장음표시 사용
221쪽
munere ob connexionis desectum merito reiicimus ;quidni pariter de caussis liberis philosophabimur λ Respondeo. Quod primo loco adducitur, cum nulli prorsus rationi innitatur, precarium 1olummodo argumentum elie potest et asterium igitur rationi prorsus , at que conscientiae oppositum negamus : neque aliam ad negandum rationem praeter 1uperius dicta in medium
86O. Secundum arsumentum ab homine philosopho, qui rem ipsam introspicit, nomenque Iuum amat, in scenam produci non deberet. Caussa l1bera peculiarem habet cum essectu suo relatio em, atque connexionem: quae tamen est huiu odi. ut actus quidem in caussa contineatur, a cavila cogno. catur, & illum pro lubitu eligere possit; quin huius connexiCnis beneficio electionis ratio evadat necenaria, seu caussa ipsa ad aliquem essectum fatali aliqua necessitate com--llatur . Huiusmodi connexionem cite possibilem, ex libertatis notione demonstratur, re superius consect-mus . Estne vero haec Epicurei casus cum huius mundi productione connexio , atque relatio f Caluine , reformitus atomorum concursus, atomi ipsae sortuito motu agitatae aliquamne cognoscendi, eligendi, atque
ordinis virtutem habentὸ Quid enimvero catus , nisi Iura inter combinationes quamplurimas possibilitas λabertatem igitur in sortuiti casus hypothesim dueere,
caussam liberam veram causiam dici non posse, nullamque inter huiusmodi caussam, & essectum connexionem esse, falsissimum existit. In cauliae liberae nintione haec omnia intelliguntur, inter duos e flectus distinguere, utrumque seorsim amve agere poste, unum prae alio eligere, electum vero propria Virtute producere: omnia haec in casu desiderantur: primum ne
igitur ad secundum ducere citra sinceritatis labem asetirmari poterit ἐ86r. Opponitur 1. Libertas est pura, aut magna saltem imperfectio, atque malum Deo optimo Maximo non dignum : praelantis enim hominum status impersectionem constituit potius, quam periectio existant. Quid enim ρ Secundum nos etiam, & religionis dogmata in Beatis, in patria, in statu illo persecto amplius non est libertas: nostrane illi in eo beatitudinis statu persectione carent λ Posse ne malum elige
222쪽
mus δ Si malum prorsus agere non postemus ς' deteriorne nostra hominum conditio existeret Duplicem illum necessitatis, & libertatis statum secum invicem comparemus: in caelo angeli, caeteri beati semper verum , semper bonum necessitate intelligunt, atque efficiunt ; ab omni amplectendi erroris , di patrandi mali periculo felici necessitate existunt immunes: istamne vero necessitate m humanae illi errandi, & malum perpetrandi libertati comparare, aut postponere λ862. Respondeo . Plura in hoc argumento involvit Collias rhetoricis potius ornatibus, quam exacta idearum dispositione, & logico ratiocinio proposita: alia ab aliis distinguamus. Libertatem ex genere suo esse impersectionem prorsus nego Posse enim & bonum , ct malum agere, est sui juris plane existere, suarum actionum dominium habere, nom ne suo agere, 'meritum sibi comparare posse: quae quidem omnia perfectionem in se continent, nihilque aliud impers ctionis secum deserunt, nisi quod finitarum rerum con ditionis est . Id ipsum in humanis etiam rebus communis hominum sensus agnoscit. Duos homines pari alias conditione praeditos tibi statue, hoc uno tamen inter se discrimine diversos, quod primus bonum ita agat, 3c Virtutum actibus ita apud homines mereat , ut opposita omnia efficere posset; dum interim alter eadem quidem agit, fatali tamen necessitate ad ita
agendum rapitur : quisnam eorum, amabo, esse Vellesὸ quisnam bene apud homines meretur , nomen sibi , gloriam , laudem, & commendationem comparat Cuinam teneris ' quem commendatione dignum misi,mas ' Si haec rite perpendas, boni & mali, periectionis & impersectionis notiones inspicias, Zc 1ecum Con
seras; facile mecum convenies, r. Humanam libertatem perfectionem veram existere: χ. humanam tamen
eiusmodi persectionem finitarum rerum conditioni esse obnoxiam: ita est persectio, ut cum imperfectione sit coniuncta. 3. In ea providentia, in qua homines mereri decernuntur, liberias huiusmodi qualicumque imperfectione temperetur, est conditio prorsus necessaria: nisi liber exi1las, bonum agere, aut omittere valeas ; nihil meriti aut laudis comparare, melior aut persectior fieri non poteris. q. Caeteris omnibus aliunde paribus persectius apparet liberum, quam necetiarium Eens: primum enim se magis semper perficere , &
223쪽
merita comparare potest; dum interim secundus fatali necessitate semper agens, nihil sibi laudis, meriti, aut beneficii acquirere potest. 863. Beatitudinem , seu statum patriae cum praesenti
hominum conditione, divinam cum humana libartate comparare in re praesenti non possiimus. Nessa in comparatis luice terminis proportio rerum existit. In Deo est infinita persectionis summa , quacum creata illa persectio stare non potest, quae finitae tantum creaturae esse potest, .& impcrsectionem secum habet, cuiuisodi est humana libertas. Id tamen ex ratione
entis a la, infinite persecti , & iusti provenit: inter infinitum autem, & finitum aliqua ne fieri potest in re nostra comparatio ὸ In duobus illis beatitudinis, &mortalis vitae statibus nulla est rerum & conditionum similitudo. Duo illi rerum status omnia sere habent diversa , diveris fines , media, & proprietates: primus est satus merendi; fruendi vero secundus: ad primum igitur necessaria est libertas , quae inter pra cipuas illius status proprietates , & sundamenta statuatur, Omnino oportet. Cum libertas illa in genere morum, totius meriti fundamentum, fruendi salui superfluat, hoc est, . ad praemia ob comparata merita fruendum non requiratur; dici sane illa non potest beatorum perfectio . 36 . Omnia igitur hac in pauca colligendo ita varios argumenti 1ensus distinguo: est pura imperfectio humana libertas hominibus a Deo primitus concessa , nego : In libariata humana ab hominibus vitiata duplicem iterum distinguo sensum: Quod in illa a Deo
est , nego esse impersestum: quod ab humanae voluntatis Ultio , concedo . Nullo negotio omnes hos sensus admittes, si humanam litaria tem , &UOltuit. t inena ct alius inspicianius. Deus homines creando eam ipsis mentem, leu voluntatis genium donavit, quo & m. lum, & bonum agere, omittere, & non agere, possenti quod ad meriti humani hypothesim suit n2cessarium ὶ
Ad o tamen esset ad bene semper agendum properitus, ut neque ullis passionum stimulis, neque concupiscen tia aliqua in malum alliceretur: genio in bonum te deret, rationi caetera omnia periectissime stibiicerentur: in quo modo vivimus statum cum primitivo illo comparare vix possumus. Nihil in Lac Iibertatis constatutione Ap rep malum : potentia.agendi malum iis eo,
224쪽
condictionibus temperata homines merendi capaces Effecit , quod est bonum, quin ad malum essent aliqua ratione proclives, quod esset malum, aut mali alicuius effectus. N aturalis illa, qua modo premimur , ad malum proclivitas a libertatis constitutione non derivatur : a nostro libertatis abusu totum id descendit , desectui, vitioque nostro tribuendum. Et hinc patent sequentia: I. libertatem ex genere suo esse bonum , quod quidem de creaturarum libertate etiam intelligo. .ibertas enim Dei persectionis infinitatem ex se habet. Σ. Bonum etiam, atque persectionem esse illam libe
tatis speciem , quam primitus a Deo accepimus mortales. a. Praesentis etiam status libertatem esse bonum,
licet desectu aliquo, vitioque nostro temperetur . q. Eam tamen praesentis status libertatem iis etiam defectibus tern peratam, longe esse praeferendam praesen iis etiam satus necessitati, si qua' esset, dummodo Cmnia caetera sint paria. Hominem aliquem tibi statue nostra indole, atque moribus viventem, fatali insuper necessitate in communia humanitatis vitia la bentem. Infelix sane huiusmodi homo neque bonum aliquod axere, neque se meliorem reddere, neque ne apud Deum, aut homines merere, ' neque praemio aliquo, laude, commendatione dignum se reddere posset. Hic tibi esse debet comparationis terminus: Si hominem huiusmodi iis moribus viventem, fatali me chanismo actum, & tamquam cogitantem macrinam actiones suas peragentem mechanicae necessitatis, dilegis servile instrumentum homini cogitanti libero , suarum actionum domino , virtutem , laudem , persectionem , meritum , gloriam, si liber velit, sibi ipsi
proprio nomine comparandi capaci praeserendum ce 1bres; te tibi omnino relinquerem : tecum ipso solus ageres : circa communes, S ingenitas sere hominum
ideas amplius non convenimuS .
t 61. Opponit 6. Collins . Quo Deus & Anteii maiori necessitate ad agendum bonum , judicandum, Sarnoscendum verum praediti sunt,r eo maiorem etiam habent persectionem . Similiter eo per*ctius est, magisque aestimatur horologium , quo ponderum actionibus magis semper aequabiliter movetur, minusqne pintest a recto suo cur1ii ditarbari. Quod si nullo modo posset aequabili motu non procedere; tum vero permctissimum haberem horolosium: contra vero quo is cilius
225쪽
cilius aequabilis illius motus perturbari potest; maiori vitio, atque imperfectione laborat. Quidni igitur idem plane de humana voluntate dicemus λ quo homines magis sunt ad bonum & malum agendum liberi, eo ma sis a perfectione removentur . Praeterea vero intimae ipsiusmet libertatis notioni insistendo, posse eligere minus bonum , & meliori praeserre, est imperfectio : electio vero inter aequalia, si est possibilis, perfectio dici non potest : quocumque igitur modo humanam libertatem consideres, atque ad bona aequalia, inaequa lia, bonum, & malum reseras; eamdem inter huma nar naturae impersectiones annumerare oportet. 866. Respondeo : Si totum hoc argumentum , seu potius argumentorum congeriem liberaliter darem .& humanam libertatem nostrae hominum naturae imperkEtionem osse concederem ; inde ne homines noli esse liberos, humanam libertatem non eYistere sequeretur Ello, datam id a me parumper pone , quod humana libertas sit impersectio : inde ne ergo illam non existere argumentaberis ' quassi scilicet nihil imperfectum fieri a Deo possit: quasi creatura possit esese aliqua, quin sit finita, limitata , impersecta, & fere nihil, si cum infinita Entis a se perseEtione compseretur : imperfectionis ratio ad rem negandam argumentum esse non potest . Quidquid est creatura , est res finita, sere nihil, atque impersectissimum; si ad summam persessionem reseratur : in propria tamen Creatarum rerum classe possunt esse persectae ; si & debitam suo ordini persectionem habeant , re ad proprium finem assequendum secundum supremi Numinis providentiam rite inserviant. Neque Deus tenetur ad optimum , neque aliquid non finitum creare potest: utrumque fuit superius demonstratum : humanam igitur libertatem non esse optimam , in alia & alia rerum Providentia perfectiori , & persectiori modo constitui posse homines liberos, id , inquam, libertatem non e Nistere non probat. Alia ad argumentum responsio superfluit. Doctrinae tamen gratia ulterius addo: Comparatio inter Deum , & nomines ad rem praesentem non facit : neque fieri secundum sanam philosophiam potest . In omni & quacumque linea mortales omnes, creaturae universae infinito excessu a supremo Numinei peramur , finitam , limitatam , dc impersectissimam habemua naturam: existim tamen. Maiorem tamen,
226쪽
inquis , haberemus persectionem, si bonum & rectina
necessario semper ageremus. Sit istud, respondeo, per me Parumper Verum : ergo non existimus liberi λ Nurulam hanc esse argumentationem modo demonstravi.
Sed ne meliores quidem , seu persectiores in data ii Iahypothesi homines fore, si caetera sint paria , iam si
867. Argumentum etiam ab Angelorum perfectione ductum neque ad rem nostram facit, neque verum xistit. Ad rem esset, si imperfectiores creaturae a Deos ri non pollent, aut si humanam tib rtatem ex periectionis ratione probaremus, quorum utrumque est falsum. Sed neque verum est argumentum: estne scilicet Angelorum persectio ab illorum necessitate agendi 8 Sirta res estet, aequalis utique in his omnibus spirituum ordinibus esset perfectio ; ipsa etiam animantia bruta naturali semper necessitate agentia majorem ,Ἀquam nos libertate praediti, persectionem haberent . Neque ipsi, credo, fatalistae absurdam hanc propositionem ab Irgumento recte deductam admittent . Ex aliis longe ibntibus major angelorum perfectio derivatur e paria
non sunt caetera angelorum , dc hominum attributa, ct naturarum veluti fundus. Tandem stante rerum a
qualitate meliorem san esse liberam , quam servilem hominum conditionrm, superius ossendimus, & a nemine negari posse crediderim. 863. Comparatio horologii in medium adduco non deberet. Quisnam est illarum machinarum finis y tem pus exacte dimetiri: quod igitur horologium minus ab illa mensura aberret; illud equidem erit ex hoc cari . te persectius; licet in quamplurimis aliis a parum ex Mo horologio possit superari. In eum vero finem homines creavit Deus, ut 3c Deum cognoscerent, amarent, colercnt, amando & colendo mererent, merendo ad gloriam admitterentur, eoque pacto ob merita ainando&colendo comparata debitum acciperent Pra
mium . Estne vero finis sine libertate λ ei lene potieti
homo coronari a Deo dignus, quia fatali tantummodo nccessitate tamquam automaton horologium ageretrihotestne in tanta hac notionum, sive idearum diver-.mate apta institui Tomparatio, atque duei a comparatione argumentum Ad id tandem, quod ultimo linco additur , jam superius respondimus.
eis. 7. Opponit Collins. Nisi homines necessario as
227쪽
rent; frustra poenae, supplicia, praemia iis ad agendum
proponerentur: eo scilicet haec omnia humanae menti , & voluntati proponuntur, ut hominem ad recte aetendum imprilant , dc physida necessitate inducant rtiali igitur humana haec omnia medi a , a naturae ipsius, ct rationis lumine dictata , dicere velimus inutilia ;homines liberos non esse dicamus. Respondeo: ex po narum , atque praemiorum Consideratione, & constitutione validissimurn pro asser ada libertate argumen tum supra delumpsimus. Neque video, quid inde argumenti contra libertatem retorqueri possit . Poenas enimvero, atque praemia perperam in libertatis hyp thesi adhiberi negamus . Verum ad voluntatem com pellendam , & nece .sitatem inducendam illa tantum inservira , precario asseris, & ab Omnibus negatur . Eo praemia, atque supplicia decernuntur , ut libem homini rationabile & magni momenti argumentum atque, ut dicitur, motivum ad bene operandum existant, quo quidem mente perpenso sese prudenter regat libera, ct rationabilis voluntas . Ita enim a natura , leu a supremo Numine comparati sumus , ut& nostram amemus felicitatem, & ratione ducamur: poenarum igitur & praemiorum propolitio utile , r tionabile, α prudens nobis est agendi motivum, quod voluntatem libere agentem , quin ejus meritum, &libertatem tollat, ad bene agendum persuadeat. Nisi ita res esset, sed poenarum, & praemiorum propositio ad id unum infervirent, ut hominibus necessario alias agentibus ad recte operandum necessitatem inducerent: quid, amabo, de homine quocumque, de te ipso faciendum pronuntiabis, Cum praemiorum, poenarum-oue legibus tibi clare propolitis, contra leges tamen agis λ te ne vero poena dignum existimabis, dum nullam ad alio modo operandum libertatem habuisti. dum opposita necessitate actus in legem commisisti γFieri per te non potuit, inquis, quin facinus Iem v titum perpetrares ἔ adversus terrentes leges maior te in oppositum mechanim potentia tr it , cuius viribus obsistere nequaquam posses . Id tamen excusandi rationem tibi esse exi stimabis λ si ita loquaris; & eo tra commune omnium hominum dictamen, de contra tuam ipsius consciuntiam ageres. Tibi ne eatenis , &fatali necessitate insuperabili in scelus tracto commiGrsum facinus imputari λ quid Vero de peccatis occultis Mons. M apb. T. I. P. H. Mna de ,
228쪽
de intimis volantatis actibus extra omnium humanserum legum provinciam positis dices δ divinae enim legis parum soliciti sunt fatalis se.
8 o. opponit iterum colitas Divinam Praescientiam. Ε tur actus qui iraque , quem liberum esse dicamus , periri V. g. elecmosynae: meum illum eleemosynae actumeth aeterno amovit Deus: divina illa futuri actus praescientia fuit ab aeterno certissima : impossibile ergosuit , elecm nae adium a me non poni: positio igitur actos fuit prorsus necesaria , cum necessaria o- maxino lit divivae praescientiae veritas e libertim ergo
mihi ccia est, elatav nam illam dare , aut negare. Sin caro roscin divinam praescientiam reddere falsam post m. Enim vero si liber existo, si negare possum , fiat crgo Mothesis, me actu negare , cuius negandii tentiam, di libertatem habeo. Haec sane hypothe-sri divitiam praescientiam redderet filiam: illam Ergo tegandi actus est impossibilis: at concipi ne potest ve-raad actum impossibilem potentia, vera libertas Rursias et vel Deus meum eleemosynae actum in mea voluntate, tamquam in effectus caussa praescit, vel potius in decreto suo videt: quocumque modo rom esse dicamus 4 necessaria sit oportet inter actum & decretum, seu voluntatem connexio, e quibus, & in quihus actum illum praevidet , di praestit Deus. Praevidendi scilicet semcanwmi m.est connexio inter caussam re effectum cxisens: ut res ipsa per sese ostendit, dc in naturalibus rebus videmus. 87r. Resrondeor Peculiaris in Theologia initituitur de divina praescientia quaestio , quonam scilicet pacto
cum Creaturarum libertate aeterna, ct certissima Numinis praescientia componatur: & quidem ad evidemtiam utque contra Fatalitas ostenditur, nihil oppositiores inter divinam rerum Cmnium praescientiam 3chumanam. libertocm intervenire. Quin illam quaesii nem pro dimitate disputemus , ct lectorem longa &non Decrearia digrassione detineamus, ne quid phil sopho alias necessarium desideretur, illa tantum Capiata atri mus , quae di ratione naturali demonstra tuz., dc rem totam componunt . Deus infinita illa scientiae comprehensione sutura quaecumque praevidet, quia erunt; vicissim verum non est, quod erunt, quia x evidentur, stu praesciuntur: est dicere, mraescientia
Dei de effectu quocumque futuro in illum effectum non asit,
229쪽
agit, illius cauisa non existit, rebus ipsis futuris tota est extrinseca: ut in humana etiam de futuris quibuscumque rebus praevisione evidentiminae a ninnadvertimus . Praevisio igitur etctus futuri essectui ipsi pr-nitus extrinseca, nihil in rem illam agit, eius caussa non est, prius ad illam ex genere suo requiritur, labhilque in futuri essectus prolustione aut exis Insiae modo immutat. Prras intestigitur, rem esse futuram quam intelligatur praesciri: quod in modo asstrici ci recidit, res futurae a Deo praeviden lir, quia subit futurae t nota tamen vicissim res futuri aliquando erunt. , quia praevidentur. Eo igitur modo, quo res aliquan do erunt , ab aet2rno in mente divina prae id ntur , quin ea praevisio in rerum iptarum produnionem, aut modum agat. A re autem nullo modo in ectet .im aingente ectyus ipse nihil prorsus accipit , ab illa non dependet , liber aut necessarius fieri ab illa non potest. Si liber aut necessarius a re illa fieret ; rei ipsius actione fieret, verusque proinde esset rei ipsius e fectus contra hypothesim . 872. Ut veritas haec maus ad evidentiam coistri ;detur per te parumper caussae liberae hypothesis ; humanae voluntatis actus liberi in tempore poaantur et aliaque ex parte aeternam in Deo agnoscamus universarum rerum, & liberi illius actas praescientiam. Iam vero quaero, ista remm constitutio aliquidae repugnantiae secum involvit-ὸ liberam posuimus effactam: aeterna ne Dei praeicientia caullae atque e sestui omnino extrinseca, illam actus liber talem toti rei λ quri tamen; si nihil in caussam, &effectum agit ' Si praevi det tantummodo quod erit ex suis caussis libere suturum, quin, ut futurum sit, efficiat; quei sana poterit intimum illius effectus modum mutare ' Nulla res ab illo mutatur, a quo omnino non dep2ndet; a quo nihil accipit, sed extrinsece tantum cognoscitur. Uno verbo, res non dicuntur, aut sunt suturae, quia prae- vitamur ; Ida rotius a Deo surrunt pro Wiles , quia sunt. futuro Ex raturition2 igitur e Detus lib ri consequitur ei uidem liberi effectus in Deo p reicietitia . 373. Inde vero est, quod impossibile quidem sit, divinam praescientiam fallere; actusque ille liber in mente
divina ab aeterno praevis iis, necessario erit in t Em ore , necessit: te tamen consequenti', no a n 22 Tt V 2 caussae
230쪽
1eu antecedenti . Ex hypothesi quod humana anima libere in tempore amabit, eam ab aeterno Deus libere amaturam cognoscit: ex illa igitur veritatis nece Asitate liberum actum aliquando futurum certo arbuitur . Inde est secundo, quod aeterna illa & certissima inaei actus liberi praescientia actum quidem certo suturum indicet, nullam tamen aut in caussa necessitatem agendi , aut impotentiam ad ope tum demonstret . Oppositum actum perinde post praescientiam, atque an te illam elicere possum : nihil illa in me immutavit: oppositum tamen libere non eliciam: idque unum satis , ut & actus libertas , & praescientiae certitudo conveniant. Si huc usque dicta intelligis; ne minimus iquidem supererit in praesenti argumento scrupulus. Si plura velis, quaestioncm de divina Praescientia in tractatu de scientia Dei luculenter disputatam passim in- .
venias. Neque operae pretium existimo, argumentum
a praescientia petitum susus prosequi. Qui sophismatibus, aut inutilibus aliis subtilitatibus enodandis tempus perdere amat; scholasticos auctores adeat . Quod ultimo loco proponitur , in quonam scilicet medio futuros actus liberos praevideat Deus , ad aliam spectat quaestionem a libertate diversam, citra quam demonstratur libertas: eam si placet, apud theologos de scientia Dei disputantes vidcas. 87 . 8. Opponit Collius . Experientia ipsa libertati
adeo non favet, ut nostrarum potius actionum necessitalcm demonstret: quod enim melius nobis apparet, id semper necessario agimus , & perinde ut verius mente, ita & melius voluntate necessario semper complectimur. Praeterea omnes humanae actiones ad quatuor haec capita reducuntur , percorre, judicare, ve is , c ere: in quorum neutro apparet libertas . Re -
1ponaeo: Quid experientia in praesenti argumento probet, sese superius exposuimus. Si quid experientia dedit ; libertatem potius demonstrat, quam necessitati faveat . In id nos semper flecti, quod apparet melius, aut
inter duo aequalia non posse Eligere. neque verum est, ncque experientia dcmonstrat . neque id etiam acti num necessitatem evinceret, etsi experientiae casus e
1 t. Primum luculenter co fecimus : cum de optimisemo disseruimus. Tandem, quod tertio loco diximus. etsi tacitus apparens semper amplecteremur non id