장음표시 사용
321쪽
is IO. MANARDI EPIST. MEDICIN.
scripto, non erat praetermissurus.Adde, quod si, ut communis nune tenet opinio, ex Avicenna orta, quilibet humor per exustionem in atram bilam uertitur,quinq; numero erunt atrae bilis species: quare
non poterunt omncs humores tam naturales quam praeternaturales,sanguine excepto, denario numero contineri: quod tamen uoluisse uidetur Galenus in fine secundi libri de uirtutibus naturalibus, Praxagoram laudans, ad eum numerum humores omnes redir- . centem. Quinq; enim ad minus sunt biles, S tres pituitae. Adde etia,
quod neq; Ioannitius,neq; Serapion,neq; Haliabas intra atras biles
alicuius meminerunt, quae ex pituita generetur.Nullam praeterea es Iose ultra ea quae attulimus, ex hoc probari potest,quod fieri nequit,ut ex albo in nigria mutatio fiat,nisi per medios colores,imo & per mechmici. dias substantias. Norunt hoc Chymici, per multitudinem colorii ad
Corvi e put as desideratum illud quod caput Corui uocant,peruenientes,quum in Ddailamis men in rem simpliciter albam non operentur,sed cui sit croceum aliquod admixtum. Varios ergo nasci colores in pituita, em neccile, priusquam in atrum colorem per exustionem permutetur, imo& uarias substantias, quarum aliquae ad pituitae naturam, aliquae ad nigra Bisis transimus bilem proximius accedant iuxta minorem maioremue adustionem: --ου. sicuti & in ipsa flava & pallida bile contingit,quq primo in uitellina, zosecundo in porraceam, tertio in aeruginouam transit, priusquamin 'exactam atram bilem transmutetur. Sed in pituita tanto plures fieri medias substantias, mediosi colores quam in bile oporteret, quanto maior est distantia albi quam flaui colotis,a nigro .Hanc aute piatuitarum aut nigrarum bilium uarietate, nec ad lenium percipimus, neq; apud medicos legimus de humoribus scribentes. d uero praeclari hi consultores Avicennam sequuti imaginantur, pituitambrio congelari per congelationem in cerebro ad atram bilem conuerti, mihi in ca- upot L ptum mentis haudquaquam uenit. Ad tantam enim trigiditatem uia uentis hominis cerebrum uenire non potest, ut congelandi uim ha 3o Cerebrum aeri beat. Siquidem ut Gal. docet 8. lib. de usu partium, lidius ae re est, reae sino μυ- etiam aestiuo. Alioqui nem statim necesse est pituitam congelatam
Hus. ita exiccari,ut in melancholiam comi erratur. Videmus enim aquam
Pituitam rase in gelu conuertam, uirtutem adhuc humectandi retinere, At si maioptatam in me rem in humano corpore fieri congelationem imaginentur,certe nolanes Obam maiore faciet siccitate ea suae in gipsea uocata pituita reperitur, quς uerti. tamen & nomen & colore pituitae non amittit. Quaecunq; igitur liuruintadia . miditatis remissio in pituita iiitelligatur, sicuti media inter aquosam & si pleam erit, ita necessat i O intra pituitae limites cotinebitur. sed a sine videmus in omnibus pituitae speciebus ad extrema iisq; ν , duritie,qualis in scirrho sentitur, peruenientibus, manifestam albedinem ac luciditatem tetro melancholiae colori,& ut sequens est,his tuae eam consequuntur accidentibus aduersante ' Rod adueneri, alenus in cometario de tumoribus praeter natura, icirrhu acres,
di tenaci pituita factu ab eo separauit qui a succo fit melacholico. igitur pituita ad summa siccitate euecti,inter pituitas no inter atras baca numeratur,quo pacto rea quae minoro me et siccitate,debo a .
322쪽
LIBER NON VS. tra bilis existimari 3 His itaq; & rationibus motus,& Galeni clyteo
munitus,non uerebor ab Avicennae& comuni recentioru sentetia Ab Auiremis
abscedere, nullamq; atram bilem ex albissimo inter humores phleg- MDiscimmate, neque per exustionem, neq; per cogelationem factam agnoscere: sed morbu qui melancholia uocatur, ira in hoc uiro, sicuti in caeteris ab eiusdem nominis humore fieri affirmare. Qu9d tame noita obstinate defendo si mihi contrarium ostendatur, uin lim manus daturus. Nullam autem in his quae ab excellentissimis tribus me
dicis consultoribus scripta mihi ostensa sunt,rationem uideo, quae
me ad illaru sentetiam cogat accedere. Nam argum etiam, quod unum alterius sententia mihi obstare uidetur,a iuvamento ex uacuatione patuitae sequuto acceptu, Avicenna ipse soluit,dicens . Non ergo te Curat iuvamentu quorundam propter phlegma quod i pii euacuant uomendo uel egerendo: na'illudno est propter euaffuati' nem phlegmatis iurante ipsiss: imo quonia multitudo uopressio humorii adinvicem remouetur ab eis.Veru iuvamentia essentialiter est evacuatio cholerae nigrς. Interim aute, donec aliud mihi ottendatur. quae hactenus consecimus colligentes, ex eis breuiter curatio
Reueredus hie uir aegritudine propria cerebri laborat,meIancholia uocata, quae est mala cerebri temperatura,stigida 3c sicca ab humore atrae bilis partim facta, partim hens, partim futura fieri. qui qiiidem humor uel nequaquam exustus est, uel modice. symptomata morbum eo mitantia sunt,timor,tristitia,pusillanimitas,cum corruptis quibusdam imaginationibus. Facta igitur aegritudo calidis & humidis indiget: frustra aute haee adhiberentur, faciente cauta in cerebro permanente. Est igitur haee antea per euacuatione amouenda.Veru quia & haec frustra toller tur si praesto esset in corpore alia sit nilis materia apta ad cerebrum 3o ferri, ideo & hanc euacuare oportet & ne de caetero rursus abundet o
praecauere,cerebruina: ipium demini roborare , ut ii qua Iorte r Reneretur,eam a sepellat.
Erit igitur una&prima intentio,ad quam ultimo resoluedo deue Intentones μnimus,lium oris melancholici in corpore abundantis euacuatio. In mima meiano omnibus enim in quibus causa faciens adluac adest, ab ipsa curatio μουα per pro inchoada est,alitore Galeno quarto Therapeutices.Secuta,euacua, prieωte in cotio eius qui in capite est. Quae duae inteliones, si exacte loqui uolue rebro. rimus, praeseruatiuae potius sunt quam curativae: sicuti & ea quae praecauet ne humor hic ab udet,&quae cerebrii roborat, ut uel no reci-Α piat uel repellat,si quid eo Aratur. Tertia uero in ordine sola & uere curativa est ea quae prima occurrit,& ad iam factam uertitur aegritudinem,contraria uiaelicet ad calidum & humidum alteratio. Euacuatio melancholici humoris in toto corpore inuenti, a uent Atra b M . sectione, si Galeno credimus,est inchoada.Veru quia nocertis indi euatio. chs cognoscimus, san ine melancholicii in uniuerse corpore do- ve sectio. minari, sed contrariu potius superius collegimus, Galeni cautione Gali. eautio mutemur,qua tum alias,tum in hac ipse,de qua loquimur, affectioise secamia Quina utitur.
323쪽
utitur, ut scilicet fluentem sem uena sanguinem inspiciamus. & si . ater fuerit,iantu fluere sinamus, quantia satis esse coiecerimus Veiis media. cus,cohibeamus.Vena aute huic sectioni magis idonea erit, quae iueubito media. Ab hac aute uenς sectione inctoadum putamus, tametsi no in toto corpore,sed in cerebro causam morbi esse putemus, tum quia in tam diuturno,quo uexatus est tepore, uix fieri posse cxistimamus, quis ob longos moerores uniuersus sanguis ad melacholieu sit m notus tum quia Galenus, ubi solum cerebrii sanguine con tinet melancholicu,nd in toturei cit uenae sectione, sed quantu adipiam dispositione attinet dicit no esse necessaria,innuens, ratione alia posse esse oportuna. Quam ratione explicans Aetius addit, Nisi multi sanguinis fuerit aegrotus. Esse aute i hanc virli multi sanguinis,& medicus ille qui mecum hac de re Ioquutus,& monachus qui me consuluit, attestati sunt. Ad eandem intentione pertinet sanguine per haemorrhoidas prouocare. Notu enim illud Hippocimaniacis,uaricibu auth morrhoidibus superuenietibus,maniae solutio fit. ino loco melancholicos proprie uocatos intelligere debemus si Galeno credimus. Hanc autem haemorrhoidum prouocatione,licet multifariam ossicere possimus,co modius tamen perpurgatoria medicamina.& per clysmata faciemus: quae & propria ratione adeὁ cogrnunt, ut eorum assiduus usit, ualde sit in hac uacuationis intelione necessarius. Q iado enim ait Paulus, te his loques quibus cerebrii primo asscitur) obtemporis diuturnitate humor est factus dissicile mobilis, uarias& fortiores curationes adhibere oportet. Purgadi ergo sunt statim ab initio per epithymu aut aloen: quoru si modicu quotidie assumpserint, maxime iuuabutur,& quiete cosequetur.Laudauit quoq; Aetius, ut uenter quotidie leuiter subdiaceretur, per amuacu & seru non ex caseo factum,sed ex lacte uel equino ii et bubulo. Qito pacto uero a lacte . separandum sit serit,docet Dioscor cap. de lacte simulq: etia bibedi acimodu,qilippeiit per interualla heminς id est, librς r. bibatur,minus Amar . tamen pondus bibeti quotidie sorte sussiciet. Amaracum uero intolligo herbam apud nos corrupto uocabulo Marellam uocata: med eorum uulgus&officinae Matricariam uocat, Avicenna uehuen, de qua Dioscorides scribit sub nomine Parthen ij Ego pro omnibuς his utor sena,que licet no multo antea in usum uenerit medicorii illa boriose tamen melancholiam At exustos humores purgat, & securὁ quotidie bibitur, additis diuersis rebus,iuxta laboratis temperatura, aetatem,liora,& reliqua id genus, quae in omni sua operatione medicus ante oculos semper habet. In hoc aute uiro, praeterquam aestatis Rostilina, im tempore flores uel semina rorismarini maximo puto congruere, de semem rosas,uel earum potione aestate. Primo tamen, ut dixit Rufus,habenda est cura bonae concoctionis.
ci Mata. De Clysmatibus inquit Aetius: Post uens sectioni & purgatione,
interpositis aliquot diebus,clysteribus euacua. His auxiliis si sanguis per ora uenarii ani exierit, non erit aeser alia molestia propter hoc assiciendus: sin minus sanguisugis,aliisue aptis ad id notis me ca-- mentis
324쪽
metis promouedus. Ad banc quoq; intentione pertinet uomitu , Vomitus. de quo idem Aetius: Vomitus per maiora interualla prouocandus no a cibis, sed ieitum:nec cum fortibus, quonia sunt nocua.Avicenna uero dixit, accersendum uomitii, si in stomacto sit aliquid quod in aegritudine faciat augmentu,& si no est aegritudo uehemetis debilitatis.Verba autem haec ultima torserunt cxpesitores, quonia rasi bene leguntur in tam unibus exemplaribtis: lege menim, Et non est stomachus uehementis debilitatis. Quibus uerbis cosonant alia . Avicennae uerba, ubi loqui incipit de melancholia in cerebro confir qmata. Ait enim : Euacua per clysterem&uo utitum,nisi in illo euiu, ' μ stomachus est debilis.Huc quoq; spectandid est,ad euacuatione maisteriae in toto repertae, urinae & sudoris prouocatio. De his enim in- Vmia. quit Paulus: Bonae autem & diureticae uirtutes , & sudorii purgatio- ui .
nes.Utrunq; igitur procurandum,adhibita tamen cautiqne ne cali dioribus utentes eam quae adest atram bilem exuramus, aut nouam in corpore crescere faciamus. Haec quidem sufficere puto ad prima intentionem exequendam, . v. c. I Secunda intentio,hoc est,humoris in capite contenti euacuatio, V
iisdem ferὸ auxiliis, quibus & praecedens , absoluitiir. Erit igitur &hanc ob causam uena ieranda si multi ut resatu milii est) saliguinis hic existit: primu quidem humeralis eius partis, ut bene hoc loco dixit Avicenna, in ova caput est grauius, iam prius sectione basilicae si
in toto corpore an undare cansuis uideatur: dehinc ea quae in fronte est media. Erit enim hic ordo eo casu seruandus, ut primo media, iocoraria secundo tertio humeralis,quarto uena frontis incidatur.
Hoc enim uoluit Avicenna,si eius uerba bone legatur & intelligan tur. Sic enim scribedum est: Et quadoq; necessariu crit tibi ut Alebotomes basilica, cisi inuenis signa comunia, scilicet multi sanguinis
in toto corpore,&ante phlebotomia uenata frontis, quia tune mo-3Q uebit plus. .anguis ex naribus prouocandus, hirudines post aures admouendae, cucurbitulae inter spatulas: tum quoq; per nares & palatum materia euacitata atq: etiam per capatis cutena occulta & sensum fugiente difflatione. Pleni autem sunt medicorii libri medic mentis, quibus haec tria postrema peragentur. Utilia autem in disti a hendo 2 uacuado sensifrequentia balnea, sed dulcium, n5 medicatarum a3uarii. Siqii idem humectandus est hic uir,no exiccadus. Calida aute sunt & ucca, inquit Paulus,omnia spontanea balnea. Ges Halaris Oculanum sequutus,tum alibi tum I. lib. salubriu.Ego utrorunque uesti 'c bda Omis haerens, monacho consiliu sit per his aqui&pro hoc uiro petenti, o Σsolute eoru usiam in balneis interdixi: potu tamen aquaru earundem eatunus csicessi quatenus purgationem facit dominatis humoris: in qlia tamen & illud cauenaum,ne propria ui,aut longo usu,nimis calefaciant uel exiccent.
His perastis, satis arbitror occursum esse & suturae aegritudini, &ei quae adhue fit: superest ut ei quae iam est,id est,nialae temperatu rae,frigidae & siccae, nos opponamus. Illud fiet, si tantum calefeceri- Praesidiasne - nius humectauerimus, caput, quantum frigenaum & exiccatum interatura
325쪽
esse ultra naturalem habita cognouerimus. Ad hoc autem maxime' conseri uictus ratio, quς tanti momenti est, ut absq; alio praesidio, ea sola se multos Galen .curasse testetur. Cibus igitur inquit Paulus,esse boni succi debet,&modice humectans. Aliae quoq; res quas non naturales medici uocant ad easdem qualitates uel actu uel potestate vergant. Ineptus autem sim, si ad particularia deicendam, omnibus nota, praesente praesertim tam docto medico,cui'o solii haee quae in λ propatulo sunt, sed etiam quae plerosq; medicoru latent, sunt ape tissima Illud potius no praetermiserim,ultra uictus qualem diximus
ratione,caput quoq; ipsiim esse humidis calidisq: & so mentis & lotionibus,praesertim ex altioribus locis guttatim cadentibus, abluenduin: hoe adhibito moderamine, ut uel utraque simul misceantur, uel per uices modo hoc, modo altero utamur: cauentes ne tenuioribus partibus per calida exolutis,terrestriores ineptae omnino rem-lutioni dimittantur: uel per sola humentia tota materia ira in crasi tur, ut ex melancholia comitialis morbus uestiatur. Bene igitur monuit Avicenda,utraq; comiscenda, ubi cura eius melancholiae exe-.quitur, quae est in cerebro confirmara: licet eius uerba non bene in comunibus codicibus apponantur. sic enim legedum erat: Et secuism administres cum euacuatione humetatione assiduὸ cum embrochis & oleis calidis,& ponas in eis ex medicinis,sicut cham melon 3canethii & melilotum & radicem lilii, ut no incrassetur humor propter resolutionem puram in qua non est lenitas, neque inerassetur eum his quae humerunt,&non est in eis resolutio. Clarius . autem hoc exequutus est Ioannes cognomento Mesue, capite de eura doloris capitis a melancholia,& proprio capite de melanch lia, in utroque loco eirans Galenum: quanquam ego cum perlege rim totum Galeni librum de medicamentis secundum loca patientia, ad quem maxime haec pertinebant,nullibi hanc sententiam inue Apud GH ni: sicliti nec Senam in musto misceri, quod tam alienu est a Galeno, Ioes Sese metisti ut tui eiurando affirmare possim.nullam esse in Galeni libris Senae iatris qηώm si mentionem. Nullibi etiam apud eum legi, iure hoedi aut vervecis cax t Nes putabluendum: quae tamen omnia affert Mesue ex Galeni autoritate.Nec hoc dixerim,qudd ea praesidia uelim respui, sed ut cognoscatur, tantum huic Mente non esse attribuendum,ut ouicquid scripsibis': alia indagine quod multi faciunt pro oraculo habeatur, quit
Error ΜG-- multi in eo no aspernandi inueniantur errores: quale est illud, quod ex eiusdem Galeni sententia, uitanda esse docet urina prouocantia. cuius nos cotrarium autoritate Pauli superius docuimus. Sed & ipsemet Galenus in cura quartanae commendat res urinam mouentes, qo
uti turq; dio spolitico,& diatrioni pipereo uocato medicamine, im d& ipso pipere. Non igitur Galenus fuit, cui urinam prouocantia prohibuerat, sed Avicenna: nec cap. de melancholia,sed de mania, nee tamen prohibuit omnia,sed ea quae plurimum prouocant.Nam PauHisposais tum sequutus radicem & semen equini sceniculi quotidie praebet,
BOφη-- ac bryoniae, id est, uitis albae radicem.
Haec igitur sunt quae mihi relatis inhaerens , de affectione & cu
326쪽
uante qui solus languores sanatiani rati pristinae restitu edu. Quddsi omnibus peractis statim n5 luccesserit, non ilico spes abiicienda est. Quemadmodum enim scripsit Actius,& nos quandoq; experti sumus, multi tempore curationis nihil adiuti post ea roborata natura coualueriit. Cucta aute quae scripsimus, arbitrio ae iudicio praesentis medici subiicimus, uiri ibi missimi & sttidiosissimi. Ex Ferraria,pridie Calend. Iunias. M. D. XXIIII.
,b EPIS T. III. in qua multa simplicia medicamina dilucidantur. Ioannes adunardus Hieronymo
E R. O quidem resipodi literis tuis, si tempus spectetur quo sunt dat : cito, si id lepus spectes quo sunt reddi-htς, citissime,si nodi cosiderentur, quos petis ditatui: o tot sunt,atq; ita costricii, ut uix ab ipso Hercule enoi
dari pessint. Tuu igitur erit ignoscere, si no omnibus manu admouero,& si hos etia quos aggediar, non penitus di sibi uero mialui enim tibi minus sapere putari, quam minus diligere, pr sertim quum Hieronymus Augusto nus c6munis amicus te desiderare resposium per plures ante dies significasnt, quam tua mihi fili taset reddita epistola. Eodem iSitur quo tu uteris ordine, ne te diuti protraham, iam rem aggredior. Nascaphthon Paulus Aegyneta moeaphtho uocat,& a quibusda De Nasias h- dici ait Nacaphthon: nec Dus de eo docet capite proprio, quam esse ibo. Indicii aroma. In descriptione autem Cyphi Niliaci Lacaphthon miscit esse cortice piceae, uel alterius arboris, ubi eande rem intellexisse mihi itidetur cum Nascaphtho, ut etia Hermolaus putauit. Theo-3Q phrastus inter aromata que unguentis miscentur,Nartam reponit, ii . oro nono de historia plantarii. quam esse eandem rem cum Naseaph tbo susipicor potius, quam certus decernam. quod si uerum est,ia te pro Narcaphino apud Dioscoridem, legendum Nartaphthon. Haec sunt quae hactenus cognoscere ualui de Naicaphtho: nec temere arbitror inuenias, qui docere certum aliquid de eo polripi, per grina se inper re ,& quae iandiu apportari ad nos desierit. Nuper ta- 'nien ex Thoma Lucesi, arte quidem ueplasiario, sed eruditione multos medicos excellente, didici, corticem qui uulg4 Tmnamen dicitur, esse Nascaphthon. o Hahmon ni fallor)uidi aliquando iuuenis in maritimis Vmbrie, de Helim. mostrateVlisse Lan etiareno, uiro omnium bonarum artiti studio loti in herbaria qilatsi illa ferebat aetas erudito: quo uero nomine ab eo diceretur, non satis postum memini isse. Scio ab Avicenna in secudo libro de ea scribi, sub Melliς iromine,& a Serapione sub nomine Molochiae,&alion Oinine Atriplicem marinam ab eodem uocari. Scio etiam tum in historia, tum in uiribus aberrasse hune barbarum. ω
in historia quidem,quod plures spinas habere dicit, quam Hauseri, i id est
327쪽
pso IO. MANARDI EPIST. MEDICIN.
id est Ramnus habeat:& id quidem ex Diosco. sententia, qui vertis
uerbis carere sp nis scribit. Saporem etiani ex Galeni sententia ei darit esse amarum,falsum cum pauca stypsi, quum Galenus nullam ei attribuat amaritudinem, sed salsum & substyphoia tantum saporem. Habere etiam inflammationem paucam, uitio tamen ut puto libra' rq,legendum enim inflationem. Radicis drachmas duas cum meliis erato potas conquassationi conserre neruorum, sedare dolores, Mprouocare lae scribit autore Dioscoride: qui tamen non duas, sed unicam drachmam,lenire tormina rupta & conuulsa dixit, & face
Di Ramnii, Hausegi uocat Aulee.licet salso dicatur rubus. Esto en iniquὁd ramnus inter rubos a Theophrasto alicubi numeretiir, neque ipse tame, neq; alius bonus autor, simpliciter affirmauerit ramnum osse rubii: minusq; quam caeteri hoc dicere potest Avicena .qui aliud
caput scripsit de rubo,ubi dicit quosdam dixisse rubum esse Athause' gi qui loquendi modus ostendit, eum sic dicentium opinionem iaci sequutum. Quicquid autem de hoc sit, constat rem, quae nunc dicitur rubus, diuersam esse ab ea, quae capite de Ramno a Dioscoride describitur. spinam uocatam ceruinam, ego semper arbitratus sum genus esse Ramni.Marcellus contra sentit,leuibus ni fallor) argumentis: quόd uidelicet Ramnus frutex, non arbor est,nec eius ateria rubro colore uisitur, qu si spina uocata ceruina iusta arbor sit,& tota rubeat. Quod enim ad magnitudinem attinet, memini me olim puerum uidine ceruinum spinum, uix duas ulnas a terra elatu, fruticemque potius quam arborem prae se serentem . d si speciois arboris quandoq; uisitur,non facit hoc, quin natura sit fiatico . Utvr sit 'di enim quandoque plorentiae brassicam, quae proceritate multas aequabat arbores,& quasdam etiam superabat: nullus tamen propter unam alteramue ratem,brassicam inter arbores numerauerit. Sed&ipsemet Marcellus paliurum, quem assinem ramno faeit, qua loqiae 3 P. ' arborescere, quandoque fruticis naturam ait non excedere Ex colore etiam non satis ualiduni colligitur argumentum: non enim in totum rubet ceruini spini materia, sed extrorsum candida quum sit, introrsum rubet. Sint igitur uel non, sint idem ramnus & ceruinus spinus neq; enim hoc nunc decerno,argumenta certe Marcelli non .a ostedunt diuersa. Tantisper igitur ceruinus spinus mihi pro ratio stet donec alia spina compareat, quae eum loco dimoueat: non utar tamen ea, quu nota sint multa, longe'; magis exposita,quib' possim, in eri petatibus &herpetibus uti. Vim eius in herpe b.tacuit Auic. sicuti & quod pro amuleto sit,in soribus & senestris suspesus ad ma '
la arceda medicamina: qui tame in hoc minus peccauit, quam Serapion pro malis medicamentis propria scribes arboris operationem. De Paliuμο. Paliurum si dixero me uidisse, dicam quὁd certum mihi non esti si non uidisse id quod est ambiguum. Videor enim iii disse inter sep s uaria fruticu genera spinis obsita, iq; in his fortὁ Paliurum. An uero aliquo in loco arborescat, incertum mihi est. Vergilius carduis cuin iungens,arborem putasse non uidetutinec in carminibus suis
328쪽
Columella, rubis, herbis q. potius. qi iam arboribus conumerans. Ali quo tamen in to eo arborem fieri, Agathoclis&Theophrasti testimonio, credendum: qtiibus consentire Plinius quoq; uidetur,toto eum ' rconiungens, quam pyri esse scribit magnitudine, Theophrastum
Fuit autem &ipsa lotos quadoq; Italiae samiliaris,nunc adeo rara, Delato. 'ut sere pro miraculo ab aduenis spectaretur ea, quae prope templum diuo Antonio dicatum Pata iij Hermolao uiuente uidebatur. Scribit de fructu eius Avicenna sub nomine grani Anescen : non absq; Io tamen errore, ut fere soleti magnitudine enim piperis esse dieit: di- λ Deente Dioscoride,& eu sequuto serapione: quod maius est.& The-- ο ophrasto fabae aeqtiante. Taeet dulcedinem odoris boni dicit, quum Diostorides dicat grauis. Addit coloris similitudinem ,quem tacet
Dioscorides. Plinii is eroei essedum est maturum, ante maturitatem
alium atque alium. Addit & qudd facilius frangatur, dc nescio quid de medulla: quae unde acceperit, diuinare non potui. Sed quod peius omnibus his est ponit calidum &siccum in secundo ordine, quum Razes & Serapion reponant inter frigida: Galenus & Paulus siccitatis mentionem faciant, sed activas ut philosophi uorant qualitates
et O reticeant. Serapion arborem uocat Sadar fructum Nabae, quem sequutus uidetur Avicenna. Nam praeter ea quae supra ex eius diximus
sententia,de Sadar otioque scripsit capite σ3 r. nihil tamen aliud de ea tradens nisi quoa ad caput de Nabac,lectorem remittit, nulla bobita mentione eorum quae de grano Anescen superius scripserat. Ex quo colligi facile poteri. id quod ego saepe soleo dicere, Avicennamo de medicina libro ultimam manum non apposuisse: sed quae oe Avicentia suo currebant,auarijs autoribus sumpta, in unum uolumen congessisse, is medicina udigesturus per ocium, si licuisset. Celtis haec arbor Latine dicitur, & brosupremam faba Graeca uel syriaca, quia autore ut diximus Theophrasto, fru- manum no v
3 o Eium fert magnitudine fabae. po sie Hiberidis nomen duabus herbis adscriptum inuenio: uni qua Na istbortae, sturtii folia habere in fine primi libri scribit Dioscorides. de libro vigesimo quinto Plinius: alteri, quae Dulicosa Se lauri solio, nisi m
ius longe esset, cuius inter eoxendicis remedia meminit Aegineta,
alioque nomine uocari dicit Lepidion: de quo Lepidio scribit Dio scor. libre secundo, nulla eius ceu notae herbae parte depicta.Plinius libro decim onono, laurinis sol ijs esse. sicuti Paulus, scribit sed mollioribus, non maioribus ut Paulus: nisi&in ipso Plinio deprauatus locus sit, & pro mollioribus legendum sit maioribus.Arabes sub voce Sceitaragi, de Lepidio loquuntur : licet Avicenna sub eodem nomine de ligno quodam Indico,& de fructu alio pertractii uerir.
atque ultra haec nonnulla adiecerit, quae de Hiberi de S Dioscoride luidetur accepta quod tamen raput ego post Marcellum fini primi libri simili cum eapite de halicacabo. Dioscoridi accreuisse puto. Capita duo Di
Non enim in cum locum ubi de arboribus tractatur . cogruum erat os , Acci --
329쪽
fuerat de ipso seorsum,& importuno aded loco pertractasse. Quare probandi uidentur codices,in quibus caput illud ultimum non inuenitur: quo summoto non uideo quo pacto Hiberis herba. sola posite
inter tot arbores comparere,praesertim quum nec Galenus nec Paulus proprium de Hiberi de caput scripserint, contenti de Lemio scripsisse, quod uocari an si nullis dicunt Hiberidae Huic si accesserimus
sententiae, Hermolaoq; consenserimus, Lepidion esse herbam, quae Raphaim 1 nune uulgd apud nos Raphanus dicitur,atarmanti, quae a Pannonibus, apud quos in continuo usu ad carnium & piscium condituram est, Turma dicitur, apud alios. ut audio. Myroraphanus appellatur: cui in gustu & uiribus tanta est cum Nasturtio affinitas, ut Cardaminomen tertiti apud antiquos meruisse putanda sit: quod & apud iciolos quosda & grammaticos & medicos adhuc reseruat, Nasturtium scilicet nuncupantibus. Si his utiq; consenserimus, Hiberis erit notissima sub Raphani nomine. Si uero de prima Hiberide loquamur de qua Dioscorides libro primo,&Plinius uigesimoquinto,utique fatebor hanc mihi incognitam, nisi inter Nasturti j genera deputetur. De Siluro. Silurum piscem esse quem nunc vulg4 Sturionem vocamus . in Paulu4 Istr nuperrime uulgato de piscibus Romanis libello, multis rationibus
mus. probare cotendit Paulus Iouius, inter eos qui hoc seculo medicina Donis literis coitinxere, eminentisisimus. Cui sententiae cur no acce, dam, inulta me,licet inuitum,cogunt: no enim libenter a tanti uiri,c siis, totie, etia amici sententia recedo. Primum est, quod Silurus dentes ais.stiti, pa--duros habet, Aristotele teste, ut morsu hamos frangat. Nullo, di, ο - autem esses turionidentes,& omnes sciunt &ipsemet Iouius ait ιά . L statur. Silurus eodem autore damnatur,quum fert oua.Nos aute foeminas Sturiones ouis plenas plus quam enixas probamus,no usque adeo tamen, ut maribus quod idem in Siluris facit, praeferamus. Si iurus Canis exortu,quia sublimis innatat, sideratur: Sturiones eo te- pore maxime commendamus,im ὁ ut ipsemet Iouius ait in medijs 3 tantum solstitis femoribus laudantur. Adde, si placet, quod Silurus, Plinio teste omne animal grassando appetit, ut & innatantes equos quandoq; demergat: quod facere nullus unquam Sturiones itidit. ceu segnitiem potius,quam tantam agilitatem prae se ferentes alioqui quo pacto magna animalia uel laederent, uel tenerent,quum de-tibus careani3 cur etiam in tam uasta animalia insiliant,quum non nisi minutissimis & sugendo uesci possintZMitto longam illam,& quasi singularem ovorum custodiam, de qua Aristoteles,& eum sequutus Pliniuet:&quod fluviatilis semper ab Aristotele dicitur,neq: inter eos pisces conumeratur, qui ex mari ad flumina ascendunt: ὁ quo oerum numero Sturionem esse,nec ipse Iouius dissitetur:& qudd praecipuae magnitudinis est Silurus, nec minus quindecim talentis at quado pendet teste Plinio,ad qu. a mole nullus Sturio proteditur.
Vnum est quod plurimum apud me potest, quod scilicet Plinius prope Padu natus,& qui propter Tyberis ripas uixit, Siluru, si esset sturio, peculiarem Nilo non fecisset: sed Attilo potius Padano,sicu. ti magnitudine,ita natalibus atactasset. Haec sint quae me a Iovii
330쪽
sententia uel in uitii retrahunt, rationibus praesertim, quibus utitur, me non retinere ualentibus. Maxime enim adductus ad id opinandum est, quia mirum' ei uidebatur, quo Silurum apud antiquos celebratum,liac aetate ignoremus:& Sturionem ex aduerso nunc celeberrimiim, quo nomine ab antiquis dictus sit, plurimu dubitemus. Mininiam autem hoc argumentum apud me uim habet,qui iam su-tra tertium decimus agitur annus,dum Vladis lai Panoniarum regis saluti inseruirem non semel uidi piscem,quem in dubie Siluru e , praeter reliqua, hoc argumento putati quod in animalia quantum io uis magna, in Tybisco praesertim flumine, quod Istrum influit,audacissime aded in iurgit, ut nec hominibus parcat. Publica enim apud
Pannones fama est,aliquando captum,in cuius uisceribus humana silis, um apud manus ornata anulis inuenta sit.Vocant incolae hunc piscem si recte pari no D memini) Acchiam, uastissimo ore,&durissimis dentibus armatum, figura gobio similem, eaq; aspectus atrocitate, ut terrorem etia mortuus uideatur spectantibus arterre.De nomine uero Sturionis apud antiquos, ut ab illis in totum dissentio, qui Lupum uel Attilum notissimos nunc pisces arbitrati sunt: ita alteri illorum accedo , qui uel Torsionem, uel Hyceam putauere. Vter autem uerior,non opus est sturis ues Toresse me hoc loco arbitrum: fiatis enim fuerit id quod petis declarasi cisse, quem scilicet piscem esse nunc Silurum existimem. Sturione igi io tur&Siluro nunc sepositis, ad minutiores pisces , hoc est, Smari-'
Sinarides maritimi pisces adeo Maenis similes sunt,ut ab eodem sma id .
nomine utraque Maenulae nunc vulgo dicantur. plebeucerte & uiles adeo pisciculi, ut no numero aut pondere, ut feris rcliqui, sed aceruatim inuitato etiam emptore,VenetiIs uendantur. Eruum, Graeci orobum, Avicenna cap.33I.herbam Iudaicam:capite uero 3s3. Herbum uocauit: ignorare tamen uisus,quae res esset, sicuti & a multis nuc quoque seplasiarijs& medicis ignoratur, granu 3p quodda nigrum, Vitia potius quam Orobum referens pro ea capie ' libus, quia sit in Tuscia notissim v. Vidi ego Floretiae albu & rufulti. I h
Sisere,fitie Sisarum in Italia no vidi: in Pannonia uidisse me puto S Germania eius radicem, napi figura &magnitudine,luteo colore,aucundo satis odore,& sapore adeo grato, ut ad nobilium quoque mensas ueniat cum bubulis carnibus elixa: ut minus mirandum sit eam Tiberium e Germania flagitasse, ut scribit Plinius. Atriplex notissimum semper fruit olus, Atrepizxum antiqui uoca dijΑ bl bat: iinde uulgo apud nos nomine parum decurtato, Trepexum ad- huc nominatur. Dicitur& alio nomine a Graecis Chrysolachanum, quasi aureum olus dixeris:cuius quoddam genus dicit Plinius in pineto nasci, lactucae simile: hoc ego plerunque suspicatus sum esse , Plus nunc apud nos commune, Spinacia nominatum . Quod si uerum est, non bene ab Hermolao hi reprchendutur, quibus uidetur . .
Atriplex idem esse cum Spinaciis: erit enim idem eo modo,quo ge β ' nus est idem cum specie, ut Atriplicem, seu,quod idem est, Chrylolachanum duas sub se species continere uitelligamus, Spinacia uide