장음표시 사용
481쪽
amisit , non recipit nisi Princeps nominatim id e primat: at si tertio inde jus semel quaesitum est, nee volente Principe iura pristina recuperat: quod late explicavi in jure meo controverso c. 3. An poena tollitur remisone laesi λ Amrmatur, quoast jus laesi; non vero quoad ius superioris, si vel ejus auctoritas, vel securitas publica violata est rhoe jus enim' magistratui quaesitum remittere is, in quem delictum commissum est, non potest 4. 4. An rina finitur praescriptione R Negatur, quia tempus non est modus tollendar obligationis. An I. Abiam impunitatem dat delinquentibus PNegatur e quia Princeps nulla ratione ius aliis quaestum auferre potest, auferret autem si concedendo is asylum, reparationem juris impediret. Idque maxime verum est in illis' delictis , in ' quae naturali quoque iure talio quaedam stituta est . ut tu homicidia. Sane ς Deus ipse non facinorosis, sed ea pa saltem delinquentibu , seearitatem, ad haec It ca confugiendo promisit. Denique, & 6. finiuntur poenae si rens tantundem passus est; tuae enim pensata iniuria videtur .
Atque bine propter idem crimen in puniri a
482쪽
De obligationibus, quae proprio quodam iure ex variis causarum figuris oriuntur.
g. DLUII V XPLICATIS Obligationibus , quae C. descendunt ex promissone & delicto; sequuntur obligationes , quae proprio quodam jure ex variis causarum figuris descendunt ἄ .
q. DLXIII. TRIBONIANUS hoe obligationum
genus ad duo capita retulit c nimirum, ad quas con trafius ti quasi delicta cum tamen haec capita non omnes species obligationum personalium exhauriant . Etenim ad quasi contrastus tantum referuntur illi casus, ubi quis locupletior factus est cum alterius iactura i : ad quasi delista vero illa tantum negotia pertinent, quibus obligatur ex culpa sua, vel quia male elegit , vel quia is eritiam, quam profitetur, non hahet k g. DLXIV. Certum autem est, infinitos alios dari casus, qui ad neutrum caput referri possunt, &tamen obligationem inferunt . Hine notanter Mod stinus ι ait, praeter obligationes ex consensu, & pe
cato, personam obligari a ex LEGE, b ex JURE HONORARIO, e 'ex NECESSITATE. g. DLXV. Atque ideo quidanr Doctores ad obligationem ex variis causarum figuris non tantum QUA
SI CONTRACTUS, & QUAM DELICTA, sed
praeterea omnia negotia, quibus ex 2Ε Ο, & BONO obligatio oritur, referunt M. De singuli, nunc agemus A ri
483쪽
De Obligatione Perseme ex quasi contractu . s. DLXVI. OMNIS obligatio, quae quasi ex con tractu oritur, nititur illa generali regula, qaod ne mo locvletior fieri debeat cum alimius factura . Na tura enim eiusque auctor, cuique jus pleni ssimum in suas res , & actiones , concessit ; ita ut alius, me invito, nullam utilitatem ex re mihi propria, & ex meis actionibus, percipere pollit. Si igitur alius lucrum aliquod ex mea re, fa o suo licito, tenet, vel ex mea actione commodum percipit , is , iuxta regulam generalem tollitiae , ius suum cuique tribuere , i. e. utilitatem rei , & actionis meae, mihi rellituere tenetur : quia alias locupletior fieret mea iactura. g. DLXVII. Hare taur obligatio non olitur ex consensu , nec expresso, uec tacito unde etiam furiosi, infantes, & ignorantes, ex hujusmodi negotiis obligantur ), sed ex natura actus, & negotii; quia luis ius alienum ex facto aliquo licito tenet, & plusuo habet, Compilatores iuris Romani hane obligationem descendere quasi ex contractu, dixere , non quod tacitum vel fictum domini consensum hic iubesse putaverint, sed quia aeque obligatio inde oritur, ac ex
f. DLXVIII. Atque hac ratione nituntur, Omnes casus , quos JCti Romani in Digestis, & in si, tutionibus ad quasi contractus reserunt. Nimirum , I. που'tiorum gestio , quando quis sine mandato negotium alterius absentis, vel ignorantis, gerendum suscepit ε.
484쪽
n. I. Ex hoe negotio, per se licito, obligatur tum is, qui gerit negotium, tum is, cujus negotium g
IS, qui gerit negotium alienum , tenetur ad rationes reddendas domino , & ad praestandum quicquid ex illa gestione penes se habet p. Ratio naturalis haec est , quia gerens hoe casu plus suo habet , aliquid alieni tenet', adeoque locupletior fieret ex negotio alienos.
Is, cujus negotium geritur, tenetur ad impensas rquia locupletior fit ex patrimonio gerentis i adeoque hactenus ipse aliquid alieni habet. n. a. Equidem Grotius actionem negotiorum g storum ex iure civili originem duxisse putat, qvia nullum eorum haberet fundamentorum , ex quibus natura obligationem inducit r. At Dultra haec dicuntur. Quod, quaeso, fortius est obligationis inducendae sundamentum, quam restitutio utilitatis , qui ex re aliena penes me est ' Quid magis repugnat aequitati naturali , quam locupletari cum alterius iactura' Hie ergo obligatio sequitur ex prima, & g nerali iuris naturalis regula, jus suum cκique tri-
Neque obstat, ipsos ICtos Romanos fateri , obligationem hane ob utilitatem absentium introductam esse , & actionein negotiorum gestorum edicto demum Praetoris originem dedere. Resp. Primi legislatores Romani ex paucisimis negotiis , etsi obligationaturalis subesset, dedere actiones; ubi enim acti nis formula non erat praescripta ibi jus agendi cessabat. Quia vero absentium negotia ideo periclitabantur, praetor qui aequitatem naturalem secutus rigorem juris eivilis eorrigere, ejusque defectus supplers
485쪽
4I4 Diff.Pιο arm. XII Lib.V.Cap. VIIae ct.Lylete solet J ob utilitatem absentium actionem ne
gotiorum gestorum introduxit . Neque allegari potest, quod nemo se ingerere rei alienae, adeoque ex culpa sua nemini actio dari debeat: nam assistere alii, & ejus, qui absens est, res defendere, ejusque utilitatem promovere, ipso iure naturae licitum est η. Caeterum , quamvis culpa gerentis subsiit , nihilominus ipsi aclio dabitur ; quia
naturae ratio dictat, neminem ex culpa talterius locupletiorem fieri debere. n. q. Locum autem habet haec actio etsi utilitaqquae semel fuit, perierit: licet enim nunc alterito acupletior ex re mea non sit , semel tamen locupletior factus fuit ; utilitas autem perit domino . n. q. Si furiosus, vel infans in re aliena aliquid egerint, unde utilitatem perceperunt, pariter hacanione tenentur, & utilitatem, quam perceperunt, restituunt v i quia haec actio non ex consensu oritur, sed ex illa aequitate , quod nemo ex re aliena
ocupletior fieri debeat. A g. I 68. I n. 3. Geruntur negotia aliena etiam furiosorum ,& infantium , sed & ignorantium, ad eum effetium , ut hi teneantur, si facto gerentis locupletio res facti sunt. n. 6. Negotiorum gestorum actio directa datur et , ad praestandum omne id, quod ex illo negotio penes gerentem exstat is . Contraria datur ei, qui utiliter alienum negotium gessit. contra dominium negotii, ut is impensas quia hactenus locupletior factus est restituat, etsi utilitas perierit.
Not. Is, qui cum negotiorum gestore , qua tali,eontraxit, altionem non habet contra gerentem, qui suo nomine non promisit ; nisi de rato caverit I.
486쪽
u. 7. Cessat laec actio, I. si consensu domini rest ius geritur; tunc enim actio ex vero contractu, mandati scilicet ι datur: a. s quis animo donandi negotium alienum gerit.
A. DLXIII. II. Actio funeraria quoque ex quasa contractu oritur posita enim hypothes ICtorum Romanorum, ρινοὸ iam sepeliri de eat, & quidem a similia , negari nequit, ossicium sepeliendi eorpus defuncti familiae incumbere I & familiae negotium geri, si alius euram illam sistipit unde qui propter
funus aliquid impendit , cum defuncto contrahere cre-
Familia igitur locupletior fit eum alterius jaciara; adeoque haeres , qui in familiam succedit, quasi ex
tontractu tenetur,. DLXIX. III. Actio tutelae quoque negotiorum aliquam gestionem insert ε. Tutor enim sine mandato pupilli, qui consentire nequit ejus negotia qrit; si proi de pupillo aliquid ex illa gestione abest, tutor obligatur ad reliqua praestanda: uti uicis sim pupillus tutori tenetur ad impensas, &c. Neuter enim eum alterius jactura locupletior fieri debet . Vid. βρν. I9 f. DLXX. IV. Cyndictiones sunt ex quasi contra ctu : omnes enim nituntur ea ratione , quod is, a quo aliquid condicitur, locupletior factus est, vel ra meo ferrore, vel ex turpi , ct in iusta causa , vel sine causa , ex contrectatione rei meae , vel contra novam legem, quae ius mihi aliquod concessit. f. DLXXI. De condictione indebiti diserte traditur eam esse quasi ex cantractu φ. Quando enim ex errore res alii indebite tradita , vel aliquid indebite promissum est , condiei id potest, quia alter errore meo locupletior fieret. , At.
487쪽
At, ais, priori casu, si rem meam ex errore tibi tradidi, non opus esse conditione; quia dominium salvum mihi esse videtur errans enim non consentit : adeoque potius rei vindicationi locus erit . Resp. In hoc negotio duo sunt: I. translatio Am, vii , quae fit voluntate domini: . a. causa, ex qua dominium transfertur . Actus translationis domιέ. perfectus este dominus sua voluntate rei dominium in alterum transtulit ex causa dominii transutiva, etsi erronea, adeoque nullum ius in re retinuit,
Causa erronea non impedit isanslationem domatrvoluntate domini factam . At quia is, in quem ex errore meo dominiam translatum eis , locupletior fieret mea iactura , naturalis ractio dictat, ut is
mihi obligetur ad restituendum id , quod plus filo
n. r. Sed & conditio ob turpem, di inivssam eati fam , ad obligationes ex quasi contractu pertinet nam factum, quo res alm traditur, vel alteri aliquio
promittitur, licitum est, quia de sua re , ti de sto jure quisque disponere potest. Neque obstat, causam, ob quam datur , vel pr mittitur , turpem esse r nam dictum iam est , aliud esse translationem dominii , & prorithssionem ς aliud
causam, ex qua traditor, vel promittitar. Prius ibe itum eis, nec causa impedit, quo minus negotium traditione, & consensu perfectum subsistat: ea a autem vitiosa est, quia lege improbatur. Cessante igitur causa, rem, vel ius illud condicere possum, quia alter sine causa loeupIetior fieret mea iactura.' Dubium inter Doctores ortum est , an haec Co dictio sit ex quasi contra ctu, an ex delicto , -ι qu sit. Posterius olim in Jure meo controverso statui; sed re rite perpensa eam, cum Lauterbachio 4 , ex
488쪽
De Oblseatline Personae. ' d. I
quas contractu oriri, existimo . Dixi enim, domin
ius in alterum transferri mea voluntate.atque id factum licitum esse . Causae autem turpitudo non impedit , quo minus negotium subsistat. Haec condictio naturali jure tantum obtinet, quando causa intuitu accipieatis turpis est : secus igitur si turpis est intuitu olius dantis; hoc enim casu condictio cessat, quia accipiens locupletior fit voluntate domini, & ex causa, quae intuitu ipsius vitiosa non et t. Hinc is, qui meretrici mercedem dedit, eam non condicit; quia turpiter illa facit quod sit meretrix, non quod mercedem accipiat ut meretrix epadeoque hic causa intuitu solius dantis vitiosa est. Quid si intuitu utriusque turpis est causa' Resp. jure naturali datur condistio, quia cessante causa reς 'el jus sine causa est penes accipientem: et si uterque adeo, quod in leges peccaverit, puniri a magistratu pom t. Hinc jure Romano quoque condictio hoc casu cestat I. Alii tamen statuunt, rem, vel jus in periam fisco tribuendum esse g. n. 2. Condictio causa data, causa non secuta itidem ex quas contractu descendit . Si quis enim e V. g. in spem suturi matrimonii, dotem solvit , certum est, dominium in maritum transferri, quia iusti hic est dominii transferendi causa. Si vero matrimonium non sequitur, adeoque causa deficit, ipsum quidem dominium non resolvitur, at actio personalis, i. e. condictio datur, per quam dos data repetitur: quia is, qui dotem accepit, non secuto matrimonio sine causa eam penes se habet, adeoque locupletior fieret cum alterius iacturas . 3..Eadem quoque ratio obtinet, quoties sine causa res mea , vel Ius meum penes alium est ; si Samde Cocceii Iutr.ad Grol. Dd proinc e 4. g. condire ob tur p. f
489쪽
non reέli tuto pignore, condici pignus potest ι. n. q. Condictio tricaria non est separata condicti nis specie, sed qualitas praecedentium condictIonum equando, nimirum, non condicimus pecuniam numeratam, sed res alias, quae ςstimationem patiuntur;
unde ea nihil aliud est, quam condictio incerti, adeoque idem jus ibi obtinet k. n. 3. Gondictis furtiυa itidem ex iure naturali oritur. Et si enim is, cui res ablata est, jure dominii rem vindicate possit, consititius tamen est abstraherea dominio, utpote quod probare deberet J actione personali agere contra eum , qui rem mihi abstulit, adeoque locupletior factus est ex re mea a Naturali enim ratione ex eodem negotio plures actiones dari possunt i . Atque haec ratio est , ent condictio ha enon infamet , quia non fit serti mentio. n. 6. Condictio ex lege supponit, nova lege obligationem introductam, eaque jus aliis quaestum esse:& hactenus est ex lege ei vili. At is, cui lege civili ius quaesitum est, naturali quoque ratione id, quod ei debetur, condicere a me potest, quia locupletior fierem alterius jactura. q. DLXXII. V. Aditio haereditatis. Liberi enim comtinuando familiam patris, i. e. adeundo ejus haereditatem obligantur ad praestandum id, quod defunctus debuit; quia in omnia ejus jura succedunt. Postquam successiones etiam in linea collaterali lege suere introductae, & extranei quoque , introcjicto testamentorum usu , haeredes scribi potuerunt , cognati, & extranei, adita haereditate, tenentur factum defuncti praestare, adeoque obligantur ex quasi eo
490쪽
3. DLXXIII. VI. Familiae eret undae iudicium .
Cohaeres enim, administranda rem haereditariam, Gimul gerit negotium sui cohaeredis; unde huic competit actio directa eontra administratorem, ut rationes, reddat, & reliqua praestet: adminis arari autem actio datur contraria, ad repetendum impensas, &c.
g. DLXXIV. VII. Communi dividundo judicium .
Condominus enim, administrando rem eommunem, perit alterius negotium . Unde hute actio directa eompetit contra gestorem , qui ex re communi locupletior factus est: alteri actio contraria , si impensas, intem eommunem feeit, quia eondominus loeupletior factus est cum iactura alterius o. f. DLXXV. VIII. Actio finium. regundorum, quatenus personalis est nam quatenus dominium vindicatur, est realis ), i. e. quatenus fructus, impensae , &c. petuntur, est ex quas contractu; nisi dolo fines confusi , & fructus inde pereepti sint, tunc enim ex delicto oritur p. f. DLXXVI. IX. Denique in genere line perti-tinent omnes illae causarum figurae, ubi quis locupletior fit eum alterius jactura. Qui casus eum infiniti sint, in numerato haberi non possunt. g. DLXXVII. Atque ex hoe fundamento ad quasi
eontractus referri debent I. omnes actiones conιrariae. a. Eadem ratione nititur obligatio, quae ex eo oritur, quod aliquid in rem nostram versum est. Nam, in cuius rem aliquid versum est, loeupletior fieret alterius iactura .
3. Actio , ouae de eiactione datur, est quas ex contractu ρ: u scilicet ea promissa non est nam si promissa est, actio datur ex pacto, & quidem jure Romano ex stipulatu, vel, si contractu bonae fi-