장음표시 사용
231쪽
tamen amplectendi necessitatem probaret: constans 1cilicet actuum series ad oppositos actus impotentiam non satis demonstrat. Sed ut argumentum ab experientia desumptum absolvamus, & quidquid ea probet , tintum libertati favere demonstrem ; duo haec adstruo :I. Nostrarum humanarum actionum externa veluti facie animadversa , quo tantum universale hominum
vulgus pertingit, illae proculdubio apparent liberae rex perientia ad eum usque terminum deducta , atque spectata libertatem demonstrat, atque libertatis quaestionem & veritatem communi hominum societati du- cidit': Et hoc primxm . Facti res est, cuius veritatis testes appello communem hominum hensum, & fatalistarum etiam fidem . Secundum : quod si penitissimam nostrorum actuum analysim expendamus , ut si aperius instituimus, & ad ultimam illam rationem, seu motivum humanam voluntatem flectens perveniamus, a quo voluntarie quidem nos flecti concedas, & necessitate etiam trahi contendas; necessaria haec , atque fatalis actio res eXperientiae non est . Praeterea huic ultimo capiti insistendo , ita pro libertate ab experientia argumentum deduces. Humanae actiones nobis intimae & consi lentia nostra notae ita nobis experientibus, & rem ipsam introspicientibus fieri, & esse a
parent , ut heri atque esse apparerent, si reapse essent liberae. Id ego ut facti veritatem pono: una ergo ad summum manet possibilitas in contrarium , quantum ad experientiam spectat: ut sola etiam contra
xistentiae corporum , ct aspectabilis mundi experientiam sola oppositi posIibi litas superest: quemadmodui igitur secundum omnes sanae mentis philosophos possibilitas illa non obstat, quominus corporum mundique existentia ab experientia dc sensu satis probata esse non existimetur ; pari sane ratione opposita illa possibilitas apparens m caussa esse non debet , quominus libertas secundum sensum & experientiam esse non di
87 . Contra libertatem sequentia etiam opponunt 'Isaire, dc alii diistae . I. Omnes humanae volunta tis actiones a caussa extrinseca producuntur . Omnis
nostrae voluntatis actio est illius motivi necessarius ei, fectus, quod vehementius in nos agit. Essemus liberi, si absque ullo motivo, seu ratione anima nostra vel iet , atque elioert; aut Omnem motivorum actionem
232쪽
impediret, I ηihil pirmius ageret sa) . a. Cogitationes , Omnesque earum modi, inter quos volitiones recensent, materiae affectiones existunt. 3. Inditarentiam atque gendi libertatem percipere squ animadvertere omnino non pollum caustas enim ultimas insensibiles, a quibus nostrae voluntatis actiones pendeant , non attingimus. Perinde agimus , Volumus, nolum , inquit Leuni s , atque si acus magnetica pro libito alarmcum polum semper verteretur. Sese enim vero Iibere omnino, & citra ullam a quacumque caussa externa dependentiam eum motum agere existimaret. Α Si homines libertatem habemus cur nostrammet in dolem non mutamus, & in m lius non convertimus 3
quis hominum est , qui ad id iam devenerit, aut de- vcnire posse existimet λ s. naturale hoc rerum systema constantibus, atque neces Iariis legibus regi animadvertimus ; quid tamen ab hac univeriali lege uni exciperemur mortalcs, ipsius mei universitatis partes Si liberi sumus ; nuare constantes illas leges non invertimus λ 6. Quare scita haec animantium species, nos scilicet mortales a necessitate, lege omnibus animantibus communi excipimur λ 7. Iurene dicere possumus absurdum, ab hominibus laetellis in hypotnesi necessitutis poenas suimere i maioremque non esie in opposita libertatis hvrothesi absurditatem λ Etenim si sceler tihominis v uitas libera est; fieri sane potest, ut neque praemiorum, neque poenarum aspectu corrigatur: contra vero si physicae tantum caus Iae agunt ; eifica-ςius illae perversam voluntatem a malo perpetrando avertent. 8. Ut animam humanam dicamus liberam; quid anima ipsa sit, prius agnoscere opus esset : quis
aurein hominum est , qui id seio scire jactari pos-
876. Haec a Ita arguit auctor libri systeme de la nature .
b) Haec Domini mirire in ' nam libertatem
argumenta sunt. Pyam exigui nachnenti illa sitit, veli pse Rouiu au argumento erit , quem excipere Patalisae, & Diaeae nequaquam possunt . La nature commande a tout animal, & la bete o it. L' ho me eph
233쪽
Haec ego levissima argumenta, jocante thli m philolopho digna , in medium ideo adduxi , ut G ram tot hominum ingenio alias valentium sortem, dc voluntatis indolem deploremus. Quid tandem existimus mortales quo tandem ducere hominem possunt
ira i habitus, & ruinosae siensuum illecebrae . atque indulgentiael quantum haec naturam deprimunt humanam i Luminosis adeo argumentis praecipuum hoc &philosophiae, & religionis dogma dcinonstrantibus los & mentem occludere, vanimimas undique ratiunculas , ct coniecturas corradere , ut sese tandem admiseram cogitantis machinae, & animantium brutorum conditionem deprimanti quae modo proposui fatalistarum argumenta, 1 eria & luculenta responsione digna non ex stunt . Primum & precario dicitur , & falsurii esse in stiperioribus suit demonstratum. Hammae v - luntatis actiones ob extrinsecum finem , seu motivum ab intrinseca animae virtute, tamquam a vera Caussa physica eliciuntur. Neque semper agimus, quod est
melius: neque motivum tamquam vis in chanica voluntatem trahit. Velle, aut nolle sine ullo motivo , si id esset possibile, voluntatem emceret non quidem liberam, sed caecam, temerariam , irrationabilem . Secundum est pura materialismi assertio, & precaria suppositio : quem errorem luculenter in superioribus reiecimus. Tertium est illud experientiae argumentum , quod fuse supra exposuimus; ex illo quidem propositionem nostram non probavimus; - id tamen confecimus , quod si partem aliquam experientia probat, li-- bertati potius, quam necessitati suffragatur. βωθ- tum : Humana libertas, & vires necessithiae, vel liberae non ad omnia sese extendunt, non omnia possunt :sui sunt cuicumque caussae sta triti fines. Bonorum etiam actuum repetitione naturalis saepe hominM indoles in melius mutatur . In his ulterius immorari, esset
uve la meme impression : mais it se reconnoit libred' acquiescer ou de resister: c' est sur tout dans la cor science de cette liberte, que se montre la spirituali te de son ame: Haec quidem Rousseau discours sur l'
234쪽
iocosum argumentum, tamquam rem seriam, tractare.
ulmum & Sextum impenetrabilia Divinae Providemtiae consilia impetit: illa prescrutari, Deo legem d
cere per summam temeritatem, S ignorantiam audet, ct contendit.. Rem esse propter hunc vel alium finem, hac vel alia lege gubernari & statui, quaestiones sunt valde inter se diversae, quarum alteram sane altera definire possumus; quin unius obscuritas salsitatis amgumentum in alteram esse possit . Septimiam 1uper ruit discussum: mirumque est, ab eo capite in huminnam libertatem argumentum a fatalistis peti. Si superius dicta iterum legas, una mecum id etiam demiraberis . Octavum tandem in omnibus rebus fallit. Sixerum proprietates, affiniones, vires modo stire non possemus, nisi prius quid ros ipsae sint , agnoscer mus; neque Volstare , neque ullus mortesim aliquid in rebus stire possent: Rerum enim essentias, hoc est, quid res ipsae sint, in praesenti vita ignoramus. Qua nam sis corporum natura: una nobistum ignorat in Miser patienter tamen ille non seret, si quis eum n hil de rebus physicis stire contenderet . Ad rem nostram , humanae animae essentia, agendi modus diveselae sunt quaestiones, quae seorsim definiri possunt , dcxeapse in stientiis definiuntur
x x talisarum alia ar mota. 337. Omnis caussa suffciens, ore it IIoues, debet esse necessaria: si enim essectum non producit, aliquid ad producendum deeste ergo amplius non csset caussa suffciens. a. cum nihil a se ipsis principium ducat ;ab extemo agente debet esse e cum igitur homo vult, quod antea non volebat, caussa huius volitionis non est voluntas, sed a voluntate distinguitur, 3c non est in arbitrio voluntatis: amo igitur voluntatis non est voluntari libera. Resp. Primum argumentum est pura
petitio priticipsi. Ad secundum iam superius iacimus satis; id enim argumentum ex Hobbra desumpsit φλ
. 37s. Λt, opponit Helvetius sa , claram ideam li-
235쪽
bertatis non habemus, cum illam voluntati applicinmus : aliudque hoc nomine intelligere non possumus , nisii potentiam liberam volendi, aut non volendi rem aliquam : at haec potentia supponit voluntatem , isu actum sine motivo, hoc est, effectum sine caussa . a. Ii esset libertas; sequeretur, posse nos nobis bonum, dc malum aeque velle : quod est impossibile. 3. Amor
delectationis est primum omnium nostrarum actionum principium : si ergo omnes homines versus selicitatem Veram aut apparentem tendunt, & ducuntur omnis
nolirae voluntatis actus est illius amoris effectus. Hisce vero positis, quid nomine libertatis significetur; peni' ius ignoramus. Homo felicitatis amore ductus illud 1emper eliget, unde maior illi felicitas deprehenditur. Libertatis problema philosophice explicari non potest: omnes enim nostrae cogitatiUnes , & Voluntatis actus sunt necessarii illarum impressionum effectus , quas ab obiectis externis accipimus. 879. Sequentia etiam adversus libertatem opponunt
duo celebres materiali liae Helvetias a) dc auctor li-hri Le 1 Hieme de Ia natu. e s b). 3- Ut homo esset
liber, omnes totius naturae vires superare opus esset,
a qua singulae caussae in illius sinu comprehensae ad agendum , cx generalem actionem componendum adiguntur . oporteret etiam, ut in hominis gratiam Oannia entia naturam mutarent, homoque ipse non amplius essiet sensibilis, neque bonum, neque malum , Deque dolorem , neque voluptatem percipe let. 6. H
mana voluntas , hoc est , inquiunt, cerebrum est purum instrumentum passivum et non agit , sed agitur ab externorum objectorum impressionibus . Sed esto, in quiunt, sua sit animae activitas: haec tamen vis agendi numquam explicabitur , dc aget, nisi ab externo m livo excitetur e in caussam igitur physicam, & neces.sariam , in actionem motivi res tota resblvitur. 7. Adquid enim vero leges, poenae , supplicia, educatio, relis rio , nisi ut voluntatem ad bonum agendum trahant, a malo necessario retrahant ' externa igitur illa in Voluntatem agunt, eamque Compellunt. 8. Ex malo morali, dc illius imputatione libertatem perperam de
236쪽
monstramus . homini imputamus, cim illi eamdem tamquam auctori reserimus: satis ergo est hominem datae actionis , v. g. homicidii este auctorctra etsi id necessitate commiserit, ut illud merito imputetur. 9. Sublata etiam libertate meriti, & demeti boni, dc mali, histi, & injusti ratio constat :actionis meritum aut demeritum ab eius effectibus de- rivantur , a damno scilicet, aut beneficio in societatem, aut privatos homines ab issa actione derivatis . Hinc bene aut male de re publica mereri dicuntur, qui illam sui linent, aut labefactant. Qui act1ones sh-cietati , aut aliis hominibus utiles agit, bene iuste ,
di merito agite contra vero qui acendo nocet. I in
dieque etiam in 1atalitatis systemater ulla est injustitia
Iegivira, ex quo capite aliud pro libertate deduximus argumentum . Eo enim statuuntur leges, ut Zc societatem tueantur, dc alter alteri damnum non inferat: rvile i leur in eos poenas decernunt , qui vel societa tem turbat, aut e s individuis nocet: etii necessario esusmodi damnum inseratur. H. Constientiae Otiam itimuli, quibus ut piarimum circa proprias actiones agitantur homines , non ex libertate, aut malo aliquo morali derivantur , illave demon fitrant. Conicientiae stimuli sunt interni doloris, aut timoris senstis ob mala praesentia, aut praevisa ex ahtionibus nostris iderivantia. Si actiones nobis semper laudi, aut hen scio erunt, Zc ita esse, aut fore praevidentur: nulli ab iis conscientiae stimuli: contra vero si ob patratas actiones aliquid nomini, fortunis, visaeve nostrae timemus, aut Jam experimur. Homo inter corruptissimos homines, latro inter latrones vivens nullis conscientiae stinvitis agitantur. Ia. Male etiam fatalismum eκ eo
exploditur , dc libertas adstruitur, quod fatali rerum cessitate posita, de nihilo curandum nobis sit, nosque qui scumque rerum casibus insensibiles prorsus esse oportere. Quasi.scilicet per nos saret, quod sensibiles
exitiamus. ita nos comparavit natura Sensus, indo-lasque nostra naturae effectus sunt , Educatione confirmati . Mortem quidem Jc mei ipsius, & meorum esse scio conditionem necessariam: nihilominus ob amici ,. filii '1ponsae obitum affligor. Is nem ex natura sua necessario incendere agnosco; incendium tamen exci-xari , aut excitatum dilatari qua potero vi & ope
237쪽
88o. Respond. Ad I. argumentum Helvetii. Id r-tatis ideam nobis ei te claram, & voluntatem sine motivo Don agere, satis hucusque exposuimus, & con- secimus : neque id in argumentum citra rationem adduci deberet. 883. Ad iocundurn. Iibertatis indoles non est, misium in ratio. Te mali. amare, bonum in ratione boni
odio hab re : ita datum bonum eligere, aut non eligere , inter diveria bona opposita unum prae altero prolequi &c. 881. Ad tertium. Praetcrmisso in Ethicam , amorem voluptatis eise nec ne omnium nostrarum actionum principium, certum eit, ita nos selicitatem &bonum quaerere, & prosequi , ut externa bona non glisi moraliter nos moveant, ut unica caussa physea nostrorum Voluntatis actuum sit: anima nostra, atque eligandi, aut non eligenui domini plane existamus . Argumentum supponit optimismum : ex quo etiam capite salsum apparet. 883. quartum . Humanam voluntatem, hoc est,spi ritum active non agere, ab Obiectis tantum temnis , seu a corporibus pati, & eorum tantum impresesionibus necetiario duci, familiaris fatalistarum cantis lena citra ullum fundamentum asseritur, notis humani spiritus viribus, agendi seu motuum principio superim dem strato opponitur , falsum existit o Fuseries .mnia in superioribus disputavimus . 88ε. δd quintum. Capita omnia pro argumento addina inllunt. 1 Liber equidem est homo, bonum tumen, & malum percipit, voluptate & dolore incitur, obiectae.sentit: neque illius gratia essenti am mutante ussae, neque opus est, ut homo ipse integras naturae vires superet. Argumentum in petitionem principii reducitur. Integrum rerum, & caussarum lystema fatali virium catenatione ductum supponatis : id vero est ipsissima quaestio, aut necessiaria illius appendix.
tam naturam in hominis voluntatem fatali catenati Me agere contenditis : purum satallimum. Probate , de
83 s. Ad Sextum Saepius iam in superioribus respondimus, cum optimiserum, libertatis notionem, & m dum agendi voluntatis exposuimus. Vide etiam quae in sequenti quaestione.dIcemus.
386. Ad septinum. Leges quidem, poenae , supplicia
238쪽
eo decernuntur , ut hominem instruant , a malo retram hant, ad bonum moveant: haec tamen morali tantum
actione in homine libero, suarum actionum domino , S phys leo illarum principio agunt. 887. Ad octavum . Ad actionis imputationem opus est, ut cui imputatur, illius auctor , aut ratio sit, Vinomineque suo agat, actionisque peragendae liber exi- sat dominus. Si proprie loquamur; solae caussae liberae
sunt rigoiosae cauilae, & proprie agunt: vi enim, no mineque suo agunt, veri actionis auctores, atque ratio , illius ponendae, aut omittendae arbitrat. Caussa necessariae aguntur magis, quam agant: suntque potius activa necessitatis, seu externi auctoris instrumenta , quam caussae. Furivione homini, mente capto homicidium patranti id facinus imputabis , aut leges ipta imputant λ In lapidem gravitate sua eadentem , in
ignem totam domum absumentem mortis, aut incendii culpam rekres Sunt tamen illae eorum essectuum physicae caussae, & auctores. 888. Ad nonum. Μeritum, & demeritum non exstia utilitate aut damno actionis, sed praecipue eκ libertate, & intentione agentis derivatur, &definitur. Largissimo imbri e celo pluenti & excitatum incendium extinguenti gratias non agis. Bene sotian de te mer tur , qui te occidendi animo sesopetum in eor tuum displodit, accidit tamen, ut glans plumbea aliquant lum aberrans latentem lethalem vomicam ruperit, teque ab imminenti morte liberavit λ In lapidem ex abis labentem, & nos casu praetereuntes ferientem ira
steris '889. Ad decimum . Satis jam in superioribus volubmus , quae in hoc argumento repetuntur. Furiosus,
mentis inops homicidium patrans, incendium parans maxima damna societati, eiusque individuis inserunt :nihil tamen in illos decernunt leges . In machina ne fatali necessitate agentes supplicia decernes fliso. Ad undecimum. Si ita res esset; lcet e rati homines de Occultis criminibus nullo conicientiae stimulo agitarentur: quod tamen est communi experientiae positum . In ipsa lationum locietate nullus est, qui Mnestis moribus hominem se haberi, de esse non optet. ob saeinus societati maxime noxium a furioso, aut alio quocumque necessario agente patratum nullus
--ientiae istumius auctorem vexat: si igitur pari
239쪽
necessitate sceleiatus quicumque 'ageret, aequa etiam pace civium fortunis, & vitae ininiaretur. 89 i. Ad duodecimum. Sensibiles quidem nos e-liaravit natura , & de proximorum morte aliisque m is naturali necessitate evenientibus amigimur. Cubpaene tamen amicis morientibus vertimus, quod moriantur δ ob domus incendium, aquarum alluvionem, di mille alia physica mala naturali rerum lege peracta in ignemve, aut aquas, physicam eorum malorum necessariam caussam irascimur, in eaque sententiam ferimus P En totius rei' summam, & comparationis caput. De hisee quidem rebus merito affigimur, eum fiunt ne fiant , curare debemus: id tamen in syst male libertatis, communi hominum sententia confirm*to locum habet : in fatalismi hypothesi vana prorsus esset huiusinodi hominum cura, solicitudo, lenius.
Ratio, modus, o causa , quae voluntatem au agendum flatuit. 891. Postremum hoc est, quod superius cirea hum nam voluntatem disputandum proposuimus . Mens la stra diversa obiedia, & actiones, bona & mala cogia scit, & circa huiusmodi obiem sese voluti illuminat . Antequam obiecta in mente repraetententur neque Velle, neque etiam nolle obiecta illa animus noster potest. Post cognitum a me ite bonum, ad illud amplectendum, aut non amplectendum ducitur Voluntas rouidnam ergo illud est, quod voluntatem ad obiectum mente repraesentatum amore , aut odio prosequendum movet, quisnam illam movendi modus , ratio λ Triatum in anima sunt & apparent praesentia , obiecti cogniti bonitas, seu cognitio ipsa, seu lumen bonitatem obiecti repraetentans , intrinseca animae virtus: objectum , cognitio, voluntas. Aliquod ex his tribus voluntatem flectat opus est. Animam nostram ad bonum sibi mente propositum amplectendum , aut non ampi Eiendum indifferentem esse, hucusque demonstravimus: deliberatur tandem: quaenam deliberationis rutio sus-ficiens existit δ quid indifferentem voluntatem deliberat , indifferentiam tollit λ Antequam mentem meam aperiam, notatum a lectore velim , philolophum me,
240쪽
aut theologum naturalem tantummodo agere : de s pernaturalibus voluntatis actibus, & principio eorum actuum, quod est. ipsamet gratia, impraeleiatiarum non disputo: theologicam controversiam cum Pelagianis , aut Semipelagianis non instituor 1ed quaestionem philosophicam ex humanae libertatis consideratione & dogmate descendentem agito.
893. Ultima ratis , o caussa phasica deliberatianis v luntatis , est activa ipsius voluntatis virtus, illud. mentis lumen, quo objectum repraesentat: est dicere; - motivum seu objecti bonitas non est quod ultimo deliberat voluntatem, sed i amet voluntas est quae se
ex motivo deliberat. Propositionem secundum ordinarium humanorum actuum modum & rationem intelligo. 2. De actibus Iiberis tantum loquor: quod necessarios spectat, ii sane. actus hurrani non sunt, ad quos ex sese deliberetur voluntas: sed ex physica lege constitutione & indole cum animae ipsius, tuin etiam corporis , & obiectorum
per sensuum organa agentium profluunt. De praesenti etiam humanarum actionum modo, & communi agendi ratione loquor: in statu separationis animarum a corpore, in caelis eodem plane modo atque in mortali hac vita ad actus suos voluntatem deliberari, ne que obiectorum bonitatem ita posse repraesentari, ut ipsa per sese humanam voluntatem flectat, id ego ne-nue inficior, neque disputo: quid de praesenti re nostra existimem, pronuntio , alia omitto . 8' . Ut clarior res sit, tria illa iam amensita - iterum animadvertamus, Objecti seu exercendi actus bonitatem, mentis lumen seu iudicium bonitatem illam remesentans , Voluntatem propositum objectum ample sentcm aut fugientem, hoc est, reapse agentem . Voluntatem ad actum exercendum indisserentem posuimus: amat tandem quidnam illam ex se liberam& hucusque inditarentem deliberavit λ Id ne arit iis,
cium , an motivum, an potius activa voluntatis efficacia λ Cum causiam hujusmodi quaerim , physicam intelligimus: quod modo datum obiectum amemi quos