장음표시 사용
131쪽
sau , ἰn qua ego, fuissest , non in earim esse fortuna nae mihi persuadare potaram, nac fas esse ducebam va sari me in vostro veteri eurrieulo, illo amulo atque imiis eatorestudiorum meorum quasi quodam socιo a me comit sua H acto.
De Partibus Periodi. QVanam sunt Periodi partes
R. Periodus constat cereis quibusdam partibus, quarum majores appellantur Membra, ' Gra ' Κῶλἀ . ce Cola e minores vero appellantus Incisa , Graece
Luid es membrum ρονἐodi R. Membrum sive Colon est pars Periodi eonti'nens sensum aliquem , sed suspensum ac imperi
Etum, V .g. Antequam de republica , Patres eo cripti . dieam ea qua dicenda hoc tempore aνbitror ἄν ecce tibi
Periodi membrum s neque enim hic sensus orati nis conquiescit. Habebis Periodum absolutam , si ad primum illud membrum accedat hoc alterum e Exponam vobis braviter consilium is prosectionis Or
. Suid est Inrisum R. Incisum sive Comma est pars ' membri r quemadmodum enim in Periodo membrum , sic in membro continetur incisum , v. g. Nihil s , mihi crede , virtuta formosius , nihil. pulchrius , ni hil amabilis, 3 ex tribus hisce incisis membrum unum essicitur . Itaque dicere incisim est crebris id genus incisis & articulis suam orationem diis stinguere Euandonam potissimum usurpanda μαι erebra illa Inrisa rR. Incisa mirum in modum valere , cum adve sario vehementius & acrius instat orator . Ita Cicero per Incisa Pisonem increpat, illumque caesim , ac
132쪽
De Elocutione. ac punctim , ut ita loquar , objurgat & serit : Misenim nos color iste semitis , non pilosa gena , non dentes putridi deceperunt : oculi , supercilia , frons , vultus denique torus , qui βρmo quidam tacitus mentis es , hic in fraudem homines impulit : hic eos quibus eras ignotus, decepit , fefellit, in fraudem induxit. Pauci rua ista lutulenta vitia noveramus 3 pauci tarditatem ingenii , stuporem , debilitatemque lingua. Suonam fullabarum numero eircumscribi ac term nari debet Periodi membrum R. Est hoc commune praeceptum, unius Periodi membro, versus hexametri magnitudinem non multum superari debere. Quamquam, ut dicam id quod sentio, hac in re omnino vitanda est Oratori exilis quaedam anxietas , & scrupulosa diligentia. s. II. De variis Periodoram generibus. M sunt geneis Periodorum R. Tria. Alia est Periodus bimembris , siave dicolos; alia trimembris, sive tricolos 3 alia quadrimembris, sive tetracolos . Plura enim vel pau- Ciora membra aut vix aut nullo modo patitur germana sinceraque Periodus . Singula porro haec mem
bra si vel paria sint , vel non valde disparia ,
multo gratior & venustior erit oratio.
periodus bimembris. Ergo ct mihi mea pri rina visa eo uetudinem , C. Casar , interelusam apeνuisti : Et his omnibus ad Min
republica sperandum , quasi signum aliqMd -- flulsi. Trimembris exemplum eximium esse potest illa
Ciceronis Periodus , numeris , ut mihi videtur , eis. pν. omnibus absoluta , in exordio Manilianae . Mareelis
Periodus trimembris. Nam eam antea per aratem hujus auctori atem Dei contingere non auderem e ' statueremqus nihil huc nisi
133쪽
prefectum inimis , elaboradum industria ψιννι oppora
rar Omne meum tempus amicomm temporibus transemittendum putavi.
PerIodum quadrimembrem suppeditabit nobis idem Tullius in oratione pro Roscio Amerino , ubi egregie, more suo, describit supplicium parricidarum, qui primum virgis sanguineis verberati, Mim de vivi in culeum, hoc est in saccum e corio , cum cane, gallo, simia, &serpente inclusi , atque inius, in mare aut in fluvium projiciebantur.
Periodus quadrimembris. Da vivunt, res darere animam de eato non queaut r. Ita moriuntur , ut eorum ossa terra non sangat r. Ita jactantur fluctibur , ut numquam alluantur rIta postrem. o ieiuntur , ut ne ad saxa quidem ms tui conquiescanν.
Luid est Pariodus quadrata p R. Illa est quae constat quatuor membris inter se paribus is & volubiliter ac numerose cadentibus ; cujusmodi est Ciceroniana illa de particis datum supplicio. as. III. De legibus ac regulis Periodi. O 'AEm sunt Periodi Dies
R. Tres praecipuae . Prima est ut illius membra nexibus quibusdam inter se se quam apticsme cohaereant: alioqui enim jam non esset Peri dus , sed oratio dissipata dissolutaque , & ut ajunt, Arena με calea . a. Regula haec est ut sensus non sit nisi in omnium membrorum fine persectus . 3. ut pleniore verborum ambitu & circulo Periodus
concludatur. Possema sieri Periodus qua eontineret membra vel mi nus quam duo , πιι plura quam quatuor λ
134쪽
simplex, sive ' monocolos. Posset etiam omnino usi A . que ad quinque, aut sex , vel plura etiam membra λῆς, μι-- produci . Uerum persecta , de qua hic tantum ser- - σι moest, Periodus , nec ultra quatuor membra proaCurrit, nec infra duo contrahjtur Atque haec est unanimis sententia Demetrii Phaleret, Hermogenis, stac Terentiani quoque Mauri , cum diti sera Taν ἀ
Quatuor e membris plenum formare Videbis aratis r s. Rhetora circuitum , Due ambitus illa vocetur. no.
Atque in primis nobiscum ita sentit Ipse Tullius , νενωm .m cum ait in Oratore : Constat illa ambitus , is plina 'tum ObIι- comprehensio ὸ quatuor fere partibus , qua membra dicuntur , ut 9 aures ιmpleat , is ne brevior sit quam a . Et iis
Qubd si, ut aliquando contingit, ultra quatuor procedatur, ac nihilo tamen minus orbe quodam, circuitu que conclusa feratur oratio, vocabitur Am- . bitus , sive Oratio periodica . Ita Cicero pro ' AN
Si quid est in ma inanii , iudices, quodsentio quam
M axiguum s aut si qua exercitatio dicendi , in quώ me O . . ,... non inficior mediocriter esse vorsatum I aut si hujusce iam civ rei ratio aliqua ab optimarum artiam stadiis is dis A 'plina profecta , a qua ego confiteor nullum atans mea mala. rempus abhorruisse a earnm rerum omnium vel in primis hie A. iacinias fructum a me reperare propὸ suo iure debet.
De artifieio Periodi amplificandae. Ora m o prima ratis amplificanda Pariodι
R. Τyrones nullo negotio Periodos siti. dent, si habeant ad manum, & in promptu particulas , vel locutiones quasdam conficiendis Peri dis mirum in modum idoneas 3 cujusmodi sunt v ces illae omnes , quae nec essariam quamdam habent eum aliis subsequentibus inruitat , v. g. Es, quam
135쪽
- vis, quemadmodum, scuta cism, quotier, quantum , quid, si, quamquam , neque vero , ae illud quidem, at maa quidemsententi- , jam vero , quamobrem , nemos M , quis enim , quidquid , cte. His adde participia , euitanti mihi , aliaque id genus sexcenta , quae cum aliis sequentibus nexa omnino esse nemo non videt , & quae usus ipse facile poterit
In quavis enim Periodo partes duae sunt, Pro. iasis nimirum & Apodosis . Est autem Protasis prima Periodi pars ex qua secunda pendet , & in qua oratio crescit quodammodo, & attollitur . Apodo sis vero est altera periodi pars, in qua oratio perfecta conquiescit . Illae porro de quibus loquimur particulae, suspensaeque locutiones mirum in modum idoneae sunt ad Protasim cum Apodosi connectemdam , ut videre est in hoc exemplo. Protasis Periodi bimembris. Tantus es splen or in lauda vera, tanta in magnktudina animi ct consillii dentias: Apodosis.
Vt hae a virtute donata , cetera a fortuna cominm ata esse videantur. Prorasis Periodi quadrimembris.
Ea d si , p.rditis hisca remporibus , restitutor salutis nostν a Deus huic inclinato ac labenti imperio non IMM .nissear ' Si non , debilitata Gallorum hominum vim tuta , Iistissima illius Virginis animum excitasset, adisjuvisset ' consilia, robur firmaσιιτ odosis. Non erat reosandum quin aut deleti jamdudumis extinEti , atque in Gallici nominis ruina essemus spatri , ' Aut amissa libertati superstitas , serviet aem hodie transmarino regi ct ignoto foedam servara
136쪽
De Elocusione. M 3Ωuamin est secunda ratio amplistanda Periodi R. Periodus pulcherrime dilatatur , cum brevis quaedam sententia in suas quasi partes distribstitur . Ita Tullius paucula haec verba Omnes lugent Clodium amplificat per enumerationem partium , cum ait ironice nimirum , Clodium defleri a Senatu , ab Equestri ordine, a ' Municipiis, a.' Coloniis, ab Agris denique ipsis. 3. Facile dilatatur Periodus,per definitiones
quas vocant conglobatas , per circumlocutionem& per interpretationem , quae fit cum res eadem aliis atque aliis elegantiori biis verbis exprimitur .
Vide quae supra in Elementis diximus de Amplifi
De numero & ceteris virtutibus Periodi. Ori st numerus Periodicus e R. Numerus Periodi , de quo hic agitur, non est numerus arithmeticus a sed est numerus ille in harmonia & concentu positus, de quo Virgilius in Ecloga A.
- Numeros memini, si verba tenerem . . Et rursum in Ecloga 6.
Tum vero in numeriam Faunosque serasque videres Ludere
Est autem numerus ille vel Poeticus , vel Oratorius . De Poetico non est hujus loci disserere . Numerus Oratorius est harmonia quaedam non exisquisita, neque canora, qualis est in poematibus &canticis 3 sed ita dissimulata latensque , ut tamen sentiatur, & aures mirifica quadam voluptate pe
mulceat . Atque ut exemplo res illustretur , suavis admodum est auribusque pergratus verborum numerus in hac Tullii sententia pro Marcello : P sua est tantavi , tantaque copia , qua non ferro ac viribus debit,
rari frangi ηι possii . Peribit iunditus omnis venustas,. I 3 si in
137쪽
i,; Artis Rhetorica tiber L , si inverso flumero dieas, Nulla est vis tanta, ct rapia
tanta, qua non possit deb/litari frangique visitas ae feνν. . Quid item suavius hac altera Ciceronis lententia in Philippiea a. Tomisον Antoni , quorum facta
imitere , eorum exitus non perhorrescere . Quae quidem verba tam apte mihi videntur constructa , ut praeelari cujusdam numeri absolutissimum exemplar esse possint. Abibit vero decor omnis, si sublato
tam eleganti numero dixeris et Te miror, inrori , non perhorrestere exitus eorum , quorum imiteria facta . Tanti nimirum est certa quadam moder, tione numerorum , explere sententias z ideoque , ut optime notat Quintilianus r Neque Demosthenes fulmina vibrasse diceratur , nisi numeris vibrata fulse, sentos. V I. Regulae sex quibus reddi potest
numerosa Periodus. Gae de varia eollocatione pedum ae mense rarum , & de optima ratione miscendi inter 1ete Dactyris , Spondaeos , Anapaelios, Iambos , Creticos , Molossos , Choraeos & Dichoraeos tr dunt Aristoteles, Tullius, Quintilianus , caeterique artis magistri, sunt egregia illa quidem , & oratora persecto numquam saris commendanda . Verumtamen , ut aperte & ingenue loquar , animadvertilaindudum difficilioribus hilae & latebrosis , ut ita dicam , praeceptionibus valde defatigari tyronum animos , & illorum industriam retardari solere, ne.
dum adjuvari. Quapropter , ut animorum satietat , fallida que occurratur, operae pretium me facturum exiit
mavi , si ex laboriosis illis praeceptionibus que dam quas succum exprimerem , & faciliores aliis quot , brevesqiae regulas ad omnium captum , Mquotidianum usum accomodatas hoc loco propo
138쪽
manam es prima regula Perio ἰ numerosa νει denda λR. Numerosa fiet Periodus , si syllabae breves ac longae sic temperentur alte enturque quodammodo , ut neque copia brevium incitatior ac celarior feratur oratio, neque longarum multitudine retard ta Ianguescat . Concinnam hanc brevium & long rum syllabarum temperationem vides in illis Tullii verbis ad Caesarem i Domuisti gentes immanitara bam
baras , multitiai, innumerabiles , locis infinitas , omnι copiarum onera Mundanus , cte.
Aliquando tamen , ex arte & in lustria, θIla- hae breves vel longae , siue illa , quam dixi, mira
Ta coacervantur, adrei, de qua agitur , 'el celer, talem , vel tarditatem exprimendam , & oculis quodammodo subiiciendam. Ita Virgilius AEneid. s. re migantium nautarum impetum, naviumque vel it tem, Dactylorum crebritate depingit ;Inde ubi elata dedit senitum tuba, fin bus omnes Haud mora prosiluere suis : ferit aethera clamor
Itemque celeritatem equorum in hoc versu etiam pueris notor -- It elamor , & agmine secto, Quadrupedante putrem sonitu quatit ungula eampum. Τarditatem contra egregie imitatur hic versus iam.id. .
lib. I. Luctantes ventos , tempestatesque sonoras. xuanam est secunda regula minera m essetendi Pe virium R. Voces unius, duarum aut plurium syllabarum si commisceamur, nascetur inde oratio viadenume rosa: V. g. Vivis, ct vivis , nou ad daponendam , sed ad eonfirmandam audariam. Contra vero crebriore
monosyllabarum iteratione quasi exilit atquesbbsuxtat orati , v. g. Hae in re nos hic non ferret. Euanam est tertia regula λR. Cadet numerose Periodus , si magnificis deI bene
139쪽
bene sonantibus verbis terminentur; ut in hisce exemplis ex Cicerone desumptis r Luos amisimus cives ,
eos non martis vis perculit , sed ira victoria . Nam qui Deus quietis ac tranquillitatis planissimus fore videbatur , in eo maxima molestiarum , ct turbulentissima tempestates extiterunt. Ruanam est quarta regulae R. Nulla res magis facit ad numerum oratorium ,
quam verborum splendor , non solum in periodi clausula , sed etiam in toto illius quasi contextu . Ita Tullius in Pisonem et obrepsisti ad honores errore
hominum , commendatione fumos rum imaginum, quarum simile habes nihil prater colorem . Et in eloquem timina illa peroratione pro Fontejo : Nolite pati bη F ρε ι judices , aras ' Deorum immortalium , Vestaque Mu-Dr' η' tris, quotidianis Virginis lumen tionibus , da Usro ju his, ristia. dicio commoveri . Et in Φ. Catil. Id es initum eo, oui , qua Aium, ut interfectis omnibus, nemo R. ad deplo Mumo, quidem populi R. noman , is ad lamentandam tanti
s. it si 't. c.do quintam regulam.
i R. Ut leniter , aequabiliterque fleat Periodus , fugiendus est asperior litterarum & vocabulorum concursus , quod est in oratione vitium vel maximum. Incurritur autem in illud vitium martis modisri. Cum durius ac crebrius conmrruat inter se com sonantes, quae stridorein effetant, ut Arsstudiorum ....
a. Cum verbi prioris ultimae syllabae fiunt primae sequentis , ut vel ipsi Ciceroni aliquando excidit, cum ait e Res mihi invisa visa suns . Itemque cum dixit in Carmine et o fortunatam natam me Consule Romam l3. Clim eadem littera , vel etiam, quod peius est, eadem syllaba crebrius iteraturi quale est illud Ennii Poetae: Astiea terribili tremit horrida teria tumultu.
140쪽
De Elocuιione. o Tite tute tati tibi tanta tyranne tulisti. . Cum smiliter cadentibus ac desinentibus se
quenter utimur, ut Amatrices , adjutrices , prastigi trices fueνunt.
Tria tamen sunt quae Tyrones etiam atque etiam Cavere debent et Primum, ne dum numerose loqui volunt, inferciant, ut persaepe fit, inania quaedam complementa & ramenta numerorum , quasi si rumas explere vellent. Alterum est, ne dum oratorium numerum quaerunt, incidant in poeticum, & peri
di finis sit finis alicujus verius, praesertim Heroici, vel elegiaei; quod olim Bruto ipsi excidit , qui hae hexametri clausula suam sententiam ita conclusit:
Quamquam seiunt placuisse Catoni. , Quin etiam apud Ciceronem ipsum invenies et Cum loquerer, tantiferusremit qua fiebant. Tertium est, ne dum numero serviunt diligentius, & aurium voluptati morigerantur , omnis interea retardetur impetus , visque orationis, & animus ab iis quae potiora sunt penitus avertatur . Quapropter haec aliaque hujusmodi in numero vitia , non ut ingens crimen expavescenda sunt; ac nescio hac in re negligentiane an nimia solieitudo fit pejor. Luanam est ultima numerosa Periodi regula
R. Caput illud est non in periodo solum , sed
etiam in omni oratione, ut Latina constructio quam maximε distet a Gallica ; hoc est ut verba per imversam, quam vocant, constructionem ita trajiciamtur, ut quod reipsa prius est , fiat artificiosa quadam verborum collocatione posterius. Et quoniam trajecta illa constructio ita est propria Latinae Linguae, ut omnis illius vis atque elegantia ,
ac quafi natura & indoles in eo potissimum sta esse uideaturivisum est aliquot illustria illius exempla hoc loco ad imitandum proponere.