Comoediae;

133쪽

nctione esse cognoverint, facile ipsi laborem hunc capere possint, ut vobis placeant.

V. G. QUAΜuUAM HAEC INTER NOS L Maec scaena continet iniustam accusationem, quod gravis senex de se Xigat poenas, 5 defensionemque continet iustam. Memoradi quippe ita se meritum, ut ipse de se exigat poenas , Quare riualitatis esse intelligimus status et non tam esse accusationem, quam Obiurgatione ni Huius modi et enim in auctoribus qui non apud iudicem controversiam dicunt, vim debemus potius intelligere, quam con Iotroversiam: mon enim iudices praesunt Sed quoniam talis est actio, ut videatur vim controversiae continere, idcirco status hic est et secundum cistum cuncta dicuntur. Ergo in hac scaena status qualitatis est absolutae, mirum clustes fecerit, mel faciat, qtro de se senex , exigat poenas Quam rem docet iuste fieri 15 ex eo quod se meri cum dicit propterea riuia ipse filium suum,nmantem adulescentum more, miserit in militiam duram, saepius accusando, inde sibi iusto imponi has ipsas, quas implet, gravissimas poenas S. QUAMPUAM AEC: Chremes Vicinus, cum On- Spiceret senem eundemque olim divitem, graviter daborare ac 20 tota die in opere consistere vehementer, accedit interrogans, et, udi oportet 1 apud ignotum donga rutitur iratione, simulque sibi et lain quaestionem facit et quasi ipse sibi respondet Quo pacto vim ostendit eius, qui interrogat, cum sit ignotus Aliter enim senem in dolore positum, et calamitatibus pressundi ad loc 25 provocare non posset, nisi secum in se interrogans illud in loqueretur, uti adiiceret, quae ipse respondere potuisset. Ac primo purgat personam quamvis antea a miliaritas nulla fuerit, audeat tanter hodie accedere, et eum alloqui, dicit quod nimius labor, quem ipse de se exigat ille, qui sene et dives est, in se taci-30

turnitatem esse non permiserit, sed potius compulerit ad inter- lndum, etiam xi parva amicitia fuisset atque iotitia, ex hoc quod vicinum agrum non longe ante mercatus St.

V. G. NEC EI SANE AMPLICA Nec in liquid inter nos fuit Tei, ex quo fatilius iungeremur. 35V. VEL VIRTU TLA E Quam lonesto verbo usus:

Iaborem et ala initatem virtutem potius nominavit V. IN PROPINQUA PARTE Vicinitas ingroruita et domo rum quasi quaedam Pars amicitiae est. . si ALDACTER MONEAM FAMILIARITER: HUDACTER, quo ii quaedam di turus est, veluti arcus an AD FAMI LlARlTEn, quod ita accellit, qua P in notitia praeterita. . I. DI lili II imi c. Ipς partitionem fidam per

134쪽

usum refert PAETO MAIOR IS ad opinionem populi de ipso agro. V. 5. NUNQUAM TAM MANE ETC. Hic est labor ille, qui 5 si plurimus, quo cotidie .... labore constitutus, quod aut 1Odere invenitur aut aliquid facere. V. B. ENIPUE NULLUM REMITTIM NULLUM EMIΤΤIS, ad illud tertinet, quod dicit: UNQUAM IAM MANE EGREDIOR, NEQUE 4 ΛΜ VESPERI G0MUM REVERT0R NEQUE TE RESPICIS, ad IO illud, vel quod senex st, vel quod dives. V. 20. A ENIM DICES: Optima, ut diximus, ratione ipse sibi quaestionem facit, et utitur respondentis ratione, ut eum provocare possit ad loquendum, qui frequenter pressus dolore conticescit. Sed dices mihi, inquit, poenitet me quan-I5 tum hic operis fiat cui respondet, tanquam hoc sibi propositum sit. Sed in opere saciendo, quod consumis, si id consumas in exercendis servis ' Plus Iram. V. 23. TANTEMNE EST AB RE : Bene tanquam alienum alloquitur Menedemus, ut illi et otium esse dicat et tantum otium 20 a rebus suis, ut aliena curet et ea, quae ad se nihil attinent. V. 26. VEL ME MONERE HOC , VEL PERCONTARI MONERE si sciam, quod faciat: PERCONTARI, Si nescit. V. T. RECTUMS D EGO UT FΛCIAM: ad superiora pertinet sensus, ut intelligi possit vel ter contari tuta, si ie-25ctum est ideo quaero, ut faciam: si non est rectum, ut o deterrenii V. 23. MIHI EST UREA: Iihi sic expedit. V. 31 AUT C0ΝS0LANDO AL U0 mi ETC. Apponit aussas, cur aliena incommoda queri videatur Hoc enim. quod in-30 terrogo proderit tibi Ita boni amici ordinem custodivit, ratcrederet se aliquo modo prodesse V. T. COEPI NO IIUM LXms: Hic iam se arguit, quod iuste de se exigat poenas: Si quidem, cum animadvertisset lilium amare mulierem non humano modo, neque uti decuit adulescen-35 tuli animum sic tractavit, sed aperte vi et more patriani cotidie accusavit. Subiungit deinde allocutionem qua usus est, cum accusaret filium: EGO TE ME M TANTIS 1 EI DICI VOLO DLM Us DTE Di UM AT FACIES. Dici te filium meum tam illi volo,

quam diu facis, quod te dignum est. Sin autem On feceris, 40 ego inveniam quod in te dignum sit facere.

V. u. Si M REM ET GI ORI M Ut uno tempore militiae laboro proprio et fortunas reperirem et dignitates. v. in SAEPE EADEM AET GRAVITER His inerat inlissam Suam quod frequenter dixerit, et graviter, clandem adulescens

45 victus discesserit in militiam. V. 65. IN A si1M AD EGEM rLIT TLM, Singuli in pronuntiatiunc sunt collocarida. Nam IN ASIAM, quod lixit, intel-

137쪽

IIgere debemus, in longinquum locum. AD REGEM ero, hoc est, quasi ad servitutem. IN MILITIAM, ubi scilicet durus

Iabor et periculum St. V. 66 CLA ME EST PR0FECTUM: Hic curavit, quod faciIeilli poterat opponi cur ergo non cum eum videres proficisci rig. MENfEA RE MEST: Mic dolorem suum . exprimit, temporis longinquitate. V. T. AMBO ACCUSANDI: Nec dum tota exposita est, idcirco aequalem partem accusationis suae posuit Chremes, quod dixit: MBO ACCUSANDI. Quamquam inclinavit, ut adulescentem Iodefendere videatur, cum inquit et si illud incoeptum videtur esse pudentis animi signum, et non minus obsequentis Hoc est enim quod dixit: N0 INSTRENUI. V. 2. SOCCOS DETRAHUNT: Dixi iam comoedias istas esse

palliatas, hoc est, ibi personae sunt Graecae Ideo ergo dixit I 5

V. 9. CONRAS OMNIA Hoc est, collegi universa, quae

venderem.

V. 90 OPERE FACIUNDO FΛCILE SUMPTUM: Servos univer-20sos produxit et vendidit, excepti his, qui Suo per suos sumptus tolerare possent. V. 2. INSCRIPSI ILLICO AEDES Hoc est, aedes meas Ioca Vi.

V. 94 HI ME EXERCE in Non hic ad voluptatem positum 25 EXERCEO, sed ad laborem, quemadmodum Virgilius: te Iliacis Xercite fatis. V. 95. DECREVI TANTISPER EQ Hoc enim iudicavi, me non tantam iniuriam facere meo filio, quem expuli, si et ipse

miser Sim. 30 V. 00. SI CIS RECTE AUT COMMODE Supra accusaverat utrumque, cum diceret ambo accusandi modo utrumque defcndit, quod hunc ingenio leni dicit, et illum obsequentem,

si linus aliquid recte et commode tractarct Alterum nam hoc factum esse dicit, quod neuter se noverit. 35V. 02. UBI NON VERE VIVITER Ubi non integro vita ostenditur, ubi non nudatur, ut quis qualis sit, agnosci qucat. V. 03 QUANTI EX DERES, Quantum diligeres. V. I05 QUOD AEI ESSET AEACTUM Moc NUMQUAM , Ni 4ute in tu mores tuos, aut ille tibi, qualis esset, ostenderet, facile 4

138쪽

V. I 07. MENEDEM nil personam es hoc ex illis, quae supra promisit. inveniet, quid adserat, scilicet consolationem. Ni quid om dicit L FILIUM ADFUTURUM HIC CONFIDO PROPEDIEM ' COΝ-FIDO, hoc est, fiduciam gero. V. IIu DIONYsIV mic ΓΝ Optume Tactum, ut post narratam calamitatem cui quidem praeter consolationem subvenire non poterit, clam ei in eo, quod ipso auxilio esse potuisset, vult eum ad coenam vocare quia dicit II 0 DIE DwNYMA SUNT, quae sunt Sacra Liberi patris apud Athenas. Io V. I9 IIIIL OPUS FUI MONITORE : Iam in domo inventus est ille atque mire cupiebat illum vocare ad coenam. Ἀ- nitore ergo opus, inquit, non fuit, nuntia illuiu in domo

ACTUS PRIMI SCAENA SECUNDA.

I V. NIHIL ADΠEc: Haec scaena habet Cliniae adulescentis suspicionem, quod amica Sua se absente corrupta est. Sumit igitur per coniecturam argumenta, quae suo loco plenius apertiusque narrabimus. Ac primum quasi quoddam argumentum, Servum, qui mi Ssus Sit, non redire, cui iam multii in tem-20poris videatur assumptum. Unde esicitur consolatio a Clitiphone amico, cum dicit NIHIL QUOD VEREARIS ESSE S0LICITUS, II AUDQUAQUAM CESSANT hoc est, non diutissime tardant. Verum cum intus positum Cliniam allocutus esset, Clitipho egreditur, patrem prospicit, ei commendat Octicium suum, ne videatur 25 nescio quem adulescentulum recepisse, ut merito hoc est ecisso declaret. Sumit igitur exordium, quod commendat adulescentem sibi olim iam suisse cognitum, ac se coactum amicitia eum recepisses ideo adiecit L NAM MIHI CUM EO MAGNA EX ITERITIA

FAMILIARIT R.

30 Ii VOLUPTATEM AG ΝΑΜ, Se ita enim Chremes vehementer patrem esse Solli itum. Quod audit ergo reversum adulescentem, dicit sibi attriti in assim a m voluptatem. Denique huius voluptatis caussam in ranimes habens subiunxit GAM VELLEM NEXEDEM LM INUITAT AMPLI R. ET MANU LAETITI NEC 35 Iu NANTI PRIUS OBI EllEM DOMI: ti ion suspicanti, amplius etiam quam speret, hanc laetitiam domi obiiceret. V. 3. CAVE A XI ave facias, nec enim ni te Sse est. Nescit namque a patre lilium desiderari, ideo prohibet patrem smina aliquid facere, quo Vindicetur adulescens reversu S. 4 l3 AT0UE ADITIO , Huc est. discessio. V. B. Mi SER M OUEM iv mi quoniam ille dixit, miserum cssc a diu e s c em De in . vel quod ipso se adulescens miserum putet, ne ni Ps Se his iniserum vi quidem Omnia habet,