Renati Rapini ... Hortorum libri 4. Cum disputatione de cultura hortensi

111쪽

LIBER ERTIVS. 73Circumeat, tumido seu graminis aggere muscus, Sive laborato de marmore conditus orbis. Proque tubo interdum varijs simulacra figuris Imponunt, Phocas alij, Scyllasque biformes, Infusos alij rigido Tritonas alieno. Vt Lucemburgo qui semifer extat in horto, Iactum fundit aquae Triton delphine superbus: Magnificoque labri se quamuis orbe coronet Nobilis Arcolica fons Lucemburgius unda, Sanctouio cedat fonti, quo laeta Philippi

Primum Aureliadae iactat se villa, suosque ex ovi V, Undarum magno lucos commendat honore, Et pagum, dominose principe iactat in omnem, Qui populi meruit primos,& Regi amores. A Hincri aquae iactus vobis exempla petenda, λεητε Conciliare decus vestro qui quaeritis horto. Ille alios unus longe supereminet omneS: Cui non Francigenis certet de fontibus vllus, Aut tantum fluere , aut se sic efferre sub auras.

Quadri namque lacus medio de gurgite, plumbum os aperit tumidum limphis, stridentibus unda

Erumpit scatebris, Liter rimata solutum, Turbinis in morem, rapido petit aethera iactu, Ceu rotet undantem, liquidum per inane sagittam: Exultant alti latices, lapsuque sonanti Unda superfusam plaudendo verberat undam, Dum cadit, labrum roranti perpluit imbre. Atqui primus aquis fuerit salientibus ortus, Exponam neque enim factum meminisse pigebit.

112쪽

74 HORTORVM Phasidis ad ripam, lecto cum robore pubis

Argolicae, quondam Graia rate claviger ibat Alcides, saruus Hylas comes ibat eunti. Altus erat fagis terra in Bithynide lucus, Ascanium ad fontem, quem praeter Thessala pinus, Dum vehitur placida Minyae potiuntur arena, usquore defestas artus in litore ponunt, Ipse autem longe socios praeit impiger omnes, Alcidae dilectus Hylas, fontesque requirit. Vt ventura ad ripam, quam de ceruice gerebat, Gramineis urnam ingentem deponit in herbis Lassus,&extremae sedit sub margine ripae. Tum pater Ascanius,Thalamo sub fluminis imo,

Inachiam pariter matrem, pariterque sorores, Atque i sim, atque Ephyram, atque Lycaonidem Melaninam, Et quaecumque lacus, vicinaque rura colebant, Indigetes nymphas mensis aCCeperat altis.

Et vidit prior litis Hylam, obstupuitque videndo,

Miratur pueri vultus, oculosque nitentes,

Et sparsos zephyris per lactea colla capillos Illa fatigato, herbaque in viridante sedenti Iam parat insidias, spe praesumit amantem. Ipse autem, dulces ripa dum tollit ab alta Pronus aquas, lapsus seu pes trepidauerit udo Margine, siue illum moles oppresserit urnae Labitur: Isis adest labenti prompta, simulque Non mihi non alius veniat sperandus in ille Instantem pariter nympham, fluctusque refusos

113쪽

LIBER TERTIUS. Di mouet,& nisu per aquas luctatur inani: Adsunt, nymphae comites, puerumq; morantem, Patris ad Ascani pendentia pumice tecta,

Inuitani,harum sit ut is quoque numen aquarum.

Dum refugit, nec habent iam brachia lassa vigorem, Fons fit aquae fontisque Deus, cui nympha repulsa Vindictae indulgens,in iam crudelis amando, Addidit excelsum ingenium, moresque superbos,

Communem Contra qui sese tollat aquarum Naturam, nisuque altum irrequietus anhelo Necquicquam affectet sequitur nam iugis euntem Lapsus, ta ex ipsa trahit ambitione ruinam . . . a At puer interea, toto sub litore, frustra is, qu ρ Alcidae quaesitus , eo clamante sonabant GςQIg-

Ascanides passim ripae, collesque propinqui:

Omnis Hyla rupes,& Hylam nemus omne vocabat, Mutatusque locum prinaus fallentibus undis

Fecit Hylas, nymphae durus dum spernit amores Isidis , fontes ipsos fugisse laborat. Hinc salientis aquae celebres quaesiita per hortos, Et virides lucos, una non arte, VoluptaS. Nam varios pariterque modos, pariterque figuras, Addidit artis opus varium erumpentibus undis. Cuncta Ruellaeo poteris quae visere ruri: Insignes tot ubi, tam magnis sumptibus, undas Extudit egregi monimentum illustre laboris Richelius, magnis ferret dum pon flera rerum Consiliis regnique vices pro rege teneret.

Hici digestos, vario discrimine, fontes

114쪽

76 HORTORVM Aspicias duci in praeceps, sursumque reduci

Inque omnes motus, in omnes ire figuras. Hica aquae iactum patulo vomit ore Chimaera, Horrendum stridens, torrens it fusus ab ore Vndiuomo, spumantque rotati gutture, fluctus, Et dum e partes motus draco versat in omnes, Terret circumstans violenta aspergine vulgus. Inde ubi molem incurui venator ahenus Tendit in excubiis positus, mortemque minatur. Verum fatifera plumbi pro glande, repentes Eiaculatur aquas,in torto flumine tauit.

Frustrati risus vulgi, plaususque sequuntur. Sed quid speluncis memorem quam multa sub

altis

Ars ludit per aquam, cum desuper intus ab imbre Artifici, scatebrisque frequens stridentibus omnis Perpluitur locus, S latices rumpuntur aquarum, Insultantque solo salientes undique riui Grandibus humectant guttis pendentia saxa.Sed quos non lusus antri fontisque magister, Quae non per dociles molitus ludicra limphas Quamuis ista velint aliis praestare iocosae Naiades , antra leui si quando scrupea topho Moliri, liquidosque parent inducere fontes Antris, lapides ipso ex oriente petitos, Atque Erytrae suae conchilia nectere rupi, AEdificent ali manantia fontibus antra, Pumice multicavo vel conchis summa lacunent, Quas in diuersas concinnent rite figuras.

115쪽

LIBER ERTIVS. 77Omnia quae melius proauis incognita nostris: Haec inhians oculis quaerat spectacula Vulgus. Quae populo exhibeat, per tempora certa magister. Tu grande prudensi aquas, feria rerum Semper ama: lapsus quo sit librandus aquarum Disce modo labris, magna capacibus alios Impleat unda lacus, fluuios imitata fluentis, Stagnave tranquillae referens spatiosa paludis. Ipse tuae si iactus aquae satis oris habebit, Accipiat fontem largum, longeque remittat. Nam placet ubertas in fontibus, ipsaque semper Copia, quaesiit pars estri magna decoris.

Nec simili libranda modo, similique figura Est aqua per iactus, in aquis si ludicra quaeras, Effligunt ali profusos iactibus imbres

Multifidis, alij radios,vi lumina Solis, Emissas ali cornu e stridente sagittas: Ast ali rapida fluctus vertigine raptos In praeceps Siculae ceu parua exempla Charybdis Orbis in angusti labro describere tentant.

Vnda agitata salit ceu cum crepitantibus ardens crΣ

Hstuat in flammis liquor exultantis aheni. At de praecipuo latices errare iubebis Fonte redundatos crebrisque excurrere riuis, Ariae do Per campum opsi etiam stagnum accipiantur in '

amplum Currentes rivi, ne quid perdatur aquarum. Nunc quibus errantem fraenis ars temperet unda, Rivi. Dispensetque omnes, sua per diuortia, rivos,

116쪽

8 HORTORUM Describam; licet indociles aqua libera per se

Ire vias semper velit, obsequiumque recuset: Ipse tamen poteris rivis imponere morem, Et certos illis per humum describere cursus, Erroresque viae ambiguos flexusque locorum: Quos unda interdum cursu fraudata tenebit Legitimo Riui crebris nam pe morandi Flexibus, aussa per campum ambage tenendi. Talis Amymone patriis errauit in agris, Postquam Neptuni primos audiuit amores. Nam virgo infelix violata plurima famae Permetuens , sese cursu vitabat eodem, Atque sequebatur nondum se forsan amantis

Senserat illa Dei factam, de numine riuum,

Qui pariter fugiens sese, pariterque secutuS, Circuitusque trahens, sua per vestigia, longos Impleuit variis Dircaeum erroribus agIum. Fusi igitur per mille vias fugientibus undis Undique discurrant, secto sub gramine, riui.

Pars rapidis passim, loca per praerupta, fluentis Praecipitet , qualis multo tumefactus ab imbre, Dat sonitum saxis glomerato Vortice torren S. Pars timido cursu per humum trepidare laboret obliquam, sed nullus obex cunctetur euntem: Perstrepat ille cauas arguto murmure, Valles; Insultansque solo tenues assurgere in iras

Discat,i imbelli iam Laxa lacessere pulsu Iam ripae intentare minas, S litora circum Nec quicqua obstrepere,&spumis aspergere truncos.

117쪽

LIBER TERTIUS. 79 Quique fluit iam parcus aquae, raucoque per herbam It strepitu, tenuis sine re, sine nomine riuus, Si quando riuos, vicina e valle, minores Accipiat quondam in magnum se tollere flumen Audebit, pontesque pati, grandesque phaselos Iste suos aliis ardens confundere fluctus Fluctibus , inuit cursum festinet arena:

Ille autem incertus fluere, oblitusque moueri, Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus, Voluat lentus aquas, & ad obuia quaeque moretur, Errorum impatiens; non illum cymba, nec ullus Nauiget haesurus, sicco sub flumine, linter. Exultet molles laetissimus iste per herbas,

Aut musco in viridi dum siluis ille sub altis, Rauca gemit, callesque minis obiurgat iniquos.

Si quis erit, varios tendat qui flectere cursus, Aut tua prata riget imphis , aut sternat opimo Rura luto, camposque ferax oblimet inertes. Si tamen altus eat, multa est tibi mole docendus Haerere in ripis, molli parcere prato. Cum vero riui rumpuntur fontibus,ri cum Vere natant udo valles, atque imbribus atris, Prata, nemusque, solo contra defende regesto Ne campum labes vltro se fundat in omnem. Utque omnes rivos eadem non forma decebit:

Sic, diuersas rivis intendere ripas, Riparumque toros vario discrimine disce. Floribus hos, illos herbis, gramine puro, Atque laborat praetende crepidine saxi.

Si palus ali- qu parte subsidens,

bus aeque est

exitio. Caesar l. 2. de

bello ciuili.

118쪽

8 HORTORVM Obscenas ripis velet sua canna paludes, Aut celebres fulicis, ranisque loquacibus algae. Nulla tuos orn t puro nisi gramine, riuos Herba, fluat nitidis ubi fons argenteus undis, Aut aequale solum fulua sternatur arena, Quod virides ulmi praetextu frondis opacent. Nam riui ornandi ripis, cultuque iuuandi. Dumque ibunt iusta, loca per decliuia, cursu, Vallibus este viae faciles nullique morentur, Si properent, lapsi, ripa ciendente, lapilli. Fontibus ipsa autem, rivis' frequentibus, omnis

Silua sonet: nemorum turbate silentia, fontes, Murmure non uno, turbate silentia, riui: Perque omnes luci flexus, aditusque viarum,

Undique sint latices, animos qui frondibus addant. Dumque suis, oculos' tuos animumq; tenebunt Deliciis rivi, permulcebuntque morantem, Fors erit, ut miserae infelix fortuna recurset Biblidis, & doleas mutatae fata puellae: Ipse etiam tibi forte suos Alphaeus amoreS, Atque suos Aretusa, tuis monstrabit in undis Fors erit, ut dicas, quando te riuus habebit: Sic ibat Simois, sic tu, Penee, fluebas, Sic Hypanis, sic Volscus aquas Amasenus agebat, Pattheniusque rapax, currens lene Melanthus, Atque Borysthenio tumefactus ab amne Dyraspesci Prisca olim vacuos tenuit cum fabula Vates. Ars etiam, reliquis cuni fontibus, addere dc horto Magnarum certos lapsus monstrauit aquarum: Quales

119쪽

LIBER TERTI vs. 8sQuales abrupti per summa cacumina Iurae, Perque Alpes ipsas, de rupibus ire videmus,

Et sola terrarum per praecipitata refundi. Et perhibent, qua parte grauem devergit ad Arcton Americe, duroque rigens Aquilone monetur, Trans magnum Oceanum,tipa Canadensis adoram, Inter perpetua nigrantes abiete lucos, Praecipites altis labi de montibus amnes, Cum sonitu horrendo tanto perculsa tumultu Ripa omnis gemit,4 valles, stiluaeque profundae. Hosque Ruellaeis imitatae Naiades hortis,

Undarum casus, alta de rupe, ruentum, Artis opus siummae virides fecere per hortos:

Quo se animi simul oblectent, oculique tuentum. Ardua stat caelo rupes,in rupe sub alta,

Ingens multarum se copia rumpit aquarum, In praeceps, crebra spumant aspergine fluctus Perque gradus fracti Certos, iniqua locorum:

Fit sonitus: Ceu Cum torrens infraenis ab alto

Monte ruit 'erra ingenti gemit icta fragore, Substrati silices rorataque saxa fluentis Planguntur fluctu , toto sonat auia luco Horrendum tellus, longe omnis silua resultat.

Illud aquis fatum fecisse Pelasgida Sappho,

Tum perhibent;profugum cum desperata Phaonem Nympha, per Ambraciae fines sequeretur,i altam Leucada iam cursu ascendens superasset anhelo: Et vix constiterat summae sub vertice rupis,

Actiacum tristis quantum patet, aspicit quor, L

120쪽

8 HORTORVM Quod subera rupi Sic Lesbia Naias illi Monstrarat, duros ut aquis extingueret ignes. Quod prior ipse olim Pyrrhae labefactus amore Deucalion, misero dederat solamen amori. Sed dum rupe grauem casum meditatur ab alta, Ipse pater vatum, faxo qui praesidet illi, Carminibus celebrem Nympham, miseratus Apollo, Fecit aquam cui se mittendi e rupibus altis, In praeceps, d adhuc amor, ingeniumq; relictu est. Si tibi forte iacens aequali contigit hortus

Terrarum tractu cui nullus tubere dorso Immineat collis, praeruptaue Vertice rupes, Vnde caducarum lapsus modereris aquarum Ipse reclinato clementis ab aggere clivi Ordinibus longis lapsuros digere fontes. Undarum lapsus sic est metata suarum

Nympha Lian curti namque horti margine in ipso, Rivorum longos , herboso ex aggere lapsus Disposuit, sed non celsa de rupe, cadentum. Par ratio huius aquae, thalamo quae fusa sub aequo, '' It laeui de rupe fluens, interque fluendum, Tenditur, attonsis ceu cum mantilia villis, Carbaseive sinus caelo panduntur inani, Sic gracili labens se textilis unda fluento

Explicat,&lato exundans se margine tendit. Non tamen hos lapsus, non haec ludicra requiras,

Si latis tibi stagna patent ingentia ripis, Atque effusa labris thalamisque capacibus unda

Ducenda in rivos, Magrum fundenda per omnem.