장음표시 사용
521쪽
ex aliis consurgit , quorum aliqua assirmant,
altera negant; universalia illa,non universalia ista: nee non m pluribus ab intellectu dependens,ut ab applicante ιllarumentitatum; qua-re,etsi adsit expressio,poterit diei mostruosa, ut in quast. antecedenti dicebamus de mulcit nito; vide illa in fine quaeli. Vide etiam dieta in q θ s. in vitιma resectione. Tum denique, quia etsi conclusio representaret obiectum praemissarum, nunquam tamen illi a se sentiretur , dum obiecto conclusionis assentitur per productionem tertii astensus; quia illa expressio, tum a reflexe aps rehendente per-eiperetur , ut patet in actu sormali, qui etsi speciem impressam representaret , in siti tamen productione,eam non attingeret.
136 Respondendo ad ultimum, dici potest in primis, quod etsi per cognitionem re
Iationis cognoscerentur praemisiae, nunquam tamen sequeretur , quod per assensum praedictum conclusionis , assentire: ur praemissis; quia illa relatio resultaret ex posit,one alienissus ad obiectum conclusionis: ergo prius quadaretur relatio, iana assensus foret exhibitus. Tum , quia etsi relatione illa constitueretur assensus sora, aliter in esse conelusionis , sestamen in esse talis maneret constitutus,antequam relatio cognosceretur , siquidem dum relatio resultaret, denominaretur conclusio, 8e solum relatio cognosceretur, postquam resultaret. a 37 Deinde , quia ex his parum contra intentum adducitur, quia quod cognita relatione,deducantur correlata, nil iuvat ad praesumptam attingentiam praemissarum per con- elusionis assensum; quia cognita relatione,non solum cognoscentur relatae prae n. istae , sed quodeumque aliud distinctae entitatis princi pium, v.g. intellectus , qui non minus cognosiaeetur,ae praemiitae , cognita relatione conclusionis ad intellecta,ut ad causam eius. Addo, quod cognita relatione, imo dissiparata, sic emnoscentur , ut patet in disquiparanter relatis: sed lixe eognitio nil ad intentum pro dest. 13 Denique,quia quod cognita conclusione ut sub notione effectus , debeant cognosci praemistae , sub notione causae, nil indueit; quia tune illa cognitio non est praemissa rum , ut ab his, a quorum esse dependet concluso eum prout cognIta in quantum relata, non maeis pendeat conclusio a praemissis, qua praemissae a eonclusione : quo pacto non erit eo ne tu soni alienses pollet ior natura , ut est quilibet effectus, sed foret insinqui,ut sunt relata r unde sic, non attingerctur esse illud armonicum,& formale praen: issarum,sed solum attingeretur cile cautae, quod a 4 intentum materiale est,eum sic attingerentur, ae dit nisgitur quaecumque alia causa , cui illa umque eonditionis sit; quare cnm Scoto punctum e tro .ersiae habendae praevenimus in quaestionis
initio:vide etiam praedicta in equast. et .sub Dis eundo sensu.
Duplox I llogisticum principium exPonia
a 3s Vm tota syllogistica labrie a , erigatur ex illis prineipii ,
videlicet, dica de omnι,dι cide nullo , ct quaesunt eadem um tert/o, funae eadem interse,ideo,etsi de eis in logie is DD. egerimus,hinc ea, iuxta literam Scoti,air plius exponere decςrnimus, ut praedicta eompleta pereipiantur.
I o E hoc duplici prinei pio seisi I duplex sit principium , pro
dem est norma in utroqtie agit Seoliis iii I. Priorum eq. 7. ct 8.euius liter ali doctrinae eo. formes, aliqua hine expendere intendemus. In primis enim Doctor noster supponit, cui odillud prineipium,dici de omni, non sit definibile,eo quod sit complexa oratio, & definitia solum propriε sit expedibi Iis de terminis inise n)plex ἡ: unde ait, quod solu poterit aliqua
r i Explanat deinde talem orationem, aiens,quod haec oratio,diri de omni, ponitur loco alterius Propositionis, scilicet istius ρνιμ dicatum timuer aliter , ct aormati τὸ dici
desubiecto. Secundo docet, quod sie dici da omni intellectum , debet aecipi ita , quando nil est sumere sub stibiecto , de quo non dica.tur praeditatum . quod debet sic intelligi,quod propositio universalis affirmativa signiferi praedicatum diei de omni eo, quo praediea tur subiectum ;&ideo, si subiectum sumatur dici de aliquo, necesse est praedicatiim dici da
illo eodem .similiter dira de nullo stat,quanis do nil est sumere sub subiecto , quo non reis moveatur praedicatum; quod debri sie intelli-pi,quod universa Iis negativa significet , praeis dicatum n gari ab omni illo,de quo affirmat ut lubiectum.
522쪽
i r rq quibus duci notat Scotus. Notat primum, quod signum universale non requirit aliquem certum numerum suppositorum,
seu individuorum termini eommunis, cui signum υ niversat itatis additur; quia hoe signum omnis non denotat aliud , quam praedicatum
diei de omni supposito subiecti, seu sub subisiecto universalis notae contento, quin conis
notet, vel significet multitudinem , vel paueitatem suppositorum termini, cui signum, vel nota univer talis additur: sicque non bene dicunt aliqui , quos suppresso nomine eitat Semitis q. . quod hoc signum omnis ad minus requirit tria supposita. Notat secundum, quod quando dicitur , quod omnis syllogismus reismet in virtute dici do om ni ,vel de nullo Hebet intelligi, quod omnis syllogismus sit e .idens aliquo dictorum principiorum , & hoequaurum ad illationem conelusionis , ita ut
finis sit, quod ex continentia alleuius sub aliquo subiecto propositionis dicti universalis, eone ludatur aliquid inferri ex illo. Divi notanter inquit de Scotus aliquo dictorum
strincipiorum rima non oportet ad cones usioianis illationem , quod ambo principia illa ad eumdem syllogi sinum applicentur. His ita expositis, aliquas elusones resolvit Motus.
3 3 Resolvit r. quod omnis lyllogi Lmus in aliquo qiratuor modoru primae figurae tenet directe,de immediate virtute alicuius dictorum principiors. Probat exempli fieando,&nrimo in assirmativis siet quia si omne B. est A. de omne C. est B. sequitur,quod omne C.' A. qtie illatio tenet virtute aliquorum, quae signifieant predicatum dι ei de omni illo. de quo dieitur Hibiectiam, Ic ideo,quia subleetum accipitur dici de C. Oportet,quod virtute siqnifieationis maioris,predicatum Universa.
liter dieatur de C. de maior sie signifieat uiris tute huius signi qmnis,quod d istribuat subieeis
tum in omnia eontenta sub illo. Deinde exe-plisseat de negatiυis . ostendendo set Nullum B. est A. ita propol;tio est maior, & ratione signi Univessalis significat,praedicatum negari de omni illo,de quo dicitur subiectum. Idecisi subiectum tu matur dici qe alID .v. g. om ne C. est B. sequitur virtute significationis maioris, quod nullum C. Hi A.
Resolvit et Scotus, quod syllogismiseeundae , de tertie figurae non tenent directe,& immediat virtute predictorum principiorum. Suadet intentum ex eo, quMadhnev
directό adsit applieatio dictorum principiorum, oportet , quod de aliquo lubieno vni Uersaliter sumptri dieatur praedicatu,& quod illud subiectium uniuersali nota acceptam sumatur ad diei de aliquo,alio π do,ut te de
aliquo supposito eontento sub iplo; quia se
solum potest subiecti υnἴversa II ter dicti, selldi recta distributio in supposita contenta sub illo, ut in virtute subiecti sie directό distribu
ti,necelle conci udatur illatior v. g. omm I ho
mo est ammai: sed Petrus est homo rergo Peis trus est animat: ubi oportet, quod animal dieatur de homine, qui est subiectum universali ter sumptum id tamen non sufficit dilecte,sed requiritur ulterius , quod, ut praedicatum in virtute subiecti universaliter sumpti dieatur
de omni supposito subiecti , distribuatur subiectum universale in contenta sub tylo ; quo distributio non fit directe aliter, quam sume do subiectum , ut dicatur de aliquo ex contentis; υ.g.f. d Petrus est homo, ubi homo qui erat stibiectum, applicatur supposito contento
sub ipso, de sie in virtute illius principi i dieitur de omni supposito luti subiecto contento, id quod de ipso subiecto universaliter dicebatur: .g. ergo Petruse Τ animal, quod animal dieitur de hoe homine, dictum de homine vesic. Nunc Seotus sic; sed sic non evenit in seeunda, nee in tertia figurat ergo. Prob. min. uia in seeunda figura terminu* medius prae icatur in utraque praemisia , de terminus di iatributus minqua praedicatur de aliquo in praeis missis. Nec non in tertia figura,ter minus dic tributus nunqua prςdicatur de aliquo alio,sed
semper lubile itur respectu sui praedicati: ergo.
I s Rosolvit 3 secitus, quod syllogismiseeundae,& tertiae figi irae mediate. 8c indireete tenent virtute dιra de omni , ct de nullo. Prob. I quia aliter seniteretiir , quod ex puris
particularibus , indefinitis , de singularibus posset fieri brin ut syllotismus in secunda , Aetertia figura, quod est falsum t ergo de illud. Exponitur ratici Scoti in hoe syllogi imo. Hi quisbemo e Τ risibis L sed aliquod retibile noest risibile: ergo aliquod rugibι Ie no est homo. Ille sullo et imus secu sae figurς non est bonus, nee directE, nee indire et u , ratione prsdicti principit; quia nee subiectu maioris Univsrsa. liter accipitur ad di ctu praedicati , nec deindet Mirtute illius dicti distribuitur in minori ergos subiectu universaliter accipiatur , du tamen directe no distribuatur in alitid,quia contenta sub ipso,tametsi concludar non tamen direMe ejudelin virtute illius dicti de omni Confirmatur,& exemplificatur ab scoto. Confirmatur ex syllogismis primae figurae ,qui tenet directό,& immediate virtute dictorum prin-eipiorum:ergo syllogismi secundae, Ac tertiae
silurae tenebunt in directe , se mediatis. Tenet consequentia, quia secundae, Sc tertiae figurae syllogismi tadueuntur ad illo de prima figura t ergo quia ex indirecta distributione solum tenent mediat ό. Exemplisea lut deinde ab Seoto arguendo in Cesare,V. g. Sss nuru
523쪽
nullus Iapis est an ali Omnis homo est ani mal οῦ tur nullus homo est lapii: in quo sy l-Jogismo eertum est , quod nulla fiat sumptio sub termino distributo, nisi indirecte : sed tamen si maior convertatur simpliciter, tune erit simplici directa sub termino distributo, v. g. si ista propositio , nullut lapιs est animal, eonuertatur in illam, uretium antinal est tu,s, tunes t directa sunt ptio arguendo in Celarem, quia subiectum de quo uni Uersaliter dieatue praedicatum , directe distribuetur de omni sub illo sumpto : U. g. nullum ansismal est lapis i omnis homo es anιmal: ergo nullus homo ess sapis.1 6 obiicies intendens impugnare praedictorum principiorum lui scientiam et quia si talia principia sufficerent, sequeretur, quod multae coniugationes inutiles essent boni sul logismi; sed hoc repugnat:ergo. Maior prob. quia in pluribus coniugationibus inutilitas inveniuntur dici de omnι , ct dici de nulIo, V.ς. in prima figura,quando arguitur ex maiori universali affrmativa A minori univeria sali negativa. Minor pateri quia si in coniugationibus inutilibus inveniretur dici de omnicte. Grent boni syllogismi , 8c sie iam non forent inutiles r ergo dee. Respondet Scotus negando sequelam argumenti, c ad probatio. nem didit,quod si per dici de omni intelligas propositionem uni ersalem, tunc dicet,quod id praeci e non suffieiet ad veritatem syllogismi; sed requiritur ad dici de omnν, propo stio uni .ersalis,& insimul cum hoc,quod '-μι subιeeΤum accipiatur dici de aticyust alio, de quo concludetur praedicatum universalis; ita tarr.en , quod subiectum universalis debite sumatur,ut dicatur de a Iici.
obiicies et . Si υis praedictorum principiorum subsisieret, sequeretur, quod ex particularibui & indes nitis posset fieri bonus syllo sinui; sed hoe est falsum: ergo. Maloe prob. quia in particularibus, 3c indefinitis inveniuntur diei de omni, ct dici de nullor . e. homo est anima I, ubi nil potest sumi sub
subiecto , de quo non dicatur praedicatum r&sic etiam diei de nullor v. c. homo non est a nus, υbi nil potest sumi sub subiecto, a quo non removeatur praedicatum : ergo. Minoris falsitas patet, eum ex indefinitis,& particularibus nunquam possit dari recta,& necellaria propositio mim applicatio. Respondet Scotus negindo mairarem,dItitque ad probationem,
quod licet praedicatum particularis dicatur de quolibet ccintento sub subiecto; sed tamen hoc sie diei , non signuseatur formaliter per propositionem particularem,vel indefinitam, eum in utraque de sic Iat signum uniuersa itati, , quod solum significatur bene per universalem propolitionem, cum in ea praeditatum formaliter,& notabiliter de subiecto dicati te, ideoque non est simile de universali,&parti.
148 Vb tituli verbis praesent IsrGD gulae expositio propnnitur ab
aliqua adducit , ut punctum quaesitim resolvat. In primis enim opponitur praedictae re gulae aliqua extremorum distinctio, cum quaidemptitas eorum inter se incon patibilis indetur; sic enim oppositio formatur:ad praedi tae regulae veritatem requiritur, quod aliquasnt eadem inter se ; sed hoc requisitum dissi- eiu invenietur: ergo. Prob. min. quia sequi tur, sunt eadem inter se tergo sunt entia, ac per consequens diversa a se invicemr ergo. Responderi potest, secundum ipsius Moti doctrinam,quod tametsi Rliqua pluralitas,ac per eonsequens distin in extrenus convinc tur , inde tamen illius regulae dissic ultas non rei jeietur; quia idemptitas inter se soIum est .deducenda secundum gradum idemptitatis eum tertio ς quare potest compati, quod ex unione eum temo solum resultet umo accidentalis inter extrema,ita υt sic sint ea de inter se. etsi metaphysice sint distincta. Ide dieo
de qilacu mque i demptita to extremorum,cu mὐlteriori distinctione eompatibili, ut patet mgradu superiori, de inserioli ,qui reaIiter sunt idem , & formaliter dillincti. r u Seeunda oppositio , a Doctore sor- .mata, habetur sie: vel illa regula intelligitureopulati ve, vel divisive; sed quolibet modo i tellecta, non potest silesisterer ergo.Prob. minor quoad primam partom i quia duae medietates e niunctiυe sumptae sunt eaedem toti, quia sunt totum:sed non sunt eaedem inter serergo. Prob. deinde quoad secundam partemtqui a Sortes, & Plato , divisive loquendo, sunt eadem uni , & eidem numero: nam Sortex est idem uni, Se eidem numero ,sci I ieet sibi ipsi: nee non sic etiam l laro est idem uni,& eidem numero; sed licet sint idem uni, de eidem nu. mero disiunctive,no sunt idem inter se:ergo.
Respondetur ab Seoto, quod praedicta regula non intelligitur divisim loquendo. Ad illud de partibus potest diei in primis , quod ad huc si simili lumptae sint,distinguuntur a toto:
524쪽
quare dum totum non sint, nil mirum , quod ipse licin sint inter se. Potest deinde it et,quod se uti totum valeat dici de parte quacumque ivsi eadem , sie & quaecumque par valebit diei
de altera rviide secundum illum coneretionismndum, secundum quem pars ea tem dicatu et oti, sie & pars poterit eadem diei parti;U. g.si totum dicator ma Ieriatum . 3c informatum, materia poterat dici informata. Videantur dicta in libro Praedicab. Distinc. de coneretis cte. Itaque praedicta regii a solum est uerifiaeanda de illo tetrici, respectu cuius valeant extrema in recto praedicari;sic enim, & inter
se prae dieabuntur. 1s o Tertia cippositio sormatur ab Sento in diuinit: quia pater in divinis est idem esse istiae dioinae: si niliter filius est idem illi ei lem essentim:& tamen Pater,& films non sunt ideintre se ergo. Huic Oppositioni est in i limis
r spondendum regula generali ab seolo ad dirina. Seotus ergo , aliquibus praesippositis, ait sie t Ii's oraminia dico , quod repsia fila est even AEnda r quicumque duo termini di-euntur idem alicui rertio termιno frenosito ρνα una re demonstata; σρνο illa sola illi termini dicerent πη dese inmicem : visi istirὸrmini albu- anιmal dicantur idem hule termino sorti , siti termi ut d ιcerent. do G invicem. Et hoc est intelligendum, viis delieet in quibus ν res non est eadem euι- Iibet divercarum rerum . Haec Seotus Itaque cire a praedictorum verborum expositionem existἰrno poste diei quod tune ex unitate terti ialiqua erunt inter se una , quando tertium siese habet respectu terminorum, quod quieum- qne terminus non constituat unam rem dintinctam. Pro quo est breviter advertendum
iuxta Seoti phrasim . quod pro una rediversia, seu pro aliquo diuersarum rerum , intelligi.tue illud , quod in se hal et omnes metaphyssia
ea realitates,v. g. Petrus, & Paulus sunt aliqua diversarum rerum, eo quod habeant a prima usque ad ultimam realitatem , ita Devnus alteri non maneat subordinabili . Hi, ita , dicit Sentiis , quod praedictia regula erit vera,semper, S: quando tertium unitatis,non si commune aequε aliquibus diversarum reis m, sta υt cuilibet diversarum rerum non sit idem i quia eum sit idem illi, secundum graiadum ultimae diversitatis, secundum quem quilibet eorum dioersus esse debet , repugnat, quod in eis , MI illius prines pii possit habere vim. Vnge eum essentia divina sit eadem tri-ωνς diversaeum e rum , repugnat, quod Ultra illos ultimos gradus unitatem ponat. sic pro tor idem non valet, Petrus est homo: Paulus
e 3 homo r ergo Petrus est Paulus. is r Deinde aliter Scotum exponentes, dici inus , quod i Ilud tertium erit consonum medium unitatis inter se , quod comparative sumptum ad extrema , supponat pro unae redemonstrata: hoc est , semper,& quando reia pectu minoris Universalitatis, in p. intelleetae, videatur singulariter supponi. Dixi comparative ad extrema, quia absque tali eompa. ratione, dictum Scoti non indiget expositione, ut patet in sorte respectu animalis,& athi, respectu quorum absolute tertium, quod est sors,est singulare; ac per consequens utile .sed
quia pluries evenit , quod tertium non sit sie absolutet , & expressi singulare , requiritur,
quod tale sit compararativis, ita ut tale dica.tur , semper , 3c quando ambo extrema non sint ipso singulariora , seu minus communiarv. g. Omm homo est vivens; sed omne rationale est b Noe ergo omne rationale est vivens. Ubi homri est υtile tertium , quia ambo extrema non sunt ipso minus univer talia,seque comparative iam est singulare medium, quare , & iusficiens ad eone iliandam extremorum Unitatem. Ratio est; quia tertium eum habere debeat vim unitiυam , dcbet illud existremum,quod magis potest abelle, eontinere, nempe maius: unae si tertium non sciret tali extremo minus commune, & sic comparati-υe singulare, non posset illud continere, dc se nee posset unire , ut patet in animali, ex quo non potest alicui uniri humanitas, quia animal est magis commim et ergo Sce. Sic etiam essentia divina non est viile tertium ad extremorum unitarem, quia etsi ipsa si singit lari ,
non tamen eo parative ad extrema, cum ex
trema sie sint singularia , quod sint minus
eommunia ς foret enim essentia utile tertium , si minorem eommunitatem habe
t set Resolvendum est ergo, praesitam re gulam esse veram, servatis iis ιs, quae supra Iuteram Scoti exposui mus; Ae nune ipsa breviter resolventes,dicimus,quod quaecum que υ εο eidem sint eadem, inter se erunt eadem ,sivnitatis tertium utrique extremo non sit sup rius:νnde notabis,quod nil potius . quam superioritas derogat retulς veri sicandae assumptum. Vide dicta in lib. 4. d. o. quast. 3. in
525쪽
is 3 Vm vulgare sit apud logicos,
a conelutionem tequi debilio rem partem, resoluendum est breviter , an in dicto axiomate veritas inveniaturi Ante cuius dicti resolutionem est advertendum , quod praemissae inquam pluribus possunt esse inaequales;videlicet,in quantitate, in qualitate,& infirmitate ex actu nostri asse. sus. Tune sunt inaequales in quantitate,quando Una intentionaliter plus extenditur, quam altera: v. g. dum una est universalis, & alter
particu laris.Tu ne sunt inaequales in quat itate, si intrinseca, quando una affirmat, di altera negat: si extrinleea , quando una est vera, &ηltera salsa. Tvne sunt inaequales infirmitate nostri assensus,quando una est certa, & solum est probabilis altera. Et hi ne similiter potest addi inaequalitas ex nostri actus penςtratione, vi quanici habet evidentiam , de altera obscu
rs 4 Resolvi potest, praelatum axioma
veritati subesse. Est eommune, & nullo meislius, quam ratione communi suadetur; quia extrema non debent habere maiorem cono xionem, bc ordinem inter se in eonelusione, quam quodlibet habuit in praemi s sis: ergo. Suadetur antecedens;quia praemissae sunt prinis eipia,a quibus cones usio torum suum esse meia dicat, & a quorum vi intellectias necessitatur, dc roboratur ad conclusionem:ergo. Alias deis kiet illud aliud axioma , ρro ter uenod etingisnuodque se. Haec e praee deducuntur ex cito in I Post. q. I 3 .vbi probat, quod ultra vim principiorum non possit adeste persectio in conclusione. Ait enim,quod virtus est υltiis mum potentiae I sed prine ιpia per suam virtutem sunt causae coclusionis:ergo. Probat; quia de ratione causis est, quod quidquid reperitu e in effectu, dc causa, excellentius reperiatur in eausa r ergo quidquid reperitur meonclusione , c praernis is , excellentius reperietur in praemiisis. Aliqua hinc solent opponi argumenta ,v. g. ex hoc syllogi smo , omnis homo
' animal ; sed Leo est homo et erga Leo est animal, ubi conclusio non sequitur salsam praernillam. Cui,& si milibus potest tespoderi,
quod in esse veritatis,neque sequitur veram ex vi ecinnexionis ad tertium;veritas enim illius eones usionis solum est materialis iid est, secudum entitatem no pendet ex praemissis,sed ex pura consormitate cum suci obiecto realiter
LIBER OCTAVUS DE POSTERIORI ANAL TSI.
N praecedenti libro egimus de priori Analysi. utpote resolvente sylIo.
gismum secundum formam;nunc vero agendum verut de posteriori, utpote resolvente syllogistnum secundum materiam 1 cuius tres sunt classes,nelnpe,necessaria,probabilis,& sophistica. De necessaria,quam praesens liber respicit, duos libros consumpsit Philosophus,3c supra illos,duos alios expendit Scotus, habens pro obiecto syllogismum deis monstrativum, Ac ex noc, ta huius libri praee minentiam probans in prooemio: Syt-
Iogismus demonstrarιυus facit sciemiam εἰ Syllogismus calecticui solum facit fi- vel op/nionem: s Ioglmus sophi tuus soliam facit apparunt am s. sicuti ergo
526쪽
De Demon ratione, s eius principijs. et L sos
oti de demonst rat/oue,tanquam desti biecto,pretiosior erat Dbro Topicorum, Elm- chorum similuer. Circa scite demonstrativum estig tur noster sermo dirigendus, iuxta verba Philosopli , rare autem opinamur Uuiam reo Me, cum causam rei co noscimum. O quonι - illius est causat , quoniam impos rubiis est aliter se habere. Sic Philosoph. in i . huius,5c cum ipso ibidem Scotus. Fuerunt ea inen aliqui, sinquit, & refert Scotus in qui dixerunt Omnia sciri, ut Platonici, moti hac ratione : si aliquid esset ignotum, tametsi illud occurreret ignoranti,non apprelienderetur, sicuti patet de servo fugitivo,qui si foret ignotus a quaerente, non apprehenderetur, tametsi ei occurreret:
si ergo ad hoc,quod aliquid possit apprehendi, requirit illud aliquonaodo prius sciri,vel alioquin non potest apprehend:,per locum a simili Omnia sciuntur. Fuerunt e contra alij, qui dixeruat, Omnia ignorar ι mi enim addisci posscicuius rationem assignabant; quia Omnia,quae cognoscuntur per doctrillain,cognolcuniatur ab aliquo habente aliquam prae eminentiam respectu alterius secunduin antiarnam ratiocinativam; anima vero,cum sit mima substantialis,non suscipit magis, nee minus:ae proinde nil potest sciri,nec addaici omnia ergo sunt ignota. Istius opinionis suerunt Academici. Praefatis rationibus rei pondet Scorus, s c ad primam iuxta ea, quae lat E ex ipso exposuimus in nostro M.7. Prioν. quali. s. in refotu . expositi/oue: ait ergo hinc in promn. Scotus,quod ratio Platonicorum solvitur per rationem,quain ponit Aristot.
in principio huius;quia aliquid contingit ignorari in particulari, dc idem necessh est sciri in universali: aliter cnim nullo modo posset apprehendi, sicuti ratio Platonis concludit. Non tamen necesse elf,Oinnia sciri sub ratione propria, di particulari, sed inventione,& doctrina,vt ponit Plato ; quibus positis in univcrsali, bene posset apis prehendi, tametsi foret ignotum in particulari, sicuti apprehenderetur servus fugiti. us,occurrens et, qui illius aliqua signa praehaberet. Deinde ad rationem Academicoriis respondet facit E, eo quod licet anima intellectiva secundum se non suscipiat magis, nec minus, tamen secundum di ossistionem corporis, cuius est forma, sive persectio, pote ii suscipere magis, bc m nus; quomodo unus horam potest esse alio praeminentior,& ingeniosior. 5ed id exactius attingit Scotus in q. a. huius primi, ubi ait, quod forma materialis potest inteIlisi dupliciter. Vno modo dicitur materialis, quae educitur de potentia inateriaei de litomodo forma intellectiva non dicitur mrma materialis. Alio modo dicitur forma materialis, quia perfectio mo teriae : dc isto modo anima intellectava est materialis. ideoque aliquam variationem potest accipere a materia,quam perficit, id nota ρ- ex materιa, O formasi: ere unum. V erre sensu in ad verbum. α adhuc ex esse uno cum hunianitare,dutantiores denominationes attende. Tum etiam ad praefictae rationis responsionem notat Scotus , valere unam propositione in Linconicnsis dicentis , quod neque litera scripta docer, nec ille, qui exterius sonat; sed illa duo tantum excitant,dc movent discipulum. Itaque interius est unus Docto siqui mentem illuminar, dc veritatem Ostendit. Et sic patet, quiad non addiscitur propter eminentiam Doctorum; sed Propter lumen interius intelligit anima, quae
527쪽
Iant ad notionis demonstrativa principia.
VM nostri temporis brevitatem passim eo tere debeamus , ideo solum de illis, q iae ad principalem intelligentiam demonstrationis,agere decernimus:aliter enim omnia hine dubitabilia examinantes, potius quam mens dissicultates , ipsae superarent annos Scotussiquidem ei rea demonstrationis punctu sexaginta quaestiones consen p- siti. Nec Scoto mirum ,dum plura intellexit, quam vixit. Verum enim ver seum hie liber sit scientiarum universalis, de magistra clavis, etsi tempus breve defluat,quae tamen que siti neeessarii appareant, examinare intende-mu . Et ut undequaque plena colligatur notitia videantur dicta in lib. 2. dist. z. q. I, in fine, ubi utilis doctrina pro demonstiandis expenditur. Videantur etiam ibidem dicta in cy s .dub. z. ubi scientiae definitio iuxta Scotiliteram exponitur. Illis ita.
Priaris , ct pari ima demonstratιonil expositiva.
. T ' Emonstratio dividitur ab Se I to iukta philosophi literam
in demonstrationem quia,&in propter uvid. Demonstratio propter quid
definitur: s Ilogismus congam ex teris,Priamis,immeiuatis, notioribus, ct eausis coclusionis. Demonstratio quia , e contra debet adaptari,cum conclusio non inseratur, neque exprΠnis, neque ex immediatis,neque cx p emissis eausam illati continentisus,eum solum contineant posteritis,utpote effectum. Dicitur tamen demonstratio, quia est ex praemissis
veris, & proptςr convertibilitatem Passionis eum essentia , intellἰst Itur vls illius ostensiva, ac proinde illam, eis posteriori, ostendens,& demonstrans. Sic Sectus in quast. s s . verL. ad aliud patet. Quod igitur nunc inquiritur est , an demonstratio potissima , seu propter quid sit exprimis veνis,immediatrare . 3 Resolvo,demonstrationem, talem esse. Si e literaliter Scotus in 1. Poster. q. I I. ubi Aristrit. definiticinem in hunc modum exponit. Dicitur ex verιr, quia quod scitur in demonstratione est verum;sed verum non scitur nisi ex veris ; nam etsi υerum possit syllogi- rari ex salsis , prout aliqui dicunt, quod ex praemissis salss sor malletatur concluso υera; at ver s verum non potest cirri ex salsis, quia scientia plus dieit, quamformatitatem: ergo demonstratio est ex veris Item demons
tratio est ex primis , quia ex principiis, quae sunt eadem I licet enim eadem sit passio , at veris sub notione principii duersa est , ita ut
sie nulli alteri sotietur, imό extranea turr ergo. Dicitur etiam ex immedιatis, quia si de-- monstratio esset ex mediatis , aut tune esset
processus in infinitum , aut esset status ad imia mediata a sed non est processus in infinitum, quia sic procedentes,nil sciremus:ergo est status ad immediata, ae proinde habetur propositum. Item demonstratio est exρνι oribus, ct notiorιbas, quia intellectus noster in syllo-girando procedit a magis ad minus notumet quia minus,vel aequaliter notum,non faciunt seientiam de ignoto. Item demonstratio est ex causis , quia demonstratio Deit scite ; sed scire est per causam cognoscerer ergo demonstratio est ex causis. obiicies ἰ de non ente potest esse seie ti a demonstrativa; sed non ens non est verum, sed potius salsum : ergo non omnis demon tratio est ex veris. Respondebis, quos de nonente sin plieiter, utpote de illo , quod nullo modo est ens, non potest esse scientia demoΩtrativa.Contra, instat Scotus: de υaeuo de infinito aliquomodo est seientia; sed ista simpliciter sunt non entia r ergo de ilici,quod simplieiter est non ens, poterit esse scientia Contra et . quia de non ente potest sciri, quod opponitur enti; quia non ens necessari 6 Opponiturenti: ergo de non ente potest esse scientia demonstrativa. Respondetur aliter,quod de noente, seeundum quod est negatio entis quocumque modo , non potest iciri. quod ipsum opponatur enti; quia non est possibile,tale noem esse,eum quodlibet non ens, quantumcum-ουε sit non ens,adhue sit ens apud animam;&sie de non ente poterit esse seiretia de montitrativa , & sciri , quoa opponatur enti.
528쪽
De Demonstratione, eius principi' s. in . stet
Contra , i nstat sui3tiliter Scotus, queres de nonente apud anemam, quae est negatio universaliter entis apud animam:arguit sie i non ensapud animam , aut opponitur enti apud anistam,aut noni Si nomergo ens apud animam,&non ens apud animam non Upponuntur,
quod salsum est. Si si: ergo pote Metri ergo de non ente apud animam potest sciri, ipsum opponi et sed huiusmodi non ens apud anima, simpliciter est non ens: ergo de simpliciter noente poterit esse scientia. s Respondet Scotus ad irimam instantia dicens, quod de vacuo, de infinito non est seientia demonstrativa probans aliquam pata
siton m positivam de illis i sed solum adest
aliqua sitientia ad probandum passionem negativam , utpote vacuum non esse ,& huius modi alia , quomodo demonsti ratio non deis bet dici de non ente, in tali siqii idem demoniat ratione oportet praesupponere ethsed de ista demonstratione, inquit Scotus,non intendit hine Plii losophus. Respondet aliter Se citus praefato argumento dicens, quod de vacuo, &infinito non est scientia demonstrativa, quia seientia non determinat de illis, nisi quatenus illa removeat a sua consideratione: Simili treresolvit Scotus esse respondendum ad illud de non ente simpliciter; ubi de oes notare , quod ibi non loquitur de ente rationis, quoi est se cunda intentio,quia hoc habet quidditatem,&verum esse intelligibile, desinibile die. Vnde dum re cindeatur, quod seientia demonstrativa non determinet de illis, aliquam proinprietatem probando, sed soli im ,quid non sint explieando, debet intelligi de illo ente, ita purum nil. q.1od adhue intelligibiliter non habeat elle υerum ; de quo plura diximus in Lb. I . Entii intentionalis , sed prout requiritur ad ulti mam instantiam videantur dida in Aist. r. q. . ubi eum Seoto has ingenio tum erue es sustinere nnn aufugimus.. 6 obite. z. reliquarum particularum su-p'rfluam positionem probare intendens; quia si demonstratio sit evnmmis superfluum vi
detur I onere ex immediatιs,quia omnia prima sunt immediata. χ e contra. Deinde positis ex Primis . & ex immediatir , superfluit ponere eryrioribus notor , I;quia sequiatur, lemonstratio est ex primis:er D exstrastiarib 1, 3e notioribus. Tum etiam, si demonstratio sit ex 'imia ver que eadem sunt principis superfluit dicere ex AEu is. Et cliam, si de non stratio fiat ex immedia G , si υe ex Rrimi ι, tune nulla dem cinstratio ellet ab est
ctu aleausam quia tunc a posterioribus foret
quod posita hac particula primis, non superinfluit ponere immediatis, quia sorte non Om-n a principia sunt immediata , et si per se pri- έ; v.ς. haec est per se prim g , homo est animal ,& tamen habet medium, per quod potest demonstrari. Deinde, etsi illae partieule sint
eaedem in re , tamen sub diversa proprietate,& expressione ipsarum poliunt accipi , ut pluries in terminis idem essenii bus evenit; quo pacto nec erit supersultas, nec diminutio. Ad secundum respondet Scotus, quod posita illa particula primis, non superfluit illa alia prioribus ' ibi enim do plex datur eonsideratio, absoluta, vel semiabsoluta una, de respectiva expresse altera. Principia enim in se , &absolute dicuntur ptima; sed priora dieuntur per comparationem ad conclusiones,quae sunt posteriores, & ideo posito uno, non superfluit alterum e primum igitur non est relativum , nisi per accidens Ni ia non rein sertur primum ad secundum , nis quia secundum refertur ad primum. Suadetur: quia post,to , quod nullum esset ens in rerum natura prater illud , quod est ens primu , adhue illud esset ens primum , & tamen non relatum ad secundum,nisi per accidens: ergo. 8 Ad tertium resipondet Scotus,quod nee superfluit dicere ex causis; quia ex alia ratione dicitur principium,& causa, ut in desiis nitione causae annotari solet respectu Dei, qui est principium , de non est causa. Tum etiam, quia ex ea usis rei, sive cHeientibus, s. e si alibus,potest aliquid de re demonstra ri,ut docet Scotus in 've'. s p. Poster. & tamen manifestum est , quod definitio subiecti, per quain aliquid de ipso demonstratur, non se rationem ea usae, sed strictioris prinei fieontineat. Ad ultimum rei pondet Scotus e meedendo , quod nulla demonstratio , quae est ob ffectu ad causam, est dem ranstrati . simialie iter . sed solum quia secundu Aristo t. sedine solum de demonstratione si a pluitet
ς Dices adhue, quod dil Aristot. diqit eareaucis, debuit ponere ex Prostri ι, id est , ex causis propriis; quia quaedam sLnt causet ni diatae, & quaedam immediatae; quaedam paristieulares ,&quaedam salis communes: ergo non omnis causa erit propria respectu effecistus. Respondendum est ex doctrina se isti,nimi, uti ii,ante solutionem ar tamento tu nrincipalium ab ipso adducta. Et sn primis ad
formalem rationem argumenti respondetur ab Scoto, non requiri positionem illius partitaculae ex postri . quia eo ipso luod ponatur
529쪽
ctea us eoauluynia in definitione demonia strationis, ponitur non solum , quod sie cauis D ed quod sit concluden 66c non potest percipi , quod sit causa concludens aliquid de subiecto demonstrationis, quin esse propriam
eausam percipiatur. io Deinde ad reliqua argumenti ex doctrina Scoti respondentes , dicimus eum ipso, quod tametsi eausa sit mediata, poterit tamen esse propria, dc utilis ad concludendia aliquid de subiecto , dummodo sit in eodem genere,& ratione respectu effectus dem ostiandi de
illo; quia si eausa sit mediata , & in diverso
genere habeat meditationem,non poterit aliquid demonstrari de subiecto , cum nil possit
demonstrari 1 descendente,& di vagante a genere in genus,eum proxima, & directa appli-eatio ex diversorum generum in eonnexione
non possit expediri. Exemplo Moti id omne exponitur: exemplificat id Seotus in hoe prin-eipio aqualibuι aqualia demas, ea qua relinquuntur erunt aqualι a. Hoe prineipid, etsi ad demonstradum effectum in Geometria sit mediatum,potest tamen,posita applicatione, alleuius eonelusionis geometricae esse cauissa, dum sit sie eiusdem generis eum prineipio Geometriae determinativo, quod cum ipso, illud ptinet pium maneat ad effectum, appropriatum;v. g.si determinetur ad genus subiecti Geometriae isto modor fi ab aqualibus li
it Ex quibus deducitur etiam luxta exispositionem Scoti , quod lieet aliquando eausa fit communis in demonstrandis,3c aliquandost speetatis,tamen debet praecaveri , quod sieeaula debeat sibi appropriari rationem eauis, Guti sit ratio effectus demonstrandi: υnde,
etsi eausa eommunis habeat vim demonstrativam respeetu alicuius conclusionis; non tamen immediate eam habebit respectu Omnis,m p te respectu minus communis , & speciali oris, quousque , ex altero speetali determinativo ad illum effectum minus communem approprietur;quia ut recte: praevidit Motus in communιι est, non est eausa effectos artieularis VPropriare; sed oportet, antequameaust , quod ad hunc esseti m determinetur; propter quod Arist. apud Motuin q. I. Post. dieit, quod demo Uratio non est ex eῆmuni-οωι,θa ad determinatum tenur ara rostriatum, ut in Geometria exeplificavimus. Propter quae Scotus,supra illam particulam exprimis veris, mentem Aristor. eviscerans, ait,
quod ly exprimis non debet sie intelligi, ut aliqui,qui exHimabant,quod solum illa,qnae absolute intelliginantur prima idebebant esse dem opstrationis principis; non enim se debeti melligi ; qui assis demonstratio deberet e ex primis simpliciter, ' extra genus speciale subiecti sei bilis, non esset nisi una demonstratio, vel saltem, inquit Scotus, non esset nisi una scientia. Itaque Aristot. r. tellexit, quod
demonstratio si ex primis in illo genere: Eesie , quod in diverso genere sevi, dioersa sint principis; iuxta quorum diversitatem, diversae erunt demonstrationes, dc scientiae, ad quai deffectionem sumetet, quod principia in illo speetali genere sint prima, seuti degeneritate suprema , de capitali uniustui usque praedita. menti philosophatur.Sed de hoe videatur Mo-
tu ιn I .RFort.'. 2. v bi,etsi breviter, subie tum scientiae Oircunstat.
De medio ad potissimam demonstratio nons
t priori,quando de subiecto aliis
quid de per se concluditur:v de dignoscitur, quod ante eo lusionem aliis euius termini de subiecto, debeat aliqua praenosci, nee non ut vera supponi; aliis infirma, de quieta principia non daretur eo ne lusionis resoluti in propter que D.Subtilis ait in q. I 3. Posterior. quod prima prinei pia non sunt nata cognosci per causam, ut coci usio,quae est naista cognosci propter principia. Et ulterius in 'so. refert ex Aristot. quod prima prineipla demonstrari non possunt, quia demonstrari non potest, quod praeeognoscitur ante dein
3 Inde monstratione igitur datur subisiectum,datur terminus,& datur medium mistur subiectum,quod est id, de quo aliquid deis
monstratur, de de quo terminus eo neIusivέ dieitur , ita ut subiecti, , quod tale est in esissendo,de tale sit in eone lusione intentionaliis ter,seu in praedicando. Datur terminus,qui est illa formalitas , quae dieitur in eone usione de subiecto; qui terminus est passio, nee non est primus terminus respectu demonstrati nis,cum sit primum , quod con notat subire tu, di in maiori dicatur de illius definitione.
Sic Scotus in x. Prior. q. 2 s. quantum ad n eundum, Ac in I. Poster.q. . Datur medium t
quia eum eonclusio termini de subiecto, sit
effectus ex aliquo dedi ictus vere , dc neeessa
risue, medium debet dari propter quod vere de illo subiecto concludatur, dc ex principiis
530쪽
De Demonstratione, eius principijs. u. V. III
quidditati. is deducatur,& de tali medio hine
inquiritur, quodnam sit. Rationem dubitandi exeitavit Scotus is q. s 6. Poster. propter aliquos,tam e ipsis, quam ex Aristot. allerentibus, quod medium ad concludendum aliquid speei aliter de subie icto non erat definitici
subiecti . sed definitio termini conclusi de illo,
utpote passionis. Propter quod abunde examinat Secitus, an medium sit definitio subieeti, an vero definitio passionis,quae concludi
I E solυendum est, quod in qua Τ.
Seo cit illud est principium in demonstratione, quod est maxime ea usa et sed definitio subiecti est maxime eausa passionis, nee non est causa
definitionis ipsi s passionis es ergo definitio subiecti prineipuim est. id est , est medium in
demonstratione. Maior est certa. Minor patet ex Aristot. in fine secundi huius, in illo textur Principium emm est, quod magis proximu;
sed ad conelu tendam passionem de subiecto, nil est illi magis proximum, quam ipsus defi
s Confirmat Seotus primam suam rationem ex Philolopho apud ipsum Scotum ibidem Et ut latis clare ex mente Philosophi videatur eonfirmatio pereipe prius,quod ubiis ibi est passior i B definitio passionis;ubi C,definitio subiecti i& ubi D, subiectum, seu an esse subiecti de e. quod est ultimum in
ascensu. Arguit e reo Motus ex Arist.dicente,
quod si aliqua passio debeat demonstrari desubiecto , potius debet demonstrari per C, quod est definitio subiecti, quam per B, quod est definitio passionis r euius signat causam, quia C. quod est definitio subiecti est eausa ipsus A passionis,le etiam ipsus B,quod est passionis definitio r ergo tametsi aliquibus oppareat, sed hoc infra videbitur quod deis finitici passionis sit immediata passioni, sicuti est immediatum B, numquam iuxta Phi Iosophi Gulalem tecte deducunt , quod potius dis litici passionis , quam subiecti sit
in demonstratione potissima medium. 6 Prob. 2 ab Moto, & preductum elariu et confirmatur. Illud non est medium in potissima demonstr atione,quo cognIto con
tingit quaerere propter quid; sed cognita passione de subiecto propier definitionem patasionis , adhuc contingit quaerere propter quid inest subiecto, eum sic petat resolvi in prin-eipia quid ditativa subiecti definitio passionis,ae petat passio ipsa: ergo quia in potissima demonstratione passionis definitio non est medium. Confirmatur id ipsum ab Scoto: quia desinitio illius est medium in demoniatratione , ex cuius principiis cognoscitur,
quid est ρ Do , ct quia est , nec non cauis fatur: sed ex principiis subiecti esse passionis , de quid ipsius causantur , de resolutioiane ςrma cognoscuntur tergo nugmae, seu
tio subielli est medium in demonstratione. ir Prob. 3. ab Scoto ex eo, quod demonstratio sit ex necessariis et sed syllo inmus, in quo concluditur passio de subiicto per subiecti di finitionem , eli ex nee stari is: ergo talis syllogismus erit demonstrativus. Id ipsum sub bonitatis expressione dilematizat Setatus siet syllogismus, in quo concluditur passio de subiecto per eius desinitionem est bonus r ergo vel est dialectic is, vel deis monstrativ us η Non dia lecticus; quia iste non est ex necessarijs, sed exprobabilibus:ergo est
demonstrativus.18 Ptob ultimo ab Scoto , c ut eius ra tionem recte percipias, debes se ire, quod seis eundum Aristcit. S: Porphyrium , ab ipso inquast. 3 I. 32. 2 3 s. Universat. expositms,hoen cimen accidens , est quid commune proprio , Ac accidenti , ita ut significet eo neeptum praedicati non esse iitialis; Quo pacto, etiam proprium dicitur , ut accidens, prout in speeia Iibus horum duorum praedicabi I. qq. manet a me comtinatum. His ita , se nune Scotus eum Arist. illud , quod demonstratu eest aceidens, de non commune , quia istud, prius , Sc immediatius consequitur singulare & accidens,quod demonstratur, debet prin cleonsequi subiectum universale; quia apud Aristo t. principium demonstrationis debet esse universale ; sicque universale deb-bit esse subiectum: ergo accidens, quod demostratur, sequitur , quod non sit commune: ergo accidens , quod demonstratur,erit proprium; sed accidens proprium causatura principiis spe ei et rergo & eius notia causabitur a notitia
principiorum speciei mune sie: principia speeiei per definitionem speciei, siψe subiecti exis
primuntur: ergo notitia passionis est per no
titiam definitionis speciei, quae est subiectum; ac proinde definitio subiecti in demonstratione Potiis ima ei it medium.