장음표시 사용
91쪽
rium amnem perventum erit inde, digressis noctu Hispanis, consul in Turdetaniam hiematum abiit.
XXVI. Interea Romae suspensi omnium animi rerum Ericanarum exspectatione eranti Decem enim legati, quos ad speculanda Poenorum consilia senatus Carthaginem miserat, et exercitum et classem ibi se deprehendisse, reserebant: reverterat una Masinissae
filius Gulussa, paternis et propriis odiis insensus Carthagini; neque quidquam , quod ad exacerbandos
Patrum animos pertineret, docendo, rogando, que xendo, Praetermittebat. Miserant et Poeni suos oratores : sed apud aversas aures etiam Vera et aequa
pro fictis indignisque accipiebantur. Auditis omnium orationibus, perrogari sententias placuit: ibi plerique principes, Miatim indicendum esse, fremebant, et auteomnes implacabilis Cato: sed huius violentiam, et
illoriun numerum, et ceteri senatus inclinationem, unus maxime P. Cornelius Nasica facundia et auctoritate sustinuit; pervicitque, ut, nunc quioque dilassultimae indignationis impetu, tempus Carthaginiens hias ad poenitentiam daresur, intra quod si classem exussissem, dimisissentque copias , amico PVulo m-mano uterent-: ni facerent, filiari consules de bello iis inserendo referrent. Neque sine causa temporibus illis tantum ei viro deserebatur; quippe sancti simis moribus, et inviolabili mentis rectitudine pra ditus , aetatem procul iis ineptiis habuerat, quibusvis ingenii animique inanium aut noxiarum rerum admiratione vilescit. Sapientiae artibus, publici privatique iuris peritiam et utrisque studium et quentiae coniunxerat: illis opus habere iudicans,
92쪽
'o ID. PRElNSII EMII S PPLEM. ut vir civisque bonus esse posset: hoc, ut alios emcere. Quibus de causis in admiratione hominum quum esset, Communi faventium usu corculum est appellatus. Ideia iisdem temporibus documentum illustre dedit, cum ossicaci facundia summae auctoritatis. XXVII. Inter alia quaedam opera publica theatrum proximi censores, a Lupercali in Palatium versus locaverant: id tum struebatur, neque procul Perse-Ctione aberat; quum P. Cornelius, exitiosum civitatis moribus institutum esse docens, si vanae voluptatis illecebris mansura sedes poneretur, neque aedificari porro, et quod aedificatuin esset dirui Oportere, censuit. Multum prospexisse sapientissi iiii viri animum sequentis aevi vecordia demonstravit; quum ingenti
civitatis dedecore ac damno. theatralibus ludis. quidquid enervare virilem indolem , quidquid imbuere flagitiis . impudentia, seditionibus homines potest spectandum publice, utque per hoc imitandum Pro-
Poneretur. Tu in autem, necdum adeo degenerantibus a pristina integri in te mentibus, PersuaSum est, ut senatusconsulto destrui cssectum opus, subhastariaque omnia, quiae Co arata theatro fuerans, iubere
tur; addito, ne quis in urbe Propiusue Passus mille subsellia Posuisse, ludosue sedens spectare uellet: digno utique senatusconsulto, Piod inter nobilissima r
manae gravitatis argumenta notaretur.
XXVIII. Nequaquam Oad in innocentia res in Hispania gerebantur: ubi Lucullus, bello cum accaeis iniussu Senatus populique gesto, in Turdetania hi mabat. Ibi quum animum advortisset, Lusitanorum
93쪽
eopias in propinquo negligentius agere, dimissa cum
legatorum tribunorumque acerrimis expedita manu, circumvenit incoutos, et ad millia quatuor interfecit. Iterum deinde circa Gades magnum eorundem hostium exercitum adeptus, Occisis mille quingentis, ceteros in odita Ioca compulsos, quum rerum nece sariarum inopia premerentur, in deditionem accepit. Post hos successus I Pterritis hostium animis, per Lusitaniam populabundus incedebat, nemine obsistere auso: quae res etiam Ser. Galbae fecit audaciam, ut et ipse ad vastandas hostium regiones Iiberius procurreret. Vnde Correpti Poenitentia, qui defecerant, miserunt ad Galbam, petitum, tu iisdem legibus, quibus anno Praeterito cum M. Atilio pacti ueram in amicitiam reciperentur.
XXIX. Galba, minime laudabili arte, perfidia in
Persidos uti cogitans, simulata comitate excipit I gatos : compertum sibi, non prauidasse ingenii a prioriabus pactis resiliasse Lusitanos, sed inopia coactos, ob Merilisagem suae regionis, alienos agros incurrisse. Id ne deinceps quoque facere necessum halerent, mrram ait daturum bonam a ue commodami non quirini, quae tantam multitudinem continenti mito aleret; sed
si tres in partes dioidi palerentur, idoneas singuIA sedes signari Posse. Cred Ri,t promissis propraetoris, ac cepta in id fide, barbari; desertisque domibus, ad
eum locum. quem Romanus indicaverat, maXimo numero confluunt. Eos in tria partitus agmina in lata planitie, satis magno alios ab aliis intervallo, EonSibdere iubet; ibiqtie reditum suum praestolari. Tum proximos benigna oratione compellans, quando iam
94쪽
amici sociique essent, deponere arina iubet: bainciri sine metu paruere: at ille vallo circumdari universos imperat . mox immissis armatis caedi. Eadem deinde fraude alteros oppressit; eadem tertios: nec ex tantavi hominum evadere crudelem eius perfidiam, nisi Perpauci, potuere; quos inter Viriatus fuit, quem sortuna vindictae, secutaeque vindictam eeleberrimi nominis nobilitati servaverati ceteros aut serrum statilii hausit, aut captos in servitutem Galba vendidit; incertum avarior, an Crudelior, quibus rebus L. cultum, quum Persidia aequaret, Superabat. XXX. Tum quoque praedae minima parte militi amicisque distributa, ceteram servavit sibi: inter immensas opes, quibus nemo tum Romae instructior fuit, semper egenus, et in pace quoque non mendacio, non periuriis parcens, quoties ex his lucrum speraret. De numero Lusitanorum, qui Galbae doloperierint, dissentitur: ullis, novem suisse millia; quibuSdam , aucto vehementer' numero, triginta millia assimantibus. Simillimum vero est, hunc universae multitudinis numerum fuisse; ex eo interfectos ninuem millia, ceteros sub corona venisse. Et haec quidem in annum scquentem egressa sunt, qui T. Quintium T. F. T. N. Flaminium, M'. Acilium L. F. C. N. Balbum consules, idemqne i lium tertii cum Poenis belli habuit: quod ut certius cognoscatur, quaedam
illorum adversus Masinissam reserenda gesta sunt; quando illa, si non causam romanis armis, occasi nem CertE Praebuerunt.
XXXI. Oroscopa vocatur oppidum, quod, Paeno Tum quum esset, a Numida obsidebatur. Mittitur ab
. I. M. Val. Max. IX , ε . Liv. Dit. Sueton. in Galba, eap. 3. Appinu.
95쪽
urbe quinque et viginti peditum millibus, e plitibus
urbanis quadringentis stipatus Hasdrubal: adeo felici expeditionis principio, ut advenienti statim sex millia regiorum equitum a praesectis Anasi Iubaque adduce. rentur, qui ob contentiones quasdam cum Masinissae liberis fidem mutaverant. Vnde plenus animorum Hasdrubal, castris propius hostem motis , inremebat Masinissam, omnibus serme levibus proeliis, quae ut
inter vicinos exercitus crebra fiebant, superior, At rex, inveteratus belli artibus, ex ipso incommodo suo victoriam moliebatur: tanquam igitur hostilibus armis resistere non posset, cedere Paulatim , simulare metum , CaStris quo saepe mutatis , aliis atque aliis Io.cis considere; donec in aridam pignitiem pertraxit hostes, praeruptisque collibus undique cinctam: hic locus quum proelio placuisset, castra in eadem planitie posuit xpx; HasdrubaI in tumulos, ut tutiores, subduxit copias, XXXV. Pridie quam pugnaretur, missu L. Luculli ad MasInissam Ρ. Scipio Aemilianus accessit, elephanistos ad bellum celtibericum ob eo petiturus. Rex, missis cum omni equitatu filiis, excipi venientem tu
hel: quo minus ipse obviam proficisceretur, non tam aetate, quum imminente mox proelio, prac Peditus, cui vires integras reservabat. Is enim adhuc vigor duodenonaginta annos agenti aderat, ut nihil in eo
ad ducis pariter militis pie obeunda ossicia desideraretur: neque labore ullo , neque Victu duriore Dangebatur: Panem sine Hilpamine mandere, iisdom investigiis, quoties opus videretur, totos dies Persistere,
I. 3t. Appian. Punie. S. 32. Liv. Epit. XLVIII et L. - Polib. apud Vales. - Cie. Cat. e. 1 . Appian.
96쪽
itinera longa pedibus aut equo Continenter, utro coepiSset modo, peragere, neque insolitum ipsi no pie molestum habebatur: Senem se esse Sola prael ritarum rerum recordatione sentiebat. Tum quoque summo mana, more Numidarum nudo insidens equo, copias eduxit, acieque instructa Provosavit hostem: neque moram pugnandi Hasdrubal secit, aucto ex novis auxiliis an inio, quae magno numero ad eum ex tota Carthaginiensium ditione confluxerant.
XXXIII. Id proolium P. Scipio ex locis editis velut
in theatro spectavit: SuePe postea Professus, nullum aliud tanta cum Voluptate Vidisse, quia cum omni 'exsohitus tanquam amicus et hospes utrorumque tantum Vncaret notandi S, quae a centenis denis hominum millibus facinora ederent ir: neque ante se,
nisi duobus, s ili spectaculo fui licuisse, piraedicabat, Dot ab Ida, N Iuno e Samothracia. Pugnatum' est
acerrimis animis ab Orto solo ad occasum, magna utrinque caede, sed melioribus ad extremum Masinissae rebus. Cui a Pugna redeunti Scipio se obtulit, ab eoque maxima cum amoris laetitiaeque demonstratione est exceptus. Etiam Carthaginienses, audito Scipionis adventu, gavisi sunt, Sperantes, Perillum se pacem impetrare posse. Celetrum quum agro circum Emporium CedErent Poeni, praetereaque praesoniis Pecuniae talenta ducenta daturos pollicerentur , et Octingenta alia in Certum temptis; rex ante omnia transfugas restitui postulabat: cuius rei mentionem quum nec ad aures admitteret Poenus, colloquiit in re insecta diremptum est. Scipio, acceptis elephantis, in Hispaniam renavigavit.
97쪽
XXXIV. At Masinissa, commeatum adempturus hosti, collem , in quo punica erant castra, iassa ei
cumdedit; quamquam ea etiam locorum natura es
set, ut quantumvis libera strumentatione , parum reperiri copiarum potuisset; adeoque ipsi quoque vix e longinquis locis necessaria parce asserebuntur. Vndo spes Hasdrubali suit nam instructior ipse videbatur priorem Nimii dam inopiae succubiturum esse: accedebat quod ab Roma legati adventare di. cebantur, quorum imperio solutum iri bellum putabat. Verum illi cum his mandatis advenerant, ut, sicubi laborare uiderent Masinissam, toliere controuersias studerent, sUeriorem uti fortuna hortarentur. Ita seu stratus exspectatione sua Hasdrubal, quum etiam erumpendi Occasionem, attritis interim corporibus amisisset, in maximam caIamitate'i incidit. Iam iumentis omnibus equisque in cibum absumptis, etiam amenta telorum coxerant: ita fame afflictis, ut solet, morbi non pepercere, maxime quum ingens hominum
vis angusto IOCO clausa, praeter ceteras miSeriaS, Restatis, quae per Africam ardentissima est, incommodis urgeretur. Esurientibus cibus, aegrotis lamenta, etiam sepultura morientibus deerat; quum neque cremari corpora lignorum penuria rum enim et scuta Combusserant , neque esturri castris intentae hostium custodiae paterentur: ita languentes, semi- ivi, mortui, quum permixti iacerent, adeo totis castris increbuit pestilentiae malum , ut tolerari ultra nequiret. Masinissa conditiones imposuit, quales insensus et superbus victor potest. Transfugis redditis, vectigal talenta centena in annos quinquaginta pendere, eXSulesque suos, contr* iusiurandum , recipere
98쪽
promiserunt. Ita cum singulis tunicis ignominiosa dimissos Gulussa, periculi sic memor, et velut in auctores perfidias ipsorum exemplo iuste usurus, interfici a Numidis equitibus iussit; incertum an inscio Masinissar illi, quum neque ad resistendum arma, nec ad sugiendum vires haberent, Praeter Paucos, qui cum ipso duce evaserunt, Sunt interfecti. Hoc bellum exitio Carthagini suit: nam et Praetextum dedit Romanis, ut eos armis peterent, et victoriae fiduciam ; quum exscindere attritas a Masinissa opes hominum ad millia duodesexaginta perierant γ neque periculosae ad modum, neque diuturnae luctae ubderentur.
99쪽
LIBRI QUADRAGESIMI NON . Tertii punici belli initium altero et sexcentesimo anno ab Vr
eondita, iutra quintum annum, quam erat, coeptum , consummatur. Inter M. Porcium Catonem et Scipionem Nasicam, quorum alter sapientissimus vir in civitate habebatur, alter etiam vir optImus a senatu iudicatus erat, diversis certatum sententiis est; Catone suadente hellum, et ut tolleretur dei returque Carthago a Nasica dissuadente. Plaeuit tamen , quod contra foedus naves haberent, quod exercitum extra fines duxissent , quod socio populi romani et amico Masinissae arma intulissent, quod filium eius Gulussam , qui eum legatis romanis erat, in oppidum non recepissent, bellum iis indiei. Priusquam ullae copiae in naves imponerentur, uticenses legati Romam venerunt, se suaque omnia dedentes. Ea legatio, veluti omen , grata Patribus , acerba Carthaginiensibus fuit. Diti patri ludi ad Terentum ', ex praecepto librorum sibyllinorum , facti: qui anno centesimo , primo punico bello, quingentesimo et altero anno ab Urbe eondita , facti erant. Legati triginta Romam venerunt, per quos se Carthaginienses dedebant. Catouis sententia pervicit, ut in decreto pe staretur , et ut consules quam primum ad hellum profici se Olim ad Tarentum. eorrexit Sigon. ea resto et Vat. Ho. II,
100쪽
rentur. Qui ubi in Africam transierunt, acceptis , quos imperaverant, trecentis obsidibus , et armis, omnibusque instrumentis hellieis . si qua Cartilagine erant; tune , quum exauctoritate Patrum iuberent, ut in alium Iocum , dum a mari decem millia passuum, ne minus, remotum, oppidum sacerent , indignitate rei ad bellandum Carthaginienses compulerunt. Obsideri oppugnarique coepta est Cambago ab L. Mameio, M'. Manilio consulibus. In qua oppugnatione quum n flectos ab una parte muros duo tribuni temere eum cohortibus suis irrupissent, et ab oppidanis graviter eaederentur, a Scipione Africano expliciti sunt: per quem et castellum B manorum , quod nocta expugnabant , paucis equitibus iuvantibus , liberatum est; castrorumque . quae Carthaginienses. omnibus copiis ab urbe pariter egressi, oppugnabant, liberatorum is ipse praecipuam gloriam tulit. Praeterea, quum ab irrita oppugnatione Carthaginis consul alter enim Romam ad comitia ierat ) exercitum dueeret adversus Hasdrubalem , qui cum altera mauu iniquum saltum insederat , suasit primo conquit , ne tam iniquo loco confligeret et victus deinde complurium , qui et prude utiae eius et virtuti invidebant, sententiis , et ipse saltum ingressus est; quumqiae , sicut praedixerat, susus sugatusque esset romanus exercitus, et duae eohortes ab hoste obsiderentur, cum exiguis equitum turmis in saltum reversu , liberavit eas, et incolumes reduxit. Quam virtutem eius et Cato . vir prompὶioris ad vituperandum linguae , in senatu sic prosecutus est, ut diceret, resiquos, qui in frica militarent , umbras militare, Sc senem Wigere ἰ et Populus romanus eo lavore complexus , ut comitiis plurimae eum tribus cousulem scrilaerent , quum hoc per aetatem non
liceret. Quum L. Scribonius tribunus plebis rogationem promulgasset, ut Lusitani , qui , in fidem populi romani dediti a Ser. Galba in Gallia venissent, in libertatem restituerentur, M. Cato acerrime suasit et exstat oratio in Annalibus eius in- elusa. Q. Fulvius Nobilior , et saepe ab eo in senatu Iacer tus , respondit pro Galba et ipse quoque Galba, quum se damnari vidcret, complexus duos filios praetextatos, et Sulpicii Galli filium. euius tutor erat, ita miserabiliter pro se loquutunest, ut rogatio antiquaretur e exstant tres orationes eius; dilae
adversus Libonem tribunum plebis rogationemque eius , ha bitae de Lu itanis et una contra L. Cornelium Cethegum , in qua Lusitanos propter sese castra habent ea caesos saletur a