장음표시 사용
391쪽
in eo differant, quod haec a longinquo fit,illa ex propinquo:&haec
euacuat, illa distrahit. Supra enim ostendi, quamlibet uenae sectione esse euacuatione:auersionemq: ueluti genus esse ad antisipasin & parocheteusin. Qiiod si fortὁ dixeris te per uacuatione intellexisse pa' o rocteteusin,hoc est,eam quae ad propinqua derivat: dicam, uenae se
Phl botomia etione a cubito in pleuritide factam quocunque tempore fiat, sem- in ple-ritiis per esse reuulsione, quia semper trahit ad longinqua r& propterea semper Ula non sequi, uὁd idem sit propinquius & remotius: quod utique s N p queretur, si eande uenae in pleuritide sectione, fateremur simul esse antissipasin & parocheteusin. Qu9d uero obi jcis de Anaxione, cui ue uixiais ple na cubiti 1 em est in ostiua die, in qua morbus ut ais nequaquam
risio mi Miss inchoans erat: & quod non est ex loco patiete ab Hippocrate eu per i pq euatus, faciliter tollitur ab ipsomet Galeno in eius aphorismi com- bρ f pμrt nientatione dicente,quddsigna coctionis terminat illud principiupri quod est pars totius morbi,& alio loco eiusdem commentationis. C Misit με quod erudissimus morbus est,in quo nihil omnino expuitur. Quumor με. igitur Anaxion ad undecimam usque diem nihil expuerit, sequitur, erudissimum usque ad eam diem fuisse morbii.& ut sequens est ue- . . nae sectionem o ua die,in principio, quod est pars totius morbi,faPrincipi-mstr ctani fuisse. Nec admiratione dignum est, principium pleuritidis adbi unde μ πιο posse produci, legeti apud eundem Galenu libro primo de Crisibus, perdurare principium pleuritidis, quousque pauca & comaegrotans coeperit expuere: quod quum Anaxioni non in unde. ma,sed tantum in decimaseptima contigerit, sequitur ad eam usque
diem principium fuisse dilatu. Meminit aute huius sectionis uenae Hippocrates,alioqui assii eius in eo libro tacere praesidia quibus litebatur: quoniam edici, ut scribit Galenus,elim locu enarrans, ueluti lege quadam sancitu obsoruabant.nenost quartam diem uenam secarent. putandum gero, ait idem Galenus, quὁd alios sectione uenae egentes, secunda.tertia, quartaue die tali remedio curauerit. Cur ve 3 ,. Mo tantum in hoc Anaxione distillerit,licet Galenus non dicat, forte
'Μs f suit, quia antequam deliraret, anceps erat Hippocrates, an secadaue dit o na esset, uel pii rgatoriu pharna acu exhibendum. Viso autem delirio
.di in octaua,&quod grauius se habuerat in septima,cum uehementio-τ' . Vis re febris spiradi difficultate,tussis molestia, atque praeterea quod ad caletastiones nulla sequebatur doloris remissio: octatia die uenas euit,revulsionis gratia, non derivationis ad loca proxima: quoniam ... adhue erat morbi principiti, nec aliqua praecesserat uel naturae uel ar is euacuatio : quo casu non solum in principio, sed etiam in alijsCμηρ' i 'μς teniporibus eadem uena secaritagrue poterit, ubi magnus sit mor' se uirtutis robore. Siquidem Galenus in libro de uehae sectior ne, duo haec aduertenda docuit, non dierum numerum: idque ope vire re exercuit in iuuene qui uiginti ferὁ dies inflammatione oculi laee δε οες-borati at, quemadmodum ipsemet testatur in eodem libro. Neria quod tu uereris,auersionem ipse sormidavit,quae necessario per il-- . lam sanguinis missionem sequebatur, non solum ab internis ad ex terna, sed etiam a superioribua ad laseriora.Tautum enim abest, ut auersio O
392쪽
auersio repugnet ut tu scribis uacuationi, ut quadoq; sbia sussiciat ad uacuanduim. Evacuatio quippe no solum per affinia ut titit uc bis litar & propinqua perficitur, sed per seiunm,etia si absq; extractione sanguis ex loco patiente ad alium locum transferatur, sicuti docet Galenus in arte medicinali.& in libro curatiuae methodi 13. Non igitur ab initio repudianda sectio uenae eiusdem lateris ut tu contendis quia simul cum auersione evacuet,imo propter hoc, praeea quae ex aduersa parte fit ex Galeni doctrina eligenda. Ex Galeni dico doctrina, quoniam, quemadmodum ego puto a quibusdam ab dieo praescriptis non est usqueaded grande neptias in nostra regione quandoq; recedere Magnus quἰppe Galenus fuit,homo tamen, ideo non ubiq; , ni fallor,ab errore imiaiunis. Eum enim in rediata. crisimorum dierum ratione,&alij ante me,& ego alio loco deuias G o is misse demonstraui. Ignoscant igitur mihi Galeni manes, quod pro ue-- ritatis amore facturos certe credo, si interdum aliter sentire me co- ' ρ sum. gnouerint: cu in maioris mometi re,hoc est,in negligendo C H R. I hi STO&Mose, grauius se errasse iampridem agnoscat. Alioqui quo pacto non ignoscat nobis ab eo recedentibus,qui uolens ac libens multis in locis ab Hippocrate, quem ueluti numen quoddam cole- in . .
ao bat, Cepenumero recessit3 Atque ne singula loca perciirram .in quin D 'r' bus ab Hippocrate discedit,in hac ipsa de qua nunc agimus pleuriti- , dis cura, aliter quam Hippo. & egit,& nobis agendum eo suluit. Seri 'bit enim Hippoc. lib. 2. de uictu morb. actit. Si nib transuerso septo fuerit dolor, nec ad clauena peruenerit, mollir tuu oportet, uel nigro elleboro, uel peplio. Gal. uero ab eius sanctione recedens, inquit: Cognoscere quidem haec oportet,& meminisse, non semper autem uti in pleuriticis. Tantum autem ualuerunt haec Galeni uerba, ut neoterici ait Paulus omnibus pleuriticis uenam secent, ueriti, ut idem Paulus putauit eam quς expurgatione fit perturbatione. Quis 3. igitur nos merit4 ciilpauerit,si simultaneam sanguinis uacuationem cauentes nec tantum sanguinis aliferre semel uot clites, ouantum necesse est fluere,si is qui in phleemone continetur, extrSauci debet,contrariam patienti lateri uena revulsionis potius gratia, qu amevacuationis sanguinis in tumore contenti, nonnunquam,si uide, Pleurisi pesti tur ita consultum primo secuerimus 3 deinde uel eode uel altero die lentiam.
Iter eiusdem lateris uen s reliquum abstulerimus: praesertim si pesti- In pleuritide entialis fuerit.hoc est, uagans & perniciosa pleuritis, in qua salapuis Auguinem aυ quantum fieri potest. est longissime a principalibus membris distrahendus: quod per malleoli uel tali magis quam per alterius uenς s n aliunde, o ctionem fieri, nemo ignorat. Quod si sit etiam mulier cui menstrua quam a cubia defecerit purgatio, uel uir citi consueta sanguinis per ani uenas cestsuet .set uacuatio, quis uitio mihi dederit,s hir per inferiores uenas sanguinem detraxero 7praesertim quum neoue hoc a Galent dogmate multum abhorreat. In libro siquidem de uenae sectione curativo. cautelae gratia in utroq; casu uere crurum uenas secat,& quod quispiam magis miretur, in comitiali uertiginosoq; morbo laboranti- . .
Dus,in quibus tarum minus timenta ex humoribus sursum latis est,
393쪽
qu min pestilentiali pleuritide.Adde quὁd nec eam qtiae ex c5tra rio latere in pleuritide uens sectionem usquequaq; uituperat Gai nus,sed ei quς per rectu fit coparans, uel parum iuuare dicit,uelIost
tempus:quae certe non faciunt, quin quandoq; bona ex causa comode fieri possit.Nec ea quae per cruris uenas ab eo de latere fit,ab Hippocratis dogmate recedit,iubentis per rectum sena per fieri oportere euacuationes, si di ipse per rectum fiat. Nec a Galeno, qui manu patiente ex altera manu languinem trahit, uel ex eiusdem lateris pede:& pede inflammato, uel ex altero pede, uel ex manu eiusdem lat r ris.Nulla igitur alia ex causa Hippo &Gal. uidentur inpleuritidem .iusdem lateris sectionem praeferreatis quod per unicam sectionem
uolunt sanguinem in inflamatione existente cito e corpore extrahere. Hac igitur in tetione cessante,quae hoc aeuo serὁ cessit in hac nestra regione,in qua no adeo copiosis propterea utimur uacuationibus, quὁd corpora nostra imbecilliora, quam ut eas ferant, nuc inuenititur,n5 magnopere aberrare uidetur, qui alia uena maioris reuulsiois gratia secuerit. Praeterea ma s cogruit cu uena interiore uni H braciui uena interior alterius,ucu humerali. seu, ut alio nomine dici. mus,cephalica: sed hanc secari Galen .concedit, interiore uel media - .. 3 non se bene ostedentibus. moniam ut ipse ait euacuationes unde in cunq; fiant, in uniuersum animalium corpus distribuuntur, licet noaeque celeriter, neq; similiter ex omni uena. Igitur uena alterius brachis secta, licet non aeque cita,neque similis,utilitas tamen non negligenda sequetus. Quae si non tanta fuerit, quanta desideratur, hoc eu, non quanta ex sectione ab eodem latere ad mutatione usq; coloris sanguinis facta,erit tamen securior. Magis enim ut ipse Galenus ait cauere debemus ne uires resoluatur quam studere ut sanguis abundans evacuetur. Maiorem autem affmitatem esse dextrae&sinistrae interiorum uenarum, quam humeralis cum alterutra, ex I illari m Me disiectione cognoscitur: oriuntur siquidem ambae axillares ex uena 3 vnarum origo concaua prius quam in iugulares diuidatur humerales uero,postquaHumerabu M in iugulares cst divisa. Quare uecessarium est, sanguinem, quia subriarum cingente membrana in qua pleuritis sit, euacuari debet, antequam per humeralem transeat, supra Axillaris nutusque, quas S banticas vocamus,exortum, ad iugulares usque, quae supra collum extra thoracem sunt, ascendere. Breuior igitur omnino, & expeditior uia
est ab una axillari ad aliam, quam ab humerali ad eiusdem lateris axillarem. Ad quod etiam facit axillarium amplitudo,quae non paruliumerales uincit: per maiores enim canales & ductus, aequa humo- . Iis moles citius & promptius educitur. Adde quod per numerales
prius descendit i guis qui in iugularibus propinquisque eis locis
continetur, quam is ascendat, qui est in inferioribus. Sed dixerit sorte quispiam: Si tua haec argumenta concludunt, sequitur errasse Galenum,qui non apparente interiore mediaque cubiti uena, secari hum meralem iubet, non autem alterius lateris iecorariam. Dicendum,
- ἰοων Galenum nullam in eo loco,hoc est libro secudo de uictu morbor. - acutaecisse inter uenas duorum latetum comparationem,sed tot
394쪽
uenas eiusdem brachi j diuersas:alioqui uerisimile est,si una ex anteriorib. later,simile qlioq: alterius lateris pariter delitescere. Vel fortὸ dicendit,quὁd directum aspectum plus facere putauit, quam pros pinquitatem: quod certe dc ipse in multis suarum commen. locis pretile tulit. Et Avicen. cap.de uenae sectione ib. r.in coxendicis dolore. exteriorem tali uenam no ob aliud interiori praetulit nisi quὁd licet utraq; ab eade uena oriatur,ab ea scilicet quae sub poplite est, illa tamen magis ὁ dire ho respicit coxedicem. Habes igitur meam quam breuissisime potui de uenae sectione in pleuritide sententiam,de quam audio serὸ omnes,qui alicuius in Europa nominis itini, medicos, pximis annis scripsisse: quam urs nullius cometaria in ea materia miniuidere hactenus contigerit: qu*si legissem, fortὁ argumentorii ui. aliter me & sentire & scribere coegissent. N5 enim ego is sum,qiii quod aiunt mordicus adeo mea dogmata tuear,ut melius sentientinus libenter non acquiescam.
OVaeris secundo, quid sit Spodium, quum Diosc.& Gal.inter mi. neralia computauerint: Auic.radicem cannae dixerit, ut uςwrum exustae:alij pro eo rem quandam uenditent,quam ut uedibiliorem forte reddant, ex elephanti gutture constare dicunteEgo, ut pauxo cis rem absoluam, dico Spodium proculdubio inter metallica numerandum,niagnae affinitatis esse cum Pompholyge utruq; enim
sit liquescentibus in sornace aere uel Cadmia, in hoR: solum differsit,qudd Pompholix tecto parietibus i: fornacis haeret: spodii ceu PQ bρbpoderosius ad terram cadit. Aded aute praestat Pomptiolyx spodio, ut Gale.minquam se usum Spodio dicat, quia Pompholygis copiam multa habuerit. Ex quo licet aduertere proximi seculi ad nostra usq; tempora inscitiain, quando plerique nostri pbarmacopolaeno modo pro Spodio uilissimum Anti spodium exustarum uidelicet canarum cinerem magno precio emunt, ac praeferunt. Sed nec Antii posto dium: nam adulteratam Pomptiolyga i iocat istas cannas eius libri autor,qui ad Paternianum de Simplici b. sub Galeni nomine inscribitur. Hunc igitur isti, utroq; hoc est, uero Spodio & Pompholyge reiecto, accipiunt,& in nobilissima medicamenta,ad cordis uidelicet&iecoris robur composita, admiscenti quum tam g si Antispoc rus tendum erat, parata serὁ ubiq; locorum essent ficus,caprilicus, myrtus, oleaster, cydonia, letiscus,atq; alia permulta, ex quibus ustis Anotispo diu, Dioscoride & Plinio testibus, facile parari potes .Et si sor-tὸ ista deerant, non poterant deesse crassa lintea, quae cum alijs ab teisdem autoribus ad consectionem Anti odii scribuntur idonea. Alioqui quae necessitas cogit nos, ut relicto Spodio, Antiis odio ue murZquum tanta copia ueri Spodii suppetat, quanta & aeris. Vbicitiaque enim sunt aerariae fodinae,&sornaces,ibi Spodium colligi u le: Neque solum ubi fornaces sunt aes excoquentes,sed etiam in argenteis Spodion reperitur,Dioscoride teste,& Plinio quoque, qui attritim appellari vicit: atque similiter in aurariis. Fit etiam eisdε autoribus e lumbo. ipsum quoque plumbum quodam certo
modo paratu,que Plini' inescat, prisertur spodio. Qibd si Spodiu.
395쪽
atq; ella ea quae numerauimus Antispodia defuerint,liabemus apud Tmi seplassarium quenq; Pompholygen, vulgi, Tutia uocata. qua presen Aviceu/M M te no est ut quispiam si Galeno credimus uel Antispodiu uel etia 'Diui spodiρ- Spodium quaeratmisi forte amore nimio Avicennae deceptus, Spo-disi suum credat cor & uentriculii roborare. Quod ego no magis it S rv.error. li credo,quam Serapioni, a quo sere ad uerbu,quaecunq; de Spodio scribit, excripsisse uidetur. Huic uero quam parti hac in re creaenda sit,uel ex hoc colligi potest, qudd Dioscoride & Galenii affert de uirib. eius scribetes,apud quos nulla est illaru mentio, sicut nec ullius uel Dodii uel Anti spodii per cannarii exustione facti. Qtranqua in- I. certu est Serap. de hoc loquutu: uidetur enim potius de alia re eo capite sermone nabuisse, qua Satuustir uel Rescius uocat, vii Auic. iuum Spodiu,ut noua habet editio, Thabaisis uocauerit. icquid
tamen id sit de quo scribere ibi uoluit, certu est quὁd nsi est Spodiu
Diosc.&Galeni: de hoc enim egit ipse Serapion cap. r. r. .siab Tutiae nomine, moduq: docuit faciendi Antispodia, ex Dioscoridis uerbis: licet non Antispodia ipse uocet, sed uicem Tutiae supplentia. Quem
- . Etiam Auic.imit tus est cap. s.supra septingentesimum, non absq; ta
Genue solet)errore: qui occasionem quoq; errandi simoni Genuess&aliis dedit. Ait enim, id quod deorsum cadit dum fit poplio ioS-c--- Iyx, esse Climiam, quae nominatur Succudus: oblitus eo quae scripserat de suceudo, cap. ς s s. ubi uidetur putasse succudum esse planta. no rem metallica: calidumq;, non Digidii. Quod si quispia errore. esse librarii dixerit no Auicennae, legendumq; non succudum, sed si ' μ' Descudiu, negare tame non poterit Climiam, quae Graece Cadmia dicitur, esse rem diuersam a Pompholyge& spodio, uel ipsona et Aia cenna teste,qui in litera C de dupliciscripsit Clinata,& in hoc cap. ex ipsa fieri Pompholygen testatus est. Quare fateri oportet, uel Climia esse rem diuersam a Pompholyge. uel idem fieri ex seipso. Sinamus igitur Avicenna cum suis cannis ludere,& Pompholyge quan- 3ο do Opus fuerit utamur atq; ea praecipue, quam Germansadeὁ publice Nil uocant, ut in iocum apud eos isterit, Nil oculis prodesse. Est enim haec candida atq; , ut Diosc. plaeuit,aded leuis, ut emari possit. Haec sunt quae mihi occurrunt ad tua quaesita respodenda, in qui- bus si quid sorte te offenderit,aetati&ualetudini uenia dato. Vale. Ex Ferraria, Idibus Iuniis. M. D. XXIX.
EPIST. VI. ad Dominicum Fonteium medi
cum Brixiensem, se nonnullis simplicibus.
E R. V S respondeo, uariis pressus negocijs, sed dua- bus praesertim epistolis,c6silia quae uocatur: in quarualtera mihi negociu fuit cii tribus no infimi nominis medicis, secus quam ego de aegroto quoda sentienti-
bus: mox tame ut respirare occepi, epistolas tuas quaesim,diligetius in perlecti resposionem Maressiis sum. Vt situr a postremis exoratar,ualde mihi molestu fuit intelligere lata in homini bus illis r nare ingratitudinem,ut nec uer a quide se gratos ost-ta distet
396쪽
dati quod certe n6 ta tua quam mea causa doleo uidere enim misi uideor, te nouas sedes quaerere,atque eas forte ta a nobis seniolas; ut mutua hac literarii uicissitudine nos priuari oporteat. Quandiu igitur licet,demus opera, ut per literas inuicem alter altero perfruamur,& mutuo attritu, uel scintillam aliquam ueritatis eliciamus. Mesuen saepe errasse,&prima nostra epistola,& in eum annotationibus ostendi.Nescio tamen sicubi minus errauit, quam in Fumaria: de teperatura siquide eius melius loge sentit quM Avicenna, frigidam dicens:acris enim & amara qualitas in ea uincens. caliditatε Fumariam tiaio prae se fert,quae ab exigua acerbitate remittitur quidem, uerum non esses xi iam tota obtunditur.Modice igitur adeo calescit, utileste Aetio in febri AM MAE morbus tuid dari possit. Tum etiam obsti iactiones hepatis sanare,& multas urinas bilio iasprouocare, haud leuia indicia sunt caloris. Multomyis quam Avicena errauit Serapio: eaquς de hac limba ex Diosc. Servio imm& Gal. sententia refert,nsi ex eo capite accipiens, ubi de ea scribunt: Din. sed a capite in quo de Gingidio agunt.quae tamen ab Arabibus uiam psit, de ipsa fumaria uidentur dicta. Avicenna uero quaecunque scribit capite de Fumo terrae, ex his accepi sib uidetur, quae de fumaria ipsa ab autoribus sunt scripta. Aliis tante in locis suae medicinae, quae th o de Gingidio ab illis sunt tradita, Fumo terrae adscribit. Mirum aute, qudd omnes quasi de composito praecipuas uires, quas ad oculos habet, a quibus & nomen κλωνίου accepit,intactas dimiserant. Qu9d uero uim haberet uentrem molliendi,& uentriculum roboiadi,a quodam idiota inuentum est tempore Galent. De Eupatorio ego quoq; semper dubitaui, an esset uulgare hoc Eupatorium Agrimonium: eo tamen libentius usus sum,'uam uulgari illa Eupa- ΑΜ--ο-Mn. torio passim apud nos nascente, cui praeter folia quae aliquo pacto . cannabim referunt, nihil est cu Dioscoridis pictura communx: qua tamen ut certo scio non esse Eupatorium, ita certe nescio quid lit: sicuti nec Agrimonium, si non eit Eupatorium. Adde his, quae nunc
ignoramus, etiam ueram Argemonem herbam,si qua est alia, ita ad Ammonriamussima Dioscoride effigiata, ut fere sub oculos posita uideatur: Rquae tamen ad hanc usq; aetatem semper mihi fuit incognita, nec hactenus inueni qui doceret, tanta ibit nostris magistris caecitas. inter quos putabantur excellentiores, non ovi haec aut alia ad curandi rationem necessaria melius callerent, sed qui in publica corona, diale subist mctica problemata maiore lingui uolubilitate, audacius ne dicam mos. impudentius clamitando dii putabant. Vnde factum est, ut simplicia medicamenta, etiam quae notissima o erant, uel penitus ignorentur,uel dubia & incerta sint: sicuti Pule. pisti m. eum, quod aded notum antiquis fuit ut superuacuum putarint scri- ψere qitale esset: nunc uero dubium ideo apud te est, quia in Mira-dulensi agro ruilla lanugine uestitur herba,quam pulegium uocant: alibi uero in agileribus α montibus uiliosum,tam mas quam Domina conspicitur titudine etiam maiore,quam Mirandulanti, odoratiusq; & colore diuersum. Nec solus es, sed & Hermolaus in Corol- 'lario ambiguus in eo fuit,haud plane dicens,an Pulesium mo
397쪽
318 IO. MANARDI EPIST. MEDICIN.
Calainhuba. do ossicinis & ruribus uocatu, Calamininae genus sit,an uerum um: magnam i esse assinitatem NepetoMenthae,&Pulegit. Adit
Ilio loco is etiam Mentitastruin, addo ego Sisymbrium, cuius tali Neuthastrum. inest cum mentita assinitas, ut in eam quadra; mutetur teste Theo Sisimbrium. phrasto. Inter has autem assines herbas,neicio si ulla dissicilius intemnoscitur, quam pulegium:quonia ut paulo ante dixi nullus autoream pingit. Vna tantum nota est per quam agnosci certe ualet,quod
scilicet ut Theophrastus & Plin. scribuni brumali solstitio surculi eius seiuncti & in carnario suspensi florentaliud quoque indicium eius est no exiguit, si nigram bilem purgat, ut dicit Diost Bibitur au io, , te huius rei gratia cu melicrato Oxybaphi, hoc est,acetabuli mesura, Ox θμ β' paulli, Continet autem acetabulu cyathum unusemis,eO' A mPμφη ' autore.hoe est drach. is. Sunt tame qui Α.& 2o.drachmarii ac tabulum esse contendant, abi 22. Potes i tur, si certior fieri cupis, utrunq; experimentum facere.Ego pro coperto h eo, uulsare nostru pulegiti, a uero no differre, eoq; quoties occasio se offert, securus utori prosperein cedit in his iacultatibus, quas ei autores medicinae adscripsere. Tenui & hoc n9strum lanugine obducitur,nec ualde crescit,flosculosq; purpureos,albosue circa caulem per interualla ad serpylli similitudine emittit. Neque tarim Dioscoride,quod tame tu colendis, cap. de Distim no,innuisse pulegium depile elle, quum dixit dictainnum habere laetiorem,&esse pulmo similem:s militudo enim in foliorum potius figura intelligenda imita uidetuliquiam in laeuore: sic enim uerbum ex uerbo scribit Diosc. Herba eli Cretica acris, laeuis,pulegio similis, maiora uero & tomentosa folia
4 habet. alioqui etiam no semper id significat quod pilis caret,sed interdui& fortὲ magis,pprie,id quod no est asperii, & pro minutu.
Tometola aute folia dictamni dixi, sicut Hermolaus & Marcellus. no ut tu uelles, gnaphalio similia:γνα λιώδε enim legendu elici, no ,--λώδε, ut omnes habent codices. Sed & uerba quae sequuntur ni fallor)aperte ostendunt, noranaphalio herbae Dioscoridem Iecille similia,sed tometosi ea dixisse, sicuti &lanosa. Vt autem in praemisse sis abs te aliquantsi dissentio,ita in conclusione tecti prorsus consentio, no em' i cilicet ea quae circunfertur, ueram dictamn', quod uel hoc argumeto apertissime c6stat, illi ad dictamn tun & caute, di flore caret,& semine,teste Plinio&Dioscoridemulgaris aute, si qua alia plant ,floribus est refertissima. Adde quod uera radicem, Plinio aliis tore habebat tenuem & a nubilem, foliis solum utebantur, tanti ea cientes, ut qui legebant, in ferula, uel arundine conderent, ne eoruuis evanesceret. Radix uulgaris huius nostri satis crassa est,&sola in o Dinoni f. usu habetur,neglectis soliis, quae tamen ut diximus uni in uera uti hausui se,n; liora. Quod non Plini j modo testimonio constat,ied etiam Galeni,
radicem. inter herbas Theriacen ingredientes,non inter radices eam eontrana erantis. Sed & Democrates coponere Theriacen carminibus suis docens,ait, πισου Ao usu tar. hoc est uerbum ex ue
bo, Costiq; albi,&dictamni herbae. Vide igitur quantis in tenebris uersati sint patres nostri,uiri alioqui summo ingenio praeditib errorem
398쪽
req; potius seculi, quam uel incuria, uel inscitia impediti reaeeos
enim duces habebant,cum quibus eos quoq; caecutire erat necessa rium.Vt enim a proposito non recedamus,li ad Auie.accedebant, ui se debant eum cap. 472. uecundi libri,dictamnum cum pulegio confinio
dere:& praeterea, quod balatu facere in ovibus icribit Diosc.sanguinem ab eis emungi interpretari: statimq; ad dictamni species couer-ti,deincepsq; ad pule ij medicinas, quas etia imperfecte scribit, praetermissis in totum dictamni peculiaribus uiribus. Et cap.Is3. eiusde, pari confusione miscere origanum & calametum,hoc fluuiale,illud montanu nominando. Sin Ioan .Mesuen coluiebant in Diacalaminthes praeparatione, pro pulegio montanu calamentia legebant,& pro ipso calameto, quod montanum esse debet,fluuiale: quem errorem, etia sequutus uidetur Auic.in s. in eiusdem Diacalaininthes confectione, ubi lamentum uocat fluuiale,& pulegiu,campestre calametu. Sed uide quomodo ad enarrados Arabia errores imprudens me conuerterim: quibus ira scatent, ut non eristolis ostendendi sint, sed magnis uolunt inibus explicandi. Ad epistolas igitur tuas redeo. Typham me quoq; pluries uidisse arbitror.Vtinam Typha quoq; mihi Tnta. esset pariter agnita: in hisce enim frumentaceis discernendis, multuxo ambigo: quod certe nemo mirabitur, qui Galenum legerit tam scrupulo te in his incedentem .Proxime autem accedo ut credam Typhaira similem tritico,ut triticum putem. Eos enim non improbandos dicit Galenus,qui eam paruum triticum uocant,adeὁ cst illi colore, densitudine, uirtute'; similis. sed& Theophrastus perquam simile dicit tritico,& mutari in id, si pista seratur.In eo autem vi sterrea tritico,quod lemmate,id est folliculis temur, sicut Hordeum & Olyra, quam Siliginem uocat Plinius: unicum etiam tenuem culmum ha uordeo .set,& magis flaua est. Sed in hac epistola diutius sorte quam opus Ohra. esset immorati, ad aliam accedamus. siligo. 3o Lysimachia Caraetono medico missa, ad man meas peruenit, sed Lasimacbi in agro etiam nostro frequens uisitur.FIos dubitare adhuc nos facit, atque Leoniceni autoritas qui herbam, quam infectores Corneo- Comebia. Iam uocant,ueram Lysimachion esse,ad aras usque,in secunda editione de Plinii & alioru medicorii erroribus cotendit.Autoritas dico, nam quas assert rationes, no satis mihi persuadent: siquidem nostra Ly simachion.& in aquosis locis nascitur,& folia tenuia salici similia emittit,sicuti Corneoli uocata. Horum igitur indiciorum gratia non minus dici Lysimachion debet,quam illa. Quod uero Corneola aureo flore ornaturino purpureo,nec Plinio repugnat ut cre o didit Leonicenus)nec esse ueram Lysimachion probat. Aduersum quidem Plinium esset, si constaret Corneolam uocatam, quam uisus ipse testatur aureu, non purpurcu florem habere,esse ueram Lysimachion: sed quum hoc probatum nondum sit, non estante manifesta probationem crimine falsi Plinius codemnandus. Dioscoridis enim testimoniti nihil facit aduersus Pliniu: nam praeter id quod Iurisconsulti sinsularε testem no admittunt, testimonium eius no est Plinio contrarium. Ira cnim ac noua Dioscoridis exemplaria, florem
399쪽
IOAM MANAR DIE PISTOLARUM MEDIO
medicum Mutinensem: quod plerumi; purganda
materia non tumens ante concoectionem. V M me plerunq; & in priuatis colloquiis,& in publil eis temonibus audiuisses Hippocrati & Galeno,quorum alter medicinam seruit, alter diligentissime excoluit, inhaerentem: recentiores Arabes, nostratos eos sequutos, nulla habita uel aetatis uel automatisi ratione,audacissime taxatem, necnon ab eorum decretis,si quando aliter uidebatur, in operibus artis recedentem summa admiratione affectus es, qudd his quos in minoris momenti r io bus depugnabam, in una quae maximum habere pondus uidebatur adhaeroem, purgatorus uidelicet pharmacis utens materia minime turgete, nulla praeuia concoctione: scribente Hippocrate in illo fi-migerato aphorismo:Concocta medicamentis purganda & mouenda, non cruda, neq; in principus nisi turgeant,multa autem non tumgent. Licet autem mei huius dogmatis rationem te praesente,&l gendo , & familiariter colloquendo multoties reddiderim , petum tamen, & quasi cum conuitio efflagitasti, ut quod uoce tenus d eueram,scriptis Quoq; mandarem, ut & ea melius posses memoriae commendare,& nis herent communia, qui uitia ut aiunt uoce non 3o poterant a me doceri:praesertim cum excellentissimi aliquot med ci,& antiquitati non minus quam ego addidit,secus & agerent de docerent. Vt igitur tibi morem geram, quem bonarum artium,& ρος-cipue medicinae, meiq; studiesissimum cognoui, manum cal o admoueo,& iamiam quod petis aggredior. Problema quod disputandum proponitur,tale est: Liceatne,nuia Ia praecedente per syrupos uocatos concoctione, purgantibus medi .eamentis uti. Quod problema disputaturi,Aristotelis doctrinam si quentes, ante omnia, ut in nominibus cum aduersuus conueniamus, intelligant'; quid sit id de quo disputatur, uidendum,quid di- AP gestionis , quid syruporum, demum quid purgantis medicamenti uocibus significetur. Primum aggredientes dicimus,id quod Graeci nostri dige. stionem,& qui Latiniores uideri uolunt,concoctionem uocant, in quarto Meteorologicorum libro definiri ab Aristotele persectione Curectis q-ida proprio & naturali calore ex oppositis passivis. Quae uero sint hu- iuxta Arist. iuscemodi odiosita passiua, ipsemet declarat, dicens: Haec aute sunt, propria cuiusq; materia: ubi enim cocta fuerit, perfecta iam est adn
400쪽
cta: principiumq; persectionis a propria prouenit Miditate, etiam si
ab exteriore quopia auxilio silmil perficiatur.Sicuti esca per bagnea, aut quippia aliud tale concoquitur. Sed principiti quidem est caliditas,quae in ipsa existit: finis autem, his quidem natura, id est, species& s stantia: his uero in subiectam quandam formam, finis est coctionis,quando tale tantumq; factum fuerit humidum. Nihil igitur aliud uidetur apud Aristotele esse digestio, quam operatio quaedam caloris naturalis in qualitates passiuas,cuius finis est, uel species, uel qualitas quaedam,& quantitas humiditatis. Ex his autem 1 equitur, errasse recentiores nonnullos, qui Auer-roim sequentes dicunt, digestione apud Aristotelem in eo loco nosterationem,sed alterationis terminii significare. Quomodo enim digestionis finem doceret,si ipsam digestionem finem & terminum esse putaret Sed numne uidebant Aristotelem in fine prscedentis
tractatus,se dicturum pollicentem, operationes assiuarum qualit tum,generationi & corruptioni affinesZatq; in ipso statim huius tractatus initio,pepsin,coctionemve calori adscribentem, atq; in m turationem,elixationem,&asationem, ueluti in species diuideme quas & ex ipsis nominibus,& ex propria cuiustibet earum definiti ne,am ones esse,non actionis terminos cognoscimus.Est enim maturatio, coctio quedam seminis in pericarpio,hoc est,in eo tegmine, quod ad fiuctus tutelam natura fabricauit. Operationem uero per hanc,non opus terminumve significari,ostenditAristoteles,dicens:
moniam concoctio persectio quaedam est,tunc maturatio perfecta est,quando ea semina quae in pericarpio sunt,tale aliquid facere poΓ sunt,quale ipsum pericarpion est. Constat igitur maturationem de qua Aristoteles loquitur, longo tempore seminis maturitatem, quae finis & terminus eius est, anteire. Qu9d cii pariter de elixatione&assatione dicere oporteat, quae & ipsae conc'ctionis species
sunt,necessarium est carum genus ioc est,concoctionem,operationem esse,no operationis terminum.Nec perfectionis nomine, quo
uehiti sub genere continetur,rem perfectam, sed mutationem quae in eam tendit, designari.Sed postquam de philosophorum digestione, plura fortastis quam opus esset displuauimus, ad nostram, hoc est, medicorum digestionem accedamus. Pos sissem Pepsis,hoc est, concoctionis uel digestionis nomine, in duplici latrasinutatione utuntur medici:naturali uidelicet,qnt clara esca uersatur,&nihil aliud est, si alteratio nutrimenti ad propria nutriti Iuditatem:& altera,quae circa putridam uersatur substantiam, & est
teratio cessare faciens putressi nem,manente substantia. Coueni ut o autem ambae inuicem Primo quidem in genere, quia utraq est alteratio.Secundo in agente, quia ab eodem c. dore fiunt, hoc is,naturali,qui nihil siti dest quam potestas per soli' corpora extensu qui tamen in prima soliis,in altera coagente lecu babet calore pryternaturale. Et propterea si id quod in prima concoctione cdcoqiutur, irie natura habet concoqueti,aut totsi aut certe nota digna eius pars
in substatia aliti mutatur,exigua eius portione senu claremane