장음표시 사용
401쪽
D. contrario aute fit in secuta, quonia uel nulla pars rei cococtae transit in sebstantia concoquetis, uel exigua eius portio. Si enim humor qui concoquitur,talis naturς sit ut ni utari in substantia aliti possit, neepirerefactio imagna sit pro modo putrefactionis plus minusue eius trasit in substantia nutriti. At si uel putrefactio magna sit, uel hu .mor natura tua talis, ut assimilari corpori humano,& couerti in eius
substantia nequeat,similis quide ad quenda modii fit mebris solidioribus, sed non aded, ut in eoru substantia conuertatur. Quare nec in utraq; bile, nee in salsa pituita expectanda est uera& perfecta concoro ctio, quoniam ultra modum assi ni humores sunt, & ueluti exusti: , a moderato, sanguine per superfluentem coctionem recesserunt.Sola autem pituita dulcis & acida quoniam citra temperamentum sm-guinis,pri cruditate remanserunt, ita cocoqui ualent,ut in bonia sanguinein,& demum in substantia membrorum conuertantur. Vtraq; uero bilis,& salsum phlegma,& ichores quum ita concoqui no possint, ut in iubstantiam membrorum uertantum satis pro modo suo c5 'cocti erunt, quando solidis membris quadantenus similes effecti, &a natura supςrati, apti redditi fuerint, ut uel ab eade natura per se, uel cum artis adminiculo expellanturIt hoc est generalius concoctio-xo nis significatum . iuxta quod&pus,& lotium,&reliqua excrementa, concocta medici nuncupant. Et haec quidem de concoctionis nomine dicta sint: quod licet apud medicos suadoq; opus significare possit,in hac tame nostia disputatione,sbia nobis significauit oratione. De syrupis uero, primo circa nomen aduertendum, uideri hanc Devocem,si Graeca est,ab ιποις,hoc est, succi &-uerbo,quod Lau- . Q --nis est traho,deductam. Non inuenio tamen medicos Graecos ea
sos: quare forte ab Arabicis ad nos uenisse putanda est, qui ea uoce tutuntur in succis uel decocto cum aliqua re dulci insipinatis. Scio tame &Latinos autores eadem uoce,seu in alio significato usos. O ,- -43o tum uero ad rem ipsam attinet, medici, annis plus minus trecentis,
ad concoquendos humores syrupis qsi sunt,ab ea, ut, quam ineste
illis putabant, digestiuos uocarunt: apud eos enim concocti O,digestio, S concoquere, di terere dicebatur: qua uoce noui ex Graecam Latinam linguam medicinae interpretes,periculosi aequivocatione,
alii quidem in disci sione, seu resolutione,alij in diductione& trasstu nutrimenti ad membra utuntur. Sed dimissa vocum lite, illud p tius discutiamus, an tyrupi quibus nunc passim utimur,uim habeant digerenduseu, quod idem est, concoquendi. Ad quam dubitationem breuiter ex his quae de concoctione d Ans uino P clarata a nobis sunt rejondentes,dicimus,u proprie &uere loqua- - cocos ediamur, nullu ex uocatis strupis,qui uulgo contecti inueniuntur, uim habere concoquendi: hoc siquidem munus d priuilegi si, soli calori naturali debetur: ipse enim est,qui quoci inq; trium modorii, quos
prius recitauimus,loquamur, concoctionem facere potest,& ei soli referri debet accepta. Post ipsum uero naturale calorem sunt n6nulla,nuet quatenus More ipsum uel fouent, uel augent,eatenus ad concoctione cdducunt,& eam aliquo pacto adiuuant: qualia sunt quies,
402쪽
somnus, modica excalefactio, ciborum boni succi modicus estis uiani parum calefacientis potus. Modicil uero calefaciut moderata tricti O,usus aquarum calidarum commoderatus, pharmaca atq; edulia etiam temperatὐ calefacientia: adde,si placet,& cataplasmata. Ex sta. rupis igitur tantummodo ij ad concoctionem conferunt, qui adi quocibiam eorum quae numeratiimus,cooperantur, caloreniq; natud reseip aliquantisper roborant: quod in paucis admodum agnosces in eorum uires methodo quadam uestigaueris. Quosdam enim inire nies alterantes, quosdam uacuantes, quosdam utrunq; pollicentes:& ex alterantibus alios calidos,alios frigidos, alios humidos, alios siccos. Atq; in uniuersum, civiciaq; corpus uel corporis humores de una qualitate in aliam trant mutant,sive illa qualitas inter primas,u-ue inter secundas & tertias sit alterantes dici debent.Et ex uacuantibus,alios per uentrem, alios per lirina,alios per cutis occultos me ius materiam educentes.Ex his autem omnibus, soli hi concoctioni seruiunt,qui calore, odore,adstringendi ui, uel somnum augendo, calori naturali adminiculum ierunt. Quae cum paucis insint, teques est, ut pauci sint,qui uel ex accidenti mereantur dici concoctioni deseruientes. Non enim accedendum Drusiano, a lolis frigidis &cis seu putredini contrarijs, iuuari hanc naturae operationem aue- 2orenti: prohibent enim eam potius ne fiat, quam factam concoquant.
Et haec quidem de tyruporum & nomine & ut dicta sint. De medicame- Depurgatorijs uero medicamentis illud in primis aduertudum, Upm stib-- antiquiores calidis & uehementibus,atq; corpora ualde irantibus εἰμι -m. purgatorus usos: quod uel ex Elateri, nomine licet agnoicere,quod Latine agitatorium dici potest: quo nomine no solum in cucumeris' agrestis iucco,sed iii omni purgante medicamine uteb tur. Vide- . mus etia Hippocrate in morbis acutis,elleboro,&peplio usum: quo
N. . Tum alteria adeo uehemens nostratibus uisum est, ut eius usum praeformidine ferὁ penitus abdicarint. Alterii uel ex socio licet agnoscere. quanqua & ex lacte,quo abundat, uis quoq; eius potest intelligi. Este uero haec calida,sicuti & alia omnia quibus antiquitas ad purgadum usa est,ex Galeno uarijs in locis licet odistere. In commento enim illius aphorasmi primi libri, cuius principium, In acutis passionibus &c.ait: Omnia id genus,purgatoria scilicci, sunt potentia calida. Et in aphorismo, Sub cane Sc.Exusta tunc natura, eam quae a purfantibus medicamentis non fert acritudine. Et lib. . de uictu mororum acutorum, Quia uehementer inouent & lacerant,ideo pro-
hibentur. Voties igitur ut ia ad diluendam propolita quaestionem. accedamus Hippo.depurgatorio medicamento mentionem habet, o de bis intelligendus est, quae ipse in usu habebat, quae & ualde calida erant,& sua ualida ui corpora uehem ius exapitantia,quodathmodo lacerabant. At quia nostris temporibus inueta sint multa,quae uel frigida sunt,uel modicὁ calida, qualia sunt siliquae Aegyptiae interio Nelaladium. ra, uel ipsa siliqua uirens adhuc & tenera condita,mel aerium, quod D-Ab Imb. Manna vocamus da li Indi, quos Tam indos Arabica lingua appellant,rosarum & uiolarum uel laccus,vel aqua in qua maduerint, myro
403쪽
myrobalanorumq; nonnulla genera.& pleraque alia,quis ea dixerit ab Hippocrate simul cum calidis illis sitis S acribus uetita, quum ab eo fuerint uel penitus ignorata, uel inter purgatoria minime computataZpr sertim quum uideamus ipsum asinino lacte& sero usum. Sed nec de his quoque uidetur Hippocrates loquutus,quae ex frumbus qui biisdam contecta, melle': ii elapum, uel eo ouod Saccharantiqui uocabant, uel et liccharo uulgari condita, nonnihil,exiguum tamen id, recipiunt scammonij ,& antea perassationeni in cotoneo malo repressi ac castigati, uel alterius cuiuspiam anti' uorsi purgatorsi:&cum magno modo liquoris alicuius frigidi disialuta, purgationis leuis gratia a recentioribiis medicis in morbi initio propinatur. quum qualitatibus his penitus careat, ob quas sua ipsa purgatoria antiqui prohibebaticarent etiam necesse est his symptomatibus, quae illa materia non concocta exhibita aegrotantibus inserebant. Qtiod praeter rationem,quotidiana quoq; demonstrant experimenta. Deum ego immortalem testor,nie, qui iam octo supra quadragesimum annos medicina uariis in locis professus, in Dorium putridarum principio. nisi aliquid aliud prohiberet, siliquae Aegyptiae liquore usum adiectit tertia parte medicameli,quod per dactylos uel pruna seplasiariis ubiq; pa ratiar,nullum ex tali potione unqua cognovisse sequi aegrorantibus inc5modum, quin potius modicam,&absq; ulla notatii digna noxa, purgatione. Alioquine Re modus hice lacuationis ab P mocratis dogmatibus multu abnorret. Scribit enim secundo libro aphorismorti: Inchoantibus morbis si quid uidetur mouendum,molle. Quem locu enarrans Galenus, docet intemdum ab initio morboru ciuibriu purgationem esse faciendam, ut minorem iam factim materiam natura ualeat facilius concoquere. Ex quibus uerbis & nomen & rem ipsam sumpsisse uidentur recentio res,purgationis quam ab initio febrium putridaru facii int. Id autem quod interdum Galenus secie lum dicit,teporibus nostris crebrius, imo fere semper faciendum est:siquidem nostro hoc secillo corpo
i humana longe magis quam Hippocratis teporibus repletaos incurrunt. 4ntiuui enim, uel parit,uel nihil mane comedebant quotidianis, exercitationibus,frictioni bus,balneis,ci ruisi eis Isua discutiebant, nec tot escarii uarietatibus,tamq; peruerso earum ordine utebantur. Quis enim est uel ex infima i 'sera pauperie no Iaboret,qui olera,earsimire racctus,tuscula, panem,caseum, ames pisces,layna,
rasq; uariis ex rebus c5sectas, ut sors servabique ullo uidesicet ordi' o ne,in eodem uel prandio uel coenano ingurgitet3quu legamus antiquos,& quidem Athletas, mane solo hane, uespere solis earnibus uictitasse. Si igitur Hippocrates sobrio illo seculo purgandum quandoq; iussit in morboru initio,quato nos id audacius agemus in his qui quotidianis fere crapulis Quantes,oppletii prae cruditate priam is nutrimenti vasculis,morbos ex immodica repletione incii ree
rut3Nee est uisuispia dicat Hippocrate in aphorismo de morbis his loquut quom niateria instar suribues & maniaci hominis,uel an malis
404쪽
malis stimulis lieneris agitati, stare loco nequit, sed huc atque ii irrequieto motu fluit & refluit. Madoquidem id in laterali mori
Hippocrates iustit,in quo materia no de loco ad locum uastatur, sed ad unicam mouetur,ad certam uidelicet ac determinata sedem, ubi facere ecepit inflammationem Tt Galenus ad eum morbum trahensaphorismum,interim prima,interim iecuda,interim quam,& quandoque quinta die phari cum piirgatoriit, libro quarto de uictu in morbis acutis, se dicit exhibuiHe. In quibus uerbis & illud adue tendum, multos frustra, imὁ cum aegrotantium non leui damno, uereri ne pharmacu praebeat uel uena iecent in die uel itidicatorio uel iudiciali.Vt enim fugiedum, ne eo die fiat evacuatio per artem,quo
iudicium fi it natura ita secure & purgatio & uelle letato fieri p'te'quocunque die,etiam si de numero crisimoru ut,m do iudiciuin ea no expectetur: quarta enim die purgatione se se e loco adducto Galenus testatur.Et in libro curativo de uenae lectione, ad animae usque desectum sanguine misisse. Sed hoc obiter dictum sit,for-tὰ alio tempore fusius cum alijs medicorum circa crises erroribus explicandum: ad idq; reuertamur, quod nobis nunc est principale propositum. Diximus enim Galenum nos opere docuisse,non ieiuper, materia etiam non turgente,ante purgatione expectandam cile
coco bone, sed in principio pleuritidis, dolore ad praecordia descedente, materia inflammatione faciente,plerianque iii xta Hippocratis decretii per purgatione euacuasse.Dicimus quoq; nos ab eodem Galeno didiciste,quoties uenae sectione egens eam detrectat, uicariam ei subiiciendam copiosiorem purgationem. Qil'd cum ita in mincipio,sicuti materia iam concocta p8stifcsitingere,sequitur, eo easu recte in principio posse fieri purRatione. Ipie praeterca primo libro de compositione medicamentoru secundum loca, nulla praecedente concoctione, Pitue praeparatione, utranque bilem & pituita purgat in alopecia. Atque pauid pὀst idem facit in manantibus capitis ulceribus,quae Graeci uocant se'.Et libo secudo in capitis dolore, & decimotertio libro methodi, uidiue ait multos quibus in- .flammatio in oculis coeperat,sola per inferiorem uentre purgatione una die euratos.Hippocr.etia in uulneribus S iraauris,& in epi demiis plerunq; purgatione utitur,absq; ulla cococtionis metioue.' Atque ut uno uerbo me expedi uix inuenies Galen. in aliis atta re morbis uel moliente eam,uel expectantem eq; unqhla inuenieSiaut um,aut Hippocrate,uera concoctione per strupos nunc uocatos laesentem.Veram dico, quoniam praeparationeni&corporis,& humorii quandoque fieri iusserunt: cui per qxialidam abusionem recen Utiores Avicennam sequuti nomen concoctionis attribuere: quonitamen a concoctione uera longo distet interuallo. Quod enim uero concoquitur,ideo eoncoquitur, ut quantum heri potest, limite euadat concoquenti. Quod uero expulitoni paratur, quanto magis ad patitur, tanto redditur animali diisimilius, atque ab eius natura
405쪽
potius quam a natura. Concoctio humoru conseruat substantiam: illa eos dissecat, attentiat,&quodammodo consumit. Concocti olantu modo putridorii: illa no putrescentibus etia adhibetur,& a- Mimalis particulis.Cococtio est omni u humorii piitridotu: illa solutenaciti aut Qtaru re si demus illis, ut quociiq; libet modo loquatur,& 'uacunq; materiae eua adae& corporis pravarationem, cococtione uel digestione uocet,certe nunquam nobis ostendent, Hippocaut Gaten.in tenuibus humoribus, liue eos imbibat uasculorum parietes,siue in vasculis uestiti fluctuet,aliqua uti prsparatione w sed in his tantu, qui prae crassitie uel tenacitate diuelli a suis sedibus non possint. Corpora enim, inquit Hippoc ubi quis purgare uoluerit, oportet bene quida facere. is aute no uideat eos humores me Iius fluere qui sint ten uiores,& lentore omni prorsus caret 8 Tunc enim,inquit Galenus, purgatio bene procedit, cum humores crat si, tenues facti fuerint, & tenaces praecia,& meatus aperti, per quos transmittuntur. Et in fine comentationis ait: Corpus bene fluidum est, meatibus quide omnibus reseratis, humoribus uero incisis atq; tenuatis, si alicubi in corpore fuerit humor crassus & tenax. Et in exopositione aphorisimi penultimi libri primi, tunc humores esse ait adis fluendum facili mos,cum fuerint tenues. & nullo lentore participantes apertim meatus per quos fieri debet purgatio,& nullam obstructionem habentes. Idem se ipsit libro quinto in texta epidemia. Libro demit methodi septimo,ne uidear ambitiose multa loca quaerere, clare adeo hanc rem opere monstrauit, ut inueniri non putem idiotam ita rudem,qui intelligere no possit,eum id uoluisse. Vitiosos enim humores in tunicis uentriculi receptos, nullo praeuio apparatu, docet purgare per picram,aut per aqua mulcam,in qua sit coctum absinthi uin. Tenacem uero pituitam uentriculo annexam, incidi iubet ante purgationem. Si igitur de hac humorum praeparationem. loquutus est Rhaetes, quae improprie concoctio uel digestio dicitur, immerito ab Avicenna eprchenditur,Galeniq; clypeo munitus, facile defenditur. Intentio quippe huiuscemodi humorum digestionis nihil aliud est, quam incisio & attenuatio:no, ut dixit Avicenna, substantiae adaequatio ad euacuationem facilem parans. inanio
enim materia tenuior est,&lentore magis carens, tanto minus re
sistit medicamini eam trahenti, & permeatus atque emisiacula cilius pertransit. Quis enim nesciat aquam puram & Iimpidam, facilius &ssuere&trahi, quam terrosam& lutulentam Zisiturasq; tenuiores a succino,& acus a magnete, quam ab illo magnas pa-- leas, de ab hac clauos melius trahi8 At si de propria uel de utraque loquutus est concoctione, longe a uero recessit. Per ueram enimeon coctioneni non tenuatur nece id humor, uerum plerunque potius crassescit: imo si proprie loquendum est , nec crassior necessarid redditur, nec tenuior, sed a calore naturali ut superius diximus uincitur & superatur :in qua tamen uictoria frequentius accidit ut fiat crastior, quam ut tenuior, uel uti solidis membris, quae crassa sunt, adisulatur. Non perdit etiam necesibio crassitiem
406쪽
crassitiem atq; lentorem, que prius habuit, ut ex Galeo Tlligitur circa finem expositionis in secundum librum Prognostici Hippocradicente,sputum concoctum interdum ob crassitiem & tenacitatem non ex ui. Quare contrario modo etiam in hoc se habet uera cococtio praepartani: haec enim id quod crassium est,redit temuuMilla quod enue est, interdu facit crassum. At si quis sorte nobis obiiciat Galenum in libello de constitutione me bonae dicente, quod
crassum & tenax est,esse attenuandum,& quod leuiae, crassius re
dendum : dicam ut uerba ipsa demonstrano eum loquutu de his sit perfluis quae redire ad naturalem habitu possundino de his quae penitus inutilia quum sint, paranda sunt expulsioni. Quam praeparatio
si digestionis concoctionisue nomine dignamur,triplicem necesse est ridundantium humorii intelligere coctionem.Vnam ciuidem, perfectiore in his quae ita eam recipiunt, ut conuerti in substantiam partium corporis reddantur idonei. Alteram in his quae uitiosiora sunt,quam ut mutari in substantiam aliti possint. Tertiam ualde improprie hoc nome recipiente,qua corpora bene fluida,modo quem superius ex Galeno ostedimus ,redduntur. Primae finis est nutritior . Secundae, naturae uictoria: Tertiae,comoda expulsio. Prima& secunda inunt pariter in materiam tenuem & crassam,tertia tantii in crassam & tenacem. Qirare culpadus Avicenna, qui indiscriminatim de
tribus hisce gen us loquutus est.In eo enim loco ubi docet non evacuandam materiam indigestam,tootmur de digestione secundo modo dicta.Vbi uero Rhaten taxans digestionem ait esse adaequa,tionem substanti materiae ad facilem expulsionem,de tertia absque dubio intellexit. Atque eo de modo ingtenacis praeparatione indigentili, qua praedictae subdit describtioni. In prima uero aduersus Rhaeten argumentatione, quae urecte le- tur. mendum enim est in uulgatis codicibus super digestione uti dati ir,digestionem accipit secundo modo. . Secula da uero 3 ratio super sedimine urinae fundata,primae& secundae concoctioni potest esse comunis,licet eam per aequivocatione trahat ad tertiam.
ed melius fortὁ fuerit, ut lucidioris doctrinet gratia rationibus Aui
do materiam ei quae expuitur similem) posse concoqui primo modo concoctionis, id uidelicet quod acidum est uel dulce &dem necessirid crassescere quia non aliter in niembroru substantia, quae crassiora eo sunt,transiret. Alia uod secunda tantum: & hoc quidem ubi perfecte a natura uictum fuerit , aliquo pacto crasti iri fiet: non quὁd in hoc ratio concoctionis consistat, sed qu4d ex actione uictoriast: naturalis caloris hoc sequitur.Tertia uero desiderat: quanto enim crassius fieret,ianto difficilius & a purgante pharmaco traheretur,& per ductus & meatus pertran et, quemadmodum seperius& Galeni autoritate&ratione moniti auimus. Ad secundam dicimus,sedimen in acutis morbis,in principio nodest dere: quia materia quae secundo concoctionia modo coqui
407쪽
r debet nondum debitam formam adepta est.Dicimus etiam tenuitatem secundae concoctionis finem non esse,sed naturae uictoria: quc cum in consistendi statu, nec antea completa sit,in eo,non in principio, sedimen laudabile gignitur & descendit. Ad tertiam dicendum.quod ars naturam linitans, purgatione materiae, nisi uel qualitas uel quantitas uel locus cogant, non facit ante concoctione secundo modo dictam:absq; praeparatione tamen alia tenuis materiae arte facta, ipsam expurgare potest. Dico, nisi quantitas cogat: quoniam ubi in corpore tanta redundet materia, ut ab ea; IO natura uel opprimatur, uel periclitetur ut opprimatur, tuc ab initio.& non expectata secunda concoctione, hoc est naturae uictoria, quae in tanta copia uix sperari potest,aliqua eius portio per artem deme-da eli: ut natura a tanto pondere leuata, residuum aggredi possit Muincere. Si enim bonus Athletarum habitus, Hippocrate teste, statim soluendus est: multo magis euacuationem desiderabit malus aegrotantium habitus . non mole tantum, sed & mali unitate uires ob uens. Rursus, sit socrates, qui cum summa uitio lorum succorum repletione febrem incurrat, sequitur,si dum sanus esset euacuatione egebat,qiiod multo magis ea indigeat febries,auctati idelicet Eo ex febre spiradi necessitate,& uiribus oppresseis.Ite quantitas supra modii aucta ad idem ducere potest,ad quod uitiosa qualitas,hoc est, ad mortem .Ergo si in hac quandoq; euacuandum ante c6coctione. etia in illa paritor erit facienda euacitatio. Mala etiam alia que humores turgentes efficere possunt, & ab immodica copia contigerunt. Ergo eadem ratione quae cogit euacuare humores tussientes, cogemur etiam demere immensam multitudinem.Veritas sumpti apparet discurrendo incommoda, quae turgentes humores potant efficere: ea secundum Galenum in expositione illius aphorismi quarti libri, Pharmacu exhibendum in ualde acutis, si materia turget, eadε3C die: morari enim in his malum sunt roboris distatutio, caliditatis febrilis augmetum, S periculum ne humores qui per corpus uagatur, in aliquod membrum principale decumbant.. Imminere autem haec discrimina in materia plus nimio aucta, clarius est, quam ut probatione egeat: uires quippe ex immenso pondere labefiunt: calor febrilis caeteris paribus est in maiore materia ma, ror, facili meque humores totum corpus opplentes principalia mem, bra attingent. Si igitur haec pericula cogunt nos, materia turgente, eadem die euacuare,cogent nihilominus ea supra modii aucta. Din. si quis diligenter consideret,iacile agnoscet copiam immodica m Ao gis indicate euacuationem, quam turgentiam. Huic enim possimus
alia ilia occurrere,reprimen uo uidelicet motum, alterado calorem& membra principalia roborando. Immodica uero repletio nullum habet magis prcsentaneum remedium,qu.am euacuatione .Praetereas humores qui agitantur,& de loco ad locum mouentur ac traffluunt, uacuari debent, ut dicit Galenus in commento illius aphorismi. Concocta &ciquato magis hi erunt aliqua ex parte uacuandi, qui sedeo aucti sunt, ut sere omnia loca absq; alio motu occupent3His ra-
408쪽
tionibus & similibus persuasus,dico solam exuperantem quantitatF cogere quandoque medicum ad euacuationem per pharmacum, Mpraecipue ubi secari uena non possit in morbi initio facienda. Q iὁd uero qualitas idem faciat, omnes fateri oportet, qui turgentem materiam euacuandam esse a morbi initio c5cedi int, hoc enim ipsum. turgere scilicet,qualitate quandam conseqtuitur in humoribus repertam,adeo mebra laedetem atq; extimulante, ut a nullo recipiatur, Ac propterea irrequieto motu huc atq; illuc pulta, fluctuet & refluat. Quaenam uero sit huiuscemodi qualitas in humoribus reperta, quae turgere eos facit a nemine bene determinatu invenio. Sunt qui hoc in materiae tenuitate referat, quod certe dici non potest:alioqui fato
ri oporteret,aquea pituitam necessario turgere: quod falsum esse neralit
calare se tur ino est qui nesciat. Mihi auim uidetur inter qualitates primas . hoc teutium humo solo calori esse attribuendum qui ade4 acris & uehemens sit, ut ing, um causam. bra ueluti exurat, atque ob hoc a quouis membro reiiciatur: quem certe feruore in alio humore praeterquam in bile, uel bilioso ualde sanguine,inuenirino puto. re labilis hoc moeso turgere dicenda est,& ratione eius sanguis. An uero quaevis exacta bilis putrescens turgeat,&euacuari a principio debeat, nsi inutiliter quaeri potest. Ad quod dubiu, quantum mihi uidetur respondendum est,bile
certa sede inter lienas putrescente, posse tam remisse calere, ut concoctio in ea sit expectanda.Eam uero quae extra uenas putresces intermittentem febrem facit,non sine ratione dixerit quispiam ante concoctionem posse euacuari. Scribit enim Gal. in commento aphorismi superius adducti, cuius initium.Concocta &c. csi uenire, ut illit mores evacuentur, qui agitantur,& de loco ad locum mouetur &transfluunt.Et lib. 8. de eo positione medicamentorum secundu i ca turgere intelligit ad excretion Emoueri.& non dii ad certam sedem impetum habere aut consistentia. In libro uero de iudiciis secundo,dicit, in rertianis bit Euehemeter moueri,&per singulas cor soporis partes disseminari atq; delationis impetu per seipsam expur gari,atq; ob hanc causam ex sudoribus & uomitibus finiri .Et in contentario cui titulus, Qtios purgare oporteat,& quibus purgatorijs.& quando ait, In principio serόsos & tenues humores evacuabis cococtionem expectas in crassis & tenacibus, litates natura sit ni bilis atra & pituita. Quare si quis in tertianis purgatione bilis ante cococtionem moliatur,non solum Galenum, uerum & naturam se imitari dicere poterit, per uomitum& sudorem, sed & plerunque per ventrem bilem in talibus febribus ante concoctionem expurgatem. Exuberans igitur caliditas tenuitati iuncta, facit ut bilis turgeat: otenuitas sola concedit, ut etiam si non turgeat , ante concoctionem euacuari possit.
Verum praeter qualitates primas & manifestas, alia quaedam qu litas quadoq; in humorib' reperitur,quae turgere eos facit,& die primo egere purgatione,occulta quaeda&pestiles malignitas, qua affecti humores, nisi statim purgetur cor uel aliud principale mebria pe
409쪽
to &vigesimo octavo, Ppra millesiim si quingentesimia, uidimus anste magnam pestilentia in hac nostra ciuitate, cu maxima mortalium& pr sertim nobiliu strage peruagari. Ab initio leni quada febricii Ia afficiebantur, pulsius & urina uix a sanis disserebat: febris post biduum tridus inaue supra modii crescebat, uires prosterii ebatur,urina ueluti iumetoria, inquietudo bilis prasinae uomitus, materiaq; caput petente deliria, moao cu uigiliis, modo cum immodico 1opore hominem cruciabat: uariiq; coloris exanthemata per uniuersam cute
efflorescebant, omniaq; demti inc5moda,&his lonae plura seque-IO batur,quae turgente materia sit perius diximus comitari. Qis e nopotera no admirari,suosda praecellentis doctrinae & nominis medicos,purgatione in ta pestifera lue ante cococtione negligetes, atq; alios medicos taxates, qui ea utebatur. Si qui enim morbi inueniuntur qui eiusmodi purgatione eadem die ita desideret, ut tardare malum sit, hoc maxime pestiletes hae febres requirui, uelocissima mor- Ab inisti psitem, nisi ea fiat,inseretes. Sed nonne apud Gale. s.methodi legerat, lentium mο quotquot ex immani illa pestiletia incolumes euaserant, multis per borum euacua uomitu, amnibus per uentrem, corpus antea fuisse & purgatu & exic dum. catum Z QOd siue natura, siue arte factum sit, omnino nobis osten-xo dit, in his qui ex pestilentia seruari debent, exiccationen corporis per purgatione esse necessaria. Quὀd uero expecta la n5 sit euacuatio salute factura in colistendi uigore, ex hoc osteditur, quod iudicia quae in pestitutia filat, ad morte potius quam ad salutem tendunt.
Galeno teue in L .aphor. c5mentario,& ipsa coprobante experieti a.
Qitare illi mihi potius probissi uidetur, qui ab initio pestiletiu morborum quanto citius possunt, omnia genera evacuationu exercet, qqui iudicium,quod potius malu quam bonum in his speratur, expectant. Materiae igitur qualitas euacuare plerunt; cogit ante concoctione.Verum praeter quatitate&qualitate, ide quoq; fieri ex loco 3o superius ostensum est. Vbi enim ad praecipuum aliquem locum materia decumbit, non expectata concoctione est uacuanta,queadmodum in laterali morbo est demon stratum. Vt igitur iam receptui canamus,& nostra disputatio, quae diu u
gado Euc atq; illuc,ucluti Cestro percita, retem materia absq: ordine sequuta cucurrit, quasi classici uoce ad id unde coepit reuertatur, dicimus, materia magna ex parte ante cococtione purgandam: eam enim quae non proprie turget, sed uel ibi a quantitate, qualitate, uel Ioco pernicie,nisi evacuetur, timetur illatura, euacuari oportere ante concoctionem a natura factam demonstrauimus: sicuti & ea quae
4o non proprie uel improprie turget. in alijs a febre morbis, de in ipsis
etia sebribus debere a nobis potius quam ab antiquis,ab initio minui, peiori scilicet uictu & maiore ocio utentibus, & medicamenta faciliora atque minus exagitantia habentibus praesertim quum nihil habeant quod nobis obluctant aduersiarii,nisi uulgatu illu aphoorismu,Concocta medicamentis purganda & moueda,no cruda, ne- q; in principIs, nisi turgeant: multa autem non turgentique tamen
410쪽
3 1 IO. MANARDI, EPIST. MEDICIN.
sim legatur.Et ut eum inter aphorisinos recipiamus, habemus tamε cui opponamus aphorismu siccudi libri decim simonii, oui dubio pro Aratas esto tabente in principio mouendum,si quid mo endum est. emaphorismum no solum scribit Hippocr es, sed etiaper alium sequentem probat, quia uidelicet circa principia omnia sunt imbecilliora. In his enim duob. aphorismis indulget medicoH ppocrates, ut quando ei uidetur, euacuatione a principio utatur quod & in penultimo primi libri permittit. Et licet icat rar4 hoe faciendum, nos rationabus siuperius adductis moti, crebrius id facet:& debemus, in materia praesertim serosa ac tenui, qua- rQlti recetioribus citrina uocatur, qua nost:
videmus satis abundare. Dicimus etiam, si quando expectanda est uera concoctio, eam per uocatos syrupos, qua maiori ex parte ea
tam e rebus, quae naturales uires auget&roborant. Nec nos alia Drae
paratione humorti indigere, nisi algenuatione erastarum,& teisione tenacium,quae per cibaria & potus magis quam per svrupos Ga
. 'I ς0mmentationem coegerunt ut ovo
x verraria, XV. Calend. Semptemb. M. D. XXXI.
EPIST. II. pro nobili quodam uiro,magnum ueluti incendium in metendo patiente.
' A L D A S A R. sala uir,generis nobilitate,ac in nreociis principalibus exercendis dixteritate insignis, qhe 3 ostus est aξudine per literas, se, iam agitur cunJu
annus,dii lotium emittit, maximu in utica urinae per si ntire incendui: quod nCc ex medicataru ac uarii r e
tia potione, cosilio medicorii facta aliis auxilijs mittet ri ne exiguo quide, nedu restringi potuerit. Huic quantu in me si ope la ipsius&raii fas inuestigabo deinde ex illis curaturas intentiones eliciam. Affectus hic,ut ia primuafrediar, a recetioribus ardor urinae uocatus, nihil aliud mi i essio uidetur quam dolor ulcerosus, uesica ipsam,& potissimu eius ceruice atq; meatu, qui ab ea per pudendii descendit,aiatiles: quare inter vlymptomata, sicuti&quilibet alius dolor, est reponen 2s Uerumtio uidelicet ipso ad maiorem quam ex natura sua exigeret acredincto uerso. 'uo aute haec symptomata mala teperativa coneci uiatirr