장음표시 사용
171쪽
tarive oporteat. Crevit animus equestris pugnae eventu, crediditque, se parem Metello nihilominus fore, tametsi partem copiarum ad vastandam Thessaliam dimisisset. Metellus, tempore usus, stultitiam hostis in suam occasionem vertit; copiisque, quae Μacedoniae praesidebant, facili negotio susis, ceteros. ultro poenitentes commissorum, in deditionem accepit. XL. Andriscus in Thraciam p sugerat, viribusque ibi reparatis, denuo cum Metello, qui, victoriae beneficio aperta Macedonia, desectionis auctorem, quocumque Se reciperet, persequebatur, confligere est
ausus. Par priori huius quoque proelii eVentus, splendidaque Metelli victoria suit: quinque et viginti millia hostium duabus pugnis occisa, provinciam BO-manis , Metello cognomen Macedonici reddidere: neque minor capti Andrisci, quam ipsius victoriae Iaetitia fuit. Ad Byram Thraciae regulum confugerat.
qui stultum esse ratus fidem servare post fortunam ei, quem unius fortunae causa coluerat, hospitem et
supplicem suum Romanis dedidit. Idem sere L tum et alterius mox impostoris suit, qui et ipse Perseum patrem mentitus, et Alexandri nomine tumens, regionem, quam Nestus fluvius alluit, contracta perditorum hominum manu, occupaverat. Metellus locis, quae tenuerat ille, nullo negotio receptis, ipsum Comprehendere non potuit, quum celeri fuga creptus in Dardaniam sese penitus abscondisset.
173쪽
Carthago, in circuitu viginti tria millia pinuum patens, magno labore obsessa, et per paries capta est; primum a Maneitio legato, deinde a Scipione consule, cui extra sortem provincia Aselea data erati Carthaginienses, portu novo quia vetus obstructus a Scipione erat facto, et contracta clam exiguo tempore ampla elasse, infeliciter navali proelio pugnaverunt. Hasdrubalis quoque ducis eorum castra, ad Nepherim oppidum loco dissicili sita, eum exercitu deleta sunt a Scipione , qui tandem urbem expugnavit septingentesimo anno, quam erat condita: spoliorum maior pars Sieulis, quibus ablata erant, reddita. Ultimo urbis exuidio, quum se Hasdrubal Seipioni dedidisset, uxor eius, quae paucis ante diebus se marito impetrare non potuerat, ut ad victorem transfugerent, in medium se flagrantis urbis incendium, duobus eum liberi ex Krce praecipitavit. Scipio exemplo patris sol naturalis Aemilii Pauli, qui Macedoniam vicerat, ludos fecit, transfugasque ac sagitivos bestiis obiecit. Belli achaici semina reseruntur haec, quod legati populi romani ab Achaicis pulsati sint Corinthi. missi , ut eas civitates, quae sub ditiove Philippi fuerant. abachaico concilio secernerent.
174쪽
I. P. Scipio primo statilia in Africam adventu haud
parva aut dubia documenta dedit, quantum Romanis bonorum imperio suo, quantum Calamitatis allat rus Carthagini esset. Nam appulsum eius extemplo memorabilis casus illustravit, non minus in praesentia utilitatis, quam ad summam rerum Ominis Praebens. Sero diei uti censem portum attigerat classis, et vi
dum expositae Copiae erant, quum Sub mediam noctem a Mancino literae Venere, Celerem opem maxima
cum obtestatione flagitantes. Non iIle quidem ad Scipionem scripserat, quem adesse nesciebat; sed Pisoni proconsuli Vticensibusque significabat, se incula parte carthaginis obsideri, certo cum exitio, nisi
ante lucem succurreretur. Mancinus enim, animadverso
urbem amplissimis spatiis dissusam ad tria et viginti millia passuum occupabat non eadem sollicitudine omni ex parte custodiri posse, ad Megara regio Camthaginis ista fuit subito admoveri depromptas ex
navibus scalas iussit. II. Quamquam enim remotior a cetera urbe parsiSin erat, tamen, quia situ circum aspero et aditu difficili satis munitam putabant, non magno praeSidio tenebatur. Scalis admotis pauci adhuc murum conscenderant , quum Carthaginienses porιam, quae Proxima erat, aperiunt, magnoque cum clamore ad deliciendos loco hostes seruntur. Resistentibus somtitor, terga vertunt Poeni, refugientesque per eandem portam insequuti, qui Pepulerant, eodem im-Petu perrupere. Alacris exinde, tanquam in certa Victoria, Clamor, plures ex navalibus sociis nec enim procul classis aberat excivit: et ad serendam suis
175쪽
N LOC. LIB. Ll Livi Ni ' i 3 opem , pauci armati, plerique prae studio et festinatione semiermes accurrerunt. Erat in hoc agmine dux ipse, non ut rector ceterorum, sed velut unus e turba; laetarum rerum imagine Captus, adversus
ambiguas providere neglexerat. Turde agni in periculo, quia neque relinqui locus tuto, neque defendi sine armis et co neutu poterat, a Pisone milites, ab Uticensibus cibaria petiit. ΗΙ. Αt frustra ad Pisonem respexerat, qui procul in mediterranea loca abduxcvat copias: neque Vticensibus animus aut Vires erant, sine maioris exe
citus praesidio ad moenia Carthaginis adeundi: era que in ca conditione Mancinus, ut exemplis illorum ducum necessurus videretur, qui, nulla receptus habita ratione , quum in Ioca periculosa se conieci sent, tristi temeritatis exitu, monumentum Imsteris
reliquerunt, bono duci quod aliquanto post Sert
rius dixisses dicitur) non respiciendum minus, quam Prospiciendum esse. Periclitantem, ne simul cum luce Carthaginienses praecipitem Per rupes ad mare ag xent , fortuna explicuit, in idem illud tempus Scipione adducto. Qui, ut erat ad Omnia subita consilio
et audacia promptus, mora nulla interposita, classicum ad revocandos, qui exscenderant, militas cani, pubem Vticensium cum armis sequi, a senioribus Commeatum in navos comportari iussit. Ad terrorem deinde hostium ex captivis aliquot solvit, nuntiat ros , adesse Scipionem. Ad Pisonem etiam alios super alios cum citis equis nuntios misit, ut quam cete xime ad Carthaginem occurre t. IV. Ipse deinde quarta vigilia solvens, ut maioris Exercitus Speciem eminus praeberet, milites, ubi ap-
176쪽
Propinquassent urbi, stare in tabulatis navium erectos, iussit: Adeoque suit opportunus Consulis, et ad salutem Mancini, quique cum eo erant, neceSsarius adventus, ut si tantillum adhuc morae interposuisset , serum post acceptam cladem auxilium accessurus videretur. In orbem pugnabant Romani, receptis in medium inermium tribus serme millibus, qui ab armatis admodum quingentis tegebantur. Iamque crebris vulneribus. et numero hostium satigati, ad ipsa moenia se receperan, unde si deturbarentur, peP abrupta et praecipitia fugientes, etiam sine hostili serro, suus timor, et in abscissis locis facilis Iapsus, velut ruina affligeret. Ad conspectam Scipionis classem animi ceciderunt Poenis, pugnaque intermissa , spatium dedere consuli Mancinum ceterosque in naves recipiendi. Mancinum e vestigio Romam ire iussit; nam et successor ei Serranus ad classem v Derat : ipse, loco castris haud procul Carthagine capto, maiore vi bellum urbi inserre instituit, quam a prioribus consulibus iactitatum suerat. Carthaginienses quoque, extra urbem progressi, castra pro muris Opposuerunt: in quae paulo post etiam Hasdrubal imperator, et praesectus equitum Bithyas, cum pinditum sex millibus, equitibus mille, veteri et exedicitato milite, sunt ingressi. . Quum interea Piso, o meditereaneis reverSus,
exercitum Scipioni tradidisset, isque milites, ambitioso imperio habitos, pro labore et disciplina otium,
aritiamque, et rapinas sectari animadverteret, nihil antiquius habuit, quam ut hoc tantum flagitium Primo quoque tempore tolleretur. Erat et aliud haud mitius militiae dedecus, quod ex forensi plebe ma-
177쪽
gnus numerus exercitum sequebatur , praedae causa cum audacissimis quibusque militibus iniussu ducis excurrentium: unde, sive felix iis, sive improspera temeritas fuisset, exercitus ignominia incontinodoque gravabatur , et clades eorum, aut suga, famam Romanarum copiarum minuebat; et Praeda, si quam retulerant, disciplinae erat inimica, quum passim in castris , et in iisdem saepe contuberniis cupidi uis de lucro disceptantium in iurgia et rixas, et nonnunquam in vulnera ac caedes exiret. His armorum dehonestamentis ostensus Scipio, vereque secum reputans, dissicile esse imperatori, ut hostibus evadat superior, donec militibus impar est, ad concionem vocatos tali Oratione castigavit:
VI. GSi quidem quae facitis, milites nam vitalia
D sint et ipsi nostis, et me referre pudet , ea Vestras magis, quam aliorum culpa fieri arbitrarer, non η essem peccantibus facilis, neque ad repraesentanda a supplicia piger: nunc autem , quin nuΡer, quum γγ adhuc vobiscum militarem, meliores suistis, spes γγ est, suturum, ut Pios laxata disciplina corrupit, 33 eadem adstricta et redintegrata corrigat. Quae ara vobis postulabo, eadem omnia ipse seci, iacturus- . que sum. Bellum severa lege, et ut nomine romano a dignum, animus est gerere, non in modum latrora cinii globos armatorum sponte pro currentium a evagari sinere ; neque lixarum magis, quam militum, osticia iacientes pati; neque deliciis et molliis uel Ioeum in castris relinquere. Quae omnia quum D suceretis, nunquam vobis in mentem enit maiorum. VeStrorum, et antiquae severitatis, et his tantum D artibus provecti ad summa imperit 7 Ne castrensium
178쪽
M qnidem legum usquam occurrit recordatio, in quasn adacti sacramento estis 3 Si quis sine commeatuis longius a castris discedat, quam unde tubae cantum is audire possit, eum pro desertore habendum scitis: M frumentum publice datum Vendi, praedas pecorum is aut mancipiorum Vino Permutari, et alia , quibus is segnior ad imperia molliorque miles redditur, ve-M tita esSe, non ignoratis.
VII. o Ad hanc igitur formam vos componite, si is effugere indignationem meam, et militarium legum is vindictam vultis. Et vos quidem , quotquot milites
is non estis, ante noctem saceSSere e castris iubeo ;, nisi cui nominatim manendi a me venia suerit. M Neque reverti quisquam Vestrum amit, nisi ex Causa is commeatus in Castra importandi, sed simplicis et ,, militaris. Sed et his Certum tempus constituam, is intra quod res Suas Vendant, Cuius rei curam egora quaestorque agemus. Et hoc Sacramento non obliis gatis dictum esto: vobis autem, milites, unum ad. omnia praeceptum Suffecerit, si meos mores indu- ω striamque imitemini; nam ad hoc exemplum si is vos compOSueritis, neque Sine Successu labor ve-
is ster, neque Sine gratia et Ductu erit. Nunc igituris intendite animum nervosque: belli tempus con-n tentionem strenuitatemque Postulat ; otio et deis liciis si quis locus est, post victoriam erit. Atque ,, haec a vobis ego legesque exigunt: Vestrum est dareis operiim, ut .PotiuS Praemia Per ΟbSequium, quamis animadversionem ob delicta, mereatis . . m. Repurgato ad hunc modum exercitu, quum iam satis attentos ad imperia haberet milites, audendum aliquid adversus hostem statuit, et, nocte ad hOC consilium exsequendum delecta, regionem Carthaginis , quae Megara Vocabatur, est adortus. Diversa
179쪽
hinc apud scriptores traditio est: alii, Pisonem, qui
modo consul fuerat, Cum parte copiarum ad unam portarum constitisse, narrant: ad aliam deinde longe distantem validam item manum obiectam: ipsum Scipionem intra moenia transfugarum ductu Penetrasse, eosque, qui ante portas opperiebantur, etsi actis claustris admisisse. Ceterum, qui ait Curtiiugine ingesta prolixius sunt exsequuti, de Pisone nihil, sed duabus a partibus oppugnata Megara, neque lainen licet maximo conat Ganscendi moenia potuisse, tradunt: donec Scipio, conspecta privati Cuiusdam turricula, quae haud procul muris pari altitudine abenat, iuvenum promptissimos ascendere iussisset, ct inde aditum in urbem moliri. Per hos primo missilibus deturbatos propugnatores, deinde tignis tabulisque
ponticulum effectum, per quem ex turricula in muros transcensum. Inde, ad portam inis ictu facto, consulem cum quatuor hominum millibus intromissum, Poenos, tanquam ea parte urbis cul'ta , in Byrsum compulisse, tanto terrore, ut etiam, qiii ante urbem habuerant castra, relictis iis, eandem ad arcem confligerent.
IX. Vtcumque gesta res est, penetratum in urbem eo die, ipsius die consulis magnam etiam in pugnando virtutem suisse Constat: ipsum quoque , Polybio tantum et militibus triginta comitatum , still disse Portam, qua acceptus est exercitus, non contemnendi auctores prodiderunt; adversus superstantium hostium ictus testudine lapidea, qua fornicata Porta erat, tectum. Occupatis Megaris, Consul, loci naturam intuens, quod horti magno numero ibi erant, mace-
180쪽
378 io. FRxi AsHEMil SVPPI,EM. xiis suis sepibusque distincti, rivis quoque multis et sinuosis interfluentibus, ne per tenebras et locorum imperitiam detrimentum acciperetur, militem inham xere tergis fugientium non est passus, receptuique signo dato, in castra sua rediit. Insequenti die, tam qiuam in vindictam iliatae cladis, foedum atque crudele Hasdrubal iacinus iacit: captivos enim Romanorum, quotquot in potestate habebat, in moenia, unde conspici a suis possent, adductos, partim oculis,
aut lingua, aut pudendis privat, uno 'livellens corpora; aliorum amputat plantas, aut digitos; quibusdam aetrahi cutem iubet, atque ita vivos adhuc Spirantesque per rupes barbara feritate praecipitat. X. Eadem opera cautum sibi rebatur adversus m bilitatem vulgi, taedio periculorum pacem quibuslibet conditionibus accepturi, ni magnitudine iacin ris omnem spem a Romanis veniae desperasset. At illi res adeo in contrarium vertit, ut ex eo non vulgus modo timidius ad defendendam urbem fieret, sed etiam odio haberet Hasdrubalem, qui facto immanissimo invisos diis hominibusque Poenos reddidisset. Quibus ille opprobriis et suis sceleribus vecors, atque in dies crudelior, aperte tyrannidem usurpare coepit, nihil sibi ad salutem reliquum fingens, nisi metu et terrore res suas stabiliret: donec eo prosectus est, ut in civitate, tot a seculis libera, impetu etiam in senatores facto, quosdam audacius praesentia increpantes, crimine proditionis de medio tolleret. XI. Scipio, crematis hostium castris, fauces inter paludem et mare transversa lassa occludere coepit, non ultra teli iactum ab urbe divisus. Spatium pe muniendum erat amplius trium missium passuum,