장음표시 사용
51쪽
ARCATTECTu RAE AEDIFICATORIAE . 37
in Agro Tiburtino caeditur . Trapertino . Dolabel L de
Limit. Termine. Cnspas. Τerra cum avulsis herbis. Repagula munitori
attolluntur ex terra ciespititia , quae vallis pectinati in defixis muri caementitii vices supplet. Terrapient. CALATHus . Pars interior, & anima capituli Columnae Corinthiae , quam a canthi folia, & cauliculi, ad pressura in Abaci molliter curvi, circumornant. A Calathodicitur , cista viminea , cujus exhibet sormam, & a qua traxit originem . Id quomodo admirandum in modum contigerit , accipe verbis Vitruvii l. q. I. Virgo cipis Corinthia , jam matura nuptiis, implicita morbo decessit Pos sepulturam ejus, quibus ea visa poculis delecta-katur , nutrix collecta ct composita in Calatho , pertulit ad monumentum ; ct insunnmo collocapit ; ut ea permanerent diutius sub dipo , tegula texit. Is Calathusfortuito supra acanthi radicem fuerat collocatus. Interiinpondere prusa radix acanthi media folia, ct cauliculos
circa pervum tempus profudit; cujus cauliculi secundum e Iathi latera crescentes, ab angulis tegulae ponderis necessitate expressi, flexuras in extromas partes volutarum facere sunt coacti. Tunc Callimachus, qui propter elegantiam , is subtilitatem artis marmoreae ab Athenien
seus Catatechnosfuerat nominatus, praeteriens hoc monumentum, a pertit eum calathum, cirea foliorum nascentem teneritatem ; delectatusque genere, formVnopitate , ad id exemplar, columnas apud Corinthios se eit. Ex Vitruvii verbis habes Calathum migrasse in animam capituli Corinthii, tegulam in Abacum, soli
Acanthi in ornamentum , sexuras cauliculorum in volutas ejusdem ordinis . Anima det Capitello Corintio . CALCARIA. Non minus dicitur de sodisia calcis, quam des ornace , ubi eadem coquitur . De calcaria in carhonariam , a Tertulliano usurpatum proloquium . Apte
dicitur , vel cum ab uno laborioso munere ad aliud aeque laboriosum fit transitus, vel cum a re proposita
52쪽
ad aliud contrarium , vel diversum digredimur CALCATORIUM. Locus, ubi calx coquitur. Palladius. Sunt tamen qui hunc locum Palladii exponunt de parte cellae vinariae; nimirum de lacu structili , ubi calcantur racemi vitet; ut Calcatorium non a calce, sed a calcando
appelletur . CALCARIUS , a, Una . Fornax calcaria . Plinius.
CALchstius , ii . Qui praeest fornaci , ubi calx coquitur .
CALDARIuM . Idem quod calidarium . Pars balnei, ubi aqua calida continetur . Vide Balneum . Non senes dumtaxat calida utebantur in balneis; quapropter senilia balnea vocari calida, legimus apud Platonem l. 6. de Leg. sed eadem fovebantur praecipue valetudinarii, & admodum defatigati. Hinc balnea Herculana memorantur ab Aristophane , & ab ejus Interprete impendio fervida exponuntur , quoniam iis refocillari consuerit Hercules , vir diu graviterque laboriosius . CALICuLATA , aliis calcata aedificia. Quar calce sunt incrustata . Festus . Stabiliti .
CALix. Quid sit in aquae ductibus , sic exponit Frontinus . Calix est modulus aeneus , qui riso , vel capello induitur . Huic Mula applicatur . Longitudo ejus habere debet non minus duodecim digitos; lumen , ides, capacitatem, quanta imperata fuerit. Excogitatus videtur, suoniam rigor aeris di cilior ad flexum, non temere potes laxari,
CALLIs . Uia. A calcando , quoniam pedibus animalium calcatur, & teritur. Proprie minor est , & angustior via . Simili modo semita via est arctior , & quasi viae dimidium , afemis . Virg. l. 3. Rara per angusos ducebat semita calles.
CALLOPAS . Vectes, qui motum tribuunt organo axis in Deri trochio . Aristoteles in Mechanicis. CALx . Lapidis cocti genus , quo , aqua & arena fossili subacto : parietes integuntur. Calce, Calaina. Ex albo saxo
53쪽
ARCHITECTuR E 2EDIFICATOR LE. 39saxo vel silice excoquitur . Quae conficitur ex duriore , structuris est aptior , quae ex leviori & fistulosio , utilior est tectoriis inducendis . Causiam , cur montani silices excociti ad fabricationem proficiant , reddit Magister l. 2. 3. quoniam servore ignis di sibi utar partes terrear aptiores redduntur per patentia soramina ad liquorem ,& arenam permistam excipiendam . Nam iidem licet contusi in frustula, & arena aquaque mi st i, longe minus
solidum opus eis cerent. Calx diu antequam ad usum aptetur est maceranda , ut si pars aliqua minus fuerit co- ista in sornace, diuturna maceratione ad parem tenorem redigatur . Aecidit quippe , si recens sumitur ad strueturam , ut crudos calculos pustulasque emittat , quibus dissipari opus atque dissolvi, minus certe solidum construi, necesse est . MARA . AEdificii devexum, pars superior arcuata, sornix . Hous. Vide A in . Perperam aliqui cameras confundunt cum laquearibus . Camerae si quidem tectorio inducuntur , cui picturae , & Ornamenta ex Vitro , gypso, & frequentius ex mus vo opere superaddi sistebant. De universi, hoc artificio multa congerit Salmasius in Sol in ..& in Scriptores Istoriae Augustae . Vide Lacunar .
CAMERATIO . Flexura aedificii in cameram . Spartianus ..CAΜARo, as . AEdisico arcuatim . Plin. l. IO.ῖῖ. CAMERAE CANNICIAE . Occurrunt apud Palladium l. I. I 3.
Cameras in agresibur aedi liciis ex ea materia meDur erit sormire, 'uac fucile invenietur tu Villa. usque sui tabulis faciemus , aut canuis. Cannitias Cameras hinc apposite dixeris , non ilido compactas clemento , sed cannis, stramentisque sulturae substratis, addito solum , ex leviori arena Sc calce , tectorio . Volta di cunnuccie. CAMINus . Structura ad excitandum , servandumque ignem, di fumum apposito gulae spiramento excipiendum idonea.. Usus ad excoquenda ob nia , & artificum variorum cu
CAMPANA .. Metallicum tintinnabulum, quod excavatum ad
54쪽
sormam metae, vel apprehensium ansa serrea , pulsatur manu ; vel, si ponderosius est , ciet sonitum sine tracto . De his vide multa in Lexico militari. Campana .
CAMAL Is . In aedibus canales sunt tubi lignei , creta cet , vel ex tenui attenuata lamina ferrea , Italis Latia , qui aquam pluviam e tectis excipiunt , redduntque appolitis extra syphonibus . Usius praecipuus ad colligendos imbres in cisternis. Canali. Uide Aquaeductus . Canales etiam dicuntur effosse scrobes perpetuae ad aquas e fluviis alio derivandas . Hujus generis admodum insigne Opus est canalis ab Atane amne , P Aude, ad Garumnam ductus,
quo Galliam amari mediterraneo ad Oceanum permea
bilem fecit Ludovicus XIV. Galliarum Rex . Canale . CANALICuLi. In pilis, & columnis sunt cavitates, vel ab imo ad summam partem porredis , vel partem aliquam , ac sepe dimidiam sicapi obtinentes ; parte alia, vel solida integraque , vel minus depresse excavata . Mannel
CAMALI CuLATIM . Ain. l. 9. 33. Ad modum canalis, vel per
CANALICULA Tu S , a , Una . Factum ad canalis formam . Columna , vel pila canaliculata , idem quod striata . Plin. lib. 27. 9. Scannellato . CANCELLI . Repagula omnis generis , ex ligno , serro , vel lapide . Fiunt rectis , obliquis , transversisque lineis. Usius varius, in ostiis, fenestris , & ubicumque eos impediendi aditus necessitas , vel elegantia structurae postulat . Cancelli , Steccati. Non dicuntur a cancro, qui morbi genus est, ut, nulla ductus idonea conjectura , tradit Perottus , sed ab aquatili molliter crustato , cujus chelas implexas, & aduncos forcipes imitatur . Cancellatae sores, aliter reticulatae , in prima domus janua prae- ponebantur; sed quoniam visum in interiora transmittebant, solidas post aliquod intervallum retro adstruebant. Qui has custodiebant, Ostiarii, qui illas, Cancellarii
55쪽
ARCA1TECTu RA AEDIFICATORIAE . qIcellarii vocabantur . Cancelli in Circo fores erant opere reticulato , quae signo dato demittebantur , & laxabantur ad modum cataractae . CasNICIAE CAMERAE . Vide Camerae Canniciae .
CANopus . Uide My burum. CANTHARII . Proprie sunt equi castrati . In aedibus sunt trabes , ab utraque culminis parte seriatim di sipositae usique ad subgrundationem . Caustia, Sartioui . CAPITELLuM . Pars columnae superior , ornatior reliquis. Piau. l. 2q. Ibi. Capitello . CAPITuLuM . Idem . Plin. l. 36 23. Sed vide Historici lapsium in titulo Epyblium. Capituli partes, juxta varios Architecturae ordines , reddimus singillatim propriis in
CAPREOLI . Tigna, quae in tectis Cantherios sistinent. Vitr. I. q. 2. Non dicuntur a Capreolis vit eis, qui cincinni quidam sint, & complicati cauliculi, ut scribit Philander , quasi cantherios sic amplectantur , ut capreoli vites; sed , ut optime notat Baldus , a capreolis feris silvestribus; ut enim hae incursant adversis cornibus,& re nituntur , sic ea tigna Cantheriorum ponderibus , obluctantur . Parado sex . Alia acceptione Capreoli sunt excursus quidam flexuosi in Capitulis , & gentilitiorum stemmatum scutis , qui serpere videntur ad chartularum , vel taeniarum formam; & secundum hanc no- tionem , non dicuntur a capreolis seris, sed a viteis,& non una nomenclatura appellantur claviculae, cavliculi, coliculi, cincinni, chartulae, tarniar : Italis Capriuoti, Crvico i , Cσrteiae, Cirtocci , Huicci , Bolazzi. CAPRILE. Caprarum stabulum . CAPULUS . Manubrium , ansia catenaria , catenae caput, ubi serrum est perforatum ad excipiendum cuneum , vel lingulam . Manico.
CAPur . Ab humano capite , quae prima & nobilissima pars est corporis, senis, caterue , machinae, &s milium Car
56쪽
put dicimus , ex quo eadem initium capiunt. In columnis capitulum potius dicitur.
CARAuNCuLu S. Genus arenae aptae ad structuras , quae nimio solis ardore exusta carbonis colorem induit. De ea agit Vitruvius l. 2. 6. CARCER . Ubi flagitiorum comperti custodiuntur . A coercendo dicitur . Ex quo carceres etiam appellamus in stadiis repagula & lineas , intra quas equi , mox ad cursum progrelluri , coercentur . Hinc locutio popularis : Acarcere, Vel linea ad metam vel calcem; quod est ab exordio ad agendi finem . Primus apud Romanos Rex Ancus carceres instituit. Additi postea ad eam procurationem Triumviri capitales . Differt carcer ab ergastulo,
quod in hoc mancipia ab heris, illic rei aut horitate publica detinebantur . Differt etiam ab arca , ubi custodiebantur ad ulterius examen educendi. Cicero pro Milon. Abrepti in quaestonem conjiciuntur in arcas , nequis cum
illis colloqui possit. Distat prieterea a puteo , qui furtire is destinatum erat stiplicium : Plautus in AuluL Coqui
abstulerunt: comprehendite , pincite , perberate , in puteum condite . Aliud postremo erat Mala Mansio , memorata a Iurisconsultis, ubi sontes extendebantur in tabula . Ulpianus. Si pinctum ad Malum Mansionem exteu
CARCHESIuM . Str. l. IO. S. Baldo est: Machina tractoria ,
admodum similis tollenoni. Exponunt alii instrumentum versatile in machinis tractoriis , & praecipue in Polyspasto . Barbarus foramina esse censet , in quae tigna ad vertendum inseruntur , & Italice reddit Paretioli . Mihi potius ipsa sunt tigna , quae magis assimilant carchesum, quod proprie est malus nauticu S.CARDO . ferrum , circa quod sores volvuntur . Cardine , Arpione. Hinc rei cardinem vocamus , in quo potissimum negotium vertitur. Quemadmodum limites in Circi porticibus viae erant inter ordines sedilium , sic cardines in theatris crant item viae, quae separabant praecincti O-
57쪽
nes. Sed viae in theatris multis versuris cuneos intersecabant sa quibus versuris viae illae Cardines dictae) limites
vero in Circo non faciebant versuras, sed perpetua rectaque serie excurrebant. Eam ob causam a cuneis theatri elabi & effugere prope assidentes, maxime vero qui molesti erant , facile poterant: in Circi sedilibus non item . Hinc Ovidius , cum sedem in subselliis Circi Corinnae proximam Occupasset , huic a se discedere tentanti. inquit:
QVO frustra refugis Z cogit nos Lives iungi.
CARIATYDas . Graeci, Caria Peloponnesi urbe, e X pugnata, Matronas Cariat ydes in captivitatem duxerunt. Architecti eorum temporum , ad Victoriae monumentum pro serendum in posteros, earum e gies marmoreas mutulis& coronis siustinendis aptarunt, ut tradit Uitruvius initio operis . Idem praestant statuae viriles Atlantes , Telamones , & statuae Persicae . Cas A. Rusticana & vilior domus, stramentis herbaceis tecta . Tugurium . Vegetius Casias etiam appellat militum tabernacula tumultuaria & rudia . Ovidius
Sub Iove pars durat; pauci tentoria ponunt; Sunt quibus e ramis frondea facta casa es .
Cassis . Munitio accessoria ad formam lunae dimidiatae . Vocatur cassis , quoniam, ut galea frontem militis, sc illa tuetur frontem propugnaculi. Mezaaluna . CasTANEA . Uide schinus.
CAsTELLuM . A casmo si castellu in , ut a monstro monstellum , ex quo Plauti Mostellaria , elisa liquida. Parvum castrum . Desunt in castellis propter minorem molem non pauca , quae inveniuntur in castris . Licet vulgo castella nominentur munitiones fixae , probeque munitae in urbibus , magis tamen proprie sunt . quae tuendis limitibus eriguntur ad viarum transitus , nec solum caementis , sed frequenter structura tumultuaria , terraque a congestitia muniuntur . Forti , Fortini , Cordoni. Item Castella appellantur conceptacula aquae deductae , & ad F a usus
58쪽
usius publicos deserendae . Vitruvius i. 8. 7. Caselli. CAsrRuM . Munitio ampla & stabilis , cum fossa , propum gnaculis , militum priesidio , caeteroque apparatu bellico , ex regulis Architecturae Polemicae , ad diuturnam obsidionem sustinendam , & civicas seditiones arcendas idonea . Casello , Forteata , Cittarilla .
CAsu A. Parva Casia. Domuncula. Plin. l. 33. IO. Cast-
CATADROMus . Caveas ab acceptione vulgarium Lexicorum,
ubi exponitur decursorium, stadium , sive palaestra equorum , Capaueritas. Imposivit iis Authoribus locus Suetonii in Neron. Elepθanto supersedens per catadromum decurrit. Ubi catadromus Brodaeo , Turnebo, optimis que Criticis est funis protentus, quo decurrere solent Funambuli. Neque enim mirum sui siet, hominem Elephanto insidentem per equestre decursi, rium serri: praesertim cum constet Elephantos stinambulos Romae visos , ut nos ostendimus prolatis testimoniis in Lexic. Milit. tit. Elephas. Equum etiam cum sessore sun ambulum habet Xiphilinus in Neron. Accedit ratio nomini S , quod descensionem sonat; & postremo ejusdem nominis genus machinae, quae in emporiis maritimis demittit onera , sublevatque, & gruem decursoriam a figura arreptiliae illius avis appellant . CATACLYPHA- Opera scalpta depressis sulcis, & imaginum excavatis lacunis . Opponuntur anaglyphis . CATARAera. Clathri pensiles, firmis & acuminatis tignis contexti, cum anulis serreis, qui funibus & catenis ante Urbium portas continentur, iis que laxatis cum impetu dejiciuntur, haerentque in praefossas scrobes defixis tignis . Usus tectorii hujus munimenti , ut adapertis quomque soribus aditus hostibus deforis, reces Jus ingressis intercludatur. Ra prelis , saracinesco. Bojardus jocose suspicoro vocavit Portu galsa', quoniam similis est reductili assiculo, qui apponi solet in parte infima domestici ostioli ad usum selium . Sic autem ille l. I. cant. I I. Or
59쪽
Chra rosus . Vide Auatonus . CaraNA . Vinculum ferreum , ansatum , adnexisque anulis
continuatum . Genus repaguli ad prohibendum praecipue aditum in januas , vel ulteriores vias. Item lamina , &potius trabe cula e serro crassior , ad fornices , murosque continendos . Catena . Longiores demum trabes ligneae, quae Opus colligant retinentque, catenae a Uitruvio appellantur. TIranti. CAΤENATIO. Ttr. l. 2. 9. textura trabium asserumque ad opus firmandum . Incatenas ura . CATHEaeus . Catheti exponuntur a Baroccio duae perpendiculares lineae , quae invicem distantes transeunt per centrum oculi in volutis Capitulorum ordinis Ionici. Ca
Chrosnula . Latine sitit, terraneum aedificium , specus subterranea , non extructa magnifice ad delicias , quales Cryptoporticus , sed rudis , nullaque , vel minima arte excavata , ad delitescendum potius , quam ad commodiuscule inhabitandum idonea, cujusmodi plures SS. Martyrum respersae sanguine , & sepulcretis consecratae , RO-mae visuntur . Catacombe .
CAVAEDIuΜ . Cum atrio promiscue sitimi si, let . Sed, ut scribit Barbarus, Cavaedium proprie pars est in medio aedium vacua & patens, quo aqua decidit . Atrium notat potius ambulacra ieeta , quae, pilis vel columnis firmata, subdiale illud spatium ambiunt. Cava etiam Vitruvius Vocat l. 3. 6. quae alibi cavaedia nominat; eaque distinguit in Tuscanica , Corinthia , tetrastyla , displuviata,& testudinata . Voces ipse exponunt quatuor ex commmemoratis cavaediis. Corinthia nempe, R Tuscanica ad Archite stiiram Corinthii, & Tuscanici ordinis conformantur : testudinata te et a sunt ad formam testudinis; tetrastyla quatuor habent columnas, vel Ordines columnarum. Displuviata vero nitide exponit Baldus . Qua -
60쪽
dam cavaedia , cum tecta sint, nullam aquam admittunt . Quaedam admittunt quidem cadentes imbres , sed exiguo spatio exposita . Quaedam cum amplissima sint PS ex omni parte adaperta , totos admittunt imbre S .. Haec undique compluta Uitruvius appellat displuviat. . Caeterum cum ex Uarrone , & aliis constet tam Cavaedium , quam atrium, loca fuisse interdum subdi alia , quandoque vero contecta , superest , ut eadem in aedibus Ueterum a positura sere solum loci diserimen habuerint . Corte , Cortile, Chiostro . CAvATOR Es . Gemmarum Scalptores Cavatores dici ex veteri inscriptione ostendit Salmasus in Uopisco . Excavant
enim pretiosos lapillos, in iisque quosdam quasi sulcos aperiunt. Εjusmodi lapilli maximo in pretio haberi solent, prae sert i in si vetustatis beneficio commendentur .
Chusia. Locus in aedibus Regiis , & Amphitheatro, custodiendis seris accommodatum . Serraguo . Amphitheatrum ipsium caveam dicebant. Hinc divisio caveae in summam , mediam , & imam . In ima continebatur Orchestra , ubi Senatores; & Equestria , ubi Equites , arenae scilicet propinquiores, spectabant. Media, & Summa plebem recipiebat; honoratior tamen Media locus. Teatro Uide Amphitheatrum. CAuLICuLI. Flexurae in capitulis columnarum Corinthii,& Compositi ordinis. Sunt autem ex acanthi germinibus , & volutas informant ad abaci angulos. Viticci,
Cavia M. Vide Capacium . Sed & cavi, vel cava , dicuntur foramina in muris adaperta ad varios usus. Lip. l. 2 q. Murum ab imo ad summum crebris cubitaIjbus fere cuzii aperuit. Adde Horat. Epist. l. I. Macra ca*um repetes arctum , quem macra subist. Utuntur praeterea sepe hac voce Varro , & Columella in tractatione rei rusticae & hortensis. Solinus c. I . Cavamina etiam dixit : In latebrosis rupium capaminibuI.