장음표시 사용
451쪽
ωel per actionem coram iudice instituendam i de quo late in libris Digestorum agitur g. n. 9. ICti Romani; pro varia qualitate surtorum; etiam,varias actiones dedere : nam I. si ad simplum saltem agitur, condicito furtiva datur: a. si ad duplum; triplum; vel quadruplum; actio furti 3. Si
furtum cum rapina coniunctum est , actio de rapina datur. 4. Si uxor surtum fecit, actio vocatur rerum amotarum. 3. Si filiusfam aliquid aufert patri; iure patriae potestatis casti satur, 6. Si tignum aedificiojunctum tollitur; actio de riguo iuncto obtinet. 7. Si nautae, caupones; stabularii; vel ipsi; vel operarii e rum , furtum committunt, datur aflio a emas nauis ras , caupones &.c. 8 Si familia furtum fecit; dominus convenitur actione s familia furtum fuisse di rar ; ut ea dedatur; vii duplum restituatur. 9. Si o casione incendit; &c. furtum fit, datur actio de incendio; ruina adium, naufragio ἰ rate navi expugnar a io. Si in balneo vestimenta; &e. auferuntur. datur actio de furibus balneariis c II. Si pecudes abiguntur; datur actio de abigeis . I 2. Si haereditariae xes auseruntur; locum habet actio expilatae haereditaris . 13. Si in platea; vel tu domo, vestimenta, aliae- quae res mobiles auseruntur; datur actio de ei iras o-kibus, expilatoribus. I . Si furtim arbores caestae sunt, actio arborum furtim caesarum ἰ &c. Ideo autemhte surta separatis titulis tractantur; quia in singulis speciale quid legibus Romanis sancitum e st.
n. IO. Non tantum autem tenetur Fur ad restituendam rem . sed praeterea magistratui ad poenam . quia lege prohibente jus alterius laedit. De quo iamateria poenarum dicendi locus erit.
452쪽
De ObIigatione Personae. g. DXXV. II. RAPINA a furto non difirt: nisi quod vis hic accedat, '& hes mobilis vi rapiatur se. Uhi quaedam lingularia jure Romano obtinent: numirum, I. quod intra annum detur in quadruplum; eui simplum ineste a. quod rapiens praeterea tenea. tur ex lege Iulia de vir 3. quod is, qui rem suam rapit, suae rei dominium, aut creditum perdat s. Abuue haec ratio est, cur speciali titulo a JCtis Roma. DXXVI. Inter privata delicta quoque recens tur DAMNUM, quod in re aliena, non animo luerandi , INIURIA. id est dolo, & culpa, etiana levissima 4 datur ,.
' Tale factum, ex quo jus meum laeditur, verunt delictum est: patrimonium enim meum diminuitur; adeoque iacto alterius illieito mihi aliquid abest , quodis. qui causa est hujus damni restituere, adeoque i ssuum cuiquet tribuere tenetur. Via. β. 3i3. iit' r. Equidem mirum videri botest, damnum csi pa datum iriter delicta, & malencia referri, tum da lictum fide proposito non eommittatur. At cum n turam delicti examinaverimus, dubium hoe sponta
n. a. Ex praecedentibus enim repetendum est, nη-turali ratione iura quaedam singuus propria , & ista esse; ' atque hoc ius quaesitum, ab 'aliis hominibus auferri, damnum inserendo, non posse. Damnum 'autem dari potest duplici modo ; vel do. lac seu proposito , vel culpa . utroque modo fit iη- iuria': de damno doloso id indubium est: de eul , id nunc probandum erit. Culpam autem definimus: factum, quod homo inteia ait, via intelligere debet, alii periculosum futηrum n.
453쪽
Sane, Deus homini rationem, i. e. intellectum de ilit , vi cujus cognoscere potest, jus naturali ratione aliis quaesitum, facto tali auferri posse. Hi ne nece Osario sequitur, hominem , qui negligit has intelligenudi vires, eoque damnum dat, inIuria, iι e. contra ius agere: maleficium enim hic est, factum illici ritum, quod iure improbatur; adeoque verum de
Neque obstat vulgatum illud, quod delictum, sine propositio, seu dolo, non committatur I Resp. Fallit haec regula quando de reparatione damni culpa dotingitur, quia facto illicito, seu iure improbato, jus alterius turbatur; quod proinde reparari, i. e. jus uum cuique tribui debet ι Uid. infra g. 3 3. J t. Cum obligatio ex damno dato tantum per tineat ad damna corpore , Vel, in corpus data, ademque in aliis damnis actio legis Aquiliae cesset, prineor hic quoque succurrit. Atque hine si quis servum meum sollicitat ad aliquid faciendum, vel cogitandum improbe , actionem dedit de fervo corrupto .
Cum enim servus hic corrumpatur , & deterior reddatur alterius nequitia, etiam naturali iure corrum pens tenetur; quia tanti minoris factus est servus rindeque corruptor omnem a stimationem praestare te netur, omneque, quod domini interest, .
g. DXXVII. IV. INJURIA est delictum prium
rem, quo aliquid fit in alterius contumeliam I . n. Ea fit I. re , quando manu , vel vi eo ri infertur: a. verbis , si ore, vel scripturar 3. f
is, si gestis, aliisque signis expressa sit .
n. 2. Causa obligationis , quando ex iniuria ori eur, est ex iure naturae: nam inter jura cuique hominum quaesita merito resertur honor, fama, & i tegritas
454쪽
e itas tum vitae, tum morum , ob has enim quaa itates bene de nobis existitnant viri boni; ex hae opinione capax quis redditur dignitatum reipublicae; ideo ad consortium membrorum illius ivitatis admittitui: immo omnis fides hominis ex integritate ubiae, & morum dependet. Si quis proinde famam meam fugi flat, ite vera honorem laedit, integritatem vitae, & morum inculpat, di virorum bonorum consortio, & dignitatibus reipublieae , eo ipso me excludit , fidemque meam inter homines si non tollit, suspectam tamen reddit; ius igitus mihi qbaesturti aufert, eoque injhriam mihi facit, quam proinde jure naturae reparare, id estius suum cuique tribuere teneturn. Magis hare ratio obtinet in injuriis realiflura ubi praeterea ius quod nobis solis in eorpus nostrum competit , violatur; quae iniuria reparari omnino debet. n. q. Iniuriam inserunt qui doli eapaces sunt ernon ergo infantes, furiosi, summe ebrii, &e. d. Ιuferri autem etiam potest per tertium; & tune mandans, & mandatarius habentur pro una personast. n. q. Patientur iniuriam omnes fue etiam infantes, serui, ac furiosi nec non mediate, per personas
alias. Ita patii fit injuria per liberos in potestate conostitu tos; domino per servum, si in contumeliam domini injuria fiat marito per uxorem; sponso per sponsam I haeredi per defunctum h . n. 3. Quando i uria vera sit, late explicatur a Doctoribus iuris civilis i. n. 3. Effectus est I. intuitu eius, qui injuriam
455쪽
38 Diis Promm. XIILib. V.Cap. II. Se I. III. polus es, ut vindicare illam injuriam pol sit lux bello publico, si inter summas potestates res agitur exemplo Davidis ii ; tum bello privato, si judicis co-Ita non est y adeo ut pilam et , cui imminet pericuum accipiendae alapae, aut mali similis, ius sit id arcendi cum caede inimici ε': tum iudicio, peracti pes; de quibus vide Doctores juris civilis l.
At perperam, ut ex adnotationibus additis Grωxio patet. Intuitu iniuriantis effectus est, pi ille teneatur ad reparationem iniuriae , patiendo tantundem, in eo enim vera aestimatio injuriae consistit .m 8. Exstinguitur actio injuriarum, I. morte alterutrius, ante litem contestatam n ; 2. actoris remissone, etiam tacita o : non vero 3. lapsu temporis; secus, ac iure Romano, ubi intra annum praescribitur,
nisi lis contestata fuerit p: nec A. retorsione L aliud statutum est jure Romano p ); nam hoe casu duae iversae sunt injuriae . . N
R DAElis extraordisariis , g. 9XXVIII. RELICTA extraordinaria sent iubi is, qui laesus est , agit ad poenam extraordinariam , arbitrio judicis infligendam 'Unde
456쪽
De Obi at o ne Personae . 38s, Unde differant 1. a delitiis publicis , ubi publica
securitas laeditur, unde plerumque cuique e populo actio datur & in quibus certa poena lege statuta est ; in extraordinariis autem solus laesus agit, & poena ex arbitrio iudieis infligitur e 2. a delielis privatis ubi laesus agit ad damni, & iuris sui , reparationem; in extraordinariis petit laesus , ut is, qui deliquit , extra ordinem puniatur. g. DXXIX. Ad delicta extraordinaria reseruntur L omnes species, quae in titulo de extraordinariis criminibus propo itur ε : ut f a J sollicitatio alienarum nuptiorur b J si quis alienae sponsae nuptias appetit Vs f c J injuria, quae fit, fimum correptum in aliquem fundendo ; f d J si ad injuriam publicam quis aquas conspurcaverit k ; f e J dolosa pueri, vel puellae , de stupro interpellatio ; b Iabortus procuratio α; g annonae ve alio '; h sto lismus, qui est species dissidationis, quae fit per possitionem lapidum i crimen saecularii ς; & k directoriatus 4.3. DXXX. II. Crimen de sepulchro violato . equando corpora sepulta, vel etiam offa , dolo malo extrahuntur , contrectantur, vel monumenta defor
f. DXXXI. III. Crimen cone sonis: quando quis
pecuniam, vel aliam rem, ab alio , terrore injecto, extorquet f.
F. DXXXII. IV. Crimen abigeatus: quando grex e pascuis, vel aliud pecus ex armentis, vel jumentis, subtrahitur. Sam.de Cocceii Iutriad Gme. B b 3. DX.
457쪽
. DXXXIII. V. Crimen praevaricationis : quando quis, prodita causa sua, adversarium juvat, colludendo cum reo ut absolvatur, &c. Obtinet quoque hoc crimen in advocato, seu procuratore, qui manifestat tacenda; vel deserto cliente , adversario operam praestat, &c. . g. DXXXIV. Crimen receptationis quando quis iacinorosis, eos abscondendi causa, in suo, vel alieno, dolo malo, refugium praestat j. DXXXV. VII. Ad extraordinaria quoque eri mina referuntur furta balnearia : qua do vestimenta, vel aliud quid , in publicis balneas surripitur ho*. DXXXVI. VIII. Crimen effactionis, & expialationis : quando quis aedes , horreum , &e. furandi causa, & carceres fugiendi causa, effringit s.vel quando quis homines, vestimentak aliasque res, auferen do expilat i . f. DXXXVII. IX. Expilatur haereditatis crimen' est, quando res haereditariae vacuae, dolo malo , lucri causa, contrectantur m .
s. DXXXVIII. X. Stellionatus crimen est, quoties imposiores subdole , alterius frandandi causa, aliquid machinantur , & speetale delicti nomen defi- eit ε. Exempla sequentia LAUTERBACHIUS , recenset: a si quis sciens, prudensque, rem alteri oppignoratam, per ealliditatem, diversis contractibus steri oppignoraverit , : c si quis aes pro auro oppignoraverit ν : e si . quis ignoranti creditori rem alienam tamquam suam oppignoraverit /: e s quis pecuniam non numeratam exigat aut si cre-
458쪽
ditor pecuniam semel acceptam iterum exigat ε: fi quis merces corruptas distrahat M: g) si quis' diuitem se simulet , ut eo gravius aes alienum con- fiet v : si quis rem seudalem ut liberam alienet ,
Denique & XI. inter crimina extraordinaria quoque heseruntur collegia illieita 1: & XII. si quis terminos finium causa positos propulerit.
. DXXXIX. N XPLICAVIΜUS hactenus deli-
II cta , quae in malo actionis consistunt: sequuntur poenae , seu malum passionis, qαι propter malum actionis infligi solet . Grotius ti ueram, & originem poenarum minus intellectam , mistis errationibus causam dedisse , ait a ; interest igitur , originem poenarum ex ratione naturali' demonstrare.
g. DXL Quid si deliqum, A quae inde oriatur
obligatis, si damnum in bonis datum est, sive dolo, sive culpa , late supra examinavimus. g. DXLs. Cum vero I. praeter restituticinem damni , malitia quoque eius ,: qui ius alterius laedit , coerceri debeat , laesus huius quoque injuriae repara tionem exigere naturali ratione potest . Sane, in delictis non sussicit, restituisse damnum . Si enim praeter damni reparationem nihil metuendum esset delinquentibus, nemo hominum tutuia amplius Bret : vel
459쪽
3 8 8 Ddstri. Prooem. XII. Lib. V. Cap. VI.
enim clam crimen perpetraturi essent facinoroli , &tunc lucrabuntur ex suo dolo ; vel si palam delictum committunt , liberarentur damni restitutione rutroque autem modo ad delinquendum invitarentur,& allicerentur.
Atque hine JCti i Romani in plurimis delictis ,
Praeter restitutionem damni , poenas privatas consse
tuerunt , in pensationem inJuriae illis , quibus damnum datum est , illatae : quo pertinent ps nae in simplum , duplum, triplum , & quadruplum υ3. DXLII. a. Si damnum in bonis datum restitui non possit , alio modo reparari damnum dehet. Unde regula, quod is, qui non habet in aere, luere in corpore, id est psnam pati debeat , naturalis est . f. DXLII L. Sed & 3. saepius contingit, damnum datum non esse , attamen jus alterius laedi s ut in Fria verbali, raptu, &c. Hoc casu Iaeso ius com- . persiquendi injuriam illatam , exigendo psnam . f. DXLIV. Praeterea omnibus his calibus 4. insu-xia quoque fit magistratui, quia leges eius violantur, auctoritasque ejus spernitur : atque hanc injuriam itidem persequi magili ratus potest , poenam infligendo is
f. DXLU. Denique 3. etsi nemini damnum d tum sit, immo licet privatis injuria illata non sit est tamen prohibente lege aliquid committitur , hoc quoque delictum reparari debet ; quia superioris ius Violatur, adeoque ei iniuria fit.
3. DXLVI. Merito igitur quaeritur , quanam T tione omnibus his casibus reparari injuria illata debeat. Resp. per poenam , i. e. patiendo tantundem mali, quantum laedens feeit. f. DXLVII. Poena vox graeca est, a Woiam , Vel
460쪽
ex dialecto dorica, ποι ἀ , poena , ultio , a W-- , Iunio , unde Vrom apud Graecos est pretium , quod omicidae propinquis, & amnibus mortui tribuebant
ne homicidii reum arguerent e ut ex Hesichio muta factis ad Harpocrationem docet p. 269. Et musaniae in Laconicis πom est ἁμαρτη λαυς εκδίκησις , neceat. villio , vel juxta descriptionem Iuris Consulti .ue, noxae vindit a. Non ergo poena est a poenitendo, quasi seram admissi poenitentiam ingerat , uti Varro putat e neiaque a pendendo, quod delinquens pendere poenas dicatur μὴ neque a Verbo πονεω Ve Xo ,:assiigo ; aut quia delinquens affixit , aut quia amictione diagnus est y . g. DXLVIU. Poena a ICtis Romanis definitue noxae υindicta, vel delitὶorum correctio . . A Philoso phis autem , malam passonis propter malum actio nis f. q. DXLIX. Duo ergo ad poenam requiruntur: I. ut delinquens malum aliquod patiatur: a. ut id malum patiatur ob malum actionis. PRIMO igitur requirityr, ut reus malum aliquod patiatur , i. e. ut ipse vel in corpore suo , vel suo
aere , vel iuris alicujus amissione , luat delictum ;quia alias non ipse punitur, qui deliquit, sed alius 'qui poenam de suo solvit, & qui non deliquit
Hoc fundamento nititur tota ratio poenarum in iure Romano. Nam I.. Vera poena est, ouae debetur
ex delicto , sive publico, sue privato, sive extraordinario . , quia poena ex his delictis debita , vel personam rei afficit, vel ex rei patrimonio debetur. B b 3 a. PO