장음표시 사용
261쪽
, 2. Hinc ad praescriptum eorumdem sacrorum Canonum, documentum authenticum obitus diligenti studio exquiri omnino debet; exaratum scilicet ex regestis Paroeciae, vel xenodochii, vel militiae, vel etiam, si haberi nequeat ab auctoritate ecclesiastica, a gubernio civili loci in quo, ut supponitur, persona obierit. γ 5. Porro quandoque hoc documentum haberi nequit; quo casu testium depositionibus supplemdum erit. Τestes Vero duo saltem esse debent,
iurati, fide digni, et qui de facto proprio deponant, defunctum cognoverint, ac sint inter se concordes quoad locum et causam obitus, aliasque substantiales circumstantias. Dui insuper si defuncti propinqui sint, aut socii itineris, industriae, vel etiam militiae, eo magis plurimi laciendum
erit illorum testimonium. v 4. Interdum unus tantum testis examinandus reperitur, et licet ab omni iure testimonium unius ad plene probandum non admittatur, attamen ne coniux alias nuptias inire peroptans, vitam coeli hem agere cogatur, etiam unius testimonium absolute non respuit Suprema Congregatio in dirimendis huiusmodi casibus, dummodo ille testis recensitis conditionibus sit praeditus, nulli exceptioni obnoxius, ac praeterea eiu8 depositio aliis, gravibusque adminiculis sulciatur;
sique alia extrinseca adminicula colligi omnino nequeant, hoc tamen certum sit, nihiΙ in eius testimonio reperiri, quod non sit congruum, utque omnino verisimile., 5. Contingit etiam ut testes omnimoda fide
262쪽
digni testificentur se tempore non 8USpecio mortem coniugis ex aliorum attestatione audivisse, isti autem vel quia absentes, Vel quia obierint, vel aliam ob quamcumque rationabilem causam examinari nequeunt; tunc dicta ex alieno ore, qualenus omnibus aliis in casu concurrentibus circumstantiis, vel saltem urgentioribus respondeant, satis esse cenSentur pro sequutae mortis prudenti iudicio. , 6. Verum haud semel experientia compertum habetur, quod nec unus quidem reperiatur testis qualis supra adstruitur. Hoc in casu probatio obitus ex coniecturis, praesumptionibus, indiciis et adiunctis quibuscumque, sedula certe et admodum cauta investigatione curanda erit, ita nimirum, ut pluribus hinc inde collectis, eorumque natura perpensa, prout scilicet urgentiora, vel leviora
sunt, Seu propiore, Vel remotiore nexu cum Veritate mortis coniunguntur, inde prudentis viri iudicium ad eamdem mortem affirmandam probabilitate maxima, seu morali certitudine permo-Veri possit. Quapropter quandonam in singulis casibus habeatur ex huiusmodi coniecturis simul coniunctis iusta probatio, id prudenti relinquendum est iudicis arbitrio; heic lamen non abs re erit plures indicare sontes ex quibus illae sive urgentiores, Sive etiam leviores colligi et haberi
possint., 7. Itaque in primis illae praesumptiones investigandae erunt quae personam ipsius asserti defuncti respiciunt, quaeque prosecto lacile haberi poterunt a coniunctis, amicis, Vicinis, et quoquo
263쪽
modo notis utriusque coniugis. In quorum examine requiratur eX. gr.
. An ille, de cuius obitu est sermo, bonis moribus imbutus esset; pie religioseque viveret; uxoremque diligeret; nullam sese occultandi causam haberet; utrum bona stabilia possideret, vel alia a suis propinquis, aut aliunde Sperare
, An discesserit annuentibus uxore et coniunctis; quae tunc eius aetas et valetudo esset. , An aliquando, et quo loco scripserit, et num suam voluntatem quamprimum redeundi aperuerit, aliaque huius generis indicia colligantur. , Alia ex rerum adiunctis pro varia absentiae causa colligi indicia sic poterunt. , Si ob militiam abierit, a duce militum requiratur quid de eo sciat; utrum alicui pugnae interfuerit; utrum ab hostibus fuerit captus; num castra deseruerit, aut destinationes periculosas habuerit e te., Si negotiationis causa iter susceperit, inquiratur, utrum tempore itineris gravia pericula suerint ipsi superanda: num solus prolaetus fuerit, vel pluribus comitatus : utrum in regionem ad quam se contulit supervenerint seditiones, bella, sames et pestilentiae etc., Si maritimum iter fuer it aggrenus, Sedula investigatio fiat a quo portu discesserit; quinam luerint itineris socii; quo se contulerit; quod nomen naVis quam conscendit; quis eiusdem navis gubernator; an naufragium secerit; an societas quae navis cautionem forsan dedit, pretium eius
264쪽
solverit: aliaeque circumstantiae, si quae sint, diligenter perpendantur. γ 8. Fama quoque aliis adiuta adminiculis argumentum de obitu constituit, hisce tamen conditionibus, nimirum: quod a duohus saltem testi hus fide dignis, et iuratis comprobetur, qui deponant de rationabili causa ipsius famae; aneam acceperint a maiori, et saniori parte populi, et an ipsi de eadem fama recte sentiant; nec sit dubium illam suisse concitatam ab illis, in quorum commodum inquiritur. v 9. Τundem si opus fuerit, praetereunda non erit investigatio per publicas ephemerides, datis
Directori omnibus necessariis personae indiciis, nisi ob speciales circumstantias saniori ac prudentiori consilio aliter cen Sentur. v 10. Haec omnia pro opportunitate casuum Sacra haec Congregatio diligenter expendere solet; cumque de re gravissima agatur, cunctis aequa
lance libratis, atque insuper auditis plurium theo. Iogorum, et iuris prudentum suffragiis, denique Suum iudicium pronuntiat, an de tali obitu satis constet, et nihil obstet quominus petenti transitus ad alias nuptias concedi possit. 11. Ex his omnibus ecclesiastici Praesides
certam desumere possunt normam quam in huiusmodi iudiciis sequantur. Duod si non obstantibus regulis hucusque notatis res adhuc incerta, et implexa illis videlitur, ad Sanctam Sedem recurrere debebunt, actis omnibus cum ipso recursu transmissis, aut saltem diligenter expositis. νHisce praehabilis, duo ad casus resolutionem
265쪽
disputanda se osserunt. Primum quandonam ad Epi Scopum recurratur necesse Sit, ob mortem priο-ris coniugis haud certissime notam ' Alterum: utrum si per epistolas ad Presbyteros aliosve incolas loci illius, ubi coniux Vita sunctus praesertur, rei veritatem assequi non Valeamus , Indorum testimonio, hac in re, sidere tuto possimus ' Primum quod attinet, ad Episcopum rem deserri oportere in . universum Doctores aiunt, quoties de prioris coniugis morte dubium subesse merito Videatur. Quod sane sponte sua parit quaestionem aliam: quandonam certitudo moralis de prioris coniugis morte nequaquam deesse censenda sit Ex Pii Vt declaratione anno 1780 data, Veri nominis certitudo moralis, suapte natura, testes de ViSu nequaquam requirit. Τestes igitur auriculares satis ad id esse poterunt. Eorum Vero trinam in praxi rationem esse contingit. Primum sane locum
occupant Missionarii regionis illius, ubi coniugem vita iunctum fuisse dicitur: eorumque testimonium omni exceptione maius censendum est, nisi evidens quid piam obiici videatur. Sequitur testimonium Indorum, qui ab ocularibus testibus rem accepere. Quorum sane, tametsi plures tales sint, quibus fidere tuto possimus, plurimi tamen veritatis dicendae studio ducantur merito necne dubitamus. Quamobrem saepe saepius duo tantum praesto esse videntur, quibus fallaciae periculum, quoad eius seri possit, certa ratione amotum iri consi-daS. Primum est, ut ii a quibus auriti huiusmodi
testes rem aecepiSSe se asserunt, qui, quot, et ubinam sint, nec non quandonam, et in quonam
266쪽
loco rem tradiderint, sedulo perpendamus. Nec illud praetermiserimus, ut cum testes huiusmodi plures suerint, Danielis sapientiam imitari conati,
uno sere tempore, sed non una simul omneS, eX-cutiamus. Alterum vero est. ut iureiurando non
contestatorio sed execratorio quod sane Indi non raro Vehementer sormidant), et quo licuerit maiori metum incutiente apparatu, testimonium dicturosa mentiendo deterreamus. Praeterea monitum quoque te velim, in huiusmodi re Indis non raro eo minus sidendum esse, quo rem certius Se DOSSetestantur: ita quidem ut in universum, qui coniugem obiisse verisimilius dumtaxat videri testantur, ii sorte sint quibus fidem lacilius adhibeamus,
quam aliis, qui ut de re plane certos sese demon- Strent , non solum coniugis vita functi cadaver vel sdrobem vidisse se narrant, sed minuta plura rei totius adiuncta contexere gestiunt. Mendax
enim testis, praesertim si rudis fuerit, quo mentiri firmius in animo habet, eo audentius rei singula se novisse contendit. Τandem illorum testimonium occurrit, qui huc et illuc vagati de coniugis obitu rumorem eSSe testantur. Quos sanB testes tametsi mentiri plerumque vix sit metuendum, rei tamen, ut infra dicam, parum admodum saepe prodeSSeperspicis. At vero: de Indis qui oculares testes dicuntur, quid tandem constituamus ' Vix aliud, ut arbitror, praeter ea quae de altera testis auriti specie nuper edicebamus. Quaestionem aliam quod attinet, quomodo nempe gerere sese debeat Μissionarius, cum Indi Praebentur testes auriti vel oculares, et ob eam
267쪽
mentiendi libidinem qua serri eos in universum nota res est, eorumdem depositioni fidem praebere sormidat; nisi peculiaria casus singuli indicia praeseserant, quibus prohibeamur, quin testibus fidem adhibeamus, cognita generatim Indorum ad mentiendum proclivitas, tametsi id plane requirere
videatur ut cautiores simus, ac mediis enicacioribus ad veritatem in huiuscemodi re detegendam utamur, attamen Suapte natura satis minime est ut merito angamur, Vel de connubio ineundo petentibus abnuamus. Etenim, inter Indos vitam ducere, nedum eisdem Sacra praebere, liceret, si ob eam, quam praeseserre Videntur mentiendi libidinem, ne in rebus magni momenti quidem, sidere illis unquam sas esset. Equidem novi S. Franciscum Xaverium de Indis asserere non dubitasse, sidere eis debere neminem, praeter eum, qui decipi cupiat. Haec tamen, utcumque Indos omnes in universum spectare dicamuS, ut Singulos plane respicere quis estati et ' Ouamobrem quae Sacra Congregatio P. F. an. 1792 Missionarios provinciae Τunckini occidentalis docuerat: c De morte prioris
coniugis priusquam novae nuptiae permittantur ... vel testem omni exceptione maiorem adesse oportet, qui vidisse se mortuum coniugem, SacrR-
menti religione confirmet, aut tales coniecturae de illius interitu intervenire debent, quae prudentem virum ita plane esse, morali quadam certitudine persuadeant; γ haec, inquam, Indos quod attinet, sic intellexerim, ut testis Indus omni eaeceptione maior haberi is possit, qui cum ea, quam eiusdem adiuncta requirere videbantur ratione,
268쪽
testatus fuerit, ita se prodidit, ut indicia nulla peculiaria apparuerint, quibus mentiri eum hic
et nunc verisimile videatur. Ad XIX. Quousque priorem maritum in vivis agere haudquaquam certo constarit, sed verisimile tantum appareat, Venantia posteriorem maritum
deserere nec tenetur, nec potest. Re Sane Vera: Si
bona fide posterius connubium initum fuerit, Superveniente dubio, possessione haud exturbatur. Si vero dubia suerit in contrahendo Venantiae fides, valet quod Sancti. Bonac. et alii comm . apud
S. A. l. 6. p. 906. 3SSerunt: ε etiam contracto matrimonio cum dubia side, posse dubitantem petere, si matrimonium reputetur probabiliter validum, etiamsi probabilius sit esse nullum. γ Cuius Sane rei ratio in eo est, quod ex iuris emto in saxorabili re, cuiusmodi est Singulari prorsus ratione connubium, si dubium indissolubile subsit, standum sit semper pro actus Valore.
Ad XX. Nulla, ut casus subaudit, ne litteris quidem datis ad Taprobanae insulae Missionarios, clariora interitus haberi possunt indicia. Missionis itaque Praesul nec enim Missionariorum quivis de
huiusce generis casu sententiam dicero audebit), perpendat necesseeSt, num ea sint rerum, locorum, et personarum adiuncta , ex quibus in verisimile prorsus appareat, Basilium in vivis agere, et tamen nihil de eo, tanto temporis lapsu rescitum fuisse. Quod sane eo certiori ratione constitui licebit quo commercium et c0nsuetudo frequentiora locum unum intercedant et alium. Quod si omnibus rite perpensis, dubium revera adhuc subesse
269쪽
pateat quoad prioris coniugis mortem, de novis abnuere nuptiis petenti, tenetur Missionis Praesul. Ceterum quo sucilius et tutius in tanti momenti re procedamus, anno 1670 S. Congregatio, Clemente X probante, instructionem edidit qua sic docemur: ε Primum: authenticum ipsius obitus documentum exquiri debet, ubi haberi possit., Si testis responderit contrahere volentes habuisse uxorem vel maritum, sed esse mortuos: interrogetur de loco et tempore, quo sunt mortui, et quomodo ipse testis sciat, sui SSe coniuges, et
, Si respondeat mortuos suisse in aliquo hospitali, vel vidisse sepeliri in certa Ecclesia, vel occasione militiae sepultos fuisse a militibus, non detur licentia contrahendi, nisi prius recepto lostimonio authentico a Bectore hospitalis, vel a Bectore Ecclesiae, in qua humata suerunt cada- era, Vel ... a duce illius cohortis, in qua deseriptus erat miles., Si tamen huiusmodi testimonia haberi non possunt, Sacra Congregatio non intendit excludere alius probationes quae de iure eommuni possunt admitti. . . Harum praecipua exurgit ex dictis testium itide dignorum, de quibus testibus sic praecipitur. , Pro testibus in hac materia recipiantur magis
consanguinei quam extranei. . . cives magis quRm exteri, nec admittantus homines vagi et milites, nisi dula causa et maturo consilio. Lbi autem de persona testimonium latente agitur, opportune praescribitur. ut una cum persona testis alius ap-
270쪽
pareat cognitus, qui altestetur de nomine et cognomine ipsius, nec non de idoneitate eiusdem ad testimonium serendum.
v Verum in tantis quibus saepe huiusmodi mortis probationes premuntur dissicultatibus, Sa era Congregatio nullam respuit, quae aliquid adsidem faciendam valeat, ut perspicere p0SSit, an
pluribus quandoque concurrentibus, quaP SeorSim certitudinem sussicientem parere nequeunt, Omnia tamen simul iuncta, hanc efficiant. Hinc datur locus praesumptionibus et coniecturis quibus lestium dicta confirmarentur; publicae vocis elsamae ratio habetur: certa lacla authentice probata, quae mortem Supponant, expenduntur; etiam contingit, ut testium fide dignorum probe
informatorum dicta, tempore non SUSpecio, ab
aliis percepta suerint: testes autem immediati, Vel morte, Vel absentia, aut alia de causa audiri nequeant; habeantur vero dicta testium de alieno dicto deponentium , qui tamen omnibus pen Satis, prudenti mortis secutae iudicio satis esse cen
Quibus sane tria docemur: I. Authenticum documentum, si haberi possit, requiri. II. Testes, quoad eius fieri possit, consanguinei, vel cives esse debere; vel saltem alterius, cui noti fuerint, testimonio probati. III. Si testibus res confici nequeat, praeSUmptionibus et coniecturis locum esse, quae ex tribus praesertim oriri possunt. l. Ex obitus fama; 2. ex facto authentico , quod mortem quemadmodum