Comoediae;

121쪽

MEN. Inimvero Chremes nimis graviter criiciat adulescentulum, Nimisque inhumane: exe ergo, ut pacem c0nciliem. Optume Ipsos video. CH. Ehem, Menedeme, eii non accersi iubes

Filiam et, quod uti dixi, firmas sOS. Mi vir, te ob

Ν sacias L. Pater, bsecro ut mi ignόscas MEN. Da veniam, Chreme: Sine te exorem cII. Ego mea bona ut dem Bacchidi doni sciens 3 Non laciam. MEN. At id n0 ni; sinemus CL. Si me vivom vis, pater, Ignosce sos. Age . Chremes mi. MEN. Agin quaeso, ne tam obfirmate, Chreme.cu. Quid istic video ni ii dicere, mi coeperam 40c pertendere. MEN. Facis, ut te decet CH. Ea lege hoc adeo faciam,

si id sacit, O

u Id ego hunc aequum censeo. AEL. Pater, Vinnia suciam inpera. H. X0rem ut ducas. AEL. Pater H. Nihil laudio. MEN. Ad me recipi0,

122쪽

An dubitas, Clitipho 3

dum incipias, Nivia Sunt, Di inique ignores: albi cognoris, ducitia. CL. Facitim, pater. 15SOs Gnate mi, ego p0 tibi dabo illam Inidam, quam tu tacite ames, Filiam Phani cratae ustri CL. Ri sum ne illam virginent, Caesiam, sparso re adunco mi80 Non possi in pater. H. Heia, ut elegans est credas animum ibi esse. AEOS. Alium dabo.CL. mino, quando quidem ducenda est, egomet habeo pri pe modum, O Quam Volo. IOS. Nunc Halido gnate. CL. Archi nidi huius siliam. SOS. Perplacet. CL. Pater, hi c nunc restat. CH. uid Z CL Syro ign0Sea Volo, Quae mea caussa fecit CH. Fiat valete et

plasidite.

V. 23. ualete et plaudite, missa nota .

125쪽

PROLOGUS.

Omnes hae comoediae de Graeco translatae sunt, a Menandro quidem quattuor, duae ab Apollodoro Heautontimorum e nos Menandi est cuius prologus partitionem tenet, in qua docet, quid in quaestione sit, id ipsum ne populus miraretur, dissolvere. 5V. I. NE UI SIT VESTRUM MIRUM CUR PARTES SENI POETA DEDERIT, QUAE SUNT ADLLESCENTIUM Duas partes proponit, unam, quod contra consuetudinem sene prologus processit in publicum solet enim istud sicium adulescentibus dari. Ergo quoniam contra consuetudinem in prologum persona processit Iosenex, idcirco hanc primam populo Vult Solvere quaestionem. V. . DEINDE QUOD EM EI. OQUIR Altera haec pars est. Simile autem mihi videtur huic esse principium 44 inarii ora i s. Namque et illic, quod subito mutata voluntate ad accusandum descenderat, mirum dixit videri, vel iudicibus 15vi circumstantibus ac propterea se primum id velle dissolvere :Ν qui ve8trum, iudice8, aut eorum, qui adsunt, forte miratur. Vides hic verbum NOVERl T, seni per apponi ita eniti et hic dixit si VESTRUM M lRUM. Hanc igitur partitionem sonuit, uti dicat cur partes seni poeta dederit, quae sunt 20 allii lege erat tum quod primo proposuerat, primo solvit. is OB ATOREM I. ΝS OLLlT, PROLOGO Vr- TRLM Dil OT NK Ri ui re uod autem Vixit l R, illuit istes AN R Ol in os 4 HSΤM. ERUNT l. I. Ilii iri attoni P II. Tuit in Caecilium Cap. I. . .

126쪽

MaLIVOLI , MULTAS CONTAMINASSE GRAECAS, DUM FACIT PAUcasI ATINAS ID ESSE FACTUM Hic mox NEGAT Ergo ut propositio collocata est, ita etiam solutionis est ordo servatus. Sed nunc ad interpretationem superiorum revertamur. V. u. Ex INTEGRA GRAECA INTEGRAM COMOEDIAM 4 IIODI Ac TURUS: Quoniam Andria ex duabus comoediis videtur esse confecta, quippe illic et Perinthia et Andria continentur: quod quidem criminis loco adversarius dederat ideo hic:

Ex INTEGRA, inquit, COMOEDIA INTEGRAM COMOEDIAM AC TUIS

IDALM: ne videatur ab altero tacta, aut ipse alteram tetigisse, sed unam comoediam et integram ad Latinum sermonem interpretatione mutasse. Denique ideo adiecit: V. G. DUPLEX QUAE AEM ARGUMENTO FACTA AEST IIMPLICIQUt simplex argumentum sit, duplex comoedia dum et Latina I 5 eadem et Gracca est. Novam Sse ostendit propterea, tu Iu Gracco tantum dicta est, et Latine nunc acta est. Nunc primum in scaenam proeedit, idcirco dicitur nova, et quae esset supra dixit He autontimorumenon, et cuia Graeca sit, ni partem a Timam existimarem scire Vestrum, 20 id dicerem. Duplex hic pronuntiatio est, qui scripserit, et cuia Graeca sit, ni partem maximam existimarem scire, id ut post inferatur. V. I 0 NUN; QUAMOBREM HAS PARTES DIDICERIM PAUCIS DABO Illud, quod supra positum est, sidctur adiectum nunc 25 redit ad partitionem supra moliatam, cur lartes adulescentium

V. ORATOREM MD ESAU OI UIT, NOX PROI OG LM, IJt apud vos agerem caussam potius, non siicio fungerer prologorum. Prologi enim, sicuti iam dictum , aut argumentum

30 narrant aut poetae personam commendant aut audientiam postulant nunc autem ego apud vos acturus sum caussam et defendam, si quod fuerit forte in Terentium ab adversario, loco criminii intentatum . . Ideo enim dixitD VOS TR M Uniocri

TIONEM MANC SCRIPSIT, QUAM MILTLRUS SUM poeta. inquit , an enctorem esse voluit, qui tantum in lacundia excellit, et pracvalet ingenio, quantum et ego, qui eandem comoediam acturus sum, in agendo praevaleo : ita hic actor, hoc est, ego non

40 degenerabo ab eo, qui cogitavit. V. 6. NAM QUOD LMORE MALivOI Hic iam incipit

Caussam dicere, cur Venerit, sicut supra diximus, ut purget quaestiones ipsas et obiecta ab adversariis solvat. M UlUOI I autem

quod dixit, vel num cro plurali. ut malivoli rumores ipsi, 45 1 et singulari, ut sic huius malivoli, hoc est Lusci Lanuvini uisivi Lui1Νet, id est . in diversum dissuluinarunt.

129쪽

Iuus, quando hic praeIocutus 1 est diceret ac integra

Graeci integram , comoediam sum ructurus hodie:

ita et hic. hoc sibi crimet dicit obiectum, quod erentius

muItas Graecas contaminaverit comoedias dum pauca. Latinas facit ii Moc autem irimen aerentius5 non negat faciunt, scd sibi licere demonstrat, et licere scilicet per aliorum exempla quemadmodum ullius dixit: Adductus sum, iudices, de miSericordia, Multorum eaeemplo bonorum. Et hic habet bonoruua exemplum. V. I9. Ac TURUM ALTUMAT: Facturum dicit et profitetur IoV. 22. NAM QUOD MALIM OLUS VETUS DICIT: Aliud crimen est, quod obiectum nunc proponit, quoniam Luscius Lanuvinus dicit, Terentium non peritum artis musicae, ad comoedias scribendas accessisse, praesumente potius ingenio ami

V 25. InuiTRIUM VESTRUΜ, VESTRA EXISTIMATIO VALEBIT: Hoc Iocutionis genus satis mirum est, cum dicit, de hac re vos iudicare poteritis, an id, quod obiicitur nobis, verum sit, ut Terentius non natura sua fretus, neque ingenio, sed amicorum potius, ad scribendas comoedias accesserit. Est namque 20 rumor, quod Terentius cum Scipione Africano familiarissimus fuit, semper istas comoedias cogitarit hoc igitur prologus nititur solvere. Et quoniam non est erubescendum, tali viro fuisse coniunctum, idcirco minus curat hoc crimen dissolvere dicit tantummodo Vestrum iudicium est, et vestra existi-25m a tri O. V. 26. QUARE OS OMNE ORATO VOLO : Hic iam sequitur ossicium prologi , ut benivolentiam petat. Quae benivolentia et in adversarios odium concitat, quod adiecit: V. T. PLLA IM QUUM POSSIT QUAM AEQUUM ORATIO, 30

DATE ARESCENDI COPIAM, DUARUM RERUM ML SPECTANDI FACIUNT

COPIAM Si VITII : Quoniam petitio generaliter fuerat collocata, uti novis poetis faverent auditores, adiecit novis, sed qui sine vitiis comoedias dant, illis Luscius Lanuvinus novas comoedias proscri, sed cum vitio adiecit: E ILLE PRO SE DICTUM 35FXlSTIMET. Et ne Luscius Lanuvinus etiam pro se petitum arbitretur. V. l. L NUPER FE 'IT ERVO CURRΕΝΤ IN VIA DECEAS

Pi PLLUM: Proponit vitium, quod admiserit poeta Luscius L anu Vinus quippe cui omnis comoedia aut errorem teneat ex 40 alunt Oribuq ut iniuriam meretricum aut suppositionem iliorum hiat ii luit talo, quod ad moralitatem videtur esse coniunctui . Huod talo hi ext eum servus currit, cum populus 4 silit, luod domino insano obediat servus ne potius aliena a como illis sint, inperio init in breviter ea, quae Sulit .lor Tulliu in diti inutiones is Q. Caecilium Cap. 2.

130쪽

504 EU GRAPHIL COMMENI .

comoediarum, explicemus. Omnis comoedia aut amoris habet agnitionem aut suppositionem amoris habet, ut ex Andria, quam qui dena in agnitionem esse cognoscimuR: nam cognoscitur Glycerium, quia civis sit. Suppositionem habet, ut apud Plau-5tum, qui est Truculentus militi enim supponitur filius, ut exinde in meretricis nectunt arctius et strictius colligetur. Ergo eum videamus haec esse necessaria in comoediis teneri, vehementer erravit Lanuvinus, qui extra haec comoediam instituit: et Servum currere, populum per viam di xcedere, Io quod insano serviat domino. Unde apertissimum vitium in comoedia reprehendit erentius. V. 36. STATARIAM AGERE, UT LICEAT PER SILENTIUM : Quidam STATARIAM genus esse putant comoediae alii in quibus stantes , unde hanc statariam nominant lilii enim videtur :I5 STATARIAM AGERE, ET LICEA PER SILENTILII, ideo dixisse, Ut perpetuo et stabiliter agatur haec comoedia, neque populi adversis suffragiis foras pellatur. 1 deo adiecit ET LICEAT PER SILENTIUM et subiungit: E SEMPER SERVUS C RHENA IRATUS SENEX, ETC. ASSIDUE AGENDI SINT MIHI CLAMORE EMMO CL M20 LAB0RE ANIMO Haec autem, quae nunc nominantur, propria videntur esse personarum. Nam servi officium est currere,

senis irasci parasitus autem edax est, impudens sycophanta, en avarus est. Ergo sunt haec propria

serni otiis quae necesse habe ex me cessitate personarum com-25 plere. Debetis mihi potius favere, quam adverso suffragio conatus facere. V. i. MEM CAUSSA CAUSSAM HANC IUSTAM I AMMUM INDUCITE, UT ALIPUA TARR LABORIS MINUATUR MIHI: Quantulunt eum, qui comoediam scribit, pertinet: potuit enim secundum 30iuorem ingenio universa complere. Ergo quia haec pronuntiaturus sum, necesse habe silentium. Ideo . inquit, propter me hanc mihi operam exhibete, mi cum silentio attendatis. V. uti IN HAC PURA EST ORATI 0, Quoniam, sicut dixerat laboriosas potius comoedias ad 4es deserri, deves ad alium: me 35 praeiudicium huic comoediae fecisse videretur, quod ipse dicit illa aut exinde iam a superiori populi iudicare posset, adiecit, IN

que possunt et devia perferre et gravia coinplere Ita ait IN 40ETRAMQUE PARTEM : quonialia semper in asperioribus: iunc quoque Iovioribus nosse debetis. V. l. UT ADULESCENT LLI VOBIS PLACERE STLDEANT POTI F, PLAM SIBI: Si mihi nunc honorem per silentium dederitis facile eo adulescentes compelictis, ut vobis latere potius velint, 45 quam sibi : quoniam osticium trologorum indulescenti Sumulit

multa in comoediis ipsi acturi Eunt, ita factum cum milii ex hac