장음표시 사용
201쪽
vomen, atque speciem magnifice commendant, de fusi prosequuntur; ssi eo tamen verborum suco detraeis , rem ipsam examinemus; veros reapse fatalistas agit scas, num antea libertatis commendatores incautus suspexini. Ne aerem verberemus, de verborum tetua ,& idea libertatis conveniamus. Illam ego libertatis notionem intelligo, quam superius definivi. Mentem inter duo aut plura Objecta, inter actionem ponendam , aut omittendam discernentem , ex teὰ ad utrumlibet eligendum indisserentem, ad unius partis electi
nem non compulsam , genio tamen suo unum prae alio active eligentem , eam, inquam, Caussam liberam appello : de hac libertatis notione disputo. 831. Si libertatem alio sensu delinias, si eam v. I.
dicas potentiam agenui, aut non agendi, prout volu
mus , aut similes alias definitiones in medium afferas, de statuas: nihil sane a fatalistis recedis: eas omnes admittet Collias: polle homines agere, quod iis placet : reaps e essicere, quod volunt, aperte statuit; dum interim fatalismum propugnat a; . Dixi iam , atque iterum dico, non paucas, quae apud scriptores legum tur, libertatis notiones a fatalistis omnibus subscribi in me reciprrem , quin datam fidem fallere timerem. Primum. igitur in re nostra esse debet, veram liberi tis notionem statuere, de ideis convenire: statutam vero notionem apte probare, alterum id est praecipuum argumenti caput. Duplex libertatem probandi caput est , anctoritas, dc ratio . Prior illa , religionis veritate iam posita, longe facilior est. Si veram esse revelatam religionem 1 scripturam lacram, revelationis existentiam una nobiscum Deista conveniret; libertatis existentia ex indicandis modo testimoniis purum esset illarum positionum corollarium. Quid tamen λ Illa omnia Deillae , materialistae, caeterique omnes fatalistae negant, irridente. usque esset, illa prius demonstrare, ut a demonstratis libertatis dogma descenderet. Longissima sane via, quam philosophi non tenent,
maximus studentium numerus tenere nequeunt. Phil
inpho iunir hisce pHtissimum temporibus, atque cum adversiariis hujUsmodi agenti sola ratione, alia argu-
202쪽
mentorum diasse, utendum: praecipua tantum sacra
testimonia indigito, unde libertatis dogma Christiani
833. Primum teneat locum illud Ecclesiastici, Dein ab initio constituit hominem , oe reliquit istum in minis consilii fuit adjecit mandata , ct praecepta jua . Si tio lueris mandata servare, confereabunt te, er in perpe- suum Mem placitam facere a J. Quid sane est , amoho, hominem relinquere in manu consilii jui δ verene haec dici possent, si hominum actiones fatali necessit te fluerent λ a. Nonne si bene egeris, inquit etiam ad Cain Deus , recipies e ' autem male , flatim in foribus peccatum aderis Sub te eris appetitus, su dominauseris illim b . Si hujusce testimonii veritatem. atque auctoritatem concedis; acta res est : honum enim di malum in humanis actionibus admittis . Aliquid , quaelo, in humanis actionibus potest esse mali, si . septamet actiones fatali necessitate ponuntur , nullaque es ad eos actus ponendum, aut impediendum 1 ber tas λ 3. Tardem , ut plura alia omittam s philosophum enim am), ille in sacra pagina commendatur homo,
qui potuit transgredi, non es ira gressus; facere mala, ct mn fecit c in . Haec & alia sacrae paginae t
stimonia humanam libertatem , ut Christianae religio nis dogma, demonstrant. Plurima alia in scripturis Ioca , unanimis omnium Sanctorum Patrum consensus, ct Christianae Ecclesiae in oecumenicis conciliis congregatae definitiones, quas nullus ignorat, rei veritatem auctoritate conficiunt. Haec tamen indicasse sinciat, . ne philosophicam palaestram in Coninoveri arum, &
revelatae incologiae campum ConVertamus . I
AD. Libertatem diuentia demonstrant. Primo Iis herias secundum datam a me definitionem accepta in suamet idea apparet possibilis: nostro vero agendi , volendi di non volendi modo, & ratione inspectis , illamet libertas, quae in idea apparet possibilis , in re ipsa apparet existens. Si utraque argumenti pars probetur vera; 1atis constabit humana libertas, cuius eum possibilitas , tum existentia suadetur . Et primo. i mst at a Eccles Is. v. ΙΑ. b) Genoeos cap. q. v. 7.
203쪽
scidem in ideis spiritus cogitantis, inter diversa ob Φ a bona aut mala discernentis, utrumque comparan iis , I unum prae alio eligentis nulla visitur contradictio. Unus ellet Optim ijmus, quem nobis hac in par te opponere 'aliquis posiet: si enim eius indolis est humana Voluntas, Ut non nisi optimum eligere possit; electionis libcrae postibilitas tolli videtur. Sed illam 1ane haud esse rationabilis voluntatis indolem, nisi ego fallor, luculentcr superius demonstravimus. Ult rius etiam idem hoc thema , non a motivo scilicet ἡquast mechanico prorirante pondere , sed a Je is a submotivo humanam voluntarem moveri confirmabitur .
Clara adeo per se est libertatis notio , ut ipsi etiam Optimissae' ad fatalismi notam fugiendam, optimisimum
cum/libertate CGmponere adnitantur ι
δ 33. Iam vero libertatem, quae inspectis rerum ideis, cli possiDilis, in humanis actionibus existentem apparere, quod erat alterum argumenti caput, ab hominibus quaeramus. Id scilicet cum facti res sit , communi experientia, sensu, conscientia, argumento testium decidendum cst . In prmis vero te ipsum tuaelibertatis consulo: homo liber es in minimi etiam momenti rebus, atque aestinibus, in EXequendo, aut mittendo deambulationis consilio, amicorum saluta tione, conscribendis ad amicum epistolis , lihere ne haec agere statuis , an potius fatali necessitate traheris ὸ Non ego iam quid rei sit, iod quid appareat, impresentiar im quaero. Idonei idcirco quaesitae veritatis testes,mihi iunt integrum humanum stentis, agrestes pariter inculti , indocti, rudes , atque docti, & sapientes hinmines : dummodo qMaecumquae dum lihertatis, tum necessitatis praeiudicia deponant . Omnis scilicet evitandae exceptionis gratia cos pariter a ferendo testimonio excludamus doctos, a at semidoctos homines, qui aut libertatem, aut fatalismuni data opera adstruunt, dis udio partium agitant. Hebeios quoscumque homines, Turcas , Paganos, Hebraeos, Sinenses , Tartaros , hoc est , naturalis religionis ut plurimum cultores , Lutheranos , Calvini stas consula: ab iis, liberene res suas agant, an fatali me ruate trahantur, per otium quaeras r quidquid in contrarium praedicent Bonetii , aut Mandarita inter Sinas, I stmas in Tartaria , Linroastri distipuli in Perside , Alcoranus , qua late Tur carum dominium extenditur , Lutheranorum , I C al.
204쪽
Calvinitaram Cathechisini in septentriosuli Europa
quidquid, inquam, contra universiam. At redeuntem temper naturae sensum clamitent, statuant: liberosiose existere per naturalem candorem homines se et fatiuntur. Unum hoc mihi sufficit circa quaestionem sire, testimonium. Rem esse possibilem, sana demo tisat pullosophia. Id vero a prudenti quocumque re
rum aestimatore quatrerem, quid de re tenendum , c
ius possibilitas ratione demonstrata ab omnibus admit titur , exigentia vero universis hominibus apparetirnarii sesta λ Libertatem sirio possibilem , existere vero omnibus universim hominibus apparet. 836. Una huic argumento dari ponet exceptio, homines scilicet existentis lirertatis idoneos non esse te stes totamque illam existentiae speciem contrario armgumento elidi . Primam tmen exceptimem, vel hoc unum evertit, quod non ego, utrum .existat libertas; quaeram, sed utrum existere vi&atur. Libertas est possibilis ; existere siccundum indicia omnia cumminiexistimatione apparet, en totum argumentum . Hoc testimonium validissimo argumento demonstretur falsum : quod erat alterum excepti is caput. Adi nullopiam alicuius momenti argumento eommune libertatis
iudicium probari falsum , Iatis modo. dicenda demo frabunt. Unde in hanc summam redigitur argumem eum : illudne existere inficiabimur, quod & aemo
stratur possibile, & existene universim Ommbus appret , quin commune hoc testimonium probabili excem.
897. 2. Sit non eii libereas. , non in matuto moram lmia nihilque in nobisi est, aut perpretrari a nobis pomtest , propter quod aut erubescere . aut supMici mulctati debeamus. Si quaecumque agis fatali neces state pexaeuntur , & quantumvis liberae tibi apparemant occulto nihilominus atque inevitabili tam fluuunt, quod neque tu, neque ulla rerum potentia im Iedire posset; quaecum qum agas homiciὸia, adulteum, uri , scelena omnia, tibi ampli ux imputari non posmiunt. nihil amplius, moralis malitiae in te se habe
Homkidium scilicet persetrasti R Si ruiua in te fuit ad illud evit dum , fac hendum, aut non faciendumvliberina; peeinde id tibi eria , atque si in amente. αfuriori homine i a pueris periectum rationis usum nondum adepto, k beis a feroci , ab homine vehem
205쪽
mentissima ira, & rabie commoto, & sui amplius non compote perpetraretur . Tuum scilicet non fuit manum cohibete fatalis evolutio rerum, & catillarum series necesiaria te & velle , agere impulerunt , Quicumque mortalium in iisdem circumsita iuris ex ille ret , quod a te facinus , ab illo etiam pari necessitate Perpetraretur ; parique etiam rationis evid ita ab omni sese eulpae macula immunem de monitraret . Rei suciuna est : malum morale non est, nisi ab aliquo fiat, alicui imputetur: si nulla eii libertas; n mo est, qui culpabilis caulia mali exillat, cui imputari pollitimatum : nisi ergo sit libertas nullum est
malum morale. Quidquid creaturarum est. habet caus lam , rationem ii sficientem , auctorem: iublata. δb hominibus libertate, cum am auctori, amabo, mora
te malum imputabitur, qui inam peccat λ Si ergo libertatem negas; ut mali moralis originem, & aucto rem assignes, in Manichaeismum confugias opus eii , dc in Scyllam , evitata Caribdi, immersaris , Moriast malum ex illece , conscientia nostra; malum line libertate non.elle. ratio demonstrat e est igitur demon lirata libertas. Hujus argumenti evidentia claritis ad
huc apparebit , si fatalitiarum hypothesimi consideremus. Humana voluntas, inqiunt, tamquam libra covgitans habenda eli. Quod in materiali libra est inclinari, attolli, deprimi. trahi; in cogitanti est velle . nolle, prosequi , retrahi: humana ergo libra cogitans numquam eligit, sed trahitur ; eo semper fatali ne cessitate inclinatur, unde maius pondus adducit : hom mo proinde homicidium perpetrans , ad id rei tam quam libra trahitur, Bene est; homicidium ergo comm mittere librae potius commendatio , quam culpa vi tium aut desectus haberi debet. Cogitanti librae α in
maius pondus se te exactissime inclinanti morale ne malum vitium aut defectus imputari potest e838. 3. Ex . hoc argumento alia enascuntur, quae non minor, evidentia propositionem demonitrat . Sit non est libertas ; omnes cum divinae, tum humanni leges, supplicia reis decernentes, sunt plane injustae; homines ob peccata necessaria , hoc est , innocentest punire, injustum prorsus esset . Quid enim λ homi- nem evidenter innocentem capite damnate λ Quae scilicet crimina , quae moralia mala , quodnam vitium
in libra sese exactissime secundum ponderum actiones
206쪽
inclinante ρ At iniussum id nati eis, rei pondes GDιins . qui in neganda libertate , & didit ruenso fata Ililmo palmam eaeteris fatalillis tulit: poenae, inquit di supplicia ideo decernuntur, atque indiguntur , ne perpetrentur crimina: id autem duplici modo cons quuntur, primo quidem corrupta membra relecando. secundo vero timorem aliis incutiendor id, iane, inquit', supplicia obtinent, eaque propter iniussa non sunt . Bene est: repono; si ergo.sint corrupta membra , quae resecari oporteat : si nihil ad rem etiam faciat ineussus timor , hoe est , si duplex illa ratio cum non habeat, utraque sit falla I liabit te operargumentum ,. iniusta omnia sunt supplicia , omnes poenales divinae, humanaeque leges tultitiae opponuntur' ita vero est ; quaenam in republica sunt , aut elle possunt corrupta membra, si nullus peceat , at emeeare potes dum universi cives illa semper eκactissime agunt, quae agere debent , nullaque illis eis ad deflectendum potestas, aut arbitrium; essene cor rupta membra y Libram ne exactissime semper sese se- eundum ponderum diserimina inclinantem , corru'tam aut parum exactam dicere possumus t Praeclaram enimvero corruptionem l Ea sane in. libris corruptio prae ei puum illarum pretium. atque commendatio ex itiit rSi haec nobiscum non sentias; si inter mercatores ita loquaris; loquendo quidem tibi S a cachinnis, & alapidibus eave ; sentiendo vero, te aut mi fanthro. yon , aut planeticolam inter Philosophos pronuntia-hunt . Uno verbo. corrupta membra, aut corruptio sine. vitio . sine malo, sine desectu ι malum fine a ctore, auctor mali sine libertate, ideae funt sibi mutuo contradicentes: aut igitur humanas ideas, ct cla-llum , in Datumque cogitandi modum tolIe, aut sen-Fun, tuum tibi habe, inter planeti las, si qui sunt
839. Sed neque etiam timor ad rem iacit. : dicas enim . amabo te , quis mihi timor, si scelestissima quaecumque crimina oeeultissime committam ab omnium plane hominum conspectu , dc praesentia . eognitione, testimhnio remotissimus δ eum igitur nullus ab hi cefactia , atque coneeptis animo desideriis timor mlhresse possit; cum ob occulta quaecumque facta , dictaὸ aut cogitata ab hominum republica separari non pos.sm; occulta omnia extra trium Varumcumque yr . vinu
207쪽
vinciam statuantur ; nulla est, aut esse potest , qua illa prohibeantur . Quod nulla lege Uetatur . immolaeque vetarι pote it . neque diei , neque esse potest malum: quae extra omne timendi periculum sta sunt. secundum hos philosophos legi non subiacent: unde coniequens illud est , quod oeeulta quaecumque Occidendi , aut faeinus quodcumque aliud perpetrandi v luntas nihil in sese inhonesti contineat . Sed ne animo tantum in ideati regno spatiemur . tuum hoc adeale principium ad rem tuam contrahamus . Quis ergo vehementissimo te ipsum occidendi, sortunis
mnibus spoliandi desiderio flagret, idque consilii apud se statuat, dummodo ille sibi ab hominum testimonio caveat; nihil ille mali. aut inhonesti cogitabit, quod
liberalem hominem non decents aeque ille tibi bonus, honestusque habebitur civis, atque si contraria omnia cogitaret. & exequi statueret dii ita statuis, ut tibi prolpicias velim, ne ideatis fatalis mi victima v
ra occumdias, eo actu interemptus , quem honestum
esse pronuntias. Quodsi fatalitia in naturalem aliquam -i qm eonfugeret . ex qua ob oeeultum etiam de idei rium timor incuteretur; magis ille se ipsum implicaret. Quomodo enim lex, si non est libertas λ ad rem milii impc issibilem exequendam, ad rem omittendam, Ua'. necessitate ago. aliqua ne corcipi po est lex δSed eo semper res devenit , ii nulla actionum libertas, si omnia fatali necessitate peraguntur . nulla in nobis culpa . Omnis lex mutilis . Summa rei semperes . mali motalis te uis est conscientia : malum mora. te sine libertate impossibile esse demonstrat ratio.
8w. q. Quartum libertatis argumentum ab intima conscientia desumo. Non ego hic conscientiam libertatis , scd conscientiam mali intelligo: de priori illa statim dicemus. Facti res est, quod universi homines in quamplurimis actionibus a conscientia, quasi malum agamus, clarissime arguimur : si libertatem non hab mus, quomodo contra conscientiam agimus , a conscientia de malo accusamur g Si necessario nos agere existimamus , atque Voluntatem nostram quasi rationalem libram ad melius ad maius boni pondus semper inclinari , & fatali necessitate trahi credimus; id met factum, eamdemmet actionem triplici tamen
circumstantia patremus: ut uno exemplo omnium h manarum acti una moralitatem exponamus. Hostem
208쪽
. milite occiΙum ponamus, dum iesio bello patriani tuetur , vel vehementi ira eorreptus furoris aestu desertur , vel tandem dum sedato animo citra ullum passionis furorem aut belli legem res suas tantummmdo agit. Idem in triplici hoc casia physicum factum ;homo stilicet e vivis 1ublatus habetur : occisoris tamen animum facti conscientia tum solum torquet, Cum p seriori illo modo rem peragit: aliquid igitur an resetio cassi existit, & in aliis desideratur, quod conscientiae caussa , & ratio sufficiens exi stat. Id sane pura hominis occisio, & mors physica non est , quae in omnibus iis casibus eadem plane exiuit: totum id conscientiae discrimen intra occisoris animum latet. Quid illud est ad intimum animum spectans , α quo ma tum se commisisse sibimet exprobrat occisor, quod , morte duobus alii, modis peracta ι non evenit ' In
prioribus casibus innoxio animo rem egi ,3 inquit m les , posteriori tamen agens reum n.2 e:ie agnosco, stsceleris conscientia torqueor. Si in posteriori hoc ditiam casu non propria electione, sed fatali necessitate impulsus facinus commisit; si rem agens ad maius m dus cogitantem libram inclinatam aenoscit; pae ergo in omnibus hisce casibus agendi necessitas existit : quod melius erat , & necessarium, commisit ; rem non misese, impossibile. Quid ergo conscientia torqueor Θ quid me incuso, malitiam mihi ipsi exprobro δ Peccatum
necessarium t aut sine libertate malum i voluntas ne-eessaria non arit, sed agitur: conicientia tamen nonatiam sed asentem animam torquet.
I. Conscientia, respondet ollim, est judicium hinmanarum actionum secundum datam quamdam reginum 1 fieri autem potest, ut eam a se regulam non observari aliquis sciat, dum actionem exercet. Dei .e unus poenae timor conscientiae, aut intimae illi torturae caussa existit, seu potius timor unus tota est conscientia . Haec responsio majus argumento pondus addit . Utramque illius partem singillatim examinemus. Esso, sit sane illa conscientiae notio: regula quaedam sit, quam a me observari debere, re tamen , atque facta non observari, certo sciam. In casu voluntariae occisionis rem habemusr post factum conscientia to quem : in regulam igitur occidendo commisi. Si ergo demonstrem, nullam mihi fuisse non occidendi regu lam, tota in fumos abiit responso . At ita est : x
209쪽
ita iacti non potest esse impolubilis : non Occidete , quocumque in casti occisio accidat, est plane impos L - bile : . necessitate enim fatali agimus , quidquid agimus , opposita omnia sunt impossibilia : nulla igitur est regula non occidendi: in regulam proinde non co-4 si . a. Quidquid agam , melius semper ago , ad id semper inclino quod unum est in iis circum-ssantiis possibile : esse autem , aut fingi regula aliqua potest , quae dc melius iton agere , 3c impossibilo ageresjuberet Ad abstractas ideas , cc Cnymae
rarum regnum non divagemur : ad actiones humanas rem contrahamus : nae unae fiant totius controversiae argumentum . In quibuscumque circumstantiis agam, quidquid efficiam , ago quod possum , ago quod debeo', ad non agere , o Gulm efficere , impossibile mihi prorsus exist it : haec tibi summa ferum est : quaenam ergo in tale culpa observatuimpollibile peccatum estne lex observatu impossibilis λNisi haec evidentia dicamuς; quid amplius evidens ex1-
stat, iton facile invenies. 3. In caput semper redimus, principium petis : si in regulam peccamus , a iiDnum , atque morum regula est; si morum regula est, bonum etiam , di malum i putabile sit oportet : si bonum, di malum imputabile existi , libertatem tandem admittere neceste est: caussae enim nulla libertate agen ti, sed fatali necessitate actae imputari non potest inatum , laudi etiam tribui nequit bonuna, ut ex idearum nostrarum evidentia paulo superius demonstravimus . A primo igitur ad ultimum data illa argumento responsio , quidquid de regula morum statuere poliuntiata lissae, eos magis scmper implicat, temperque con
842. q. Quaenam illa regula eri in quam peccamus λquisnam illius auctor estne arterna , atque necessaria
Inorum regula , an potius arbitraria homanum conventio' Si primum; Simi ergo mores, laus, vituperium, honum, malum, & libertas, ut iam demonstravimus. Si diceretur secundum ; neque ulla eslet generalis re, fula, aut conscienciae dictamen: cum nulla si genera-
is omnium naetionum arbitraria conventio : neque ad Occultas actiones , ad actus mente , & animo conceptos hominum conventio extenditur . Praeterea in omnibus, quae necessario , aut inviti agimus , etsi comera illam regulam , contra conscientiam aliunde essent , a qui
210쪽
quia tamen necessario aguntur, nihil a conscientia a guimur , accusamur, acligimur ἰ contra vero, quamprimum illa propri et nomine, electione, atque u
8 3. Timor etiam , quod erat aliorum responsionis eaput, minus adhuc ad rem est.' Timor ponit legem,& constantem regulam , Ob cuius violationem nobis. mcrito timeamus 2 ex timore igitur regula morum , ex regula malum imputabile , ex malo imputabili libertas consequitur . Qvid enim prudens timor sine rationabili lege λ rationabilis autem potest esse lex, quas id jubeat , quod observatu est impossibile ' a. Quid
etiam timor ad occulta eogitata Unde enim timerem .. si mala desideria animo tantum sine testibus , sine libertate concepi y Nulla tum scilicet poena, aut poenae periculinii : si ergo eκ timore esset conscientia; nihil ab illa in occestis quibuscumque casibus pateremur nulla in iis esset conscientiae tortura , monitio, ilIm
lus : at quantumvis occulte rem agamus , concipiamus,
velimus; adest illico conscientia , individuus illarum etiam cogitationum comes, & fatalistarum etiam animi tortor. Pura sorsitan praeiudicia conicientiam: E11e, dices: sed rom dihore, facile habetur probare , -- possibile Te ego ipsum Spiritum fortem in. puerilia haec omnia praejudicia, & literaria vulgi naenias aerea fronte, animo, & mente Obfirmatum appello: ab incommodis hisce quisquiliis spiritum fortem dedecentibus mentem, & animum libera 8 q. s. Hactenus a conicientiae testimonio ,. atque poenarum iustitia argumentum desumpsi: modo ab earumdem inutilitate argumentemur. Si non est in hominibus libertas; inutiles plane sunt minae , poenae, terrores , & caetera huiusmodi ad homines a 1celeribus , & peccando retrahendum . Si enim necestari peccamus, & maius bonum semper agimus, poenae innes, & tam es de medio tollantur , melius semper necessitate eli mus: hominem igitur, ne scelus C mittat , terrere , poenas comminisci, supervacaneum cu : timore enim rosito, vcl sublato, res perinde re tet : necessitate agitur. Quae huic argumento Colli , , dc fatalistae caeteri responcent, illius citicaciam oste dunt potius, atque pondus adhibent , quam enervent. Timor, inquiunt, poenae , atque minae eo inserviunt , ut necessitatem inducant, bominetque in malum alioquin