelligi
Dicunt aliqui,propositionem esse m i rem, vel minorem,non desumi ex subjicibilia tale,vel praedieabilitate medii verbi , quin solum eam esse maiorem, in qua invenitur ma- or extremitas, & eam minorem , in qua minor; ita viro quod in prima figura , & in ea,
quae vocatur quarta,nunquam potest esse maior extremitas, quin praedicetur de medio ,&consequenter temper mediu subjicitur in maiori, & praelicatur in minori , & quando medium subiicitur in maiori , & praedieatur in minori , semper manet prima figura. Contra bane expositionem instat statim quesitum, quia quaestio stat in hoe,quod quar ta . eu distine a figura sit,in qua medium inue. nitur,in maiori praedicatum' in minori subiectiim; dicere hine,quod illa est maior pr positio, in qua invenitur maius extremum illud esse maius extremum , de quo medium praedieatur in minori,& subjicitur in maiori, est idem ae dicere, eam esse maiorem , in qua
medium vi subiectum, & es minorem, in qualest praedieatum,quod est perere ροὶ ncipium respondere, ut supra in ultima expositione
Deindε , quia licet eongruat eam esse
maiorem, in qua Inrepitur maius extromum, at id non convincer quartam figuram asserenistes, quia ilicent illud esse maius extremuRuod invenitue in prima, & vltima propositio ne, illud militis,quod invenitur in ieci inda,&3eroria: & ita nil deficiet, ut semper subsistat quarta liet ea, cum νlt prius teneant regέ , t a quae prima propositici,sit maior,& ea. quae se cunda, ι vinor zum pri a sit in quarta figurrὼ, in qua medium adest praedicatum tu maiori,&
ia ibi sit. Nce Deile invenient normam aliam pro signo maioris extremi , quae sit pro omnibus figuris generalis, quia si dicant, debere reia putari maius extremum praedicatum magis universale, v. g. in hoe syllogismo in Barma
omne rationale est homo: sed omnis homo est vivent; ergo omne rationale est vivens. In quo vivens erit maius extremum , ae
proinde maior propositio erit, quae ibi secun αda, id prosecto non subsistet generaliter, quia plures alii sunt syllogismi in ea norma desectibiles, v. g. Omne rationale est homo , sed omnis homo est risibilis,ergo omne rationale
Dieunt alii, eam absolute esse primam figuram,in qua medium verbum est subiectu,& praedieatum , modo habeat esse subie iam in maiori, & praedicatum in minori, modo εconverso sit. Contra hane expositionem etiam in promptu adest instantia, quia omnes spirae, servatis servandis, eiusdem sunt methri, & di mensionig igitur dum duae aliae figurae se foris
malizantur,quod medium verbum in quavis propositione determinare petant locari , ut subie etiam in maiori, vel praedicatum in eadem, non datur ex quo etiam respectu dete minate propositionis no petat locari determ linnatet, ut subiectii m. & determinate , ut praedi eatum in alia determinata propositione., Deipde, quia eo ipso, quod solum indifferenter construant positionem medii, ut subiectum, vel praedicatum ,clarius dedutitur id es se,qilia datur duplex deinde illiuΑ indisserentis positionis determinatio, ae proinde , quod Eraecise esse subiectum,& praedicatum sit eone tys i differens ad primam , & quartam figuram, determidate deinceps resolubilis , per primam dum in maiori subiectum, Ic in minori Praedicatum ς per secundam in maiori prηdicatu φ, R in minori sublectum. Tandem l nstant,quae supra, quia propositio dilecta constructa ex termino superiori,& inferiori,non salvatur praecise ex eo luod unus terminus se praeciset subiectum, de aliud praedicatum, quin determinate petit hoe esse hie subiectum & illud esse hic praedicatu mi igitur syllogismu , ut si in sigura determina ta, non solum debet exig're , quod mediu terminus sit praecise subiectum , Je prae Ne tum, quin ultra, in hae propositione subie
59쪽
in quartae figura savorem addueunt alicui u ghatiae Scotistae , eum vidi , & dum vera fatear , in contrarium probab iis adest, prout videri potest luperti b. t. Prio. qaeast. 3 . &ibi, fundamentum Subtilis D. stat in eo, quod propter solam transipositionem non provenit diversitas alicuius ' missae, nee conclusionis, ac per eonsequens nee diversitas figuretde ideo eoncedendum est , syllogismum quartae essem an isti e primae,quia solum transitositis prς- ssis manifestatur ipsa, quae prima figura in
se iam erat. Et ratio est, quia pura transpositio, non est interna mutatio,nec logica trans formatio, ac proinde non est discursiva sputaratio, nee rationalis informatio , quin solum extera locati . Elige,meis namque rationibu Belle nune satisfacies.
Slauti entia naturalia habent loca, ad quepetunt reduei, veluti ad tentrum, dc propriam sphaeram, ita ut aliter violenter, &impersecte considerentur: se servatis servaniadis, entia intentionalia talibus modis,de figu-ν is sunt Ioeata, quod intellectivae potetiae vim Deiant, ut ab e is moveantur , 3e mota redu tantur ad illa loca, & sphaeras sine quibus impersectet eo ne ipiebantur.
Nil aliud Est syllogismos ostensve redu ci, quam eorum proprasitiones in alias eon. vertere. sed ut sciatui ad quem modum, in dus imperfectiis redurendus sit, notari solet, re odos persectos quatuor habere literas, qui iabus voeabula ineipiunt, sellieet , B. Q D. F. quibus etiam mi, i imberfecti ineipiunt; ubi est observandum , quod modi imperiecti inei pientes a B, reducuntur ad sarba νου : di siequilibet modus imperfectus reducendus est ad
illum perfectum, eum quo in prima literaeonsonat ,δc concordat.
observandum est etiam, quod in dictionibus modorum reducendorum intermediant aliae litetae sei licet, s. P.M. C. ex quibus litera, s. signa seat propositionem factam in
vocali antecedenti esse simpliciter converte dam. M denotat praemissa 3 esse transmutandas, ita ut maior fiat minor,& e eontra. P denotat propositionem factam in υocali antecedenti eonvertendam este per accidens C, d
notat modum illum in quo ipsa reperitur, porimpossibile redurendumRuς omnia in his earis
minibus e rit Inentur. Simptiesiae morti isti s .P. veraster accidens. M vult transpon l. V vero Per εαρ sibile duci.' Matis ergo regulis observatis, mcidus imperfectus redueitur ad persectum i pro quo- ruin reductione notanda sunt exempla in Ca. metes, de Fayesmo, in qu Ibus redactio osteditur difficilior. Ca Omn s homo est stationaliις mes sed nullus tuas est ratιonalintres. ergν nullus ιβριι est homo. Praefatus syllogit mus redueitur ad Ceia rem, quia itera o incipit. Deinde, quia in tali modo post primam vocalem repet itar M, debet maior fieri minor, &e contra. Sic, quia in secunda voeali reperitur, S,ma Oi propositio debet converti limpliciter; idest praedica-hum debet fieri subiectum. Denique quia post voralem ultimam reperitur,s,est etiam eon- elusio simpliciter eonvectenda . quae omnia Insequenti syllogismo exerxpl ificantur. Ce Nullum rationale est lapis,la DdΦ-mrbomo est rc iocalix, rem. ergo nullἀι homo est sapis. Cirua reductionem alterius modi faeis hi in rapvima , ut persecte eonvertatur idem observandu est,prout prefixa regula recitabatis
m . ergo ala quod rarsonale non est is P defor matus syllogismuς reducitur ad
rerib, quia F incipit. Deinde cum post prima
voealem repetiatur P, denotatur malo emiae eon ertendam per accidens. Tum, cum
post primam Mealem repe riatur S, denotatur minorem este converthndam simpliciter. De nive sequitur uu, per quam denotatur prae strissia elle transmuta ndasιideoque minor pr o positio,postquam sit simpliciter conversa , δε-bet traii similiari ι 5c maior iam per aceiden steonversa, debet transiti utari, ubi minor sunt enim regulae prius observantiae, iuxta priorem literarum mervantiam I de M uti est .itiis ma iitem in denotando, debet, dc eius regula esse ulti nia sti exercendo. En Fe mlis, homo stapis, ri Lod aliquod rationate est homo, D. ergo atιε od rationale est lapis.
impossibile. Ab hoe no levi chaos breviter expeditus manere inteda; impractibilis en i m arguetibus im- ius reductionis utilitas iere super visa,cu ab':
60쪽
De figura, s loco entis secundo intentionalis. V .
sibile sit, quod instante difficultate, possit perimpossibiles reductiones impelli. Varijs igitur ex positionibus derellinis,reductio ex eo dieitur per i mpossibile,quia negata consequentiaci ab arguenti potest inferri contradidioria 'quod terminorum,collocatione servata, inte- tum non e cludere sit impossibile. Qualiter autem haec mentis transformatio efficiatur
explicationibus,& exemplis suadebitur. Vt igitur modi indirecti primae figurae reducantur, debet notari, quod pro maiori ponatur contradictoria ex eo ne Iusione dedu eta: & dei eps debet inferri conclusio, quaesit contradictoria aut contraria minori:& vlterius, quae antea erat maior, debet collocari, ubi antea minor.
Ba Omne animal est vivensita sed omnis homo est animal si . ergo aliquod vivens est homo. En reduetiam. Ce Nullum vivens est homo; Ia sed omne animal est vivens; rem . ergo nullum animal est homo In praeformato sullogismo , quaecunquaregulabantur,invenies. Notandum est tamen, quod ab anteced. regula excipitur Celantes, in quo minor debet fieri maior,& loco minoiaris debet poni eontradictoria conclusionis negatae; quomodo citantes reducitur ad Daras.
Ut modi seeunde figurae reducantur, deinbet pro minori poni contradictoria dedi usta ex conclusiqne negata ; S eadem maiori mane te, debet inseret eonclusio , quae sit opposita minori concesta. Ba omne risessile est rationale; ro d alternis lapis non est rationalis; . ergo aliquis lapis non est risibitis. Redueitur ad Barbara . Bar omne risibiae est rationale; ba sed omnis fVis ost risibilis: ra. ergo omnis fVis es rati onaIis.
In syllogism Is modo tertiae figurae eonis striustis, debet contradictoria deditina ex conae lusione, poni pro maiori,mmori propositione, Ut anica manent l, de deinceps inseratur Oon elusio, contradictoria maioris. ear sed omnis homo est rationalis,do. Ergo aliquod rationale non est leν. Reducitur ad Barbara . Bar Omne rationale est Ieriba sed omnis homo es rationalis; ergo omnis homo es Ieo .
Pro pejecta figurarum intringentia e vota dumis aliqua generaria.
Q Uam plurimis regulis utuntur logici, ut
syllogistisam sabricam erigant: ego autem hinc aIiquas breviter innuam ς tum quia principaliter ad syllogisticam armonis conducentia, exacte in lib. prior,&posterior. exponere intendam; tumquia hine quaecunque exoptantur compendici se . In primis ergo solent aliqui pro syllogi-ramlis regulare,quod ex praemisiis universat bus, universalis debeat este conelusio; quia co- elusio est veluti prae miliarum partus, qui Potius monstruosus, quam Iegitimus seret, si nosoret universalis in ortu, dum extitit universalis inconceptu. Haec re Ia traditur ab aliquibus; existimo tamen irregularem ellerdantur enim syllogismi constructi in Darapsi, BaraIιριοπ, FVefmo cte. in quibus adulte A
Regulatur a I iter, quod si aliqua praeminiarum sit Degativa,& negativa debeat este covi elimo; aliis ex praemisiis veris , fassia posset este diauctio; v.g. nullum rationale est tuis, sed omnιι homo est rationalis,ergo omnis homo est lapis. Cuius conclusionis falsitas, negatione aboletur, v.m ergν nullus homo est lapis. Praefata regu Ia, prout existimo,deduci uir ex illa Iogicorum praxi, scilicet quod eo elutio tequitur debi liorem patrem , & semper negatio debilior est affirmatione ; negativa enim, adhuc inseparabilia, semper ratione positivi meditantur. Regulatur etiam , quod ex una prae missa universiali, & ex altera particulari,pa tieularis debeat esse cone Iusio s aliunde etiam ex veris pollet sequi salsum e v. g. omne rat st- nato est homo, sed atiquod vivens est rationalem ergo omve vivens est homo. Praefata regula,ni fallor,dedueitur ex ipse secude regulo praxianee non exilio prine ipio propter quod vinis quodque est Similiter advertitur promine,debere vitari, quod syllogismus ex lolis partieularibus erigatur i v. g. aliquod Φvensost iam Matiquod b=kia H3 ιιtei: ergo aliquod jus est homo. Et ratiodeduc i videtur ex eo, i, c quod