장음표시 사용
161쪽
Phamaeae Gulussaeque elaitarii, et paucIs Italicorii iii olis . in campos quosdam Magnum Barathrum v eant incursione iacta, exercitus inopiam sufficienti
XXIV. Iam adventu successoris cognito, Manilius Scipionem cum Phamaea Romam dimisit, datis ad senatum literis, quibus, eius Moenis tοιο tempore belli Praecise am operam fuisse , fatebatur: additis etiam,
quMe circum Masinissam illi, circum Phamaeam, exia mira vi gloriosa contigissent. Navem ingressa accurrens exercitus maximo cum affectu laeta omnia Precabatur , nominatim rogitans deos, rui Sc*ionem reuerti in Africam consulem caviendae Carthaginis causa facerent. Universis enim haec persuasio, veluti caelitus illapsa mentibus, aderat, non at alio, nδει δεψλne, copi Carthanmem posse; idque ipsum multorum lito.ris in Urbem perscribebatur. Senatus Scipionem magno savore excepit. Phamaeae quoque, quum in et ' riam esset introductus, honorem habuit, ut considere eum iuberet: dona deinde data ,. praetexta, bullaque aurea, et Cum Phaleris aureis equus , armaturaque integra, et pecuniae signatae Sestertia quadraginta data, et vasorum argenteorum pondo centum , tentoriumque Cum omni instrumento. Laudatum deinde, maiorumque spe repletum, si bonam ad celera Muiveram praestitisset, in Africam ad exercitum rem,
XXV. Inine haec de Claudii Marcelli fine cognitum,
qui cum duobus aliis senatoribus ad Masinissam logatus fuerat. Indigere bellum maioribus ab eo regusubsidiis senatus crediderat, et ad ea comparanda I gutione tali opus esse. Sed inutilis c. opera suit: ne-
162쪽
quo praeverti satum regis Murcellus, neque viuiro suum Potuit, Per tempestatem Dacto navigio fluctibus haustus. Interea L. Calpurnius Piso consul, primo vero ex Sicilia proscctus, in Africam appulit, unaque
L. Mancinus Practor, cui CIassis evenerat. His ea ratio belli placuit, ut Carthagine et castris Hasdrubulis
abstinerent, socias tantum illorum urbes obirent avellerentque. Prima , nec satis felici auspicio, temtata Clupea fuit; quam terra mari lue frustra oppugnatam omis Punt. Novam tamen Urbem, propinquam
CIupeae.ccpit Piso, diripiendamque militi dedit;
quamquam violari in se belli iura , fidemque a consule datam insuper haberi Neapolitani testarentur.
Nihil exinde prosperum Pisoni suit, sive luesae fidei
Poenam ex poscente numine; sive adversus sallaces hoc accrrimum Iaborantibus telum est, nihil in prinmissis certum sidum Hie esse credere, nec alibi, nisi in semetipsis, Spem habere.. XXVI. Vnde quum ad Hippagreta adductus exe citus esset, urbem magnam, moenibus, et arce, et portubus, et navalibres ab Agathocla Syracusio pulchre communitam, in obsidione vana tota aestas Contrita esti. Inter Flicam et Carthaginem erant Hippa-greta, diripiendoque naves, Ptibus ab Utica commeatus in castra consulum portabatur, copia rerum et divisit, inter bellum creverant: unde non magis vindicta consuli Ob iniurias , quum Compendium ex praeda Pe Lebatur. Sed neque oppidum expugnari, ne lue adversus erumpentes bis enim eruptione pugnatum defendi machinae potuere, quum obsessis Etiam a Cartilagine subventum esset. Consul ab irrito
163쪽
incepto, quum iam tempus hibernorum appeterct, Vticam exercitum PeduXit. Mirifice confirmavit ea res Carthaginienses, aliunde quoque prosperis eventibus in spem erectos melioris fortunae : Praeterquam enim quod incolumes erant Hasdrubalis copiae, Phamaene desectionem solabantur Bithyae ad ipsos transfugio, qui cum octingentis numidicis e stitibus a Gulussa discesserat : Micipsae et Ianusti alis Promissa , nam Romanis arma et pecunias erant polliciti, distetri videbant, haud dubie suturi cura regulis rem extrahentibuS. XXVU. Ergo regionem sine motu peragranteS, ΟΡ- Portuna loca communiebant; et passim in concionibus apud urbes Romanorum Dinam lacerabant: castra ad Nepherin bis Ofelicitre tentata, et uanam modo ad Himagreta obsidionem , Carthaginemque ipsam , iacet inermem, frustra oppugnatam exprobrantes. Simul et ad Numidiae reges, et ad Maurorum liberas civitates dimissae legationes, ad externum hostem Amrica depellendum horisbantur, docentes, ipsis quoquc imminere semitium a Romanιs, si Carthaginem exscindi quieti paterentur. Etiam Andriscum adiri placuit . bellum cum Romanis de Macedonia gerentem, et nuper magno proelio victorem : cum hoc a legatis in
Vm. α Quo tempore primum ad nos tama Peris venit, Philippe rex, untiquum Macedoniae regum
a Sanguinem, instar excisae arboris subnato a stirpe is surculo restoresCere, erigere animos coepimus .
certi, non ad exigui in aliquod opus, scd planeis clarum et admirabile, tam singulari deum consilio
te secvatum Esw. Ceterum, qualia mox a to perse-
164쪽
is cla sunt, ne divinare quidem, aut si quorum in ' mentem venisset, credere potuissemus : adeo spem is quoque laventium, qua nihil solet esse in promi is tendo liberalius , merita selicitate antevenisti. Vix M in lucem te prodiisse audiveramus, quum te Romam is in vinculis duci nuntiatum est : vix Tescivimusis captum, quum te non modo liberatum iniusto camis Ceve, Sed etiam recuperata Macedonia Paterni r ra gni compotem intelleximus : utque haec quis creis dat 3 ab uno et iuvene, tantillo tempor e , patrata is sunt, ut callidissimorum hominum astum ingenio, is potentissimorum vires virtute superares; neque ex is tanti regni possessione quidquam, praeter admi- Is rationem tam cito deperditae relinqueres. Quidis deinde, quum praetorem exercitumque romanum D tanta cum ignominia et clade repulisti ΤXXIX. is Sed haec ut tibi praecipue gloriosa et utiis Ita sunt, ita non possunt non Iaeta esse omnibus,
is qui sub tristi communium dominorum iugo , nihil M aliud, quam diem pristinae recuperandae liberta-
D tis, circumspiciunt. Nam et exemplo plurimum is eriguntur, quod Vinci Romanos pesse, neque ne- is cessum esse servire, si animus sit libertatis capax, ,, docuit: et vident occasionem sibi patefactam, Plara tutius quisque adversus distractos distentosque is pluribus bellis ius suum vindicet. Atque haec Sera natum populumque Carthaginiensem moverunt, is ut ad te gratulatum , et societatem amicitiamquctis petitum mitteret; spe minime dubia, te quoquos paribus causis eadem consilia secuturum, eamque a rem utrisque saluti et gloria foro; velut divinara quadam sorte ita temperatis omnibus, ut magnum
. mutuum usum adversus Communem hostem praeis bitura foedera, nihil habere inter nos aut metus ,
165쪽
. aut etiam suspicionis Possint. Romanis provinciis is utrinque proximi, tanto maris interiecto spatio sicis inter nos disiungimur, ut nocere invicem, si ho-
ω stili animo simus, nequeamus; Sin amico , nonis prohibeamur auxilia mutuo mitterct.
XXX. h Praeterea foedus illud stabile perpetiuim- is que fore spondet, satis magno sidei pignoro. quod
is, ita se gesserunt Romani, ut neque nos Macedon niam, neque tu Carthaginem, unquam ad amici-M tiam illorum redituram suspicari debeamus . nisiis rem omnium carissimam pulcherrimam si ie , Iih v- M talem, ultro proiecturos opinemur, qualibus in sori concedant dominationem immemores. Nam , ut non Stra taceamus, quae passi ab initistissimo populo is gravia et intoleranda olim et recens sumus. RiOM modo Romanis quisquam deinceps crodoro Mace-M donum poterit, qui bella cum Philippo , bella cum
a Perseo gesta , regnum, ne se respicere, et pristinam v gloriam repetere posset, ita dissectum. ut etiam is connubiorum iure gentis eiusdem hominibus inter, diceretur, alia, quorum neque obscura notitia, D neque sensus esSeparum acerbus potest, meminerit. XXXI. M Nam te quod attinet, praeter communes omnibus causas, domesticae propriaeque iniuriae M perpetuum Romanis hostem auctorarunt. Vt avum M tuum taceam, ita contumeliose tractatum, ut deliis beratum seni Pioque fuerit, non Milerius ista pati: η quam indignis modis patrem tuum habuerunt mi- a Serum, quem p.st varia et atrocia tradibria contra is fidem datam occiderunti Quid do fratribus tuis dira cam. quorum sanguini pepercerunt, ut ambigereis liceat, crudeliusne servaverint filios. an inter
is Cerint patrem' Quam immanis, dii boni, sustus l quanta superbissimi populi insolentiat Quid aliud
166쪽
i 64 lo. FRElNSllΕuli SUPPLEM. M ea clementia quaesitum est, quam ut per summam x, impudentiam, dum regii iuvenes aut fabrili opereis sordidantur, aut scriptum iaciunt, et magistratiis bus apparent, quotidie de Macedonia triumpharet 8 XXXII. M Haec quidem novi cuiusdam et inauditin exempli tint, adeoque, Priusquam fierent, cogi -
, tare de iis nemo potuisset; iam tamen avorum no- is strorum providentia satis deprehendit, quam ace M hus utrique populo futurus Romanus esset, nisira iuncta ope sociatisque viribus coerceretur. Et Pro-
is sectum aIiquid esset, nisi captivitate legatorum, is qui inter Hannibalem et Philippum commeabant,
. communionem Consiliorum, et opPortunitatem tem-
M Porum, quae duo plurimum valent in bello, sortunari sustulisset. Sed sorte diis ita visum, ut, quid interra gloriosam libertatem , et humile servitium interesis Set, eXPerti, ConStantiore Proposito .coeptis in-m sisteremus. Quod igitur felix faustumque sit, his
,, legibus amicitiam ineamus, ut commune nobis Comis tra Romanos bellum sit, nec nisi communi consilio is ponatur. Nec in praesens a te aliud , quam quod ab ultro facturus eras, petimus, ut quam iure cepistix, Macedoniae possessionem , armis quequaque
XXXVI. M regium exercitum habes; Thracum is sortissima auxilia: nec tam longiqua est Italia; et is iter, de quo iam avus tuus deliberaverat, nosti: is non aliter quietae tibi domi res erunt, quam uti, di, ne illis in Italia sint, effeceris. davibus et pecunia,O te prae magnitudine belli parum instructum esse a scimus; haec per nos tibi populus carthaginiensissa offert: a te, si quid auxilii poteris mittere , quum M opus erit, sperat. Hactenus quidem ita sustinuit, bellum, ut vi amiserit haud. multa: nam arma,
167쪽
is elephantos, et cetera decepti ultro tradidimus; ra neque, quid sequutum sit , ignoras. Persidum hinis stem a moenibus patriae, quum arma deessent, is corporum obiectu arcuimus: deinde raptim armati, is ut praesenS necesSitas suggesserat, magnas hostiumn Copius , et ConSularet. Exercitum, semel atque ite-
. rum ad Nepherin, semel atque iterum ad Hippara greta, cecidimus : praesidia locis opportunis impo- ω suimus: denique bellum ea spe sustinemus, utra Prospere ceSSura putemus, quae agimus; iis anira mis, ut quamlibet potius sortem subituri, Auamis Romanis nos dedituri simus. n Quid 'vid has legationes responsum a regibus civitatibusque suerit, non traditur: quamquam id etiam ex cuiusque fortuna statuque, qualis cO tempore suit, Propemodum comiicere integrum esti XXXI Iisdem causis, quibus Carthaginienses Smstulerant animos, sed propria quoque gloria elatus Hasdrubal . iam etiam ad urbanae militiae praesectinuam adspirabat; sed longum per bonas artes iter videbatur : quod proclivius erat, criminari Hasdruba- Iem urbi praesectum instituit; suspicionemque, tanquam avunculo Gulussae urbem proderet, apud quosdam principum movit: a ' quibus quum in senatu crimen acerbe Obiectum esset ζ isPIe, improviso poriculo perculsus, obmutuisset, in ipsa statim curia pro consesso subselliorum fragmentis est obrutus. XXXV. Inter haec quum tempus comitiorum in propinquo Esset Romae, intenta civitatis in novos magistratus cura erat, quisnam aduersus tanti helli morem idoneus impervior legeretur. Cognitis enim POE-norum apparatibus, et Pisonis consulis ignavia ,
168쪽
haudquaquam securis mentibus res in Macedonia adversas, in aliis regnis turbatas, odia Poenorum necessitate irritata, nullamque in tantis acerbitatibus spem pacis et conditionum, reputabant: quum subito , veluti numine quodam obiectus, Scipio Aemilianus, omnium animos moerore Curaque exsolvit. Aedilitatem quum maxime Petebat: nam a maioribus magistratibus aetas eum et annales leges arcebant. At
ubi primum oculis populi se dedit, resque ab illo
nuper eadem in Africa gestae, et favor exercitus, et nomen Scipionum, animis occurrerunt, vulgo homines Aclamare, hunc non modo dignum consulatu, sed unum esse, a quo sperari optatus belli finis posset. XXXVI. Vrbanae multitudinis desiderium non iam testimonia modo africani exercitus, sed scriptae ad senatum literae adiuvabant, quibus diserte Scipio ad carthaginiense bellum consul poscebatur. Obstabant tamen haud infirma tendentibus impedimenta, maiestas Iegum , dignitas candidatorum , et communis Seniorum iniuria, si praeter morem et contra ius in civitate receptum universis unus adolescens praeserretur. Haec qui comitia habebat consul Albinus, haec alii Patrum inculcantes, negabant, saDis legtibus, Daque dignarae ciuit is , rationem Scipionis haheri posse. Neque segnius uiti popuIus, ut Scipionem utique consulem haberet. Post multa non leviora, quam pro magnitudine rei, certamina, quum ad Romuli Tullique leges provocaret populus , sibi comisiorum poterialem iis datam clamitans, unus de collegio tribunorum minatus est consuli, se ius comitiorum adem-
36. Val. Max. VIII. pS. 4. - Appiis. - Diod. apud Vales. - Li . Epit - Cie. in Laelio eap. 3.
169쪽
psurum, nisi uolun&ui populi cessisset. Ita postvem privilegium ferri placuit, Pio legibus annalibus Scipio solveretur, accommodato magis ad praesentia consilio, quam in Sequentem aetatem exemplo Salutari. Adeo nunquam legibus sine aliquo reipublicae detrimento sua vis adimitur, etiam ubi mutari eas
honestae iustaeque causae COCgerunt.
XXXVII. Datus Scipioni collega C. Livius Mamiliani F. M. N. Drusus , inito consulatu, intempestiva ambitione certamen de provinciis movit et victam semel consuetudinem frustra in partes advocans, qua de provinciis sortiri consules aut comparare solebant. Dissicile erat eripere provinciam consuli Scipioni quum huius ipsius provinciae causa contra leges consul factus esset. Itaque ex auctoritate senatus latum ad populum est, uter consulum in Africa cum imperio esse deberet ' consensu Sc senem iusserunt. Hinc decretum, uti delectum haberet ad exercitus in canisum mentum, donec eo numero milisu m is esset, quo a Arincipio fuisset. Praeterea si qui ex sociis milisa sponte vellent, rec*ere eos permissum: literisque Populi romarinomine auxilia regum PUulorumque excire. Missaque sunt a diversis; et rebus omnibus ad prosectionem apparatis, in Siciliam consul, et inde in Africam traiecit.
XXXVIII. Quae intor haec in Macedonia per P. Iuventium patimum , deinde Q. Metellum praetores , ad ipsum belli finem gesta sint, tempus est referre. Iuventius Andrisci , tanquam imaginarii scenicique regis , arma despectui habens, quasi in bellis fortuna
Semper Causam sequeretur, temere in Macedoniam
170쪽
irruptione facta, exercitum vitamque eadem cladenmiserat, vix noctis Superventu Servatis Copiarum re-
Iiquiis. Eo successu sublatus victor, nec enim inter fortunae blandimenta tegere se degener animus poterat, de cetero , velut auctoritate regnandi salis stabilita , sine pudore, sine metu ad CPudelitatem iniit stitiamque, tyrannici Spiritus opera, prorumpebat: occidere, rapere, fictis criminibus ditissimum quem que tollere; posti'enio ne amicis quidem Parcere, quorum haud pauci de medio sublati. Erat enim ingenio serus avidusque caedium, in sermonibus arrogans , avaritiae ceterisque vitiis sere omnibus deditus ut satis poenarum sub co rege populo romano datura suerit Macedonia, si diutius vitam imperiumque Prorogare potuisset. Ceterum Post Iuventii praetoris eaedem iterum , signa Thessaliae intulit, multaque eius loca depopulatus , Thracum, ut ad fortunatam militiam , plures attraxit. XXXIX. Haec ut Romae sunt audita, Q. Caecilium Metellum sestinare ad tutelam sociorum senatus ius sit. Advenienti huic in Macedoniam Andriscus cum
exercitu statuerat occurrere: sed distractus Attali regis opera, qui cum classe in auxilium Romanis venerat , sollicitusque de ora maritima, non est Rufus
longius procurrere; sed modico a Ρydna intervallo
castra communiit. Inter haec quum propius suggressus esset Romanus, equestre proelium ortum : qu o superior Andriscus, metu tamen pedestris exercitus, de summa rerum dimicare noluit. Saepe modica victoria magnae cladis initium fuit: adeo interdum humanae mentes nesciunt, quibus rebus dolere lae
li. 33. Eiitrop. - Pausan. in Achateis. - nar. - Strab. lib. XIII, pag.