Titi Livii Patavini Opera quae exstant omnia ex recensione G. Alex. Ruperti cum supplementis Freinshemii. Tomus primus decimus quartus

181쪽

simul ad pugnam et opus intento. Nam Girthaginienses, ut ex propinquo, continuis sere assultibus per rumpere stationem, inferre se munitoribus, distum hare opera nitebantur. Sed providentia Scipionis smperior fuit'; persectaque , quam instituerat, s sa, iam minore periculo, quia munimentum hoc adversus hostem obiecerat, aliam haud magno a priori inter vallo duxit, in continentem versus: deinde aliis duabus additis, ut totum opus quadrata sorina constaret, vallis praeacutis undequaque munivit : praeter haec a tergo et lateribus aggerem, a fronte in urbem vem Sus murum opposuit, Sex pedum CritSSilio, altum duodecim, propugnaculis atquo turribus per legitima intervalla prominentibus; una, quae in medio erat, celsissima, cui insuper ex materia aliam tabulatis quatuor Surgentem imposuerat, unde quidquid in urbe rerum ageretur, oculis subiici posset. . His intra diem vicesimum essectis summa enim contentione militum, alternatim opus et arma capessentium, supra ipsorum hostiumque exspecta. tionem res processerat exercitum induxit consul, duplex ab eodem labore commodum assequutus. Nam et castris opportunam sedem eadem munimenta prae. bebant ; et vice circumvallationis omni a terra aditu occluso, arcebant commeatus, qui hactenus ea parto inseret in urbem consueverant. Magnae tamen adituo

molis erat obsidio, quum moenium inexpugnabilia firmitudo etiam a maximo propugnatorum numero defenderetur, quos adhuc a Bithya submissi commea tus sustentabant. Redigebatur tamen quotidie annona in urbe gravior, quum, praetor oppidanorum turbam,

182쪽

lo. FREldi Sll Eul I SUPPLEH. maxima hominum multitudo ex agris eo confluxisset, ae . neque per hostium mctium extra moenia aude bat progredi, neque subvecti Ohe peregrinae annonae, mercatoribus periculum vitantibus, sublevabatur; tantum ex vicina Africa res necessariae terrestri maritiinoque itinere veniebant, parcius amari, modo tempestatibus, modo per classem hostium parum tuta navigatione.

XIII. Tunc autem intersepta penitus via, qua per

terram erat aditus, larum rerum venalium maxima

sui parte deficiens, Carthaginienses metu famis et lain incommodis angebat. Neque Bith vas, qui cumellilitatu ante clausum urbem omissus ad Comparandam annonam suerat, Per Castra Scipionis perrum-Pere . aut Omnino Propius succedere. audebat: sed longo circumitu devectum ad mure frumentum committebat navibus, quae , Observato vehernentior vento, Per classem Romanorum, ut te urbem exsultantem , illaberentur. . Nam , ut in undosis iniportuosisque locis. sparsae, et longius a moynthias, metu toris mentorum. et ibi maximo tumultuantium fluctuum, stantes. facilem praebebant onerariis transitum; ne luctpersequi transgreSSRS usus erat, quum vento a mari

sortitor flante hoc enim solo tempore utebantur fugientia vela nullo remigio consequi triremes possent. Sic Bithunc naves, sic et aliae mercatorum, iliai lueri causa quidlibet audendum crediderant, aliquem frumenti modum Carthaginem convehebant. Sed neque saepe eius rei obveniebat Commoditas; et, quidquid advectum suerat, vix delectis ad militiam suis-eiebat: triginta hi millia implebant. quibus Hasdrubal

commeatum omnem solebat dividero, ceterae multitudinis nihil misertus.

183쪽

XIV. Sed ne que hoc obsessis diuturnum esse solati uin Scipio passus, eonsiderato loci ingenio, portus ostium , quod ad occiduntem Vergebat , Obstruero instituit. Spem dabat haud irriti Iaboris os ipsum non amplo aditu patens, vicinumque ei litus, unda ducto in undas aggere sperabat prohiberi naves in. troitu posse: itaque ab ca lingua, quae paludem amari distinguit, orsus, molem in undas agerct vorsus ingressum portus coepit, praegranditam suxorum magna copia crepidinem fulciens, ns vi fluctuum sati. Sceret: totum Opus ita surgebat ab imo, minori subinde latitudine, ut in lando duos et nonaginta pedes CruSsum, in summo quutuor et viginti osset. Qiruta. giniensibus quamquam certum videbatur, impmbuis spei opus ultro Cariturum Successu esso, tamen nihil ad arcendos incepto Romanos Praetermissum est: sed frustra omnis eorum et vis, et dolus suit. XV. Vnde gruvissimo terrore perculsi, quum nihil solitorum remediorum procederet, ad inusitati exempli consilium se contulerunt. Novum enim estadero ostium aggressi, qua medium in mare Portus prospectabat, ubi maior altitudo maris, et vis ventorum impetuosior omnem obstruendi spem Romanis adem. Ptura esset, opus tanto silentio persecerunt, ut noeaptivi quidem aliud indicare Scipioni possent, quam

dies noctes Iuct continuam strepitum audiri : quid autem fieret, ipsi consulquo iuxta sciebant. Sed intus conclusi, quibus Ioeatum opus fuerat, Quin uxo ribus et liberis, alii effodiebant terram , alii naves longas superabat enim ex veteri copia materies subricabant: donec, Persectis omnibus, circa primam

184쪽

Iucem aperto portu, subita classis emicuit triremium quin quagilita, cum cercuris et Paronibus, aliisque levioribus navigiis liaud paucis, ad omnem usum belli terroremque hostium instructissimis. Constat, si statim adnavigatum esset romanae classi, totam in hostium potestatem suisse futuram: adeo ipso novi portus et classis hactenus ignoratae miraculo attoniti obsessores erant: accedebat, quod nautica turba sere omnis ad urbis oppugnandae varias Partes abducta, vacuas defensoribus naves reliquerat. Maluerunt Poeni ostentatione virium ac industriae, inanem laetitiam pascere, quam solidum aliquem fructum ferre tanti Iaboris: neque enim ad magnas Occasiones semper gnara utendi mens hominibus datur: multique citius abstrusa penetrare, quam quae ante pedes

erant posita, prospicere potuere; dum istis acriter intenti, ad propiora , tanquam nihil habitura magni, quodam fastidio negligentiaque Caligant. XVI. Tertio post die denuo egressis instructa iam

romana classis Se obiecit: pugnatum est summa utrimque animorum corporumque contentione; quum in

hoc certamine totam , alii salutis, alii victoriae spem consistere haud immerito existimarent. Punicae naves ut magnitudine hostilium urgebantur, ita nauti- eis artibus et levitate subducebant se Periculis, neque mediocriter incommodabant hostibus, Pium celeri appulsu naves inter et remorum palmulas subintrarent;

et alibi terebrata puppe, alibi gubernaculis aut remis detersis, aut alio per occasionem dato damno. priusquam prohiberi, aut plecti possent, eadem celeritate refugerent. Hunc ad modum quum ad seram usque vesperam incerta Victoria Pugnatum esset, Punicarum navium gubernatoribus recedere visum,

non quasi vim hostium male sustinentibus, sed quia

185쪽

cum luce redintegrare pugnam mallabant. Ibi parva navigia quum introire portum occupassent, singulis pro se sestinantibus, incursu aliorum in alia ita comstipatus est aditus, ut maiores deinde naves, introitus desperato, ad aggerem applicare Se cogerentur, quem haud procul moenibus olim, ad exponenda me ut

llum Onem , Structum, nuper, ue ab hostibus oco

Patus periculum urbi crearet, lorica praemuniverant. XVII. Ad hunc igitur aggerem, proris in hostem ob is, exclusae portu uu es constiterant, et sustgredientes non ex tabulatis tantum propulsabant, sed etiam ab aggere et lorica superne iaculantium ope defendebantur. Ita nova pugnae forma erat, Romanis quidem aequior ob liberum adversus stantia navigia impetum; sed munies retrocedere volebant, molesque ista longarum navium cireumagenda erat, vicissimhaud minora ab hostilibus damna patiebantur, quam rectis proris intulerant: donec peregrinis artibus

romanae virtuti s ventiun. Sidensium quinque naves inter auxilia Scipionis erant, quae, animadverso incommodo , hoc remedium excogitarunt: ancoras rudentibus alligatas iecerunt eo a Carthaginiensium navibus intervallo, quod et ad impetum rostrorum sumeret, et longitudinem funium , ex quibus resi-gatae erant uncorae, non excederet. Ita concitato remigio in hostem invectae, ubi ictum intulerant, Con- . tinuo attractis ancoralibus ad lacum, unde evectae suerant, ita revertebantur ut prora hostibus obversa, nihil inde accipere inconunodi possent: ea ratione repetitis saepe vicibus immissae retrictaeque, bostibus detrimEntum sine periculo suo inserebant. Sequuta est exemplum cetera classis, et, in noctem usque

186쪽

IO. FREI SHENII SUPPLEM. protracto certamine, in urbem Ρoeni recessere, depressa aut Capta relinquentes navigia , quotquot suis gam suorum Sequi nequiVerant.

HI. Postero die Scipio aggerem illum erat eniri

ad portum occludendum vehementer opportunus . Capere Connisus, arietibus machinisque ad loricam adductis, vim inserre iubet: iamque magna para eo .ruerat, SPerabaturque locus expugnari die sequenti POSSE ; quum, nocte interiecta, Poeni licet lamemultisque praeterea calamitatibus premerentve pediditoruin hominum emittunt manum, non terra, quo niam aditus ibi non erat, neque navibus, quibus in mari vadoso incertum iter ; sed globus nudorum hominum , neque aliud , praeter saces, ne has quidem incensas , serentium, ne luce Conatus prode- .retur, mare ingressi, qua nemo quemquam Penetra turum esse crediderat, ut quisque in altiora aut depressiora loca incidisset, pedibus aut nando transmittebant; donec ad locum, ubi machinae stabant, ventum : ibi suscitato igne , accensisque facibus, ad machinas incendendas impetu provolant: eadem opera conspicui hostibus facti, multis vulneribus excipiun- . tur, quum vix ullum, tit in nuda corpora, irritum telum caderet. Sed ipsi, sola desperatione armati, ferarumque more in serrum et mortem ruentes, non, minora mala, quam patiebantur, inserebant: neque discessere, donec machinis concrematis, tantum Ρra . terea terrorem Romanis iniecerunt, ut multi, tanquam amissis rebus, sugami inirent.

. A XIX. Scipio , metu maioris incommodi, cum deIe- .ctis obequitans, quia fugam aliter Sistere non poterat, fugientes pro hostibus caedi iussit: ita, paucis inte

187쪽

sectis, reliqua turba in castra redacta, totam deinde noctem tanta erat trepidati O in armis exegit, nulla unquam fiducia hostium, quantum nunc desperatione omnibus exterritis. At illi ucςessu laeti, machinis Corruptis, eadem, qua Venerant, Via domos repetiverunt. Affirmavit is casus Polybii prudentiam, qui,

animadverso, locis iis vadosum mare osse, ut tribuli aut asseres ferreis ci is horrentes, ad profictendum hostilem incursum iniicerentur, suaserat. Id consilium non vecordia aspernatus est consul; sed quod atatim dum esse diceret, si, ia- - urbis fueraso inomia diare congressum hostium riderentur. XX. Prima deinde Iuce Carthaginienses, metu hostilium machinarum soluti , ruinas muri resecerunt, turribus etiam in eo multis per intervulla excitatis. Adversus quas Romani, simul atque novas machinas fabricaverant, aggeribus structis. saces inde et plena pice ac sulphure vascula in tabulata turrium iaculabantur: ita multis partibus mawria concepit ignem; Romanisque inter flammas irrumpentibus , superata gemino periculo propugnatorum constantia cessit :.suga tamen securior fuit, quod Victoribus per loca , quae . iisdem diebus saepius cruore perfusa, lubrici tale sallebant gradum, minor currendi iacilitas fuit. Consul, toto aggere Potitus, murum cX adverSO moenium urbis, non longo ab illis intervallo , neque breviorem, quam illa erant, lateribus struxit, fossam que ante murum obiecit. Ibi praesidium imposuit, . quatuor iaculatorum atque velitum millia: qui continuo moenia hostium observantes, simul apparere

quem piam in illis viderant, ut ab aequali altitudine,

188쪽

Io. FREINUEMII SVPPI.ΕM. non frustra petebant. Atque inter haec serme opera. hasqite pugnas , illa aestas praeteriit. XXL Consul, computiis intra munitiones Carthaginiensibus , quum emptiones illorum minus iam frequentes , minusque timendas operibus et armis effecisset, ne otiosum in castris militem pateretur, donec tempus anni sinebat, praesidia Punica, quae passim adhuc per Africam erant, expugnare, omnem que spem auxiliorum obsessis adimere statuit. Dimissis

trux varia in loca, cum idonea manu, lagatis tribonisque, ipse Nepherim, celebre irrito priorum ducum conatu oppidum, proficiscitur , cui per absentiam Hasdrubalis Bithyas praeerat: in quibusdam Prae- , fuisse Diogenem invenio: quod quia ignotum aliunde momen est eo bello , inclinare cogor, ut hoc alterum niten Bithyae laerit, quemadmodum per ea tempora duplici nomine celebratus Himilco Phamaeas fuit. Huc ipse navibus per stagnum , C. Laelio terrestri itinere circummisso, quum advenisset, castra ad centum

quinquaginta passus ab hoste metatus, relictoque, ad A s continentis infestandos , Gulussa , Propere Carthaginem rediit, ne spatituri temeritati morum , aut hostilum ingeniis de perationique, ad mutandam Belli fortunam daret. Atque ita saepius ultro cibroque ommeando abest auloen Carthagine Nepheris tribus ferme et viginti passuum millibus necubi res suae

detrimentum caperent, strenue Providebat. XXII. Inter haec oppugnata in chinis Romanorum Punica castra, collapso, quod inter tres turres fuerat, inurorum spatio, aditum patefecerunt; quum SupeTVe-

aliens Scipio tria delectorum millia sacere impetum iubet, ordinibus in altum ita densatis , ut, etiamsi urge-

189쪽

rentur primi, incumbente tamen suorum Pondere, pedem quo reserroni, non habentes, Vi ae ne essitate pedirumpere cogerentur. Dum ab ea parte magno clamore magnisque viribus certatur, a mille ad hoc a consulo delectis castra capta sunt: qui neglectum a diverso latere vallum, omnibus in eventum Periculi, quod ante oculos habebant, intentis, transcenderunt. Afri,

conspectos intra vallum hostes numerare non permittente metu, tanquam totus Romanorum exercitus imrupisset, effusa fuga se castris eiecerunt. Ibi patentibus in locis palantes adeptus Gulussa cum etesiantis Numidisque suis, ingentem caedem fecit: intersecti dicuntur eo die milites agrestesque , cuius generis ad

Commeatus vehendos magna in castris multitudo

fuerat, ad septuaginta millia, capta decem, semequatuor millia effugisse XXVI. Nec tamen statim recipi Nepheris potuit, quae petrae praealtae imposita, adhuc duos et viginti dies exercitum occupatum tenuit, tanto dissiciliori oppugnatione, quanto in locis asperis hiberna frigora

vehementius sentiuntur. Sed magnum operae pretium ab hac exprignatione consuli fuit; eodem enim fato Carthaginis vires cecidere. His enim e castris commeatus mittebatur obsessae urbi; haec altera spes punicum imperium amantibus , hoc unicum ad retinendos ambiguos vinculum erat; neque distulerunt octera deinceps praesidia Romanorum qidei se permittere: unde, clausis in unam urbem Poenis, omnis in posterum accipiendi ulla ex parte commeatus sa- cultas intercidit.

190쪽

XXIV. Capto castello, universas iterum Copias ad Carthaginis obsidium reduxit Scipio: inter quas quum Hasdrubal, Numidariim conspectis equitibus. Gulu

sam revertisse coniecisset, colloquium eius expetivit. Tum maxime conspecta hominis vanitas, sortunaeque suae perabsurdo is narus animus suit. Accinctus enim, armisque toto corpore tectus, quibus chlamydem ex ria purpura iniecerat, cum decem custodibus corporis machaeras serentibus processit: deinde, relictistiis, ad spatium serine pedum viginti progressus, innuit regi, ut ad se accederet. quum contra fieri oportuisset. At Numida pro simplicitate gentis talia pro inanibus Spernens , Solus accessit: et cluum ita sollicite perarmatum vidisset, quam tuum sessa valloque interiecto urgeretur, interrogavit, Cuius metu arma induisset Illo, Romanos metuere, dicente, re Non ,, igitur, excipit Numida, sine causa, aut Praeter di, necessitatem urbi te inclusisti: ceterum, quid Est,

η quod peius 7 DXX . Tum Hasdrubal postulare , ut ad romarium

imperiorem Imalione fungeretur, sponderetque, CG I ginienses Peria obedienter facturos, modo urbi parceretur. Quum ad haec Numida, Puerilem esse Petilionem, quodque rebus integris et sedentibus Vticae Romilis impetrari non Potuerat, nunc terra marique circumua iis. omni ferme ve satatis amissa, frustra sperari, dicovet: Hasdrubal, et sociorum opibus confidere. rcspondit nondum enim, quae ad Nepta ei imerant gestu, nudi verat) neque de urbe deverare: summam aratem habere spem in deorum immortalium commilitio ; non enim neglecturos iniuriam Per foederissimulaIionem deceptorum, sed mult*liciter expeditu-