Vocabularium architecturae aedificatoriae

161쪽

Commemorandum in primis Navale Atheniensium, mille navium capax , a Philone conditum . Amplissimum in Italia Venetiis visitur , R instructissimum . NauΜACHIA . Non modo navalem pugnam , sed ejusderi quoque locum significat. Ex usu pro ludicro & umbratili

certamine usurpatur, quod erat apud Romanos meditamentum legitimi Martis navalis. Rudis primum Romae Naumachia r coronatus postea sedilibus locus, ad formam theatri. Priectarum inventum vitiavit inertia Caesarum . Nam Domitianus Nympharum choros ; Nero monstra natantia induxit. Pro portento demum tuere is

Circenses navales , ab Heliogabalo exhibiti , euripis vino redundantibus, ut in ejus vita scribit Lampridius.

Nastutis . In machinis vinculum est firmius , & adstrictius . Ε nervis tortos funes habemus apud Vitruvium l. I. I. &alibi. NEssoTRopHIos . Locus , ubi a nates aluntur. Colum. l. 8. II. NOSOCOΜtuM . Hospitium , quo aegroti pauperes recipiuntur , alunturque. NoaMA . Tritum apud mechanicos instrumentum , quo anguli aequantur. Componitur ex lineis in angulum rectum coeuntibus , ad figuram literae L. Anormes plane sunt, qui cum regula normam confundunt. Vitr. l. 7. Lovgitu uer si regulam , ivrsm , altitudiues ad se pendiculum , anguli ad uormcm respondenter exiguutgr. Squadra. NusILARauu . AEdificium agreste , ubi caelo nubilo messis reponitur . Colum. l. I. 6.

NuCLEus. Vit r. l. 7. I. In pavimentis dicitur stratum ex testulis. Barbarus vocat Auima. Eadem signiscatione in structuris pavimentorum usurpat hanc vocem Plinius: nec tamen de ea acceptione verba faciunt etiam nuperi I.exicographi.

NUMΜi. Non dicuntur a Numa Rege, ut quidam scripserunt; sed vox est plane Graecanica , ut Critici diligentiores autumant. Primus pecuniae usus ex corio boum ,

T a vel

162쪽

vel pecudum pelle , ex quo pecuniae nomen. Durior tamen pellis eligebatur , ut perdiu duraret. Neque vero pecudum nota solum signabatur; sed ex ipsa conficiebatur ovina , vel bovina pelle . Id inventum alii ad Janum , alii ad Numam , ad Servium Regem quidam reserunt apud Varronem , R Plinium . Hinc aliqui Marsyam ab Apolline in cantus certamine superatum , & excoriatum , sic exponunt , ut Apollo Marsyae loculos evacuaverit ; coriumque ei detraetum accipiunt pro pecunia , qua rivalem spoliaverit . Theseus , Plutarcho teste,

ut ad agrorum culturam homines excitaret , boum em-gie nummos signatos vulgavit . A Servio Rege aes signari coeptum nam ante ipsum appensium solvebatur ; ex quo stipendii nomen a stipe appensa Ex omni metallorum genere conflati postea occurrunt nummi . Nam plumbeos Romae alibi que oblatos sibi fuisse tradit Lipsius; Christiano stadii apud Suecos erogatos fuisse stanne os , in ejus urbis obsidione , sed postea meliore metallo permutandos , scr ibit Pignorius defordis. Ante pecuniae usill ,

commercium rerum permutatione constabat . Sed cum

minus aliqui indigerent , vulgari pecuniae ceperunt. Summatim haec de nummis libasse sit satis. Nam quod attinet ad Principum virorumque illustrium signatas nummis imagines , expressasque veterum memoriarum figuras varias , ex quibus eruditae significationes , ad vetusta tempora pernoscenda anxie quaesita eruuntur , quemadmodum tractatio ea est nobilium ingeniorum amplissima, sic neutiquam angustis hisce notulis nostri instituti est coarctanda . NUNDINAE . Non solum conventus mercatorum , immunis &liber , sed locus etiam , ubi conveniunt. NYMPHEUM . PEdificium publicum , quo aqua derivabatur ad amoenitatem & pompam . Capitolin. in Gordian. Opora Gordiani Romae nulla extant , praetcr Mmphea , ct balneas. Non absimile aedificium censiendum est , quod Romani veteres Canopi nomine frequentabant ; parem nimi-

163쪽

nimirum derivatarum aquarum ambitum , sedilibus adspeectandum praecinctum , ubi depletis lintribus lembis que deve Ri , animi & oblectamenti gratia Vagabantur . Εjus operis vestigia quaedam & rudera visuntur hodie Tibure in omnium facile opulentissima , amplissimaque is Hadriani Caesaris villa , de qua ita scribit Spartianus in ejus vita . Tiburtinam VIIIam mirὰ exard capit , ita ut in ea provinciarum , ct locorum celeberrima nomina inscriberet , zeluti Dcarum , Academiam , Pr 'tuneum, Canopum , Poecile , Tempe pocaret ; ut nihil praetermitteret , Inferos etiam snxit. Eam structuram Canopum dixere , a Canopo AEgypti urbe , apud Ostiure Nili , Canopicum inde appellatum ; ubi orariis naviculis , pari studio populares vehebantur . Virg. Georg. 3. qua Peliari gens fortunata Canopi

Accolit effuso stagnantem flumine Nilum , Et circum pictis seΘitur sua rura phaselis .

OBELIsCuS . Marmor quadratum , sensim gracilescens , ad formam verti

culi . Ab AEgypto insanis sumptibus Romana adve sti plures; quorum qui supersunt , magnificenti eveterum Caesarum testimoni uri L , ,& primarium sunt Urbis ornamentum . Plurimos ex iis magnitudinis eximiae recenset Plinius lib. 36. Sed praecipuam celebritatem obtinuit Thebaicus , non tam quoniam viginti millia sabrorum eidem struendo erigendoque desudarunt , sed ob admirabile Regis commentum, qui , cum vereretur, ne attollendo Obelo machinae pares non essent, ejusdem fastigio filium suum alligavit, prolis periculo, intentato molientibus metu, &

164쪽

operis securitate quaesta . Incisi plerumque arcanis &hieroglyphicis notis visuntur obeli, ut tabulas videantur reserre sapientiae veterum 2Egyptiorum. In iis explanandis laborem impendit P. Athanasius Kirker Linguae Copticae , aliarumque peritissimus .

OCTANGULUS , a , um . O fui habens angulos . Apul. lib. I. de Dogm. Plat. OcrΑsrreos. Oetii columnas habens . Uit r. l. ῖ. I. Ocroaosos . AEdificium octangulum . Ejus exemplum proponit Vitruvius lib. I. 6. in turri octogona marmorea , quam aedificavit Athenis Andronicus Cyrrestes , cum exculptis ad latera ventorum imaginibus, sublatoque ad fastigium Tritone aeneo, qui virga ventorum flatus designabat. νOCutius. Ut tr. l. 3. c. 3. Circulus in columnae Ionicae centro , quo , tamquam axe , ipsa voluta circumvol vitur . Occhio delia poluta. ODEUM . Pars templi, ubi concentus musici canoris instrumentis as ociantur . Antiquitus odea minora quaedam , erant theatra , ubi musicae concertationes exaudiebantur . Nonnulla Romae ad id extructa . Pericles Athenis odeum constituit. Meminerunt Cicero, aliique cura Vitruvio l. S. 9, OECI , orum . occurrunt apud Vitruvium l. 3. 6. R 7. Dicuntur ex Graxo ab habitando . Barbarus exponit cubilia , ubi convivia, & sella celebrabantur, non sine interventu sceminarum subservientium . Idem Italice reddit Sale. Aliis cellae erant in balneis, de quibus Lucta-mu in Dialog. Liceat tibi per calduris toto , Non per eos dem Oecor reverti, sed recta , ct compendiaria adfrigidarium redire. Item memorantur ut partes , & quasi sacrarium templi apud Graecos. Aliis postremo fiant partes tedium intimae secretaeque , ad usum foeminarum ; ut vix ceci disserant a gynaeceis . Videndus est Uitruvius l. 6. cap. S. & 6. Idcirco etiam editiora loca censentur su i sie , utpote aditu minus obvia , & insidiis minus obnoxia .

165쪽

ARcuirECruR E AEDIFICATORIAE. IS IOAsopo IuM . Plautus. Taberna vinaria . Qui domi vinum vendunt, iis eadem pars domus, & cella est , & taber-

OPA , ae . Foramen , seu spatium , quo tigna decumbunt. De iis agit Uitruvius in designatione triglyphorum l. q. 2.

Leito delle tradi. Oppi DUM . Multitudo aedificiorum conclusa moenibus . Avico , & pago moenibus discriminatur , a castro , & castello differt situs amplitudine ; & plane oppidum ipsisse sima est Civitas . Ostenditur id etiam ab adverbio oppido , quod valde , vel multum significat; ortumque esta sermone populari , quo dici solet , Quantum vel oppidos ciat , authore Festo ; in quo nulla vis e flet , si de

vico , vel pago diceretur . op TROTHACA . Autumnalium fructuum conditorium . Uarrol. I. de R. R. OacitasTRA . Τheatri pars interior , arenae proxima , omnium nobilissima , ex qua Senatores , Sc equites speetabant , inter cuneos & pro scenium posita . Pluribus Romanorum orchestra gradibus constabat , quorum digni iasimus habebatur , qui erat proximus podio, quod parserat porrecta muro arenae adiacentis . In eo gradu reliquis latiore , suggestus erigebatur, ex quo Imperator , Consules , primaeque notae Magistratus cum sellis curulibus , apparitoribus , & reliqui comitatus pompa spectabant . Tribunal ibidem positum Munerarii , sive Editoris , & Uirginum Vestalium sedes. Aliud orchestra

apud Graecos : nempe locus , ubi chorus cum cytharoe dis , & tibicinibus canebat . Idem sere apud nos orchestra , ex antiqua Graecorum consuetudine . Dixi horum temporum similitudinem referre orchestram Grarcanicam : praesens enim cantoribus solum , & instrumentis constat cum Phonasco , cantus moderatore . Apud GI COS autem non canentes solum & tibicines , sed saltantes ctiam; imo omnis generis viros , foeminas , pucros,

166쪽

ci Ves , exteros , opifices , qui chorum constituebant, reserebat . Disponebantur autem in orchestra , certam figuram , gyros , circuitus , modulationem , saltationemque ad numerum agentes . Primus erat ad hae vanita motus , cui cantum a sociatum strophen appellabant. Eadem postea relegebant vestigia, modulamine edito, , cui nomen antistrophe inditum. Postremo stantes modulatu tertio concinebant , quem Epodon vocabant . ORDINARIUS , a , tam . Licet festus hominem ordinarium

vocari scribat , qui vilis est conditionis , nihilominus

purgatissimi Scriptores Ordinarium exponunt, quod est ordinate dispositum . Hinc vites , 8c arbores ordinariae apud Columellam , quae ordinem servant; milites ordinarii, qui servato ordine pugnant, aut commigrant. Eos

a catervariis , qui disjecti sunt globi , Spetonius in Aug. ita distinguit : Spectapit studiose pugiles, non legitimos modo , o ordinarios, sed caterparios quoque oppidanos. Vitruvius vero I. 2. 8. silices ordinarios vocat, qui non temere &acervatim, sed ordine sunt collocati in structura. Vide S ru ra ordinaria . Ons AvuM . Non dicitur solum de pneumaticis, quae diversi- modum sonum cient , concepto per solles spiritu, dispertitoque per dispares fistulas . De aliis etiam usurpatur majoribus instrumentis mechanicis. Vitruvius lib. IO. I.

distinguit organa a machinis ; & has quidem a pluribus ,

organa ab uno agi poste scribit. OpICHALCuM . Sic enim , ut observat Uossus, dicendum potius, quam Aurichalcum . Notione G circa dicitur a monte , & aere , quasi aes montanum : ex quo verius scripsisse conjiciuntur , qui in eo metallo misturam saltem aeris agnoscunt . Sunt qui solo nomine notum existiment, quod Plato videtur indicare in descriptione Insila: Atlantidos . Caeterum nativum ne sit, an fictilium ; utrum vero fictilium sit auro mistum, an potius genus aeri S , nam tura quidem rubrum , sed cadmiae admistione flavescens, vulgo Ottone , diversimode traditur . De ejus praepa

ratione

167쪽

ARCHITECTURAE aEDIFICATORI E. IS 3 ratione & factura haec habet Strabo l. Iῖ . Iu Urbe Andiro lapis est, fVi sit vo δες frrum , o misistNC cujus aut terrae pseudurorum cliquot, friguc mi sui ozait Orichalcum. Idem metallum Cyprium passim, & coronarium vocatur . Ex eodem statuas elaboratas su i sse in urbe Pheneo apud Arcades in Peloponneso, author est Aristoteles in Mirabit.

ORNITHOMAS . Varro . Aviarium , ubi omnis generis altilia aluntur . Vide Aviarium. ORTHOGONIus , a, una . Quod rectis angulis constat . Colum. l. 5. 2. Ager Orthogonius. ORTHOGRApHIA. Des nitur a Vitrudio l. i. a. Erecta frontis imago . Sed vide Icnographia ORTHosTATA . na. g. Quod per modum pilae arrectariae debilioribus aedifieiis; praesertim angulis, additur in subcimentum . Uit r. l. 2. 8. υ roue, Barbacane . OsriuM . Sunt qui contendunt ostium esse aditum in cubicula domorum , januam in domum . Sed hujus discriminis ratio non ducitur ab optimis etiam Scriptoribus. Ostium praeterea dicimus fauces , seu patentes aditus suminum , quibus in mare se exonerant. Ostium Tiberinum , Nili, Istri &c. Bocco deis me, Foce, Halico . OvILE. Ovium stabulum .

168쪽

AEDAGOGIuM. Pars aedium , ubi aluntur , & equestribus instruuntur artibus Pueri, qui honestam siervitutem serviunt . Ipse etiam sic appellatur coetus puerorum . SP ou. in Neron. Pardagogis iug uuorun . Parateria . PAGMEMΤUM . Pars januae . Primum , R secundum pagmentum apud Uit r. l. q. 6. Barbarus vertit Imposie . Ut spectata vocabuli locum habet post Antepagmenta .

Pastis . Vide Vicus. PALA . Vide Ligo .Pa1ns TRA . Notione Graeca locus erat, ubi Luctatores uncti oleo , ac subinde pulvere aspersi , ad luctationem se exercebant. Latius tamen sumitur pro loco quodlibet exercitationis genus complectente . Vitruvius lib. 3. II. prolixe Palaestram descr ibit. Oleum, & Palaestram sapere ea dicimus , in quibus nitor potius conspicitur , quam robur & firmitas . Cicero de Orat. l. I. apte transtulit ad geminum orationis genus, quorum altorum comptum, alterum validum & sorense : Nitidum quoddam genus est perborum , ct laetum, sed stat strae magis, ct olei, quam hujus cipitis turbae , fori. Pa strae figuram aere expressa in exhibet Mercurialis de Art. Θ-mnasi. l. I. c. 6. PALANGA. Vide Phalanga. PALATIO . Structura aggerum , vel sulturarum . Duplici modo fiant palationes . Primum palis vallisque terrae defixis , & probe colligatis terra congestitia , acerato, &transversariis . Intificata , Steccato , Par Otto . Ite

rum aquosis , & uliginosis in locis trabes , & asseres ustulati

169쪽

AncHITECTu RAE AEDIFICATORIAE . IS Flati dejiciuntur , alteque in terram adiguntur opere fistucato Ex hujusinodi palatione struuntur aedificia , quae

ut scribit Vitruvius lib. 2. 9. permanent immortalia ad aeternitatem . Continent nimirum nexus illi ustulatarum

trabium firmissime caementa , ad pedamentum injecta ;ipse vero trabes minime computrescunt, sied obdurant,& qua si lapidescunt in validissimam colligationem . Palietzsta. PALATIuM . Proprie mons Palatinus , qui unus numeratur

ex septem Romae collibus . Sed quoniam in eo loco Evander , ic postea Romulus, tamquam in Imperii sede habitarunt , idcirco ad appellationem etiam virorum Principum palatium transiit.

PALEAR1uu . Locus ubi asservantur paleae . Colum. lib. 1. 6.

Fuenilia , palearioquc, ct opotheca , horrea . Vides aedificium indicari, non metas illas palearum , quae in pyramidis figuram congostae sit b dio asservantur in agris ,& communi vocabulo Italis dicuntur Pagliari .

PALLADtuM . Ligneum Palladis simulacrum , e caelo delapstim in templum Trojanae arcis, cum ea primum conderetur . Habitum pro tessera regni duraturi , donec ibidem esset : oculos etiam & hastam movit se est creditum . Abstulerunt in ejus urbis obsidione fatalem statuam Ulysses , Sc Diomedes. Hirg. l. 2. II n. -- impius ex suo

T dides sed enim , scelerumque lupentor Ubses,

Fatale oggressi sacrato evellere templo Palladium, cis r summac cuso ibur arcis, Corripuere sacram effigiem Uerum alii aliter id sectum enarrant. Ajunt autem post reconditum in intimum arcis templum , Palladium ,

Trojanos aliud illi simillimum statuisse , quod minus diligenter asservabatur : hoc autem Palladium a Diomede, dc Ulysse fuisse si breptum ; verum autem ab AEnea Cum igne Vestali, Sc Diis Penatibus asiportatum in Italiam, habitumque usique ad Romana tempora, tamquam Pir a gnus

170쪽

gnus securitatis mansiri imperii. Eam statuam ab Reliogabalo abstrae tam a templo Vestae , refert Lampridius in ejus vita . Ut de Ludovicum Uives in notis ad S. Augustinum de Cisit. Dei , ubi ex Dionysio, Varrone ,

Plutarcho, & Servio, rem totam enucleate digerit.

PALMus. Uit r. l. 2. I. Nobiscum natum, Omniumque promptissimum mensiurae genus. Dicitur a palma , quae pars est manus concava , inter carpum & digitos , quae volaetiam appellatur. Duplex est mensiura , major, quae digitos duodecim; minor , qvie quatuor continet. Provide Ueteres, ut animadvertit Vitruvius t 3. I. m en suras ex humani corporis membris Collegerunt, digitum is, palmum , pedem , cubitum . EX utraque quippe manua digitorum numero sit numerus denarius; quem persectum esse numerum sancivit Plato, cum ultra decem non

progrediamur, nisi eodem denario iterum, tertio, ac subinde iterato. Ex digitis vero extensis habemus palmum : a palmo pedis mensura est inventa ; ex quo semipes & sexqui pes . Numerando ultra decussim , qui accedunt numeri, undecim, duodecim &c. non possunt esse persecti , nisi ad alteram decussim perveniant . P Lus. Sudes sunt, valli, ligna acuminata, quae in terram defiguntur ad omnigenas fulturas in re aedificatoria rustica , urbana, & militari . PANDO , as . Est festi , curvari. Dicitur de parietibus, cum extra limites declinant . Vitr. l. 6. II. Non pandabit materies t epula onere.

PastasTATAE . Philander in Vitruvium l. S. I. exponit pilas lapideas quadratas, quae apponi solent ad latera columnarum dimidia sere projee tura , prominentibus ipsis columnis . Pila prate . Favet explicationi vocabulum : nam parastatas Latine adstantes dixeris . Idem Uitruvius i. IO. 13. habet Parastades, quas aliqui confundunt cum para statis , aliis vero sunt Antae . Quid sint parastatae in catapulta , & in instrue tione aciei, prie sertim Macedonica ,

exposuimus in Lexico Militari.