장음표시 사용
491쪽
lo Dis. Prox m. XII. Lib. V. Cap. VII. Se S.I. dei promissa sit, actio ex ipso contractu ). Venditor
enim, qui rem alienam mihi tradit, eae victa, causa est ut res mihi auferatur: pretium igitur, quod ei solvi, sine causa penes eum est, & locupletior fieret ex re mea . . ' . '
. Huc quoque pertinet ratio legis Rhodiae de jactu ; per iactum enim, qui fit levandae navis causa,
servantur res reliquae: adeoque domini earum rerum locupletiores fiunt cum reliquorum iactura, quoddam num proinde re farcire pro rata tenentur.3. Hoc principio quoque nituntur illae deductiones, quae obtinent contrὸ dominum rem suam vindicantem : si enim impense necessariae in rem factae sunt, possessor eas deducit . . 9. Ex eadem ratione sequitur, quod is, qui ex promisso rem petit, praeterea quoque petere possit usari ras ex mora ', non vi consensus, sed ex illa aequit
te , quod debitor, utendo re promissa, locupletior fiat eum alterius jactura, f. 37y. . Si quis specificatione, jure aedificii, &c. novam speciem acquirit, facto hoc suo species alii perit ;adeoque faciens cum jactura alterius locupletior fit runde obligatio personat oritur ad jus suum cuique tribuendum. f. 264. 276. 8. Si quis fructus percepit ex re aliena, hi non vindicari possunt a domino, quia nee pars rei sunt, nec 'domino rei unquam fructus proprii fuere. At quia possessor nullum ius pereipiendi fructus ex re illa habet, is tenetur ex regula naturali quae pro-hih et ne quis cum alterius damno locupletetur lucrum illud relii tuere ei, cui deest. . . 267. .
9. Atque huc quoque pertinent omnes casus quos recenset Grotius ν, qui eos male ex jure aliquo m rededucit, quod ex re non extante domino competere ,
492쪽
Non vero Io. ad quasi contractus reserri potest usio judicati, nam ea ex vero consensu , sed tacito, oritur. Quia partes adeundo iudicem, in eum compromittere videntur. Hinc iudicio contrahi dicitur. Neque II. actioues interrogatoriae ex quasi contractu descendunt. Et si enim is, qui in judicio de jure suo interrogatus est, sic teneatur, quas ex contractu obligatusu ; non tamen inde sequitur, eam obligationem descendere quas ex contraflu : sed sensus illorum verborum est, quod cum ab altero respondeatur ea intentione , ut de veritate iudex certior fieret , partes Vere contrahant, adeoque ex suo consen- su obligentur. Volvit enim praetor adseringere eum, qui convenitur ex fua n judicio responsione, ut vel confitendo, υel mentiendo se oneret x: ea igitur intentione alter coram iudice interrogat, alter respondet. Neque hic agitur de casu , ubi quis ex facto licito locupletior fit cum alterius iactura . Neque I 2. adlio de receptis. Haec enim itidem oritur ex vero consensu , sed tacito. Sane, is, qui publice recipere solet res, eo ipso promittit securitatems; adeoque professio haec publice facta inseri pactum tacitum cum eo qui res suas illius custodiae tradit . Iure civili nulla actio exinde dabatur; formula enim in talem actionem non erat concepta: at Praetor ex aequitate actiones dedit de receptis atque eadem ratio est in omnibus actionibus e quae dantur contra eos, qui publice profitentur peritiam. Non ergo haec actio est ex quasi contractu et . Sane, recipiens hic non fit locupletior cum alterius iactura.
493쪽
' De Obligatione Personae, quae quas ex delicto
f. DLXXVIII. DIXIMUS, Iure naturae eandem rationem obligationis esse in quasi delictis, quae in delictis veris vid. f. uer 8. Ex utrisque enim ideo obligatur is, qui delinquit , quia ius alterius laesit .
Adeoque ex culpa quoque Oritur obligatio . Sane, Deus nobiς intellectum, & voluntatem dedit, ut praecepta ejus cognoscere, & actiones nostras juxta eorum normam moderari possimus. Quoties igitur homo facultates illas rationis eire a jura aliena
non rite adhibet, vel negligit, adeoque aliquid eon. tra ius alterius admittit, quod vi illarum facultatum praevideri potuit, CULPA est. Hinc culpa a Iuris Consultis Romanis definitur, eum quis proυidere debuit , m potuit, ius alterius inde udi posse a. Si proinde ius meum alterius eulpa teditur, adeoque facto eius illicito aliquid mihi abest, is ea usa est damni, & injuriae, quam naturali jure reparare, id est
jus suum cuique tribuere tenetur. n. I. Hinc iam eonstat, iure naturae homines te
neri ad talpam levissimam, i. e. adhibere debere ei ea jura aliorum talem diligentiam, quam diligentis is mi patresfamilias adhibere solent h. n. 2. Atque haec regula naturae in plurimis nego tiis, jure Romano quoque, admittitur. Nimirum, 1. quoties quis ultro suscipit negotium alienum eo ut in mandato, negotiorum gestione, sequestro d , item
494쪽
De Ob statione Personae. - 423
s quis artem, peritiam , aut securitatem publice pro stetur: a. si solius accipientis est utilitas, is pariter omnem , etiam exactissimam diligentiam , praestare tenetur, ut in commodato e. 3- Damnum, quod in re alterius datur, etiam levissima quipa, reparari debet f. n. q. Iure Romano rigor ille naturalis temperatus, & imbecillitati humanae accommodatus est. Hinc iure eo regulariter CULPA saltem LEUIS praesta. tur, i. e. legislatores tantum exigunt in rebus ali nis diligentiam mediam, qualem bonus paterfamilias praestare solet g . Quod adeo verum est, ut simpliciter posita, regulariter intςlligatur imis h. n. q. Ab hac regula ICti Romani exeipiunt r. omnes illos easius, quos modo recensuimus,& in quibus favor imbecillitatis humanae merito cessati. 2. Quando de poena agitur ἡ: haec enim non nisi exura culpa debetur: unde id, quod per rusticitatem ι, simplicitatem m, vel imperitiam n , admittitur, excusare solent leges, memores imbecillitatis humanaeo. Latam autem cuip4m leges punire solent, quia
etsi in ea non sit propositum laedendi , est tamen propositum aliquid faciendi, vel non faciendi, unde laesio quidem non necessario oritur, sed oriri potest; quod exemplis p probat Parensq. Atque hinc lata ulpa pra dolo habetur: eaque regula a ICtis Roma-
495쪽
nis statuitur ν. g. Excipiunt leges Romanae ea sus
Not. Io his negotiis jure Romano exceptis vox culpae, simpliciter posita, levem non denotat, sed eam,
quae ex natura negotii definita est l.
f. DLXXIX. Ad obligationes quasi ex delictodestendentes JCti Romani Primo reserunt , δε iudex preignorantiam male judicat. Hic enim male judicando neque corpore, neque corpus laedit: at quia culpa ejus damnum eo ipso datur, quod male iudicaverit, ad ejus reparationem naturali quoque ratione obligatur' u.
Eadem quoque ratio est s magistratus tutores inbdoneos constituit υ, vel mensor falsum modum dixerit; quia profitetur peritiam x. f. DLXXX. Secundo, si ex eoenaeulo meo aliquid ab aliis, v. g. servis, vel hospitibus meis nam si ipse effundo, ' verum delictum est , quia corpore meo in corpus damnum datur γ effunditur, vel dejieitur in locum, quo vulgo iter fit, indeque damnum datur, hoe easu conveniri non possum actione ex lege Aquilia , quia nec corpore damnum dedi, nec in corpus. At quia aliqualis mea eulpa est, quod homines illos elegi, ex hac mala electione itidem naturali ratione teneor ad reparationem damni 3. Atque in eum finem I Cti Romani dant actionem in factum , quasi ex delicto, id est ob eulpam et . f. DLXXXI. Idem tertio obtinet, si iidem in eoenaculo meo aliquid ponunt, vel suspendunt; u de
ff. si mens fals mod. D L. i, S. 4. s. his, qui effud et s. f. s. o. Α, L. d. s. r. his, qui effud.
496쪽
de damnvm datur. ICti Romani hic non tantum actionem in factum dant ex quasi delicto, contra in habitatorem coenaculi a , sed & poenam quoque Io. , aureorum in eum statuum.
3. DLXXXII. Quarto, quasi delictum quoque est si familia Publieani damnvm dedit illicita exactione Itunc enim Publicanus ob malam electionem tene. tur h.
g. DLXXXIII. Quinto, si animal meum pastu alii
damnum dedit, idque servorum meorum culpa factum est, teneor actione de pastu e , adeoque quasi ex δε- ιicto; quia diligentiores eligere debuinem servos. g. DLXXXIV. Sexto, actio in factum quoque quasi ex delicto est , quae datur contra caupones, nautas , & sabularios, ob surtum ab eis factum, qui ibi habitandi, vel operarum gratia degunt: idque prinpter malam eleritonem d. Atque hinc omnium e rum factum praestant, quos recepisse censentur e . Obligatio igitur haec non demum ex iure civili est, uti Grotius putat f, sed ex ipso jure naturae, & quasi ex delicto; culpa enim male eligentis damnum hie
g. DLXXXV. Septimo, si quis canem, Verrem, uel aliud animal noxium in tali loco habeat, quo vulgo iter fit, damnum datum ob culpam naturali ratione resarciri debet h. Haee obligatio non est ex vero delicto, quia neque corpore, neque in corpus damnum datur ; sed ex quasi delicto, quia culpa concurrit: unde etiam damnum iure Romano non
lege Aquilia, sed ex 2Edilitio edicto vindicaturi. g. DLXXXVI.
497쪽
426 Dig. Proclem .XII. Lib. V.Cap. VII. Sect. II. g. DLXXXVI. Equidem quidam Dd. amoves no viles, & speciatim actiones , s quadrupes pauperiam fecisse dicatur, vel f semus meus suo maleficio
domuum dedit , ex jure naturali deducunt: at obligationes hae oriuntur ex mero iure civili . Quod solide demoni travit L. B. de SEΚENDOR F in dissertatione eruditissima , cui titulus eil : Dominum exfacto animalis praeter culpam non obligari. Nam I. in. tuitu ejus, qui damnum patitur, merus cases est,
adeoque ei soli nocet - Sane, domino animalis nihil imputari potest, quia res licita est quadrupedes habere. Hinc pauperies definitur, damnum sine iniuria datuml; & JCti Romani notanter culpae mentionem hie non adjici , aiunt, uti in damno injuria dato m Accedit, a. quod nec iure Romano quadrupedis dominus teneatur ad damni restitutionem uti teneretur si jure naturali ex facto quadrupedis obligaretur , sed saltem ad noxae deditionem. Adeoque 3. sola noxa est in obligatione; dominus autem non o ligatur nisi quatenus noxam polsidet. Cujus rei ratio hare esse videtur, quod magis faveant leges ei, qui damnum patitur, quam ei, qui animal tale tenet; huic enim aliqhia imputari posse videtur alteri nihil. Eadem autem ratio est si servus meus suo maleficio damnum dedit; nam servum habere res licita est,
adeoque nihil est quod imputari possit domino n. Quod ergo servus talis dedi debeat, id est ex di Ipositione
498쪽
De Obiigatione Persenae, quae proprio quodam iure ex variis causarum figuris descendis ; Lege nimirum, O Jura honoraris.
F. CLXXXVII. RECENSUIMUS obligationes,
quae proprio quodam jure ex variis causarum figuris oriuntur, & quidem praecipue ex quo contractu, &quasi delicto. Diximus autem, extra has obligationes , infinitas alias jure Romano existere , quae ex ι
ρε & jure honorario oriuntur . .
DLXXXVIII. Nam Primo apud Romanos j
rima fuere negotia, ubi obligatio quidem naturalis subfuit, at non civilis, adeoque unde actio non d batur, quo pertinent pacta nuda. Quando igitur imoes ex tali pacto, propter singularem aequitatem , artionem dant , exempla vide supra f. 429. δερ.
haec obligatio civilis nec ex contractu, nec ex quasi contractu oritur, sed ex variis eausarum figuris . Secundo, multa suere negotia, in quibus certa mctionis forHula non exstabat, adeoque ubI Omnis cessabat obligatio f ita enim ex dolo incidente ante Aquilium Praetorem actio doli non dabatnr . Quam do igitur leges, vel Praetores, actionem inde dant, obligatio haec oriri dicitur ex variis causarum figuris. Tertio, huc quoque pertinent actiones omnes, qua saltem sunt adjectitiae qualitates aliarum actionum. Equidem iure naturali cert*m est, neminem ex con tractu tertii obligari . Pater igitur non tenetur ex contractu filii, etsi de peeulio, vel eius Iussa contra-
Nerit e Praeponens, & magister natas , naturali rati ne non possunt conveniri ex contractu inititoris, vel exercitoris ; nam nec eum patre, nec cum praeponen re, nec cum magisero navis contractum ei t : deficit
ergo duorum in idem placitum , & consensus . At negari nequit, patrem, concedesido peculium,
499쪽
vel iubendo ; praeponentem, & magistrum navis, cominmittendo alii administrationem, consentire, ut filii, institores, & exercitores intra fines pecu iri, prepositionis, &c. contrahere possint. Atque ideo merito JCti Romani constituerunt , ut ex hoc contractu, intra eosdem fines, ipse pater, o praeρonentes, teneantur ; quia alias facto suo, utut licito, locupletiores fierent cum alterius jactura, vel saltem causa essent damni, quod contrahentibus ex facto filii, vel
institorum , &c. contingit. Hae igitur obligationes oriuntur ex edicto Praetoris, & descendunt ex variis causarum figuris. ιarto, cum quotidie nova occurrant negotia, Legislatores Romani, pro Daria utilitate novas leges statuerunt, indeque actiones dederunt, quae vel proprium nomen habebant, ut actiones noxales , de pollicitatione, quod quisque iuris in se statuit, cautiones , inprimis de damno infecto , actiones circa res religiosas, c. vel proptium nomen non habebant, uti condictiones ex lege o, ct aetiones in factum ps quo nomine plerumque veniebant actiones praetoriar J. Ut-traeque actiones pertinent ad varias causarum figuras.f. DLXXXIX. Atque ad hanc quoque classem pertinent INIERDICIA: nam ex praecedentibus repetendum est, Modellinum docuisse, nos etiam ofligari ex his, quae edisto perpetuo, vel a magiseratu feri praeripiuntur, vel feri prohibentur. At interdicta nihil aliud sunt, quam actiones extraordinariae, quibus Praetor vel jubendo, vel vetando interdicebat ν, sed tantum de possessone. Iure enim Romano ex nudo possessionis fasto nulla oriebat aer actios adeoque detentori rei alienae, amisita possessione , nullum remedium silve adipiscendi, si-
u'. st tot. tit. st. de condict. ex lege. O J V
500쪽
sive reeuperandi, si ve 'retinendi possessionem , dab tur: Praetor demum actiones extraordinarias, id, est interdicta , ex nudo facto detentionis dedit. sf. DXC. Merito autem quaeritur , an hae interdicta fundamentum in iure naturae habeant
quidem Grotius judicia po fessoria esse iuris civilis,&iare gentium possidendi ius dominum sequi, ait t.
At cum haec interdicta tantum . dentnr inter eos , quorum neuter dominus est, vel quorum neuter dominium allegat L contra dominum enim , de cujus titulo constat, interdicta non dari, infra demonstrahimus J, facile constat, possidendi ius non necessariosequi dominum , qualis hie non est , vel non a
Negari igitur nequit, ex nuda facultate rei corpore insistendi, adeoque ex sola detentione rei alienae, etiam naturali ratione, jus aliquod possessori quaeri, quod remelis juris, id est interdictis, defendi potest. Quod nunc probandum est . f. DXCI. Possessio est saeuitas naturalis insstendiret , animo sibi habendi u g. DXCII. Nititur igitur essentia, ex natura possessionis r. facultate naturali rei insistendie unde ICti possessionem appellari, aiunt, a sedibus, quasi pinuis quia rei insidemus. Is ergo demum rem possidet , qui, eam ita tenet, ut in eius potestate sit insistem di .' quod etiam fit per fictas traditiones υ. Non edigo is possidet, qui rem tantum videt x, etsi animum
g. DXCIII. Haee detentio igitur, quae insistit in sola facultate naturali rei insistendi, effectum iuris