장음표시 사용
141쪽
ARCHITECruRAE AEDIFICATORIAE . I a ZINLicas . Canales, per quos aqua in vias influit. Festus. Isscuιpo. Celta, incido. Diomedes non trahit a sculpo, quod negat vocabulum Latinum esse , sed a scalpo , a inu mutata , ut a culco , fit inculco , a sulfus sit ivsulsus . INTSRCARDINATAE TRAaas . Quae fiunt cardini simul alligatae
Vitr. l. IO. 2 P. INT ZR COLUMNIuM . In ordine, vel structura columnaruti
spatia sunt, inter easdem relicta . Uit r. l. 3. 6. INTER GERIMus Pan Ias. A Festo exponitur, qui struitur, &quali inter geritur inter confines . Mura dosoris . INTRRMuRALis, te. Quod inter muros relinquitur , vel erigitur . Liv. l. qq, INTRRMuRANuS , a , una . Quod est intra murum , sicut extramuranus , quod est extra murum . Lamprid. in Heliog.
IsraRoaniNiuM . Quod est inter ordines, Puta arborum , , vel columnarum . Trsine zzo. Colum. l. S. I S.INTSRPRNs IvA , orum . Quod sit genus tigni vel asteris , vox ipsa docet ; nempe quod inter alia tigna , vel asseres pendet, vel pendendo si istentat. Uit r. l. 6. 3. INTERTIGutuM . Spatium inter tigna disiposita . Vit r. l. q. 2. Idem Magister Inter tignia vocat spatia , quae triglyphos dividunt, quae Graeca voce Metopae nominantur . INTRRvALLuM . Spatium quod relinquitur inter vallos , se Lipalos in structura disipositos . Proprie est castrenso vocabulum; sed jam amplissime di vagatur ad indicanda non locorum solum , sed etiam temporum interjecta spatia . INTESTINUM opus . Memoratur sepius a Uitruvio, & exponitur quod ligno conficitur . Idem a sublicis vocatur opus stublicium . Suspicari subiit sic appellatum , vel quoniam ea strictura in interioribus solum aedium partibus , ut in contignationibus , tectisque , locum habet ;nam deforis ciemento & lapide procidit aedificatio; vel quoniam trabium & asserum capita interius conduntur in parietibus ad sulturam. INUR VAE, Alii In tritum . De calce dicitur, elaborata
quidum di subacta, nec tamen ad subitos usus adhibita , sed
142쪽
sed asservata ad diuturnam sermentationem . De hoc genere scribit Plinius i. 36. II. Vetustior ct melior. IONICus ORDO . Temperatus est, mediusque inter Doricum,& Corinthium , ut docet Vitruvius i. I. 2. , quemadmodum enim severitatem quandam exhibet Doricus , cujus Ordinis idcirco aedisci a Minervae , Marti, & Herculi struebantur; Corinthius vero delicatum quiddam foridumque exprimit; atque ideo Veneris, florae, & Proserpinae sacris aedibus deserviebat ; sic inter utrumque medius Ionicus, eleganti severitate, severaque elegantia , utriusque laudes miscet , praestatque . Jonicus ab Ionia , ubi inventores habuit, est appellatus . 1soDoMuM , R PsAuDIsoDOMUM . Quid sint in structuris parietum clare exponit Vitruvius l. 2. S. I domum dicitur,
cum omnia coria incrustationes intelligeb aequa crassitudine fuerint structa : Pseudisodomum , cum impares
inaequales ordine coriorum diriguntur. JUGAMENTUM . Structura ad modum jugi bovini. Cato de , R. R. Hinc jugumentare apud Vitruvium l. 2. I. , Ubi
agit de rudibus aedificiis primorum hominum , est tignis ad sormam bovini jugi aedificare.
AERuM . In balneis vas est , vel potius piscina prae capax , lapidea , vel marmorea, ubi aqua suppetit ad lava
dum . Ejus instruendi normam tradit Vitruvius l. 3. IO. LABYRIMΤΗus. Structura implexis constans viarum ambagibus , cum inexplicabili a crebris soribus occursu recursuque, ad fallenda vestigia , reditumque in eosdem errores , per anfractus in se recurrentes & tortuosos , in irritum faciendum . Quatuor ptaecipue recensentur AEgyrptius di
143쪽
ARCHITECTu RAE AEDIFICATORIAE . I 29ptius , Creticus , Lemnius , Italicus. AEgyptius omnigenae structurae opera continuit, columna S, pyrami des , aediculas, vias subterraneas , porticus , Omnia ,
magnisca , immensisque sumptibus, & elegantissimo opere elaborata . AEgyptii partem centesimam in Creticum pro exemplari retulit Daedalus . Lemnius non impar AEgyptio , columnis centum & quadraginta etiam mirabilior . Italicum sibi pro sepulcro struxit Porsena Etruriae Rex , de quo haec Plinius ex Varrrone : Sepultus est sub Clusio , in quo loco monumentum reliquit lapide quadrato : singula latera pedum lata tricenum, alia quin quagensim , inque basi quadrata intus u rinthum inextricabilem , quo siquis improperet sine glomere lini , exitum inpenire nequeat.
LACONICUM. In balneis cubiculum erat testudinatum, ubi calore sicco sudorem provocabant . Ab iis maxime frequentatum , qui cruditatibus medebantur . Laconicum
dictum , Dione teste , quia ejusinodi cellae vaporariae a Lacaedemoniis praecipuum in modum adiri consueverant. Laconici meminit Cicero ad Att. l. q. ΙO. Idem locus sudatorium appellatum a Seneca , ab aliis vaporarium . Stina . LA NAR , R LAQUEAR . Contignatio , id est operimentum aedificii ex ligno , sive quadrato fiat opere , sive conca merato . Dicitur a lacu, qui proprie est spatium quadratum , quemadmodum sunt interstitia inter asserculos, quadrata figura dispositos in contignationibus. Ad hanc formam lacus appellat Columella quadrata spatia in granariis , ubi legumina omnis generis separatim conduntur . Laquearia suere cameris antiquiora. Et antiquitus quidem rudia , & rimos a suisse oportet, testante Servio morem Veterum , qui vela illis ad excipiendum pul- erem subtendebant. Distin sta postmodum figuris ex ligno variis ; tum spatiis quadratis, rotundis, triangularibus . Camerae item postea induectae sunt laqueatae; ex ligno scilicet contignatae; cum primum tectorio , &R alba-
144쪽
albario , pi 'urisque essent inductae . Ipsa demum lacu- cunaria pi iuris ornata; quod inventum Plinius i. 33. I I. refert ad Pausiam Sicyonium . Idem Historicus l. 33. 3. tradit laquearia in Capitolio primum inaurata post eversana Carthaginem . Sola jo , Sos Io . LAMiNA , & LAΜNA, ut habent Uitruviu S, aliique. Frustum metallicum , in latitudinem pro ludium. Lamnascentenarias , quinquagenarias , vicenaria S &C. Vocat Magister lib. 8. 7. , quae centum, quinquaginta, viginti Rc. digitos ex plumbo latae sunt in fi si uti s aquae luetuum
Item e X argento , vel auro tenduntur malleo percusse laminae, ex quibus statuae , vasa , toreumata.& similia conficiuntur Ad pecunias etiam signandas adhibentur Iaminae ex iisdem metallis, mole varia, juxta pretium a Publico impositum . pia fra . Lastra . De usu lamina: ferreae consule titulum Ferrum . Lapina Ius . Qui lapides excidit. Ulpianus. Tagliatore di
LAPICIDINA . Locus, ubi saxa exciduntur. Sunt qui dicendum putant Lapidicina, a lapide; sed magis purgati
Codioes , praesertim apud Ciceronem , habent Lapic dina , a caedendo lapide . Ex iis sodinis siliceae. sunt omnium durissimae . Quae mollior ex sunt, saxa gignunt, quae oneri ferendo commodam operam praestant, & docilia tractatu sunt. Uerum sub dio facile dissolvuntur gelicidiis & pruinis. Ex temperatis laudat Magister i. a. 6 Tiburtinas , utpote firmas adversius tempestatum injurias; sed ad ignis morsus dissilire eas facile assirmat, quoniam terra , vel nulla, vel admodum modica , concreta sunt, plurimumque aeris ignisque habent . Commendat prae aliis , quae sint in agro Tarquiniensi, prope lacum Vulsinianensem , & Anicianae appellantur . Excidi
saxa oportet aestate, non hyeme. Post biennium recognita , quae injuria temporum vitiata suerint, locandis fundamentis adhibeantur; quae vitium non contraxerint, aedificiis supra terram struendis aptentur. Petrajs .
145쪽
ARCHITECTu RAE AEDIFICATORIAE . 1 3 I
Lapis . Terra durior , quae comprehendi fere manibus potest; sed adhuc durius saxum , quo siliceum robur e rupibus excisum potius indicamus. Neque enim gemmas saxa , sed lapides appellaveris . Lapis sine addito locus Romae erat, ex quo praeco in auectionibus res venales nunciabat. Sermo inde popularis, emptus se lapide apud Plautum , & Ciceronem , idest homo vilissimi pretii & existimationis . Lapides terminales in divisione' agrorum limites erant. Hermam, & frequentius Deum ipsum Terminum , rudem informemque reserebant . CO-lebatur tamen is Deus; cujus sesta , & facriscia Terminalia nuncupata . Qui ex agro terminum amovisset, apud cultas nationes severe multabatur . Ad ultimum lapis pro milliario accipitur : est enim cippus, vel columella lapidea , quae singula passuum millia distinguit, indicatque inciso milliariorum numero Lanu EAR . Vide Lacunar . LARARIUM . Mars ollim aedium apud Romanos, & sacrarium domesticum , ubi Lares Deos, earumdem aedium custodes habitos, colebant. C p us.. LATER . Genus terrie, quae coetura duratur in lapidem ; ex qua, in formam sere quadratam subacta , strueturae fiunt, reliquis facile firmiores . Crudi lateres dicebantur, qui exsiccabantur ad solem expositi toto biennio; & frequentius erant in usu . Ex lateribus igne excoctis extructi erant muri Babylonici , inter humanae magnificentiae prodigia adnumerati . Quid sit later, vel laterculus incolumnis . Vide in dictione Abacus. Monet Vitruvius l. 2. 3. lateres ducendos esse ex terra albida cretosa , minime vero ex calculosa scruposaque , quoniam hujus generis , facile dissolvia situr; & cum ponderosii sint , minus apti inveniuntur structuris . Laudat leviores , cujus
modi sunt alicubi nn Hi pallia ., R Gallia ; & pumicosos,
qui projecti natant in aquis. Tria vero censentur laterum genera ; Dido ron , longum pede , latum semipede, R et qua
146쪽
VOCA Bu LARI UM qua mensura Romani utebantur; tetradoron quod quoquoversus quatuor palmos continet, & penta loronis , quod palmos quinque; quorum priore utebantur Graeci in aedificiis privatis; posteriore in publicis. Dicuntur etiam semilateres , qui ad lineam alternis coriis alligati lateribus , firmiorem, & venustiorem strii turam conficiunt . Matione , Iuadretis .
LATERCu Lus . Parvus later . Vide Abacus. Luadrelietto . LAT BRARius , a , una . Lateraria tigna Vocat Uitruvius i. IO.2O. quae Opus , vel machinam a lateribus si mant.
LATOMIAE , aliter L AuΤuMIAE . Proprie lapicidina , ubi servi vincti opus faciebant. Cadmi inventum fuisse tradit Plinius l. 7. 56. Hujus appellationis erat carcer , Syracusis a Regibus, & tyrannis extructus, excisi S rupibus . Tam quam opus impense admirandum describitur a Cicerone Verr. ult. Translata inde appellatio ad carceres Romanos . Plaut. Capt. Ibis tu Latomias lapidarias. LATRINA , quas Lava trina. Pro balneo plures exponunt, a lavando . Est etiam locus, quo sordes ejiciuntur . Culo.
LAvACRuM . Balneum . Locus quo quis commode lavari potest. LAvATIO Assa . Vide Balneae .LavATIO FRIGIDA . Uide Baincae , ct Froida lapatio . LAXAMENTUM . Spatium , sive area laxior ad ambulandum . Vitr. i. g. 2. In medio ambulationis laxamentum circa cel
I g post AntuM . Teste Gellio L 2. 2O. Licet proprie de leporibus dicatur, pro septo tamen , in quo omne genu S animalium clauditur, usurpari solet. fulvius Hirpinus primus Romanorum , ut refert Plinius i. 9. 56. aprorum dicitur , cervorumque consepta instituisse, ingenti silvestrium ferarum copia in agro Tarquiniens conclusia . Ea porro ferarum claustra non tam ad proventum , quam ad Venationum obiee tamenta , & ad magnificentiam viri Principes ad multa alicubi milliaria protensa excolunt frequentantque . Parco , Viv o .
147쪽
Li hcu LuM. Instrumentum, quo levigantur & poliuntur parietes post inductum tectorium. Constat quadrato assiculo ligneo, cum ligneo item manubrio; Italis Frataerio. Vit r. l. 7. 3. Liaculorum sabactionibus fundatae su-
LIA ELLA . Instrumentum , quo planum exploratur in strueturis. Perpendiculum . Lipe a , Archipenaolo , Penetolo, Traguardo , PIombino .LIast 1 . Instrumentum Geometricum, quo exploram VS aquarum altitudinem , & quo fit collatio loci , ex quo aqua deducitur , cum loco , quo derivatur , ut commode posia sit ascendere , vel descendere. granda lio. Ex libra fit libella, & libramentum , quod est aequatio librie ; diciturque praeterea depositu corporis, sic alterum sibjectum tangentis in puncto, ut neutra ex parte pendeat. BIIIco. LIBRAMENTUM . Uide libra. LIBRATOR . Peritus in expendenda aquarum altitudine .
Lissu M. Quod in agris vel silvis caeditur , & legitur, ex quo vocis etymon , ad varios vitae usus & commodat . Dubitari non potest , ligna materiam extitisse , ex qua vetus Archite e tura , & in primis aedificatoria , molitiones suas conficiebat. Ex ligno primi mortales aedificia ad inhabitandum , & ipsis progressu temporum construebant ornamenta, ut de columnis singulari modo supra exposuimus. Addidicerunt inde Architecti imitari ex marmore , metallis, & lapide , quae non structuris ligneis observarunt commode & eleganter esse consecta . Ex iis initiis , ut non uno in loco tradit Vitruvius; statuae, pilae, columnae, aliique lapidei, vel marmorei ornatus prosecti sunt. Sed & horum temporum Architectura , tare civica , quam militaris , maximam partem circa eam materiam versatur . Ut enim praeteream organa , & machinas bellicas, sub oculos quotidie habemus pulcherrimae X ligno ornamenta templorum, tum theatra scenica, pontes sublicios, molas fluviaticas, molesque innum e
148쪽
ras ad urbanos variorum operum usus. Neque vero circa
caesos solum truncos ad laborat Archi t ectura; virentes ipsas frondosasque arbores in aedificia , concamerationes, essigies hominum , serarum , avium , sormasque alias innumeras vertit in topiariis. Tondentur in eas imagines myrti , buxi , hederae , aliaeque sequaces plantae . Herbas ipsas floresque dia distribuimus , ut tapetia Babylonica , eaque viva & spirantia mentiantur . Isi haec super lignea structura hic commemorasse sitissiciat: ut enim ab initio praefati semus , AEdificatoriam circa metalla situm , marmora , Sc caementa Versantem , per rerum nomenclaturam , exponere constituimus.
LIGO , onis . Instrumentum , quo Rustici ad evellendas herbas , caementarii ad arenam calce commiscendam utuntur . Constat lamina ferrea recurVO item serro nexa , quae longiori haeret digneoque manubrio . M a . Ad idem arenatum conficiendum pala adhibetur , quae siubactum illud ad aggerat . Eodem instrumento fabri terram effodiunt, rudera excavant , lapides cumulant , vel , ut oportet , projiciunt, manubrium illi brevius , lamina exter stor. Pala , Bad Ie-LiMAM . Quo primum in aedes patet ingressiis; nec inferior modo januae pars , sed etiam superior : limen inserum ,δc limen superum Naevius dixit. Utrumque limen discessuri salutabant: Plaut. Merc. Limen inferum , superumque Ialpe . Soglia , Architr Pr. Tandem adorari ant qui moris fuit . Iupenal sat. 6.- Tarpebum limen adora
Adde Osidium Metam. l. I. Ut templi tetigere gradus procumbit uterque Pronus humi , gelidoque papens dedit oscula faxo .
Tergebant eadem pectore . Stat. d. S. Silv. I. Omnibus aris
Illacrimat, signatque fores , eL ore terget. Offendere in limine , vetus est dictum de iis , qui vix incipi uia
149쪽
cipiunt. quidpiam agere , cum impingunt in offendiculum . Virgilius ad praelium transtulit:., Cur indecores in limine primo
De scimus ξSimile est: In portu naufragium. A limine salutare aliqui dicuntur , qui rei cujuspiam , puta , scientiae , vel
artis , ne rudimenta quidem degustarunt. Tractum ab amicis vulgaribus , qui ad interiores aditus non admit tutatur, sed in transitu salutant a limine , & praetereunt. LINEA . Idem quod regula . Vit r. l. 7. Longitudines ad regulam , lineam exiguntur ἀLITHOS TRΟΤΑ . Plin. l. 38. 2I. dictione Graeca stratum est e X textulis diversi coloris , quo opere pavimenta vetera Ornata conspiciuntur . Vide Fapi , ct Emblema . LOCuLAMENTA , R LOCuLI, In aedificiis, non sol uni sunt divi siurae structiles , in quibus altilia , & majora etiam animalia degunt, stabulantur, aut nidificant; verum etiam excavata in parietibus spatia & soramina pro rerum domesticarum conditoriis. Praecipue vero sic appellaverim parietum cavitates , quae statuas lapideas vel marmoreas cum basibus, aliisque ornamentis excipiunt ; quae idoneo etiam vocabulo thecae a nonnullis dicuntur . Mochie . Pertinent postremo loculi ad rem funerariam . Distinguntur a sepulcris , quae sunt concamerationes, quae plurimos eontinent loculos. Differunt ab urnis, quarum
plures in singulis loculis aptantur LOGAuM . Latinis pulpitum . Pars scenae , ubi Chorus, quique personae non sunt, fabulae subserviunt . Uit r. l. S. 8.LoNGunius . Genus ligni, vel trabe culae longioris , quorum in aedisci is frequens usus . Hugna Lostica A similitudine pectoris munimenti , lorica tavocamus spatium , quod extenditur inter duo propugnacula , Cortina . Item loricam appellat Uitruvius L 7. I. tectorium parietibus: inductum : ex quo loricare parietes dicimus, calce , Sc arena incrustare . Idem ibidem Magister sic nuncupat ultimum tectorium, quo pavimes ta
150쪽
explanantur. Et fu rs Loricα ex calce , ct creus indu- csutur . Idem lib. 2. 8. Loricas nominat projecturas, quae adjici solent in summis parietum partibus, ut aquae defluant , & parietes stillicidio non corrumpantur .
LORICO , as . Varro . Loricare parietes est tectorium inducere . Stabilire , Iucrostare. LORIcATIO. Uit r. l. 7. I. Actus inducendi tectorium in pavimenta , vel parietes LORICULA . Parva lorica . Hirtius. Lu Mas . Quod in senestris, & portis vacuum es , & inane . Vitr. l. 6. 6. Lumius scursirarum PGissis It vano. LuNATAE MUNITIONEs. Arrianus l. 1. sic appellat abscillas &interiores ad formam lunae. LupasAR, & LuPANARaUM. Ubi prostant scorta venalia , quae lupae etiam appellantur . LuetuM . Vide Acerstum opus. LYc EuM . Mide Athenaeum.
LYsis , idos. In epistyliis partem sinuosam supra χophorum exponit Baldus. In structuris est dissolutio, sive hiatus parietis, rimam contrahentis . Est enim Graece Lysis s0lutio . Ut tr. l. 3
ACanario . Actus subigendi calcem , quae macerata , id est sub aeta & contusa , adhibetur. Uitr. l. 7. 2. MACERIA . Murus congerie lapidum , sine calcis coagmento, aggeratus
In re subita , vel sumptui declinando fieri solet, campestribus praescr'tim in locis . Muro a fecco, muro
morso, Macera. MACRINA . A Vitrupio l. IO. i. definitur. ContInenI ex mami fria conjunmo, maximus ad onerum motus habens Pir