Petri Morini Parisiensis presbyteri et theologi ... Opuscola et epistolae

121쪽

De redis Scientiarum usi. σι

eisque beneficiis grati, ut ejus Ecclesiam colant, amplificent, ornent ; ut denique ea doctrinae virtutumque subsidia parent , quibus instructi consiliorum suorum & praeclari religiosique propositi tandem fiant compotes. An non hae cogitationes a prima aetate animis eorum insinuatae , voluptatum illecebras , & pravam desidiae , inertiaeque dulcedinem , & avaritiae studium expellent mobrem faetendum est , ut eorum pueritiae atque adolescentiae disciplinam imprimis deberi intelligatur : utque hominibus persuadeant , hoc maxime ad Remp. Christianam & ad Ca holicam fidem stabiliendam , haeresesque extinguendas pertinere , nullique sumptui parcendum esse , ut do- illis magistri adhibeantur, qui eos utilium artium disciplina informent. Nec vero tantum fingulis addendi doctores , .sed gymnasia etiam instituenda , in quibus una plures educentur , labor discendi societate levetur, & praeclara inter ipsos aemulatione certetur. Eo accersendi clarissimi Professores, & praemiorum ubertate alliciendi , a que invitandi. Atque ea gymnasia rect E patebunt etiam iis, qui Clero Eccle fiastico non destinentur , quosque quantum ea in disciplina persistere oporteat , quid literarum &doctrinae satis fit, arbitrabuntur, qui eos in potestate habeant. Quantum hae studiorum ratione prosectum in sperandum est 3 quam magnae utili etates ab hac institutione expectandae 3 Non Unus san E idemque omnium progressus esse

potest et Nec ij omnium generum literis, dis-ctylini 'ne aeque excolendi. Nam Latinarum

122쪽

quidem literarum, constat, nimium studium esse non posse: his penitus imbuantur , oportet et & bene , copiose , eleganter & loqui& seribere discant. Graecas litteras non attingere inertiae ducendum est. Ae erunt fortaue nonnulli , quisngenii acumine ,. ardore discendi, magistro tum hortationibus & diligentia adjuti, eas ita cum Latinis conjungant, ut in earum cognitione longissime progrediant r. Quid si etiam sint, qui sacrarim litterarum , & rerum omnium divinarum cupidissimi , He braicas quoque literas imbibere velint Ita omnium enim rerum studiis voluntati & dis cendi cupiditati propemodum solent pares exitus relpondere r nec fere ullum unquam egregii conatus fefellerunt. Iam in Dialecticis magna exercitatio su Deipienda , nec indulgendum , quin , prout quisque 'eapere potest , ejus scientiae fastigium adiplicatur et quod tum doctrina, tum assidua exercitatio perficiet. Nam in reli quo etiam disciplinarum cursu ejus eXercitandae locus deeue non potest. Haec incredibiles & uberrimas utilitates habet haec ad expediendos captiosos haereseon nodos imprimis est commoda : de hac potissimum intelligendum , quod Clemens Alexandrinus primo stromatum libro scribit : Veritati quidem, qua νθ firmissimas, vires non addit, sed plasticas aggressiones infirmans, ac fraudulentaου veritati factas insidias dimovens , proprium sepimentum vallum s Dominica linea. Haec igitur summo studio capessenda : item ejus compar , dicendi scribendique copia & fa, in ultas. Disciplinazum coaerarum haec vel

123쪽

De recto ficientiarum usu. M

iti incunabula sunt , haec primae aetatis eruditio.

Ad philosophiam ab his progressus est,

uae tum Vitam , moresque hominum con ormat, tum rei p. gerendae variami, prout

subjecta res est , administrationem proponi rNon multis literis ab Aristotele comprehensa utraque disciplina est : quae dum percipiatur , existere possunt adeo doctrinae eupidi-hate inflamati iuvenes, adedque laboris, Vigiliarum , difficultatumque omnium patientes, ut quae copiosissimE a Platone his de re--bus disputata sunt , ignorare nolint et erunt

etiam qui & Cyri Persarum Regis disciplinam a Xenophonte pluribus libris explicatam cognoscere studeant, & praeclaras Plutarchi de omni hoc argumento disputationes, itemque Senecae. Nam haec studia sunt, quibus S. Bassius recte adolescentes erudiri atque expoliri , priusquam sanctiora ac veriora attingant , ostendit eo libro , quo disseruit, quae utilitates e Graecorum libris pereipiantur. Quare qui intellexerint pluri amarnm optimarumque rerum cognitione pectus esse complendum , ne haec quidem prae

termittent.

Nec tamen nihil ij navarint, vel potius caussa non erit, cur eos sui poeniteat, qui selis Aristoteli eis bene imbuti fuerint: adeo vix ille omnia complecti studuit quaecun- . que ad argumentum, quod sibi proposuisset, pertinerent. Quae quidem de rerum natura scripsit, si quis accurate meditatus fuerit , vix quicquam est praeterea desideraturus. - Et tamen in his modum, recte tenebit, qui

vel ad Iurisprudentiam, vel ad Theologiam

124쪽

Petri a forini Lib. III.

aspirat. Si quis vero studio elatres, in Physeis ne sibi quidem moderari potest, grat

Iandum etiam est, & adjutandum ejus stu- divin. Eademque Mathematicarum disti Flinarum ratio. Nam ad cognoscendum orbis terrarum situm iis artibus erudiri imprimis expedit, & sphaerae rationem summatim cognoscere, & numerorum , & magnitudirium. Quid vero λ Si eujus animum hae artes ita eaeperint , ut & Euclidis Geometrica omnia ,& Ptholomei Apronomica , atque Astrois- ioca , & quae de Numeris Latina lingua Boa..tus , Graeca Nicomachus scripsere . perlustrare ardeat: ei nec deesse disciplinam oportet : incitandus etiam & laudandus , quι. studio suo nullum statuat modum. Immensa enim est ingenii humani cupiditas a.ddi1-cendi, 'eaque vix ullis terminis circumscribi potest : quod in omni tactrinae genere

usu venire animadvertitur.

optimi scriptores penἡ innumerabiles extam tum Graeci tum Latini : omnium secv iorum historia iis libris , qui in manibus sunt, quorumque maxima est faculta , com- Prehenditur , quaeque vel injuria, & calami

tate temporum , veh vetustate , monumenta scriptorum veterum interciderant : eorum

argumentum si quis desiderat , ab aliis a thoribus, iisque bonis, supplere potest. Nec

tamen, hac copia factum est , ut non sum mopere desiderentur , quaecunque perierunt.

Si quis omnes T. Liviiι historias nunc asserat , si quis Salustii , Trogi Pompei , Corum Ili Nosti, si quis Varronis illos rerum divi-Rarum & humanarum libros , quorum t

125쪽

z e rectosilantiarum usi.

naen magna eX parte argumenta bene obsole- Vcrunt, quantam gratiam ineat ab hominibus studiosis 3 Qui modo-non cum lathrymis

plerumque eam jacturam conqueruntur. At Omnium temporum , omnium rerum gestarum, quae certe ad exemplum insignes sint , memoria extat. Sed quid studio hominum facias, qui omnia legere avent Quibus laiahor ille jucundus est Qui scientiae amore inflammati saepe nee valetudini suae parcunt, nedum sumptui ac labori QMd Jurisconsulti Immensa voIumina habent , Imperatoris jussu labo xiosissime confecta , & decerpta , quod ad Pandectas attinet , E Veterum Iurisconsubtorum , doctissimorum hominum , & omni doctrina excultorum , innumerabilibus libris. E Rep. duxit esse Imperator , Juris Romani prudentiam in ordinem ac veluti artem redigere , dispersa ac dissipata comini' plecti , eaque ratione laborem discentium Iublevare. Vetera illa seripta cum jam n mo desideraret , cum legi frequentarique desissent , vetustas ipsa consumpsit : multaque seeula intercessere , quibus Justiniano magna habebatur gratia , quod ne illorum necessarius esset usus , effetisset , Iurisque diseiplinam collegisset.

An vero illa ratio potuit nostrae superiorisque memoriae Iurisperitorum studia ex plere annon Ila , quae inrerciderunt, desi, aerantur ' annon etiam plerique , si renataeantur Vlpani , Pauli Africani , caeterorumque commentationes, eas vel Pandectarum, in quibus etiam multum operae posue

Tunt, interitu paeiscamur Omnes veto illa

126쪽

G petri Morini Lib. III

salisa esse, & sibi & Universae Jurisprudenisae gratulentur eaque avide studioseqvidi pervolutent 2 Nec vero libri eis , in quibus se conterant , desunt. Nam eum Justinianea. Prudentia Iuris Civilis in orbe Latino ali quot saecula eontinuisset, si e ob transsatam in Graeciae oras sedem Romani Imperii, sive propter bellorum diuturnos motus , Scimportatum ab aliis nationibus novum Jus,

novamque Reip. & Iudiciorum , & posse

sonum rationem ac λrmam: tandem resti tuta illa Jurisprudentiae monumenta , cum naturalis quidem & gentium buris praecep ta in omni genere perspicua complecterentur, caetera Vero quae ad rcs singulas pertinent , qraeque varie ex temporum & R 1ump. inelinationibus ae momentis decernuntur , obscuriora essent , aliis moribus , atque institutis : cxtitere diligentes, & ac

ti Viri & , ut illis temporibus, doctrina instrue i, quI ag lucem Pandectis illis , Zeaeniverib Juri afferendam se compararunt,& veteres mores cum novis conferendo , ex

Cerpendaque ab iis, quae Prisci illi quasi maiorum gentium Jurisconsulti edidistent, utilitate, justitiae studiosis valde commodarunt, seraque judicia ineredibiliter adjuverunt rHaec recentia scripta alia ex aliis nata immensum quantam amplificata sint & propagata : ut em etiam plerunque taedeat, qu rum in iis neeessario ad res judicandas opeaea ponenda est. Cur igitur tanta veterum deriptorum sitis ' nonne haec recens exorta, di magis neeessaria satis sunt ad vitam hominum, valetudinemque conterendam Sa ais, superque suns, inquam , at eorum Iam

127쪽

De recto mentiarum Wh,

modus a plerisque valde desideretur. Verum ut eo redeam, unde digresius sum. praeterquam quod vetusta idcirco requiruntur,

quod haec , quae ex illis sumpta uint , jam

propter mutationem temporum , & propter

librariorum inicitiam & pravitatem , obsin curiora fac ha illustrarentur: praeterquam quod etiam illa ab hominibus acutis, prudentibus,& optimarum artium scientia instructis , di, sincte , eleganter, subtiliter descripta , non solum juvarent, sed liberalem quandam de lectationem afferrent: piaeter illas, inquam caussas haee communis est, quod scire , quod addiscere unumquemque juvat, etiam si in terdum ex sciendo exiguus fructus capi vi

deatur. '

Hujusmodi cupiditas alia in aliis major

est, faciendamque, ut varia hominum studia alantur, educentur, nec a suis praesidiis adjumentisque deserantur. Tutum est aeverum , ad summa omnes hortari .' admirari & laudare qui ad ea coitantur; non contemnere neque destituere, qui inferiore loco sine ignavia consistant. Nam ab ingenuis artibus , di ab ipsa Philosophia jam instituti

adolescentes nobiles , Ecclesiarum tuteIae Madministrationi dicati, cum ad Theologiam, scientiarum omnium fastigium , perVenerint, ac caeperint imbui vel Manstri sente eiarum , vel S. Thoma Summa Theologia equi illa bene perceperint, existimare pote xunt jam piaeelara fundamenta jecisse. Merunt, qui cum S. Thoma disciplina conjungere strideant Alexandri Alensis doctas, de copiosas disputationes, & eaus Summamyheologicam, multis voluminibus compre

128쪽

o Petri ortat Lib. III.

hensam evolvere : quiq)ue non satis habeant, Doctores sitos Magistri doctrinam explicantes , audisse I sed do hissimos quoque ideas Senientias eximioria Theologorum commentarios perligere velint. Imprimis S. Thoma , deinde Claxissimoxum aut horum e B, Francisci sancta Familia , S. Bon ventura , Estha i , Scoti. Nec Durandum sibi prae-' termittendum putabunt , quem Academi Parisienses cum primis celebrat, Ita varii fient progressus, pro cujusque ingenio atquς stadio. Hac disciplina institutis quam faciles eruiit ad sacra3 Scripturas perlicrutandas aditus , ad veterum Doctorum monumenta , ad Conciliorum , Summorumque Pontificum. decreta cognoscenda In quibus omnibus cum multum studii ponsumpserint , si i manus sument, quae stite ac diligenter collecta a Gratiano sunt, quaeque ab Ivone, a Bunhardo , quanta cum utilitat e recognoscent , quae ab illis uberrimis fontibus hi recentiores perit E , distinct) , solerter derivarunt ' Hanc descriptionem, hunc mirabilem ordinem laetabuntur memoriae se a magno adjumento esse. HAEc ab Aurasino sumpta , haec ab Hierondimo , haec a Magno Gregorio , quam apte locus ille Scripturae hic positus , illius Concilii decretum huc transsatum sic juvabit, eorum , quae lege' rint , reminisci , & ea carptim a viris dinictis collecta , ad utilitatem Ecclesae facile posse ascommodare. Sic constitutiones sum morum Pontificum, unde prcfluxerint , S . quibus natae principiis, existimare poteIunt,

129쪽

De recto scientiaram os . 71

Rem p. Chiistianam administrandam reserre. ntoppre tergo sibi gratulabuntur, quantas habebunt Deo gratias, & parentibus, vel propinquis, & dodoribus, & parentibus vel propinquis, & doctoribus etiam suis, quod

hane scientiae facultaxem ad munus suum recte obeundum fuerint adepti Hoscine putamus ita is stitutos , a vetauros Ecclesiarum opes in quaestum suum Nonne potius albi -- traturos quastum magnum esse pietatem cum

natione procvj abhorrebunt: hoc enim officium cauponandum non esse et non sane cleri-

is omni lucro interdictum, sed ea lucra captanda, quae s. Maximus hac Homilia ostendit. Non incommode, ante dies paucos, prosequuti sumus functionem hanc sacerdotalem , vicem quandam negotii retinere , α quaestum esse non modicum hoc clericatus officium: Est qu*stus plane non modicus, ubi lucrum non pecunjarum, sed acquiritur animarum , est magna negotiatio , ubi redemptio hominis constat, non annunciatione pretii , sed an nunciatione praecepti. Italonne ab avaritia aberunt, quorum animidis piplinae hujus assiduitate informati fue-xint , quique crebro S. Paulum praedicantem audierint, radicem omnium malorum esse cupidisaram, eos in laqueum diaboli incidere, qui volunt feri divites. Ad haeς , incredibili laetitia afficientur . quod hanc Domini gravem comminationem, uae nimis periculose contemnitur, Ic veritiuerint. Pria tu mentiam repulisti , repellam te , ne sacerdotio fungaris mihi : quodque huic Pauli placerto. obsecuti sint: Attende ιρω

130쪽

ctioni , exhortumni, doctrina : ac se compararim, ad haeretic'rum fallacias redarguendas. ex hae S- Pauli sententia et ut potens set exhor . tari in doctrin sana, eos , qui contradicunt, urguere. Nam se Deo adjuvante , pro Chri Iegatione essefuncturos, ut docet S. Paulus, Aduces futuros caecorum, lumen eorum, qui in tenebris sunt , eruditores inspientium. Saevientibus enim hoc seculo haereseon procellis faciendum esse , ne hi qui suae fidei repotestati committentur , sint veluti pamuli Dctuanter , ct circumferantur omni vento doctrina. Obstruendum denique esse iniqua loquentium os , dc calumnias maledictaque obtrectatorum Ecclesiae Catholicae, vitae integritate, ac doctrinae luce esse refutanda ; ut, quemadmodum monet B. Paulus, is qui ex ad verso est, vereatui nihil habens mali dicere de nobis. a mobrem non minimum haec ratio conseret ad Germaniae, Galliaeque sananda vulnera , ut cum ad clarissinias familias honores & magistratus Ecclesiae, merito deserantur, constituatur eorum disciplina , qui eos'

festuri sint. & Ecclesiarum Episcopi futuri. pse Nobilitatis splendor, si nihil aliud caussae esset, eorum animos doctrinae studio deberet inflammare , cujus cupiditate in omni saeculorum memoria viri principes flagrarunt. Ideo Aristotelis disciplinam adamavit olim Alexander Rex ; ac caeteri Graeciae et

Primores Philosophorum praeceptis inst tuti sunt. Idem exemplum olim sequuti sunta& , florente Romana Repub. viri nobilissimi, &, ea in unius Imperium redacta, Imperatores Romani, caeterique claro sangu