장음표시 사용
91쪽
L I 2 lt o a V Μ set XXIII. Adhaec veteres in ornandis libris utebantur tuincertis Oneis, cum loris quoque pulchris, quibus volumina constrii gebant, ne rumperentur et distatuta iacerent. De uncis hariola tur BΑnΤHIus, Advers. L. XXII, c. II, in Epigramma quoddam
optationi Pro Pric Nam cum ib. alias de ornato te
Purpureo fulgens habitu , radiantibus intus CAAn et nius substituit: radiantibus uncis micitque, libros quondam eiusmodi uncis inclusos fuisse. Nec aliud menide sua A v so- Ni v Μ innuisse putat, in commemorat. Professor. Burdigalens. XXV,
Uuos legis a prima deductos menide libri , Doctoreae patWiae scito fuisse meae.
Atque ego quidem etsi in stiperiori OPTATIANI versu vocem gn-jus rectius retineri posse iudico; comprobantibus hanc lectionem
et ΡITHOE I et VEL SERI editioiaibus, neque refragante nexu verborum; cum illud Distichon ita legatur: 4 P rpureo fulgens habitu radiantibus intus
I in quondam, scriptis ambitio a tuis. Vbi assistor interiorem librorum ornatum respexit, quos notis virgento auroque coruscis scriptos supra dixerat: ) interim tamen vix dubitandum esse censeo, quin certos olim uncos ac lunulas addiderint voluminibus, quibus lora, quae constringebant libros, insererent atque annecter*nt. Idque omnium commodissime in sudiperiori parte, seu in initio voluminis, fieri potuit; utpote quae
pars, Cum volumen conuolueretur, praeminebat. Cum vero istiusmodi unci fortasse Lunae formam repraesentarent, accidit, ut menides appellpremur: μηνις enim est lunula . Nam alias lunulae etiam inter ornamentorum genera referebantur. Sic PLAvius,
Epidis. Act. V. Sc. I, lunulam, natalitio die, cum armilla et annulo datam esse , memoratu ISIDORUS, L. Au Orig. c. 3I, ait, lunulas esse ornamenta mulierum, in similitudine lunae, bullulas aureas dependentes. Fuit praeterea lunula in calceis patriciorum Roma- . norum insigne summae nobilitatis. Vnde S T A F I v S, Lib. V, Syta. a, patriciam lunam appelliauit. Non nulli per illam lunulam intelligunt uncinum in prima calcei fronte infixum; unde et calceos uncinatos dictos fuisse arbitrantur. Alii fibulam eburneam lunae corniculantis snecie fuisse tradunt; huc tuo Pul Los ΥnΛΤi descriptionem referunt, lunulam talem appellantis επισφυριον ελεφαντινο ISIDORVS Vero, L. XIX Orig. c. I , refert, lunulam il-
92쪽
lam non sideris formam , sed notam nimeri cente narii, fgnificasse; quod initio patricii ordinis Senatores centum fuerint. hia de re
videantur TH. DEMPST ERRom. L.
DUINUS, de cflceo c. st, i et alii, qui cumprimis rem vestiariam exposuerimi. Suffciti nobis i hinc intelligi possie v lunulos , fuisse instrumenta quaedam et ornandis et constringendis rebus ideonea. Cuiusmodi lunulae et in voluminibus veterum adornandis locum habere potuerunt. Peculiaris interpretatio loci Ausoniani est, quam EL 1 As v INEΤvS suppeditauit, CensenS . menidem eo accipi pro initio, quod Iliados Homericae . initium sit: Mῆνιν ἀει Θεά. Sed haec sententia non immerito improbatur. Mῆνις enim, quod iram notat, μήνιος facit; videmus autem, Auisnium non a prima mente, sed menide, Aliquantum probabilius ΤvnNEBus, Advers. L. XXII, c. Io, menidem de lunula picta interpretatur. Veteres, inquit, ut in calce librorum coronidem appingebant, ita,
ut suspicor, in fronte lunulam ad ornatum designabant. Huius su spicionis caussam nobis Ausonius praebet, ita scribens: suos legis agrima deductos menide libri, etc. Menis autem es sinula. Vnde fortasse doctissimus sALDENus C. I de libris legendis, in hanc comiecturam incidit: Non ausimus, inquit, assor ere, a veteribus factum id forsan esse, quod libros suos hoc ornatu insignitos fortunatiores fore sperarint; quoniam Lunam, vel Lunum, Diis suis accensebant. Do-Ast. Geugstus M ENE mercatorum idolum in L. de victimis humanis,
P. I, c. I,. huc etiam refert, per quod Lunam intelligi vult. Sed coniectura haec non inquequaque probabilis es. Verum. aliorum iudicio permitto, annon ea, quam primo loco dedimus, coniectura isti T v n N E B i suspicioni, quae alia hucusque ratione firmari non potuit, sit praeferenda. Illud certe capere satis nequeo, quod Τ v NΕsus saluit, Tibullum, Ouidium, Martialem, hanc ipsam menidem per cornua significasse. Etenim alia erant ornamenta comnua illa librorum, capitula nempe, uti supra dixi, ebore, argento, aliaue materia formata, et extra frontes voluminum eminentia; aliud vero ornamentum tunc menis fuisset, si, suspicante TvRΝ Bo, signum quoddam lunae in fronte librorum notasset, adeoque coronidi, seu signo in fine librorum appicto, quasi respondisset. Ceteroqui vero non adeo incongruens foret, per menidem cornua librorum designari. Quod autem ad corrigias, siue lora, a tinet , quibus veteres in colligandis constringendisque volumini
bus usi sunt, et quae Al. II sin h. et i notauimus, res clarior est,
93쪽
est, et euidentioribus constat testimoniis. Neque ambiguum habeo, quin pro lubitu librariorum auctorumυe eiusmodi ligamen.
torum non idem semper color, nec eadem fuerit materia. CΑΥvLLus, Epig=ta XXII ad Varum, LORA RUBRA vocat. Lora autem, obseruante PER OT 1 o, tu Cornu Copiae, alioqui proprie sunt corrigiae ex corio; quas Graeci appellant: deinde funiculi aurei, argenteique, qui collo gestari sueuerunt, imo quaecunque ligamina. Hinc libri talibus loris colligati a MARTIALE constricti dicuntur. Ita enim Poeta, L. XIV, Epigr. 37, scrinium librarium introducit loquens: Constrictos nisi das mihi libelgos ,
Admittam tineas trucesque blattas.
Sunt, qui hic pro libris constrictis opinantur legendum esse conseructos: et praeter necessitatem. Ait enim MΛRT ALIs, constringendos esse libros, et sic in scrinio reponendos, ne sψluti puluere Vermibusque corrumpantur. Huc adeo referri etiam possint illa CICERONIS verba, L. IV, D. 1 ad Attic. prout a multis non male leguntur: Bibliothecam mihi pinxerunt con frictione et sillybis τιλυόρις.) Apud L Λ Μ B E C i v M , T. IV, p. 3ao Biblioth. Vinae licet videre imaginem Petri tenentis volumen constrictum, sed sine umbilicis. Similiter librarium cum voluminibus constrictis, quamuis admodum exiguis, apparet etiam iuxta imaginem Lucae Euangelistae, acta Apostolorum in volumine exarantis; quam eX eodem Lambecio, VII, protulimus. Neque minus formam liuiuscemodi conuoluti constrictique voluminis III exhibuimus. XXIV. Est adhuc aliud ornamentum , quod voluminibus commemorato modo compositis demum addi solebat. Erat enim operculum quoddam atque tegumentum modo eX membrana, modo ex alia quavis idonea iliateria compositum, quo libri quasi vestiebantur et obducebantur, adeo quidem, ut non agglutinaretur VO- lumini , sicuti πιττακιον, sed seorsum, tanquam vestis quaedam, vel iniiceretur, Vel deponeretur. Quale quid adhuc hodie in Iudaeorum voluminibus cooperiendis obseruare licet. Et talia inuolucra dici possunt Oττυς , uti supra monuimus. Σπτυς enim appellantur scortea librorum integumenta, et vestes e corio. Qua de voce Vide. I. G. G R A E v I i notas in Epistotis Ciceronis ad Atticum, L. IV, D. Atque huc referunt etiam nomen φελονης. Eteniim
94쪽
von1Nus, aliaque Glossaria habent. Sed hac de voce alio loco a nobis plura dicentur. Ceterum eadem inuolucra libros ipsos etiam
appellari consueuisse, obseruarunt STAT IvS et I S. v OSSIVS, ad haec C A T v L LI verba :Chartae regiae ; noui libri, Mui umbilici;
Sed is. vos sius, et itam plures alii, ista inuolucra cum σιλυβοις, aut συλλάβοις, de quibus n. XXII egimus, saepius confuderunt. Neque facile reperias, ubi haec satis accurate et distincte sint explicata. Nimirum volitamina, iam composita, membraneo alioue tegumento inuoluebantur; a quo diuersa erat illa membranula, quae orae ipsius voluminis 4n auersa parte agglutinata titulum libri gerebat. Haec autem membrana, quae inuolucro inseruiebat, variis ornabatur coloribus, pro auictorum statu et conditione: inprimis croco, aut etiam purpura tingebatur; ita tamen, ut color interiora colore exteriore aliquando discrepasse videatur. Atque de eius modi inuolucro bicolorem PERSII membranam nunc interpretari malim, quam de ipso libro, seu de membrana, in qua scribebatur. Ait enim P E R s I V S, Sa r. LLI: Iam tiber , et positis bicolor membrana capillis , Inque manus chartae, nodosaque venit arundo. Vbi ΤΠ EOD. MARCI Livs monet, bicolorem membranam introrsum candidam, extrorsum Juteam purpureamve fuisse. CORNvaeus vero, aut quisquis veterum interpretum fuit, in eundem locumscripsit, ambiguam esse bicoloris membranae rationem: aut enimbi colorini membranam dici, quia quondam capillos habuerit; aut quae bicolor facta sit, ubi posuit capillos; aut, quod Pars Crocea, Iars glutinata apud Matiquos fuerit. Luculenter autem hanc mem-
ranam, quae inuolucrum fuit, a seu a membranula titu-Jum referente, distinxit TiBvLLus in elegia saepius a nobis citata. De inuolucro enim locutus, cecinit: Lutea sed niueum inuoluat membrana libellam.
autem, seu, ut alii volunt, de ac titulo libri, dixit: Suninaque praetexat tenuis fastigia chartae , 'Indicet ut nomen titera picta tuum.
95쪽
Iuuenanis VII, Membrana, inquit, aliquando pestis es, qua libri operiuntur qua in segnifatione Tibulius habet , L. III, LI. K Aliquando membrana es , in qua siribuant. Hoc integumentum Μ ARTI ALIS, L. X, Epigr. ys, togam purpuream vocavit: Perfer Atestinae nondum vulgata Sabinae Carmina, purpurea sed modo culta toga.
Te purpura delicata velet; h. e. integumentum purpureo, seu membrana rubente et purpurea operiaris. Sindonem appellat idem Poeta, Epigr. Lissi XI, uuo tu, quo, liber otiose, tendis, Cultus Adone non quotidiana 'Sindon, commentante SCHREvELio, proprie amictus est, vel torale, vel vestis, ex tenui linteo; hic pro velamine libri. Idem inuolucrum his verbis innuit ovi Dius, L. I Tris. ELLNec te purpureo velent vaccinia fuco. P o RP H vn IV s, in epigrammate silpra commemorato, hoc inuolucrum nominauit habitum purpureum. Sic etiam LXX interpretes, reserente IOs EPHO, των ex inuolucris volumen diuinae legis protulerunt. Ac Luci ΑΝvs etiam , in libro de philosophis mercenariis, de huiusmodi inuolucro pupureo loqui
Non vero, ut opinor, in communi usu fuerunt ista inuolucra; cum sic volumina nimium spatium in bibliothecis occupassent, cumque iam a situ et puluere defenderentur, dummodo probe constricta in loculis suis custodirentur. Sic ovi Dius de suis libris absque his integumentis in scrinio repositis loqui videtur, L I. Irist. Eleg. I : Cum tamen in nostrum fueris penetrale receptus Contigerisque tuam, scrinia parua, doma et Aspicies illic positos ex ordine fratres, Quos sudium cunctos euigilauit idem. Cetera turba palam titulos ostendit apertos, Et Da detecta nomina fronte gerit. Sinnilaris vero splendoris causti inuoluebantur volumina, et quan
do auctores opera sua aliis dedicabant. Atque interiori quidem M a inuolucri
96쪽
inuolucri huius parti, si quid coniectura assequi possum, inscriptio,
seu dedicatio voluminis, aliquando indebatur. Suspicandi occasionem mihi dedit Μ ARΥ1 ΑLis, in epistoL dedieator. L. II h pia gramm. Poeta enim, velut admonitu Deciani, cui volumen secundum Epigrammatum dedicauerat, epistolam abrumpens: Debebunt tibi, inquit, si qui in hunc librum inciderint , quod ad primam
paginam non Io F peruenient. Quodsi enim lectores longa dedicatione defatigati demum ad primam voluminis paginam accederent, illa non in ipso volumine, sed extra volumen, puta commodissime in membranaceo inuolucro, scripta fuerit, oportet. Similiter hoc ipsum idem Poeta indicat, in dedicatione Libri VIII Epigrammatum
suorum. suod, inquit, ut custoditurum me lacituristiant. in ipso libebit huius limine pro teri breuissimo placuit epigrammate. Si enim epigramma fuit in limine libelli, dedicatio extra illud limen scripta fuisse videtur. XXV. inibusvis igitur volumen ornamentis, quorum quidem ratio nobis constat, hactenus sigillatim expositis, nunc etiam complicandorum et explicandorum voluminum modum breuibus trademus. Quomodo conuoluerint sua veteres volumina, eX antecedentibus racile int ligitur. Opus enim, eo, quo diximus, modo praeearatum, instar spirae, seu rotuli, conuoluebatur, comuoluendi initio a fine facto, seu ab umbilico voluminis. Quo fie-bat, ut, in voluminibus unico umbilico instructis, primae voluminis paginae additus, in quo nomen auctoris et titulus libri consignatus erat, in auerse parte maneret, facileque conspiceretur. Quo vero ipsem volumen conuolutum posset contineri, vel uncis, vel loris quibusdam, constringebatur; deinde inuolucro, siue eX-
terna membrana, aut sindone, circumdabatur, sericeis purpureisue laciniis ad maiorem ornatum aliquando propendentibus. HORATI v S conuoluere volumen dixit: volumen in breue cogere. Ita
enim ille, Epistol. ao, L. I, de libro suo, cui praedicit, fore, Vt ob lectoris satietatem statim iterum conuoluatur, et quasi in angustias cogatur, ait:
uuid volui' dices; ubi quis te Iaserit , et scis
IN BREVE TE COGI, quum plenus languet amator.
Ex quo quidam censent, breuiarium et breue, seu, breuem libebium , dici coepisse; quod breuior illius et compendiosior conuo lutio pariter sit atque euolutio. uua de re videatur RAPPOLI Vssid
97쪽
ad Horatium, e. XL Si vero legere volebant huiusmodi volumina, ea explicare et euoluere necesse habebant. Hinc Μ Α RΤ 1 A-Lis, L M, Epigr. r, vaticinans libro suo, eum non lectum iri, ait, sore, ut ne quidem euoluatur: uuo tu, quo, liber otiose, tendis, Cultus nilone non quotidiana' Num quid Parthenium videre tentas' Vadas, et redeas inevolutus. Ex. iis autem, quae supra dixi, euoluendi etiam voluminis ratio non aegre percipitur. Demiis enim loris, uncisque relaxatiS, UO- lumen explicabatur , adeoque lectoribus patebat, et explieitum erat. Vnde in antiquis libris MSCtis, seruata veteri formula , explisit liber, item, explisit liber feliciter, reperitur. Quabus verbis significabant, peruentum esse ad finem voluminis, quod plane explicitum esset atque euolutum. Hinc expono illa CICERON is verba, Epia sol. Π, L. IX ad Famil. Π δεψαν totam in hoc imperio expli caui. h. e. interea temporis, quoad prouinciae praefui, Xenophontis Librum de anstitutione Cyri ad finem usque perlegi. ubi contra MANvTIVs, in Comment. ad h. l. verbum expncaui, interpretatus est: re ipsa sum exeeutus. Hac de re H I E R o Ν YMv s ad Marcelgam, Epistol. HI . Solemus, inquit, completis opusculis ad distinctionem rei
alterius sequentis medium interponere: E X P L I C I T , aut FELICITER
aut aliqui eiusmodi. Videtur autem ista vox quibusdam decurtata ab explicitus, vel explicitum. Sic, explicitus tractatus, legitur apud vLPPAΝvM; et MARTIALIS, L M, Epigri roδ, disicim Explicitum nobis usque ad sua cornua librum, Et quo perlectum, Septiciane, refers. Nec minUS CAROLUS FREsΝEus, in Gollar. Lat. monet, codicibus melioris notae adscriptum esse: explicitus est liber. Posterioribus tamen saeculis hoc verbum, expilait, integro habitum atque amplius inflexum est. Ita enim in codicibus MSC. Bibliothecae Paullinae inuenio, exempli gratia: expliciunt experpta L. VI Sancti Clementis. Item: Expliciunt mmiliae S. Caesarii, Epistopi, od Monachos , et similia. Peculiaris autem ratio fuit, quam , s A L Μ A S I Oobseruante, vetereS in euoluendis voluminibus adhibuerunt. Nimirum, Ubi ΜARTiALis, L. I, Epigr. 7, de librosito, seu charta nondum vulgata, dixit uuae trita duro non inhorruit mento i
98쪽
sΛΕΜΑsius, in exercit. Plin. p. an, hunc locum ueta exposilai Iu euoluendis chartarum voluminibus partem adhuc ine Iutam menso subiistebant primorem vero partem subinde explicantes ambabus ienebant manibus , simulque legebunt D eum interim, quae nondum erat explicita, sub mento conuolutam tenentes. Hinc de charta vir - , gine, et quae adhuc intacta erat, ilicebant, eam mento tritam non esse: horridior quippe flebat monibus et mento trita , excitatis inarum Abris, h. e. auctore FESTO, tenuium Chartae filamentorum, quae in chartis usu detritis subrigebantur, et veluti barba asperos reddebant libros. Vt vero auctor celeberrimus hanc silam sententiam confirmaret, attulit e gramma STRATO NIS quoad eandem consuetudinem respici videtur: 'Eυτα- , ἡ φθονέω, βιςλιλον, cr
Equidem me istam elioluendorum voluminum rationem ab aliis obseruatam legere, non memini: nisi alium quendam locum in MARΥ1ALE mihi reperisse videar, quo poeta ad eundem Iortasse morem alludens, librum suum, Eler. II, L. IV, his verbis allocutus est: Si vis auribus Atticis probari, Exhortor moneoque te , Abel , Ut docto plateas Aposimari. il examus eruamusque est, Sed nee candidius benigniusque. Si te pectore, si tenebit ore,
Nec ronchos metues maligniorum
e scombris tunicas dabis mole s. Quibus addas, si lubet, haec eiusdem MARTIALIS, ex L. Eler. Vt rois delectat, metitur quae pollice primo,
Sic noua, nec mento sordida charta iuuat. NIC LAVS PER OTTus autem, et alii durum mentum, de quo ΜARTIALIS loquitur, non pro mento lectoris, sed pro ipsa charatae barba, accipiunt, dicentes: horrere mento, esse, horridam ba
ham emittere. Quod, si de libris usurpes, nihil aliud significare
volunt, quam nimio usu sordes ac pilos contrahere. Quam inte pretationem etsi exploserit sALMAsius; hoc tamen loco non pisne silentio praetereundam duxi, ratus, si quis hanc sententiam ad
miserit, tunc non aliud, sed voluti simile fore , quod ad superiora
99쪽
loca explicanda ex eiusdem M ARTI A L I s L. Der. II , proponi let: toga' barbatos faciat, vellenula, Gros; Haec abies chartis saecula longa dabit. Vbi sALM Asius, praeter necessitatem, togam et penulam inte pretatus est integumenta librorum ex togae et penulae Pannis parata; cum poeta velit, ut chartacei libri ideo tegantur tabula abiegna , siue ἐγχει*βiω quodam, de quo inposterum agemus, ) ne manu, vel vestimentis lectorum atterantur, pilisque hirsuti fiant.
Etenim, non eo tantum modo, quem sALΜAsi v S indicauit, Volumina legentes tenuerunt; id quod tum quidem potissimum fieri potuit, Cum Volumina minora essent, et cum quis ea stans legeret: sed alia etiam, ut opinor, quavis sibi commoda ratione illa
explicuerunt, tractaruntque. Inprimis vero, dum sederunt, libros sinu receptos tenuisse videntur. Cuius rei testes aliquot v iustae imagines mihi hucusque obuenerunt. Ita et RAPH. FABREYTus, Inscription. Antiqv. c. VIIII, n. Ucs, meminit alicuius vetustimonimenti in quo vir togatus, Cum volumine in sinu repraesentatus est. Inprimis vero Poetas huc respexisse, passim inuenio. Hinc o vi Div s, L. I Tris. Eleg. I, ait:
Si quis erit , qui te, quod sis meus, esse legend-
Non putet, e gremio reniciatque suo: iInspice , dic titulum. reliqua. Item MARTia Lis , L II, Epigri. M ,
Haec sunt , gula quae sinu ferebas ,
Per conuiuia cuncte, ter theatra.
Excipiet vel si pulverulentas eas. Neque enim opust esse arbitror, ut. Cum RAMI Esto statuatnu , formulam illam: Au ferre, excipere sinu. in his locis omni' bd. poni, pro eo, quod alias nos carum habere dicimus. Vnum restat, quod non possum , quin hoc loco paucis ad huc attingam. Deprehendi nimirum, olim non solum iis, qui scripta sua publice recitarunt, ab auditoribus varie acclamatum uesed eosdem pariter ac libr04 ipsorum , si placuissent, amplexu Ox basiiS exceptos esse. . de ΜARTi Lis loquitur, L- Γ sigr. M.
100쪽
AMFerisaeum grande Sophos , dum basia captas; Ibis ab exotiso missus in aura sago. iQuibus verbis poeta libro suo foras exire gestienti futuros casus
praedixit, monuitque, cum audierit acclamari sibi: σοφῶς, pulchre, sene, recte, euge, aut aliis huius generis formulis: ne putet, sincere sibi acclamatum: etenim fore, ut, dum speret captetque approbationem, quam amplexu et basiis testari solebant;) gremio quidem auditorum excipiatur; at per ludibrium et contemtum sago in sublime iactetur. Quibus haec addas ex eodem EARTiALE,
LI, Epigr. ποῦ - - Circum pulpita nostra Et seriles cathedras , basia sola crepant.
Quem ritum si ad animum revoco, venit iii mentem cogitare, an- non ex eo ipis et Graecum sTRATONIS epigramma, et quaedam ΜΑRTIALIS loca superius allata, haud minus commode explicari
queant. Sed nolo haec fusibus persequi; quoniam nunc tempus est, huius disputationis finem facere, ne impendio longior Lectori
benevolo nimium moueam fastidium. XXVI. Haec itaque sunt, quae de construistione et ornamentis voluminum, tum apud Romanos, cum apud Graecos, olim usitatis, in praesens commentari volui. Neque vero dubito, quin in nonnullis rebus aliquando variaverint librarii, et quaedam ex suo ingonio aliter atque aliter se prout nostri etiamnum librorum compactoreS solent. Nos vero ea Proposuimus, quae vi- plurimum in usu fuisse vide'tur, et quemadmodum Poetae cum
primis sua se opera exornasse sunt testati. Inposterum vero, DEO
fauente)de EBRAEOR v Μ voLUMINIBUS, DE Coi ICI Bus, siue libris veterum quadratis, DE ΡvGILLARI BvS E T CODICILLis, DE EPisT OLIS, earumque complicatione atque obsignatione, De Li-
TIS SCRIΡToRIl S, DE ARCvLIS ET s CRIN iis, in quae libri re ponebantur, DE LIBRARIIS ALUSQUE PLURI Bus, agemus. EXPLICIT. DISPVT. II DE ORNAM. LIBROR. VET.