장음표시 사용
81쪽
voluptatem quaerum : quibusque adeo litterae non iu-B -- flae uxoris, sed impurae meretricis loco sunt, ad ex- DEUS sedandam libidinem unice comparatae . Nimirum ut sensus, ita & animus variarum rerum repraesentati e
lectatur. Ast si quis nihil aliud ageret, quam ut pNcturis pasceret oculos, aut suavi Concentu aures oble- ctaret, huncce recte tempus collocare, auderetne quis
asserere ρ pari modo, si quis per varii generis libros
animum circumserat, spectator saltem ignavus illorum, quae in orbe erudito geruntur, hunc tempore ingenioque recte uti quis contenderet' Utrobique enim criminis eadem causa est. Sensi is enim, a sis nino rerum omnium conditore, non ideo saltem nobis concessi
sunt, ut ex iis voluptatem capiamus, sic & mens ipsa ingeniumque tanto minus hunc in finem nobis datum est, aut naturale sciendi desiderium inditum, quanto sensibus externis mens praestantior, nobiliorque eius operatio. Paucis dicam, quod res est. Ignavia est, quam illi curiositatem vocant, aut mentis quaedam,
sed illicita, voluptas. non minori studio, quam corporis foeda voluptas, fugienda. f. III. Cum itaque non generosiim saltem & magnificum , litterarumque gloriae conveniens sit, ut nonnemo putat, sed plane necessarium, ut homines doctrina ornati, quae ex ea acceperint, in publicum conserant , ingredi haud dissiculter nonnulli in eam sententiam possent, peccare eos perperamque agere, qui reipubhcae administrationi, publicisque muneribus se subducentes, in litterario, quod vocant, otio consenesce re praeoptant. Quibus non magnopere me restagari libbens profiteor: sed tum demum, si non alia causa, quam otii consectatio eos inducat, ut hanc viam ingrediantur, sique otio ita se dedant, ut nullum inde ad
82쪽
BUD- alios redundet emolumentum. Namque qui Atticum DBUs istum imitantur, ut non inertia, sed iudicio raeipubli eae procurationem fugiunt I , illi adeo non reprehendendi sunt , ut laudem quoque promereantur, quod, ut de eodem Attico Cicero ab loquitur, minime reprehendenda ratio, ad honestum otium eos duxerit Nimirum ea rerum quandoque est conditio , ut hon istis consiliis non amplius concedatur locus, nec medicinam admittat morbus reipublicae, aut ut publicis muneribus admoti non tam prodesse aliis possint viri cordati quam sibi relicti. Τum enim satius est, privatum vitae genus sectari, quam operam, quod aiunt, oleumque perdere 3 . Sed cavendum, ne otium degeneret in ignaviam. Multum. interest, inquit Seneca 4 , utrum vita tua otiosa sit, an ignava. Hinc de Vatia, aulam fugiente, idem Seneca populum e clamare solitum ait: Ο Vatia I solus scis vivere. Mille addit, latere sciebat non vivere. Viri quippe sapie
tis otium ita comparatum est, ut tum maXime profutura & sibi, & aliis, agat & meditetur. Idem Seneca alibi cs : numquam plus agere sapientem, quam
cum in conspectum eius: divina atque humana . Tenerunt . Tale itaque vitae institutum ipse Plato, multique philosophi, & nostra quoque aetate viri quidam sapientissimi secuti sunt qui non minus viva Voce praesentes, quam scriptis orbem universum, ipsamque praeclare erudivere posteritatem. In quos omnino allud -
1J Vid. I rael. Nepos in vita Attici e. m. Lib. L. ad Atticum ep. m. p. 3O3. f33 Adae Plutarchus in libro: an recte dictum sit, latentre vivendum ess e, T. H. opp. p. 2I28.
83쪽
quadrat, quod de se ipso Petrus . Pithoeus in testamen- BUID: to suo professus est: opus potius, quam honores' aur DEUs
magistratus, prodesse quam praeesse mo luis ij. T
f. IV. De fine postquam litterarum cultori consti- . tutum est, necesse est, ut de mediis sit sollicitus, ne)in eorum usu quicquam temere admittat quod contra.
officium sit. Media autem praecipua sunt, doctos & in qualibet arie scientiaque praestanteS , Viros audire , . libros utiles legere, quodve percepimus, acri &inde .sessa meditatione prosequi, ut propria velut nobis fiant,& in usum nostrum convertantur. Certe, quod ad primum attinet, si aliorum quis institutionem contem, at, aut negligat, perinde facit, ac si quis vastum .& immensum pelagus sine duce & gubernaculo ingrediatur. Varius autem & multiplex institutionis fructus est, praesertim si ad nostram indolem attemperari pos sit . Namque cum ipsi plerumque in nostra indole e. . ploranda coecutiamus, longe remus priadens doctor eam , perspiciet, &, in quodnam nos dare litterarum . genus debeamus, suadebit. Deinde, cum imperiti iu- .venes, quantumVis eXcellenti ingenio praediti, nesciant: tamen, quid primo, quid secundo loco aggredi de- heant, huic malo rursus manuductio viri prudentis tempestive adseret medelam. Quid i quod & vitia quae- .
- dam, qui sine magistro sapere cupiunt, sere imbibant, quae dediscere difficile admodum illis est etiam. cum ea detestantur. Namque solitudini & umbrae 4 adsueti . eiusmodi homines in lucem sere non sine . puerili. quadam trepidatione prodeunt, pertinaces quoque & a rogantes utplurimum evadunt, 'dum omnia sibi solis tribuunt, quod aliis acceptum serant, se non habere
84쪽
B -sibi perstiadent. Si qui autem aliorum ope destituti, DEUS sua tantum industria profecerunt, & ad eruditionis lamdem pervenerunt, illi profecto in exemplum statui non debent. Quod enim uni seliciter & ex animi sententia cessit, id si & sibi ita eventurum omnes sibi persuaderent, suam quidem imprudentiam proderemassatim. Praeclare Naudaeus sI : licet, multos olim τοδεδακτους repertos fuisse, non ignorem, qui sua industria, nullius adiuti ministerio, illud etiam diacere possist, de quo se iactabat citharoedus quidam apud Homerum: ex me ipso edoctus sum, neque alius mihi, nisi Deus, menti animoque tot numerosas in-ἀidit cantilenas: quemadmodum Heraclitus Ephesius, quem, narrat Plutarchus, nullo commonitore Fcommonstratore philosophiam omnem percepisse; θ' Manlius eques factus, s si Plinis ererin m J nutis praeeunte, doctissimus, F Apuleius , qui hoe de se i' prodit primo fabularum, Epicurusque, adnuente Tullio, F Virgilius, referente Petrarcha, θ' num divus Auinstinus, qui lib. confessionum gloriatur, semet i um legife liberalium artium libros, of intellexisse: notri que similiter temporibus,
iis emergere , abseque praeceptorum opera, contu
ris, ut Petro Ramo in philosophiae studiis, Murno in arte oratoria, Guillelmo Postello in linguarumpor omnium, Graicae praesertim, cognitione, Cm iacio in iurisprudentiae notitia, Philelpho denique ac Rudaeo in omnibus humanioribus litteris: licet, imguan , plures alii sua sponte θ' natum bonas est
multas artes potuerint addissere, brevius tamen hoc
iter illis fore θ' eompendiosius semper existimaui .
Σ se frutam. de studis liberali eap. V p. 586. Mae m. eus Sicurus is Prudentis Geologica 3. AXIT 33.
85쪽
quibus praecepxores aliqui, saltem praemonstratores Bun- studiorum S comites, adiunguntur G. Ceterum DB habet & ea, quae Visa voce peragitur institutio, alia commoda, quae pluribus prosequitur Alexander Ficli tus si . Qui enim bonas artes docent, uno, inquit, momento temporis essundunt in sinum nostrum, quod langi imo plurimorum annorum labore coacervarunt, atque hoc nullo nostro labore, magnaque cum animi voluptate contingit. Accedit, observante eodem F, cheto, quod subinde ad alios auctores provocent, e sque haud raro ignotos, in quorum proinde notitiam sine ullo labore & dissicultate, qui eos audiunt, deducuntur. Ex alio adhuc capite iam suo tempore Rinius set studium alios audiendi, atque ex eorum sese monibus proficiendi, commendavit. Dices, inquit, habeo bis quos legam, non minus disertos. Etiam:
sed legendi semper occasio est, audiendi non flemper.
Praeterea multo magis, ut vulgo dicitur, viva um adsicis. Nam licet acriora sint, quae legas, altius tamen in animo flerint, quae pronunciatis , vultus ,
habitus, gestus etiam dicentis, adplis M. Ego αhoc addo, quod, quae cum Paucis communicantur, maiori libertate proserantur, aut proferri possint, quam quae litteris consignata, iudicium universi orbis eruditi subire debent. Similiter de converiatione cum eruditis censendum, quam non minora commoda litterarum alumnis afferre exploratum est, iisque, qui ex instituto
hac de re praecipiunt a), iam pridem probe obser
vatum D areans 'dis' metho A esp. X. Lib. H. ep. LV.
Hiae. Mora 1 in ρεθbist. litteri pari. I. lib. a. cap. V.
86쪽
BuD-': g. V. Alterum proficiendi rite . in litteris medium D s est, bonorum librorum lectio. Bonorum inquam, malorum enim impedimento potius erit, bonamque men- . . tem suffocabit, tantum abest, . ut eam . erigat votique damnet. Zenoni Stoicorum principi, de vera eruditi .
he sollicito, Apollinis oraculum respondisse accepimus: συγχρωτι ται τοῖς νεκροῖς. Quod eo pertinere facile intelligitur, ut libros diligenter volvant, qui ad solidae doctrinae arcem contendunt, & ita assidua mortuorum consuetudine utantur. Utiquo ad magnam sapientiant nihil est utilius, nihil certius, nihil expeditius. ViXsane mihi persuadeo, ullum unquam mentis compotem extitisse, qui id inficiari, librisque litterarum cultoribus interdicere, ausus fuerit. Scio, nonnullos magnae auctoritatis viros male hoc nomine audire, sed aliis omnino, per meram obtrectandi libidinem, istud tribuitur, alii abusum redarguentes, facile susspicionem, ut fieri . soler, quod . usum ipsum sublatum cuperent, subie et ... Renato Caneso, nisi omnia me fallunt, eiusmodi quid contigit: .Cum enim animadverteret vir acutissimus, in- .consultae & intompestivae lectioni palmam ubique tri-.bui , acrem autem liberamque meditationem passim ut supervacuam . contemni, aliam viam ingressus est, meditationemque iure quidem, quantum ad philosophiani attinet lectioni anteposuit. Hinc liberius quaedam' ab eo in libros dicta sunt, se scilicet .m legere, non ut s dia fure iis promoseret, sed ut animum qua me-nus ab iis invocaret Usu & consuetudine idem com-
probavit, si nonnullis credimus I , dum, paucorum admodum librorum suppellectile instruinis, litteris incubuit. Quem quidem, si qui aut in alio litterarum versantur genere, aut ingenio eum non aequant, in eXem
87쪽
plum, quod imitentur, sibi statuere vellent, . turpiter . se BUI itraducerent. Forte & ambitione in transvorsum actus, DL
dissimulatione stelarum conditoribus haud infrequenti. usus est, ut. ceteris eo facilius persuaderet, se viam mullius unquam vestigiis signatam ingredi, in quo si inliis sucum non fecit, sibi fecit certissime. Sunt prae terea alii, qui, cum animadverterunt, vanis inutilibus --que libris multos ita se tradere, ut necessaria .magis prae iis illis sordeant, divinarum autem litterarum scrutationem in minimis ponant, istud aegre serentes in contrarium, communi mortalium vitio, currunt, &omnium sine discrimine librorum, si a sacra scriptura discesseris, lectionem damnant. De Ioanne Matthaeo, Nonasteriensium Ambaptistarum capite, eiusmodi quid refert Ioannes Steidanus i), cum videlicet sanXisse, nequis ullum deinceps librum haberet, aut sibi servaret, fraeter S. Biblia , reliquos omnes, ita pergit Sleida- .nus, in publicum deserri iussit, quorum pretium Viginti millium aureorum aestimabatur ) flammisque consumpsit, de Martino Luthero nostro, per foedam &iridiculam calumniam, itidem eiusmodi quid restri Ae
gidius Camartus et , eum Philippo Melanchthonii, &
rindreae Carolostadio ν auctorem suisse, ut, abiectis scriptoribus ceteris, divinas tantum litteras voluerent Tevolverentque. Scimus, nec dissitemur, divinum ubrum longe maius pretium sacris litteris, quam Roma nensium scriptorum nugis: stituisse, bonas autem litteras. librosque, quibus ad earum interpretationem adferri quid potest, adeo non reiecisse, ut. haud semel serio commendarit. Proinde qui de Camario hoe re-
88쪽
Buo fert vir doctus Guillelmus Salden I , refellit quin
mus que & omnes rectiora verioraque docet '. Alios tamentum Gathaher a , tum Martinus Ruarus sa) mdi morant , quibus serio constitutum fuerit, omnes alios libros, praeter scripturam secram, doctorum manibus excutere. Quorum institutum veniam quidem & e mauonem promeretur, cum ex iusta, ob hominum ibbris abutentium pravitatem, indignatione prosechim v, deatur: recipiendum tamen minime est, cum noxium valde sit, rationique adversum. Detestor atque execror illorum improbitatem, qui divinas ' litteras aliorum librorum lectioni postponunt: scio tamen, hinc quoque preesidium aliquod, ad ipsam scripturam sacram sel cius explicandam, parari posse. Unde extincta, quod, si horum consilio res litteraria administraretur, evenireneresse esset, bonarum artium luce & barbarie lacu, in mentes mortalium occupante nihil aliud expectam dum, quam ut ipsa scriptura sacra ceu non intellecta, itidem parum tandem curetur, hominibusque eripi tur . Adeo semper nocet, quod nimium est. Humanae autem naturae pravitas potius deploranda, quae, nisi divina ope illi medela afferatur, adeo nec ignorantiam, nec eruditionem pati potest, ut utrinque. plurima potius incommoda, quibus se ipsam induit, accipiat. g. VI. Praeclare autem Seneca co: non refert quam multos libros possideas, sed quam bonos. Obruimur sere multitudine librorum: unde selectus necessario i
rJ De fibris varisque eorum Uu ae abusu D. L. cap. n. p.
89쪽
stituendus, ne lectio vagum quid & instabile habeat. Bum Non id nunc ago, ut definiam, qui libri boni sint, DE quive necessarii, & quinam prae ceteris cuique legem di , nec nostri instituti hoc seri ratio. Alii iam pridem illud executi sunt. Saltem, quicquid ad mores rite
lamandos hic pertinet, non temere praetermittam. Primo ergo loco id moneo, eos libros iure optimos censeri, quibus non tantum intellectus rerum cognitione imbuitur, sed voluntas etiam a vivis purgatur, emendaturve. Gregorius Naziangen i a librorum Bassilii lectione numquam se recessisse ait, ut non ex iis in virtute sie profecisse animadverteret. Cum or
tiones eas, inquit, quas de moribus F bene vivenia . ratione scripsit, in manus accipio, animo F corpore purgor, templumque Dei capax incior. Quid edigo de illis censendum, qui ad mores corrigendos non
tantum non prosunt, sed corrumpunt eos insuper, memtemque ut venenum inficiunt i Impura impurorum hominum inscripta innuo, verius sescenninos, carmina
priapaea,& quidquid ad perdendas bonas mentes, imsernalis genii affatu, concitata poetarum quorundam, improborumque hominum libido, effundere &comm, nisici solet. Et huiusimodi tamen libri non tantum proponuntur adesoscentibus ad legendum, sed & commendantur. Et recte quidem hoc fieri, Leonhardus munus 2 contendit, cuius num maior in asserendo impudentia, quam in probando, quod asseruerat, stultitia fuerit, dubium mihi videtur. Ita vero ille: Assnolunt, inquit, ista misceri, dicet mihi severus quidam Cato, potissique relinquenda bona malorum m tu , quam De bonorum mala incurrant; itaque nec
ad De studiis E luterisp. 48 . Iul. .
90쪽
BUn-i e legam poetas nee aliis, ut legant, permittam: DEus Ap Plato F Aristoteles legebant, quibus si te aut
gravitate morum, aut intelligentia rerum anteponas, nullo modo feram. An tute aliquid discernere putas , quod illi non videristy Christianus, inquit, sum, at illi suo more vixerunt: quasi vero honestas gravitarique morum non tunc eadem fuerit, quae nune est, aut quasi non haec ipsa; vel etiam det .riora, in Doris reperiuntur litteris 8 Sed piget cetera addere, sebriculosi hominis deliria , non impia nantum, sed & tam inepta & absona, ut male collin
caretur, quod in illis refutandis consumeretur tempus. Ceterum non excludo illorum quoque, quos Mors,stas vocant, commentationes, in quibus de matrimonio & castitate non raro ita praecipitur, ut nefanda crimina data opera docere Voluisse videantur. Quo nomine Τhomae Sanchegii de matrimonio opus, ipsorum Doctorum Sorbonicorum iudicio damnatum , m-
.gide satis excusatur a I heophilo Raynaudo i). Amdream Naugerium, Paulus Iovius et refert , Valerii. Martialis scriptis ob spurcitiem adeo infestum fuisse, i tit quotannis flato die Musis dicato, multa eius v
Iumina tanquam impura cum execratione Vulcano dicaverit. Quam vellem, ut omnes eiusmodi gelus incenderet, ut omnia ista lasciviae & libidinis monumenta in pulverem redacta, oculis mentibusque homi- Num tandem plane subducerentur. Nec possent pulchrius ullum aut perennius nomini suo tropaeum se tuere, quod servatorum tot innocentium iuvenum gloriam , apud ptateros quoque illis conciliaret. Ast lat, ne linguae cultui sorte inserviunt eiusmodi scripta , are