Titi Livii Patavini Opera quae exstant omnia ex recensione G. Alex. Ruperti cum supplementis Freinshemii. Tomus primus decimus quartus

111쪽

N LOC. L. t B. XLIX I IMANI I '. perium terrae marisque ereptum est; ademptae naves; serarum usu et Venatione intordictum; obsi-

. des nobilissimi et olim et nuper dati; vectigalia,

is quae ab aliis consueti eramus accipere, iusto tem-M pore soluta. Et his quidem contenti patres vestrim suers, quibuscum nostri bellaverant; Medusque is in has leges factum, ut inter Socios amiCosque , M pari utrinque religione firmatum. Atque illi. cum M bello positis inimicitiis, placitas semel conditionesis bona fide servavere: Vos vero, quibuS nec Oppositara unquam urina fiunt, quam quaeSO temporum horum is nOXam potestis Coarguere'

XIII. v Ideone bellum, et priusquam audiremur dinra cernendum, ot priusquam indiceretur, inserendum is fuit, quia tributa ex fide solvimus 2 elephantosis non domamus 2 nihil pontra foedus antiqtium fa-υ cimus7 an quia modo supra quinquaginta hominum is millia fame nobis perierunt 8 At gessistis contra D Masinissam bellum : gessimus enim, sed Iacessiti, is sed coacti: diu enim patientissinis quidlibet perra tulimus, Vos neveriti: donec ille contra nos, solum, que, ubi educatus, ubi institutus est, nullum in-ba iuriarum finem suciens, regionem circa Emporium, is et, hac potitus, alius Subinde aliasque invaderet, is ac ad hoc laederis vestri caput negligendum vi ac

,, necessitate nos subigeret. Haec igitur necessitas siri apud vos vel in causam armorum, veI in pra is textum insuluit, nos certe et publico praeconiora condemnavimus eos, qui Numidae vim repulerant, D et Romam oratores ad factum purgandum misimus; D postque Paulo alios, quibus Omnis potestas a Cupiendi leges, quas imponeretis, commissa fuit.

112쪽

I I OIO. FIQUASHENII SVPPLEM. is Quorsum igitur classis tam instructa, quorsum D tantus exercitus adductus est, si, et quod commiis simus, Poeni satemur, et luere commissum arbitriciis vestro parati sumus 2 Nihil a nobis fingi, rebus ipsis apparuit, quum obsides eius nobilitatis, tanto is numero, otiam unte diem dictam, quum frumentum, is a vobis his diebus imperatum, summo studio mira Simus. Quae quum ita sint, nosquo eiusdem senais tusconsulti partem alteram mittendis in temporeis obsidibus expleverimus, alteram ut vos expleatis a superest; quae, datis obsidibus, libertatem nobis

D reSque nostras reliquit 13.

XIV. Haec loquuti conticuerunt. Tum L. Marcius, re Causas, re inquit, is belli, Carthaginienses, quum l D gati vestri ab senatu intellexerint, quid opus est D exponere 7 Quod autem senatusconsulto satis a Vora bis factum pra dicatis, id vero argui iure debet. Μ Νam et senatusconsulto comprehensum, et a nobis D in Sicilia praedictum est, cetera mandata SenatUS,M Vticae nos edituros esse. De obsidibus quidem,u cum delectu et diligentia adductis, consilium ve-υ strum laudamus; sed . si nihil praeterea praestaridia creditis oportere, saltimini. Equidem si fraudura lenter pacem petitis, per occasionem rebellaturi, non est nobis animus, calliditati vestrae arma, Perra quae nocere possitis, relinqueresin bellandi co-M gitationem omnem xere deponitis, iam aequis ani- D mis halorum instrumento carebitis. Asserte igitur, D Maidquid vobis publice privatimque armorum eSt, D telaque et catapultas; naves etiam, quas habetis ,

is tradite M.

113쪽

I I lx XV. Non ausi repugnare Carthaginienses tantum, oraverunt, cogitament consules: quivi futurum urbi suae esset, si , exsulibus castra in Proρinquo habentibus, Oermis ipsa relinqueretur. Nam Hasdrubal, qui post infelix cum Masinissa bellum capitis suerat damnatus,

collectis hominum viginti serme millibus, bellum

patriae intulerat. Responsum est, secta ritarem gentis Punicae senatui Populoque m no curae fore: missique ad exurendam classem, et accipienda arma quaestores consulum P. Cornelius Scipio Nasica. Cn. Cornelius Hispullus. Tantam armumum vim suisse traditam, auctores quidam sunt, quanta toti armanduo Asricae sustecisset: illud relatione multorum constat fravis armaturae millia ducenta, telorum innum

xabilem copiam fuisse catapultarum apud alios scriptores duo millia, apud alios tria inveni. Consulto secerant consules, ut singula imperia seorsim ederent: ne, si tot res tamque graves simul iuberentur , Carthaginienses ad bellum praeoptandum adigi desperatione possent. Exarmatis quidlibet tuto iniunctum iri putantes, misere Carthaginem , qui delectos Ex

senatu arcesserent: iis Se postremum eorum, quae faciunda essent, denuntiaturos. Venerunt triginta ex illustribus, quos ultro comitata est alia principum et sacerdotum manus, patriae discrimine anxia, et ConSules aspectu Suo reverentiaquo permotura admisericordiam. X I. Ili omnes eodem, quo accesserant, cultu ad consules introducti, quum taciti adstarent, iterum

consurgens L. Marcius nam huius facundiae senior collega concedebat : quod obsidibus armis me traden-

114쪽

I IaIO. FRsa ΝSHLNII SUPPLEM. dis poluntati senatus celeriser et cum cura estis obam Iutiti, recte et ordirie a podiis factum est, Cinquaginis,

ses , nunc, quia necessitatis minime perbosa est orasse , iam, quod restas, senatus maradratum, magno animo

capessae. Urbem aliam , Micumque Midebitur, sed δε-cem minimum mima passuum a mari distantem, es sine muris, condite : nam hanc quiadem Carthaonem solo aequare iussi sumus. Interrupit postrema consulis verba suMatus a Poenis ululatus, clamoritie, qualis in gravissima eadem et inexspectata calamitate esse debuit: quum modo, manibus in caelum extentis, invocarent deos, doli, quo appetiti essent, ultores; modo, conversa in Romanos voce, multa et acerba increparent; sive exitium taedio Vitae provocantes, sive mentem dolor oripuerat: nam et multa faciebant

insanientibus solita; abiicere se in humum, pugnis

atque capitibus verberare terram, lacerare amictus,

ne ipsis quidem corporibus abstinere infestas manus: postremo, ubi tum fatigatus remiserat dolor, mo tuorum instar sine voce, sine motu iacebant. XVII. Attoniti ad haec Romani stabant, commis ratione Θt exemplo Sortis humanae stupentibus animis : ipsi quoque consules indu ant bominibus,

in subita consternatione primum animi impetum male sustinentibus; gnari, hoc habere magnas calamitates, ut statim quidem audaciam iniiciant mentibus, mox necessitate, et assuetudine serendi, audacia in humilitatem vertatur. Quod otiam Carthaginiensibus tum contigit: quum enim aliquandiu taciti mala sua considerassent, indignatione d posita, cum ploratu et lacrymis vicem

suam Iiberorumque et coniugum deflebant, ipsi

115쪽

IN LOC. LIB. XI. X LlViANrque patriae, et lianc, quasi audientem, nomine invocabant. At vem sacerdotes Vocabula sacrorum numinumque ciere, ipSis quoque, tanquam praesentibus , communem interitum exprobrare; mixtusque et miserabilis luctus nunc privatas Calamitates , nunc publicas, deplvi antium , ipsos quoque Romanos hostium infortunio illac muri coegerat. Consu-Ies, et ipsi rerum humanarum instabile satum gementes, severo tamen vultu finem et horum questuum

XVIII. Poenos ubi, Iamentis paulisper cessantibus,

res ipsa suae sortis admonuit; urbem EXurmatam,

copias domesticas exiles, sociales nullas, ne tempus quidem aut spem parandarum esse ; contra liberos Sucas, arma, agrum in potestato hostium, Romanorum navulem pedestremque exercitum in oculis, Masi-uissam in lateribus , reputantes ; omissa invidia tumultuque, infirmis adversorum solatiis, iterum ad Preces confugerunt; et, qui praeseritium nobilissimus erat, Hanno Cognomento Gillas, impetrata dicendi venia , ita coepit: ει Siquidem iisdem do rchus D iterare sermonem sas est, non ego de iure vobiscumis contendum, Romani; nam id quidem intempestivum a est miseris: sed tantum ostendam, si misericordia D velitis uti, nihil praeter rationem atque decorum D sacturos esse. Nos enim Africiis quondam marisque is domini, quum vobiscum de imperio diu certassera mus , a Scipione victi, classem, elephantos, tributas dedimus: Per deos igitur , qui tum iuruli sunt, a parcite nobis, parcite famae Scipionis, ne, sociosis et amicos Romanis Carthaginienses fore, salso iura-υ Verit: ne sis enim est, quod contra foedus istud

116쪽

Ii 4 IO. FREi AsHEMιι svi I LEM. . peccaverimus; tulimus , dedimus, secimus, omisiis mus, quidquid illo comprehensum suit; praetereari adversus tres reges, duos Macedonisto, unum Syri riae, vobis auxilia misimus; neque repreliendatis., serepeto, quae nuper etiam dicta sunt, quum ais nobis arma Postularentur.

XIX. M Loqua I miserias laciunt: et in ore suin D plicum quid validius esse commemoratione foederum is potest 2 aut ad quaa potius argumenin contagere a nos aequum est, qui horum intuitu vobis potenti abra nostrae viriumqua instrument tradidimus 7 Et si eis quidem vetora habent, quorum nobis sponsoris Scipio fuit: horum vero recentium Pa torvin a B ctores iidemque testes ipsi ostis, consules. Petilis stis obsides s tradidimus lectissimos: potiistis arma; is tradidimus omniat quod ne in captis quidam umn bibus, nisi ultima necessitate metuque, Obtinetur. 1, Moribus porro consuetudinique romanae credidiis mus: nam et senatus Ilioris, et vos sermone consimis minatis, suis legibus usuram Carthaginem , si obis fides traderentur.

XX. MDicetis , adiectum suisse, ut, obsidibus rea, is ditis, et alia, quae imperaturi essetis, praestarentur: M certe; sed unde rem tam incredibilem coniiceremus, 3 ut, quam Carthaginem in petendis obsidibus Itbe-D ram sors dixissetis. eius excidium necessionem a M coptorum obsidum velletis sacere praesertim quum is ex eo tem in re tot alia, frumentum , naves, armara accepissetis : quibus omnibus prompte exhibitis , is quum iam sive delicto nostro, sive infortunio, D satisfactum esse putaremus, hoc adeo acerbum et M triste imperium additis , ut Carthago diruahur. D Quam profecto si vobis evertere fas est, qui Pote- ,, citis libertati Iegibiistiue suis relinquere, quemad Duili od by Corale

117쪽

IN LOC. OB. XI. X Ll l A I x i5 is nio Iuni lactui os affirmatis Τ Et haec quidem erant, u quae tum de priori laedere, tum de praesenti, diis ceremus: quod si vero ne haec quidem audire suis stinetis, omittimus, omittimus omnia; quodque unum is relictum est infelicibus, lamentis, precibusque remis gerimus. Et horum quidem amplissimam materiem D tanta nobis malorum vis suppeditat. Sunt enim eaos res in Periculo, quarum nuda enumeratio humanum M pcctus possit ad misericordium flectere: urbs perve-M tiista, deorum imperio condita, potens, nobilissima; a templa, quotquot in ea sunt sunt autem permultara et ornatissima , dicata numinibus, quae nihil uti-u que adversum vos deliquerunt, quibusque ideo u solemnia sua religionesque non voletis adimererra quemadmodum nec sepulcra parentationesquem mortuis invidebitis, quando nequo ad hos odia vera Bira, aut supplicia, cupietis extendere.

XXI. M Quod si nostri quoque vos miseret quiis enim alibi quietam liberamque sedem conceditis, o videmini misereri parcite, quaesumus, iis, sines quibus vivere non possumus: nee enim aris socisis Pae nostris, et soro , et Deae, quao curiae praesim det, denique omnibus, quae homini gi ala et veneri randa habentur, superstites esse sustinebimus. M Adde, quod nullus iam vobis a Carthagine metus is superesse potest, ademptis navibus, elephantis , - armis. Si quis autem est, qui abunde tributum is misericordiae putet, quod alio loco, sed a mariu remotius, exstruere urbem sinimur, is non satis aestimat, quam exiguum hoc esse possit si latium a populo nautico, maximam partem constanti ex infinito mortalium numero, non ultrinde, quam eAγγ re maritima, viventium. Quapropter alium vobis a conditionem reserimus, optabiliorem nobis, et ve-

118쪽

M suo imporio minus invidiosam: ut hanc Fidomis ui bom, nullius ream maleficii, sinatis intactam: . nos vero, quibus alias conceditis sedes, iubeatis is interficii sic enim fiet, ut hominibus succensuisseis videamini; non autem in sana, et Deos, et sepulcra,

is et innocentis urbis aedificia, improbabilem iramis effudisso. XXII. is Quam equidem saevitiem ultro deprecaturis fama pietatis et virtutis, quam omnibus in ope ibus is vestris quaeritis, Romani: eoque Semper, ut quos a quo populos armis superastis superastis autem is quam plurimos , studium vobis suit, ut mansum M tudinem vestram moderationemque orbi terrarum v approbaretis. Ne igitur, per Iovem ceteros piora deorum, cum alios, tum qui Carthaginem adhuc is habitant, no, inquam , Odiorum erga nos liber vera nostros memineritis; ne e vestram ipsi gloriam in is nobis primum sinatis intercidere, si partam totu monumentis clementiae existimationem tali facinorora polluatis, quod et iactu suerit saevum, et audituis horrendum, cuiusquo ne quidem exemplum ha- . ctenus ullum humana vita tulerit. Quum enim et

. Graeci et barbari bella multa gesserint, multa verora et vos, Romani, nemo tamen unquam urbem exciis disse memoratur, quae et ante pugnam submiseritu manus , et arma, obsidesque principum liberosis tradiderit, et quamcumquo mulctam alium morta- is litas invenire aut pati Potest, subiro parata suerit. XXIII. DPer igitur, vos iurata foederibus numina. in per conditionem humanitatis, et formidandam seliis cibus Nemesin, obtestamur, ut et vestram fortunam is habeatis reverenter, et nostram supra modum nora oneretis. Quod si vobis certum est lacrymis prora urbs deprecautium non moveri, at, ut Romam te.

119쪽

IN L C. LIR. XLlX LIVIANI I T. gatos mittamus, ConCedue : nillil hic, puto, petitur, is quod ullo pacto vobis molestum esse queat: quid-υ quid in eo negotio grave incommoduinque orit, id is totum nostrum erit: temporis haud magna mora a postulatur ; intra quod nostros quidem animos iura certi eventus torquebit acris exspectatio; vobis aura tem patrandi, quae Voletis, tum quoque manebitis eadem facilitas, 'sed accrescet interim pietatis et

is clementiae suma M.

XXLV. Haec proloquutus Hanno finem dicendi socii. Consules totum hominis sermonem immoto vultu exceperant, ut apyareret, nihil eorum, quae peterentur, Concessuros. Tum L. Murcius, ride senatuso quidem voluntate, α inquit, a quid opus est saepius is loqui 2 illius arbitrium suit, nostrum obsequium is est: neque disserre ulterius possumus, quod iam a factum oportuit. Et quidem si haec tanquam ho- is stibus imperarentur, nihil, nisi iussa et Ρarendi is necessitatem , adhiberi decuit: nunc, quia 'Omis munis utilitatis habita est ratio , et magis Eli imis vestrae, non me jgebit rationes adducere, ut pei M suasi Potius eadem, quam coacti, malitis. Istudis mare conspectu Suo PriStinae potentiae admonens, is ad delinquendum, et ex hoc ad poenam delictorum, M vos praecipitat. Per hoc et invasistis Siciliam, et is perdidistis; navigastis in Hispaniam, et eandem M umisistis: inter foedera negotiatoribus insidiati estis, is civibus romanis maxime, quos etiam, ne depre-M henderemini, demersistis; donec, patefacto scelem,ra missctati a nobis Sardiniae possessione esus: itara per hoc idem mare et Sardinia vobis periit. Eius D euim haec natura est, ut, quoniam ad Opes cele-

120쪽

B riter adaugendas nihil est quaestuosius, quibus is plurimum lucri contulit, plus semper desiderareis cogat.

V. M Atque hoe et Atheniensibus accidit, donoe,, classibus studuerunt, ut parvo temporis spatio tolis terentur, caderentque. Similes sunt enim merca- is toriis maritimi quaestus, in quibus neque lucro a seme, neque detrimento, mediocri locus est. Illosis equidem, ut scitis, imperio adblandiente, in Siciis liam usque pertraxit cupiditas; neque Prius missos is fecit, quam omni potentia exuti, navesque et portusis victoribus tradere, praesidium urbem accipere,n muros langos suis manibus diruere coacti, quasi is mediterranei victu moribusque esse coeperunt; perba quam deinde mutati status tranquillitatem diutissis me servata est civitas. Constantior enim, Carthagiis nienses, in continenti hominibus vita est, quas, . per agriculturae labores Silentio traducta, minoremis forte quaestum, sed certiorem atque securioremis exhibet. Mihi quidem civitas maritima similis omni-m no navigio videtur, quod non minus inposita po-- riculis et mutationibus, quam istud ventis nucibis busque, sit: urbes autem mediterraneae, quemad- ω modum ipsa terra, rariore motu et clementioreis conquassantur. Hanc ob causam. Veteres quoquera regiae omnes mediterraneae erant; et ob hancis maxime creverunt Opibus, ut Medorum, Assyriora rumque et Persarum, aliarumque gentium historiae

is testantur.

XXVI. a Sod regia quidem exempla, quae Parum

1, ad vos hoc tempore attinent, praetermitto: Vos,a autem Africam vestram intuemini, ubi vobis licen bit deligere vicinos. quos optaveritis; simul aberitis

a n consPectu eorum, quae animos Vestros recorda-