장음표시 사용
151쪽
tutes. Asconius sic describit : Machius es, ubi nou istis materix, quam urtis ratio ducitur. Hinc arte machinaria claros dicimus Ingegniori . Dividit ibidem Vitruvius machinas scansorias, spiritales, seu pneumaticas, &traetorias. Item dividuntur in urbanas , seu civicas, Amilitares. De militaribus prolixe nos egimus in Lexico Militari. Ex urbanis eas dumtaxat commemorandas constituimus, sine quibus architectura aedificatoria non potest intelligi. Conficiuntur machinae plexis colligationibus , sulturis, transversarii S , caeteroque apparatu organico , & usu vectium , trochlearum , nervorum , &funium . In primis Vero ducenda est ratio ponderumo , distantiae , impressionis, atque dimensius. Usius machinarum in theatris, & re scenica admodum percrebuit apud Veteres , praesertim ubi Scriptores fabularum , ad solvendum nodum , Deum aliquem e siublimi per machinam demissum inducunt. Hinc par nata; Deus per ma-cbinum : iis congruit quibus in re perplexa aliquid ex insperato suboritur, quod salutem affert, & explicat difficultat m.
MACHINAMENTUM. Machina. Livius . MACHINARIus . Pande R. &MacHINATOR. Livius, Inventor machinarum . Iugegniere. MACHINULA. Parva machina . Festus .
MAGALi A. Idem quod Mapalia . Rusticum aedificium incultumque , Afrorum peculiare; plerumque ad formam carinae extruebantur , casisque etiam interdum erant portatiles, ut plaustra Scytharum . Meminit Virgilius non uno in loco . Iunc . MAGNEs . Lapis Lydius, idemque Heraclius : quae omne Sappellationes in idem recidunt ; nam in Lydia Provincia, ubi ejus lapidis copia est , urbes sint Magnesia , & Heraclea . Non auro , non ullis gemmarum comparandus est lapis , propter inscrutabilem virtutem , qua ferrum attrahens , navigationes dirigit , admirandisque operum molitionibus inservit. De ejus natura , & prodigiis mul-S . ta
152쪽
ia complectitur Plinius i. 3 . I . plura Salmasius in Solinum. Dinocraten Archite flum eo lapide templum Arsinoes Alexandriae concamerare caepisse , ut ejusdem ser- reum simulacrum suspensum in aere cerneretur , idem ibidem commemorat Plinius . MALA MANsio . Quod sit genus custodiae , & carceris. Vide Carcer . MALLEus. Ferrum crasso contusoque capite, cum ligneo manubrio, aptum ad tundendum . Instrumentum fabri te notum. Malleus etiam dicitur serrum , quod in medio nolae , ex annulo pendens , percussione sonitum ciet. Martelis , Battaglio . Malleus item fabris caementariis est serrum praegrave & ponderosium , insertum habens baculum pro manubrio, quo muros diruunt, vel cuneos defigunt, ut cautes excindant. Muzza . MANuga1uM . Cujusvis instrumenti pars , quae ad ejusderi usum manu apprehenditur Manico . MAnco possAE , Vel valli . In re munitoria esst, quod a propugnaculo & solia spatium interjacet. Frequentatur excursiti praesidiariorum , & firmatur fulturis ad retinendos murorum lapsius , utque saltem ibi consistant decidentes; nec sos ana compleant . MARMOR . Omnigeni coloris solidissimum terrae genus , attritu cretae, & politura nitorem trahens . Cum tot sint marmorum genera, quot fere sint regiones terrarum,
in immensium abiret sermo singulis recensiendis. Pl nius i. 36. 7. de iis dicere aggressus ita scribit .' Marmorum genera, in colores nou attinet dicere in tanta notitia , nec facile es numerare tu tanta multitudine . Quotoguoque enim loco non suum marmor inpenitur P Idem tamen nonnulla sparsim enumerat eorum genera , Augustum, Undulatum, repertumque in Egypto, Augusti principatu . Bisaltera , ferrei coloris, cui simile Thebanum . Lacedaemonium, viride ; Lesbium, maculosium; Leucostieton , porphi retici genus . Lucullaeum , atri coloris , sed maculis versicoloribus misit, ab AEgypto advectum
153쪽
dum Lucullo Consule . Menphiten , a Memphi allatum. Onychen, distinctum venis gemmas quasdam imitantibus, quod & Alabastriten vocant : in Arabiae montibus nascitur et ex eo pocula primum, & vasa , selidae postea columnae ereetie sunt. Ophiten, a serpentum maculis , quas imitatur, nominatum. Porphyriten , rubricans ,& solidissimae firmitatis. Thasium , maculosium ; Tiberianum , candicans, in AEgypto Tiberio Regnante inventum . Adde Carystium , Parium, Taenare una, Numidicum , Naxium, Phrygium, Ligusticum, vel L nense. Et quandoquidem mihi haec scribenti Plinius est prae manibus, profuerit ex eodem declamatoria illa addere : in portento prope Majores habuere Alpes ab Annibale exsuperatas , posea a Cimbris : nunc ipsae caeduntur in mille genera marmorum promontoria aperiuntur
mari ; ct rerum natura agitur in planum . Versicolores marmorum maculas in Chiorum lapicidinis primum inventas; Carios primum in crustas marmora secuisse ; postremo crescere eadem in lapicidinis, author est idem Plinius, qui ironico cavillo de more, ita concludit:
ursi pera sunt, spei es numquam defuturam luxuriam.
Opetae pretium fuerit animadvertere , Romanorum molitiones ex solido olim suis se marmore ; nam ejus secan di inventum, eoque secto uti, novitium fuisse morem ,
ut indicavi, tradit idem Plinius i. J. 6. per haec verba :Nondum secti marmoris pes ta inpenerat Italia :sed quisquis inponit secare , luxuriamque ripidere , importuni ivgeni uit.
MARMORARIus . Qui marmora expolit. Fit autem id arenae attritu, quo scabrities detergitur, & laevor inducitur. Ad eum porro laevorem explorandum Fabri utuntur unguibus . Hinc ad unguem factum dicimus, quod diligenter , exactaque cura elaboratum est .
MARMORATuM . Occurrit apud Varronem L 3. de R. R. , sede pressius digeritur a Vitruvio l. 7. 6. Tribus marmora tum generibus conscitur . Primum ex assulis, quae R
154쪽
marmorariis dejiciuntur; iterum ex iisdem , in pilis serreis detritis; postremo ex iisdem, subtilius tu sis, &cribro excretis. Tria haec marmorati genera, arenato
permista, constituunt tres parietum , vel pavimentorum incrustationes, & diversa tectoria , quae Magister coria nuncupat . Hujus odi tectoriis inductis , & diligenti fricatione laevigatis, colores, picturaeque addebantur , quae mirificum inde splendorem spectantium oculis exhibebant.
MATERIATIO. Vitruvius, &MATERIATuRA . Idem . Ρraeparatio trabium, asserum , tabularum , lignorum omnis generis , quae ad aedifican
MΑΤΕnias . Singulari modo dicitur de lignis , aptis adstruenda aedificia . Caedenda est materies ab ineunte Autumno ad exitum Hyemis . Nam Veris tempore, propter frondium , florumque exuberantiam, trunci arborum rarescunt, suntque imbecilliores; ex quo minor est cies s firmitas & soliditas . Qua vero arborum genera sint aedificiis aptiora , & quo modo ad usus varios singula sint distribuenda , digerit Vitruvius i. 2. II. Qui l. 2. 8. arenae & calcis misturam , qua parietes farciuntur , materiam etiam vocat. Eandem alibi arenatum appellat. Minus proprie alii intritam & mortarium nun
MATERIon , aris . Non solum significat ligna caedere , sed etiam lignis aedificare. Hur. l. I. I 2. Ec aediscia mini- μὸ sunt materiauda propter tu rudis. Loquitur autem de
MAusOLEuM . Sepulchrum Mausolo Cariae Regi postum ab Artemisia ejus uxore . Opus inter septem Orbis miracula , pro insigni ejusdem magnificentia , adnumeratum . Ρlin. l. penult- ἶ- MACHANICA . Mathematicis, R Physicis adjuta principiis, mirum quantum proficit Mechanica , scientia machinalis , ad conscienda organa & instrumenta, quae ad ele Vanda pondera , ususque alios civicos , & militares ,
155쪽
privatos, & publicos , Reipublicae, vitaeque humanae
deserviunt. Instruinenta nautica , hydraulica , sciotherica , aliaque innumera domi, bellique ad jumenta illi debemus . fabros, & Architectos, Machinarios ministros habet & adjutores Architectura aedificatoria . Non est ad fabriles artes penitus rejicienda Mechanica, quae suorum operum , mensit rarum , & ponderum causas expendit . Id praesertim cognoscimus in Praesectis fabrorum ,
C omasiri, qui non usum dumtaxat artis, verum etiam causas, & effectus consecuturos, apprime callent. MEDIANAE COLUMNAE, quae mediae in aedificiis locantur , utitur sepe Vitruvius hoc vocabulo nec tamen recensetur a Lexicarii S . MENIANA . Sic enim scribendum , non Moeniana . Vit r. l. 3.1. Contabulatae in aedificiis projecturae ad spectandum . Non dicuntur a moenibus , sed a Menio Censi, re, authore Festo , qui primus illa adhibuit ad amplianda spectacula . Sunt podia , vel peribolus circa solaria, apposita ne facilis sit lapsus in praeceps. De his vide Salma- sum ad Spartian. in Pescenta. Psi belli, Poggioli.
MENSURA, &MENSUS , us . Varro . Instrumentum , quo metimur , &actus ipse metiendi. MARONAs . Sacci sunt apud Vitruvium , qui ulva palustri,& arena pleni, in mare jaciuntur ad portuum structuram. Alii legunt Perseu s. ME SAUL A , ae . Memoratur & exponitur a Vitruvio l. 6. IO. Locus sive ambulacrum inter duas aulas politum . Addit Magister , Andrones vulgo perperam appellari; notatque non paucis, improbatque eam acceptionem ; degrediturque taxando Romanorum morem , qui Graeci S VOCabulis ad significationes oppositas abutuntur . M3soLAAtuM. Latine instrumentum ad medium inveniendum. Barbarus inventum tradit ab Archimede 3 VitruVius i. 9. 3. eodem usum suisse scribit Erat hosthenem . MATA . In circo columella erat, prope quam quadrigae sorctebant.
156쪽
istebant. Horatius. In agris erat terminus divisorius. Frontinus . Ad ea demum resurri solet, quae a cuba figura in acumen desinunt, quae est figura metae . METALLuM . Quod ex effossa permistaque terra elicitur, &purgatione cocturaque indurescit, multimodis formari aptum. Neque enim admodum proprie metalla dixerim marmora , licet Poetice Silius habeat, --- 6 vs Hibers exegit Luna metallis. Cum agri cultura , quae procul dubio ars est omnium antiquissima, ligone, aratro, aliisque ferreis instrumentis utatur, scite Aristoteles cum eadem fere natam scripsit artem metallicam : sic autem ait Scon. l. I. 2. Ordine naturae prior es agricuoura , o fecundum obtinent locum quaecumque aliquid ex terra proferunt , qualis es metaturum ars. Diodorus Siculus a Semiramide primum
inventa metalla , utque eruerentur per captivos eandem
jussisse scr ibi t. Verum ad Chamum alii , vel Tubalchainum ex sacris Paginis reserunt id inventum. Metallis eruendis addici & mancipari , constat fuisse stiplicii genus . Affectos sepius ea poena fortissimos nosti ae fidei Fugiles , Annales hacri testantur . A metallo , ex quo nummi sunt cusi procul dubio iidem dicuntur passim Medo De.
METALLICus , a, um . Quod ad metallum pertinet . Plinius. ME PALLICI . Qui metalla eruunt, vel fodiunt. Plinius i. i q. I 6 . Ladant eas arenas metanici .
METop E. Spatia sunt, quae in capitulis doricis triglyphos dividunt . Clare Dirupius l. 3. 2. Inter triglaphos qua funt interpalla , metopae nominuntur . Eodem vocabulo exprimuntur spatia inter mutulos, & inter denticulos in epistyliis Trameetai . Vani. MODULI. Apud Vitruvium , &Architectos sunt particulae spatii aqualiter dimens, , ad quarum regulam OpUS exi gitur. Quod sint moduli mensiurae genus in aquis deductis , sic explicat Frons inus . Aguarum mosili aut ad digitorum aut ad unciarum mensuram solitutisunt. Est autem digitus sextadecima par C pedis , uncia duodecimo .
157쪽
Moeui Α . A muniendo dicuntur : Antiquis quippe moenire erat munire , in diphthongum habe tibus pro litera ii ;Pminici, quod nos Punici, ex quo retinemus adhuc Poeni. Moenia proinde non sunt muri urbanarum aedium, ut tradit Valla l. q. Sunt autem Opera munita , propugna culis scilicet, turribus, portis, aliisque munimentis . Muri de urbanis aedificiis dicuntur , magis proprie tamen de publicis, quam de privatis, quos pariete S melius nominamus. Haec tamen per usurpationem , a Poetis praesertim , promiscue haberi solent. Collectiones omnis generis aedificiorum , quae moenibus praecinctae sunt, Urbes appellantur, nisi sorte ambientes aquae, aestuaria maria , vel objediarum rupium objices moenia stipleant. Nam lingulare fuit Lacedaemoniorum praeconium jactare, Urbem se incolere terreis quidem nudatam moenibus , non vero ferreis armatis nempe pedioribus Civium , qui in sola virtute & sortitudine praesidium patriae positum , murorum Vero de sensionem , so-co rdiam interpretabantur MOLA. Instrumentum notum ad fruges terendas . Carebant molis prisci mortales , qui fruges torrebant pilis,& saxo comminuebant. Virgilius. Et torrere parans flammis, ct fravere faxo Innotuisse molas postea , aut bore Cerere , vel Myante est traditum . Certe de iis meminit Homerus in Odyss. , ubi de hortis Alcinoi scribit . Agebantur primum manibus , ex quo manuales dictae; eaedem a versando versatiles , a trudendo trusiatiles, a jumentis aetae, a si nariae appellatae. Ad inventae postremo aquariae , ad ripas fluminum aquis circumactae, S pneumaticae , seu spiritales , quae vento circumvolvuntur . Asinariis volvendis addidit olim servi parum morigeri; quorum exempla frequentissime habentur apud Plautum , Terentium , alios que Comoediarum Scriptores MOLARSS LApinas . Pondero sa & grandiora saxa a Dubites utrum dicantur a majori caeteris mole, an a molis fru
158쪽
mentariis versatilibus . Iidem lapides a Grecis Pyrites al, igne appellati, traud equidem quoniam percussi ignem excutiunt , sed propterea quod resistunt igni. Eam ob
causam in caminorum fornacumque septis tutius aptantur& firmius ; neque enim dissiliunt quantolibet igne conmi
MOLES . Immense ponderosium quidpiam , & praegrave λ-nat . Usurpatur tam de solidis , cujusmodi sunt statuae colosseae , pyramides , obeli, quam de structilibus & c
mentitiis , ut sunt theatra sublimia , templa , moenia, porticus, Sc similia . Praecipue vero moles appellamu Ssubstructiones in prae magnis aedificiis struendis , ut sunt portus maritimi , ad tutam navium stationem . Caesar de B. C. molem , atque aggerem ab utraque parte littoris jaciebat . MONOTRIGLYPHOS . Struetura, quae uno tantum triglypho constat . Vit r. l. q. 8 . MONOPΤAROS, Dipteros, Peripteros, Pseudodipteros , Pelasgae sunt voces , ab aliis avium dictae. Iis utitur Uitruvius ad distinguendas species aedificiorum , a diversitate columnationis, & laterum , a quibus ornatum CXteriorem accipiunt . Philander apte resellit Volaterranum legentem Dipt ros , & sic in aliis , ut supra , remque stolam transferentem non ad alas; sed ad portas porticuum, & columnarum , diversumque earum positum. Vit r. l. 3. 2. 3 MONOLITHUs , a , tam . Quod uno lapide constat. Columnae monolit hae, item obeli Monolithi, ex uno perpetuoque lapide , marmore , vel metallo erecti. Laberius apud
MONuMENTUM . Quidquid ad memoriam rei praeteritae e X citandam conseri . Praestant id proecipuum in modum c O lumna , obeli, & similia, sculpta vel incisa rebus memoratu dignis . Inter sepulchrum , & monumentum hoc statuunt discrimen Jureconsulti veteres , ut ubi extincti corpus conditur , dicatur sepulcrum, ubi absit, moi' δ'
159쪽
mentum tantummodo appellari debeat. Si ita res habet, nihil distat monumentum a cenotaphio , quod est inane quidpiam & imaginarium, non ossibus, ullisque extin istorum reliquiis , sed honoris ergo iisdem impertitum . MORTARIuM . Dicitur a Uitruvio de lacu , seu Qvea , ubi calx subigitur , maceratur, & asservatur. Item pro ipsa calce macerata , & quasi aquis exti necta, & emortua , ex quo facile mortario nomen . Sic autem scribit L 7. 3. Mortario caementum addatur , & in eandem significationem l. 7. I.
MuNIMANTuM , SMuNITIO . Locus instructus adversus vim hosticam . Notat plerumque praecin stiones ex .vallo & scta . Forti scazione, Riparo. MURRHINA, Orum , & non Myrrhina; neque enim ad hujus generis pocula quidquam attinet myrrha , genus aromatis . Pocula sunt pellucida , candoris eximii , in convi viis splendidioribus adhiberi olim solita . De iis nos pauca sunt apud Scriptores Ueteres , Plinium praesertiin, ac Senecam testimonia . Nihil tamen adhuc certi ex iis conficitur. Namque aliqui contendunt ex luto albo , in fornacibus cocto , seri apud Sinenses; alii ex humore sub terram densato . Plerique statuunt , aut ipsis esse pocula , & vase , quae nos dicimus porcellam , aut nostratibus hisce similia . Multa super murrhinis congerunt Salmasus in Solin. , Scaliger , &Barthius Anima zerso Stat. Ejus generis vasia admodum hodie apud nos sunt
. in usu; nec vero ea solum , quae a Sinensibus , veruit etiam , Quae a Japonibus colorata eleganter de exculpta afferuntur. Iis tamen, exterisque omnibus speciosia imis
quamdam caliginem inducunt , quae Dresd e in Misit a plusquam Daedalaeo opere elaborantur. Murus. Septum ex arenato & lapidibus , vel lateribus, Ordinatim superpositis , ad clausuram , & custodian .
160쪽
loco , quo viri eruditi ad dissertationes , & literaria colloquia socianda conveniunt. MuSCARII CLAvI . Vide Clupus.
Mus IvuM Opus . Tessellatum, ut eXposuimus in tit. Falli, Lmblema, & aliis. Murtivus . Quod e lapide , ligno, vel marmore prominet ad aliud sustinendum . Me ola, Beccatello . Barbarus reddit Mutolo : & frequenter in eundem modum , labori declinando , Latina , dc Graeca vocabula reddit Italice.
Angs . Sunt extrema pars canalium , ex qua aqua egeritur . Cur. l. 7. q. Canales fiant , ω nares exeant ad locum putentem . Sunt enim tubiaquarii prominentes e parietibus , a similitudine narium prominentium in vultu humano .mvALA. Capax , aptusque aedificandis , & reficiendis navibus locus . Neque vero naves solum , sed machinas , torenent a muralia , aliaque Organa chalybea , & universium nauticum apparatum complectitur. Arsenale . Quae vox non est confundenda curi agnato vocabulo Dumena; quo nomine non locus aedificandis navibus , sed earum secretius receptaculum , statio tutior, & quasi interior portus indicatur. De Navalibus duo praecipit Vitruvius i. S. I 2. Primum , ut ad Septentrionem vertantur , nam meridiani positus , pr Opter aestum , cariem , tineas , R alias ejus generis be-iliolas procreant , quae corrodunt materiam, vitiantque. Alterum , ne construantur lignea, ut e vitentur incendia . Prospici etiam oportet, ut sint mari, vel flumini' bus proxima, ad facilem in aquas navium trajectum .