장음표시 사용
441쪽
divo Dis . Preseri lv. Lib. V. Cap. R eparationem iniuriae ; id est fid ius mineuique
buendum : prcetando tantundem si damnum datum aliter resarciri nequit.' 4. DXVI Delinquere potant Eo nes usum Tationis habentes non ergo bruta ε , nec In nres, furios , summe ebrii, &e. ἁ ); et tarn tot ra', un-rno' integrae civitates, & populi uni veru . . Delictum committitur in personas . qtiam per nn vers ratem sumptas es v. g. in cibitates, gentes inte-
Εοῦ .st 1. ut is, in quem delinquitur agere possit ad reparationem juris, dolo , ς' fp p/η ς t
ablati, aut biolati. Non autem laesus saltem, sed &magistratus ad poenaria, seu tallonem, agere poten . 'Nam huius quoque jus violatum eri I dum leges ius transgreditur delinquens, prohibitionem esus vili pendet , adeoque auctoritatem stiperioris alpet-
Ubi notandum ess , thra Romino , s des sum
occasione negotii bonae fidei admissum . est , aetorem non agere ex delicto, sed dolum vindicati actione essi ipse eobtractu bonae fidei. In quibusdam negotiis , arbitrariis scilicet , delictum vindieatur juxta arbitrium iudicis. Atque haec ratio est, cur in actionibus in rem posseslar etiam de dolo teneatur .
isti, qui dElinquit, obligetur ad reparatio
nem iniuriae, adeoque laeso ad restitutionem damni magistratus ad talionem, seu poenam. q. DXVII. Obligatἱo , qhat ex delictis oritur. f-nitnr I. morte delinquentis, nisi a laeso aliquid ex patrimonio desit , veI b partes, adeundo audi r seri,
442쪽
ne Oblἰgatione Personae. ιtem, compromiserint in ejus sententiam ; quod fit
per litis contestationem e modo de poena pecuniaria ligaturis
a. Remissione vel laesi, quae non praeiudicat iu-Yi superioris vel judicis , quae aggratiatio dicitur . . Si reus talionem semel passus est . Non vero A. Compensatione , nec I. praescriptione g. g. DXVIII. Apparet igitur ex praemissis, iure naturae inter delicta, quoad obligationis principium, nihil interesste : omnium enim delictorum ratio ex hoc solo principio sequitur, quod facto meo illicito ius alteri quaesitum violetur; unde sequitur necessitas reparandi illam iniuriam, restituendo damnum alii datum, & patiendo tantundem, id est poenam. g. DXIX. JCti Romani, quoad effectum'agendi, delicta distinxerunt in publica, prisara , & lextraordinaria . Quaedam enim , in quibus res publica ma xime laedebatur, & ubi certa poena lege erat statuta, publica dixere : quaedam privata dixere , quia actio solis laesis ibi datur , & poena actori tribui. ture quaedam extraordinaria , in quibus actio itidem laesis daturi; at poena non actori , verum iudici
Priuata delicta iterum distinxere in vera deliaa .& quasi delicta. De priori distinctione agemus sectionibus sequenatibus: de quasi delictis Capi UL ae V
443쪽
esse voluerunt, stripue in sit ne elusum retulerunt ea lista , quη publicam securitatem maxime rurbant m in quae s b) certa poena legibus statuta esstuc cum publice intersit, ne munimenta publicae securitatis re indarixur, plerumque omnibus ius seeu-xitalym illam actione iRstituta tuendi, & ad poenam Me tautam. agendi datum est. l . f. DXXI. Ad haec crimina publica reserunt LeνiMen. a majesmi , quod committitur quando quis .ijqvid hultile mychinatur in Rempuhlicam, vel Priscipem, odio publico f. n. i. crimen laeis maiestatis divinae est , quandomniumelia in ipsum Deum committitur, quae cumhusphemia conjuncta est. m a. Laesio majestatis naturali ratione pro erimi-m habetur: princeps quippe ad tuenda iura singulis a creatore concessa constitutus ' est hane enim de sensionem , quam lamnium numen patribusfamilias concessis, hi in unum principem contulὲrunt ; siqvip proinde animo hostili aliquid in Principem machinatur , iniuriam committit , tum in Deum, tum in civitatem, tum in Principem. In Deum quia is voluit , iura singulorum salva esse P adeoque &eum, qui jurium illorum tuendorum causa instituistus est: in civitatem, quia munimenta securitatis publieae rescindit, qui ei, cui civitas defensionem suo. rum iurium commisit, insidiatur e in Principem, quia jus ei quaesitum violat. . 3
444쪽
De Obligationa . Personae. 373
n. 3. Crimen laesae majestatis divinat natura quo que pro crimine habetur intuita Deir at non intui tu hominum aliorum; utpote quorum ius inde non
II. Adulterium atrocissimum trimen est , etiam iure naturali. Est autem adulterium quando tholuς alienus violaturi. In hoc delicto complexus est plurium criminum . Nam I. uxor violat fidem marito datam , qua promisit, se cum eo solo cohabitare vel le . a. Adulter corrumpit mores uxoris , cum pra iudicio mariti 3. In truditur partus alienus in familiam, qui reliquis liberis partem, quae natura ipsis competit, aufert. q. Confunduntur officia', qua inter liberos; & parentes natura obtinent. 5. Sane, cum de adulterino concubitu plerumque non constet,
facile in cellui occasio dari posset . Hinc etiam alibi aluimus, crimen hoc non nisi ultimo supplicio pensari posse III. Ad crimina, natura talia , quoque pertinent
reliqua crimina carnis: nimirum, I. Sodomιa, quae
vel cum brutis fit, vel cum eodem sexu ; prohibi tionis rationem alibi explicavi i o a. Fornicatis , id que ex rationibus supra f. i 3 allegatis m ; ubi simul demonstravimus, concubinatum jure naturae fa ictum licitum , adeoque delictum non esse .' 3. Bigamia, quando, scilicet, una foemina cum pluribus viris nuptias contrahit a 4. Incestus, cuius prohibiblionem naturae rationibus probavimus supra g. 176. . Μa stupratio, & crimen Odaniticum . . IV. Crimen sacrilegii, quod committitur, quoties res sacra, i. e. Deo dicata, surripitur P . Hoc eri-
445쪽
men ex jure civili demum originem habet , quia res Iacrae natura nullae sunt, sed legem Principis sup
V. Per urium: quando , nimirum , fides adhibita Deo data, veI assertio Deo teste facta , violatur . Atroeissimum hoc est erimen , quod non in homines, sed in Deum committitur. Huic igitur seli fit injuriat; adeoque, is solus esus vindex est , homo enim saltem agit ad fidem jurato datam implendam . Et hoc est quod JCti Romani aiunt , perjurium saetis Deum ultorem habere . . Quanquam legibus humanis quoque , iisque severissiimis , auctoritas entis hujus persectissimi defendatur. VI. Homicidium natura prohibitum est . Ius enim alterius violatur, quia vita, quae a Creatore singulis hominibus concessa est, absque injuria eis auferri nequit . Atque hanc iniuriam non nisi effusione sanguinis homicidae reparari posse, mox videbimus. Species homicidii est autocheiria : ialibi enim probavimus , hominem nullum jus in se habere , nisi ad sui conservationem ; non ergo ad sei 'destructionem: vita enim, & anima, Dei sunt, qui utram que iunctam esse voluit; indeque fas non est homini deserere vitam , & disjungere a corpore ani .
Homicidium autem non tantum est, quod .ex pro
posito, sed etiam quod culpa committitur. Delictum enim quoque est si quis damnum , quod praevidere, potuit, & debuit, alteri infert. Homicidium , quod veneno committitur , venefi-sium; quod in parentes & liberos committitur ,
446쪽
De Obtigatione Perseme. 37s VII. Falsum, quod est factum v, quo id , quod esse debet, vel fieri debpit, dolo mutatur in praejudicium alterius π.VIII. Vis publica, quae fit I. vel armis, vel a. in personas.pusticas, i, stupro violento, Φ. raptu, quo mulier, vel puer, inviti rapiuntur. IX. Visiprivata, qpar est vis minus atrox, &smplex I.
X. Peculatus, quod est furtum pecuniae publicae , seu fisco ablatae XL Plagium, quo liber homo a scientibus , eius supprimendi causa , abducitur a , vel invitus celatur . .
XII. Ad erimina publica quoque JCti Roman reserunt a ambitum, b) legem repetundarum, c) annonae fraudationem, d crimen de residuis e , e) lenocinium, &c. 4. XIII. Quaeri solet, an mendacium sit υerum delictum P Equidem Grotius id asserit , quia menda
cium repugnantiam habet cum jure existente, ac manente elus, ad quem sermo , aut nota dirigitur ν . Ius autem illud ponte in libertate judicandi , quam homines colloquentes his, quibus colloquuntur , debere quasi patito quodam tacito intelliguntur circa hanc enim libertatem iniuriam fieri , si quid ei dicatur, quod falsam habet significationem s. Tacitum pacitum autem ex eo deducit , quod Gentes si mulatque sermone , notisque similibus uti institu runt, mutuam inter se obligationem introducere voluerint, ne alio, quam tu ta institutum, sensu, ser mone illo utantur.
447쪽
n. I. Nos mendacium per se non esse delictum Vstatuimus , sed rem indifferentem . quae aliquando bona ι quin necessaria, aliquando mala esse potest. 'Sane, I. se mo res mea est, & locutio ad actione humanas pertinet: quilibet autem suarum . actionum domicius et , ac de suis actionibus pro lubitu disponere potest . Hinc nemo ius in meas actionee , &in meum sermonem sibi arrogare potest; neque hactenus ulli hominum ius quaestum est. Adeoque 2. ius alterius hoc mendacio non laeditur , totaque o ligationis ratio , quae in iure suo euique tribuendo consistit, cessat . Frustra enim de reparatione iuris agitur, ubi ius alterius laesum non est I Equidem 3. ius, quod colloquentes his , quibus colloquuntur , de
bere fissuntur , & quod in libertate judicandi
Crotius constituit, revera ius non est e neque enim ex statu hominum, neque ex iure in re,' neque ex obligatione personae oritur. Sane, nihil alterius patrimonio abest. Unde g. lnon concedi potest, 'homines , simulatque sermone titi' iustituerunt, mutuam obligationem inter se introducere volu se , ne homines alis sensu Iermone illo utantur a praeterea enim , quod id verum ius non sit, de tali pacto: hominum non constat; & verum non est , quod Grotius porro ait ne tali obligatione inane fuisse tale repertum k, quia usum insignem illud repertum habet quoties alterius ius ex meo mendacio laeditur e extra sunc casum igitur res arbitrii manet . Idque 3. iure Romano quoque ita decisum est e nam si quis tri terrogatus tutorem se esse rei ondit, nulla is actione tenetur . nis adolescentem in aliquam captionem responso suo induxtit .
co D sa. is quod falso sat, ibi hae
448쪽
Mendacium semper turpe, ac detestabile vitiuestimat: & Divus Augustinus in Enchirid. aa. q. a. Is, Rit,' qui mentitur, contra id quod animo sentit, loquitur Foluntate fallendi. Ea urique verba propterea instituta sunt, a tis per ea se invisem homines fallant, sed tis eis qui qua in alterius notitiam cognitiones Itias proferat z Perbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod sunt instι tuta, peccarum est Distinguendum tamen est a figurata eloquuti ne: nam quidquid figurate se aut dieitur, non es mendacium , inquit idem S. Doctor super Epis. ad Galatar . Sed & 6. tot exceptiones Grotius ponit, ut veritas regulae nostrae eo ipso probetur. Ixa enim casamenti, & infanti mendacium licite diei, ait m; Mnec tunc esse mendacium; statuit, curn is,' ad quem sermo dirigitur, non decipitur, sed tertius aliquis inde salsam haurit persuasionem e se I s fabula narratur; aut dJ sermo figuratus proserturis: e si id commodum eius, cui mendacium dieitur; id fit ρ: f3 si Wkῶν utitur falsiloquio ad explorandam v xitatem i subditis ν: fg 3 11 agitur de avertenda ab alio iniuria ,; h ad ver se ς hostes νύ
n. a. Regula autem a nobis proposim exreptionens
patitur,' si alii iniuria ex illo mendacio insertur. Id est si ius ejus laeditur: tune enim is, qui aliquid falso asserit ψ obligatur ex regula iustitiae generali, ad ius suum euicue tribuendum nisi hostis inde lardatur; nam hosti damnum inferre licet Ponamus ἐνe; 'reontari viatorem de via; is monstrat d aliam; & damnum quaerenti inde contingit: de- ω-tus agere potest ad id , qood interest, contra eqm, mentitus est. Allud exemplani occurrit id Iege
449쪽
euntur, quia actor agit ad id, quod ei ex delictoe alterius abest: adeoque quia jus su qm privatum persequitur l. f. DXXIII. Privata delicta tantum quatuor den minaverunt : I. furtum, a. rapinam, I. damnum iniuria datum q. injuriam, .
3. DXXIV Furtum definitur. contrectatio fraudulosa , lucri faciendi causa, vςl ipsius rςi alienae, veIusus eius, possessionisve , invito domino facta u.
N. . I. Requiritur igitur I. contrectatio, unde ex-ςluditur cogitatio, ingressio in ςonclave, &c. ςOntrcctare autem . . etiam videtur qui xς aliena φ Iitur , item qui opem, &consilium dat, qui rem sertivam omit, vel celat, c. υ: z. malitia sutis x; si proinde quis aufert rem, putans suam esse, non est sar-3uM, 3. ut contrectet lacraodi causa; non si ex alia causa, v. g libidine F : q. contrectatio rei alisnae gnam rei propriae furtum non fiter 1. ut fiat inviaio domiης ; volenti enim non fit injuria a. n. a, Prohibitio serti seqditur ex ipso iure naturirae b non pro certo rerum statu, uti Grotius statuit, qui dominium voluntate hominum introductum, at eo introducto nefas mihi esse, ait, arrripere te invito, quod tui est dominii e s quam sententiam alibi refutavimus d , quod cum humano senere origi L .petr .
450쪽
De Obligatione Perseme. nem cepit. Cm enim naturali ratione singulis hominibus competat jus occupandi res terrae, & facultas occupatis rebus utendi, ac pro lubitu de illis dis ponendi, necessario sequitur , alios homines turbarci illam facultatem a Creatore concessam, i. e. auferr ius alii quaesitum, non posse. Si proinde auferunt talem rem alii quaesitam, furtum committere dicuntur,& ex regula generali justitis tenentur eam fretiitueruei, cuius est, eoque suum cuique tribuere e . 3. Atque hine furtum iure naturali prohibitum es.se, alto Paulus, natura turpe inpianus , Deo displiaeens Euripides id sed & crimen eli apud Scytas x . Hae braeos β, aliasque gentes . Qua ratione admis sum apud Spartanos, & iEgyptios fuerit, alibi vide 4bimus ἐ. Adeo autem ius alii quaesitum natura auferri ne quit, ut nec ob necessitatem sertum licitum fieri pos sit M. Si Deo jubente res aliis auferuntur crimen
non esti . n. q. Furtum committunt omnes, qui delinquere poliunt. IureiRomano excipiuntur uxores , α liberi . n. 3, Effectus hujus delicti intuitu dominii est , ut ille rem suam defendere possit ', vel per bellum publicum, si inter summas potestates res agitur: vel per hellum privatum, si judicis copia non sit ; quod adeo verum est, ut & larem nocturnum , & diu num , jure necessariae desensionis interfice e liceat. o