장음표시 사용
161쪽
iss Artis Rhetoriea Liber II. appellat Argumentorum sedes , in quibus Iasene , se ex quibus sunt depromenda . Quapropter , si vis Orator esse, in promptu tibi esse debent loci ibli , & ut ita loquar , ad manum a ut in illis herrimam Argumentorum segetem facile possis in.
Ωuοι sunt genera Deorum R. Duo. Alii enim petuntur ab Ipsa re, Se idcidi eb vocantur Inr fui, seu Insiret alii sunt extra i sim rem , de qua quaestio est, unde etiam vocantur trinseri, seu Remoti . De utroque illo genere , ac de primo praesertim , quod majus quoddam momentum habet ad eloquentiam, accuratissime nobis est hoc loco tractandum . . e
νι sunt diei oratorii inreinfeci R. Sexdecim r Definitio, Enumeratio partium, Notatio, Conjugata, Genus, Forma, Simulitudo , Dissimilitudo , Comparatio , Repugnantia, Adiuncta , Antecedentia , Consequentia, Causae , Effecta, Comparati . g. I. .Definitio.
R. Est brevis & circumscripta rei expi Catio , inquit Tullius 3 vel, ut Philosophi m lunt, Definitio est oratio , quae rei naturam e plicata momodo se recta De his R. I. Accipito aliquid rei quae definitur commune cum diis et deinda addito aliquid iis unice
162쪽
De Inventione. I sproprium ac peculiare , &tum demum habebis opibmam definitionem 3 v. g. Rhetorica en ars bene dιcem
di r quod sit ars , hoc illi commune est cum aliis artibus ; quod vero sit ars bene dicendi, hoc est Illi omnino proprium . Quod si manca si & m illa tua definitio , jure ac merito poterit tibi contingere quod olim Platoni contigit . Definierat aliquando Plato hominem, Animal bipes ct implume. Diogenes Cynicus homo dicax & Academicorum irrisor , gallum implumem ac nudum in mediam . Platonis scholam projiciens , En , inquit , homi
Estne eadem definiendi ratio Loseis is oratoribus R. Longe diversa . Logici enim jejune , breviter , ac sicch rem definiunt, per genus &differe t iam 9 v. g. Homo est animal rationale,r orator verbliberius & ornatius holninenti ita desFiet per locos Rhetoricos : Homo est eximis pus a Deo efformarum , rationis partieeps , ad Dei imaginem condiarum , atque ad immortalitatem natum . Hoc autem
Oratorium definiendi penus , si rectὸ appellare v ii mus , Deseriptio potius appellari debet, quaru a
moe modis fieri satir Dascriptio seis oratoria De nitio R. Sex potissimum modis fieri solet. r. Per paristes ex quibus res ipsa constat; ut si dicas et Ara
oratoria est ars , qua constat invention. , dispositione , elocutione , is prenunciatione. a. Fit per effectus , ut cum dicitur , Praemium es psis anima , conscientia Iabes , vita νον--cies , natura dedecus , orbis ruina , odium Dei .
s. Definitio fit per negationem , & affirmati nem 3 cum nempe primum dicimus quid non sit res , ut deinde melius intelligatur quid sit ,& haee definiendi ratio Ciceroni perfamiliaris fuit. Ita Pi. nem probat , non fuisse Consulem , definiendo Consulatum , di primo negando illum positum.
163쪽
nistri r fledicti quadpraferrent fasees vis garum, in rea quas abligata Deaeris ominebaν .
rso i Artis Rhetorica Liber In esse In η Lictoribus , in toga , piae texta , ceterisque Magistratus insignibus deinde affirmando istum esse positum in virtutibus et Animo , 'nquit ,
Confutem esse oportet , cons Io, gravitate, vulsansita, toto denique munere Consulatus . Locus est insignis,
quem tu consulito , & imitare , sodes. Definitio fit ab adjunctis . Ita Chymicam aristem non minus vere quam lepidε definies , Chrmias ars sine arte, esus priseipium est mentiνi ι medium Iaborare ; sinis mendicare . Ita Virgilius famam deseribit ab adjunctis r . .
Fama malum , quo non aliud veloeius ullum; Μobilitate viget , viresque acquirit eundo. Parva metu primo ; mox se se attollit in puras 3 Ingrediturque solo , & caput inter nubila condit . . Monstrum h ndum , ingens , cui quot sunt corpore plumae sΤot vigiles ocuIi subter mirabi Ie dictu)Tot linguae , totidem ora sonant , tot subrigit aures ;Τam ficti pravique tenax , quam nuntia veris. Definitio fit venuste per similitudinem atque Metaphoras, ut si dicas cum ' Petrarcha a Pulchritudinem assa blandum hostem , dulcem raptorems' roditorem fraudulentum, laqueum pedibus , oculis vetam ,
cte. Observa tamen Metaphoricis id genus defini. tionibus caute admodum utendum esse & cum mi.
ea salis, ut ait CatulluS. ' l. . . . ,
Ad hoc Metaphoricum genus pertinent quatuor illae non illepidae definitiones hominis , quas hic referre non pigebit . Fingunt Poetae scientias , Minervae imperio aliquando fuisse convocatas , h minemque definire iussas . Prior Dialectica r H
mo , inquit , es breve Enr0mema e pro antecedensa , habet ortum ρ pro consequente, interitum . Tum Astronomia οῦ Homo , inquit , est luna mutabilis , qua numquam in eodem natu permanet . Deinde Physica r Homo es veluti qua/am spharisa figura , qu4m ideo, , a quo incipit, punctum, terminatur. Postre.
164쪽
De Inventione. Isrma denique Rhetorica: Homo , inquit, est oratio , cujus exordium est, nasci s narratis , dolere; epilogus, mori . Orationis hujusce figura sum sussiria , flet tu , νει gaudium fletu deterius. g. I Ι. Enumeratio partium. OVM s Enumerario partium λR. Est oratio , qua totum in suas partes distribuitur ; unde locus ille vocatur etiam Distribuissio et ut si distribuas , ac dividas vitam humanam in pueritiam , adolescentiam , virilem aetatem, &senectutem. Sua sunt regula , ae leges Enumerationis partium R. Tres praecipuae . I. Regula haec est: afirmatis
omnibus partibus assirmatur totum. It Illius probat Pompsum esse summum Imperis em , omnes& singulas optimi Imperatoris virtutes fic enum
rando z Ego enim existimo in summo Imperatore, qua euor has res inesse oportere ; mentiam rei militaris , vim
rutem , auctoritatem, felicitatam . Pergit deinde, Mquatuor haec in suo Pompejo summa esse sic probat : Luis igitur hoc homine scientior umquam auefuit aua esse debuit , qui e ludo atque pueritia disciplina, bello maximo arqua acerrimis hostibus , ad patris exercitum , atqua in militia disciplinam profectus est e
Deinde de ejus justitiar Cujus legiones hie in Asiam
pemenerunt , ut non modo manus tanti exercitus ,
sed ne vestigium quidem euiquam paeato nocuisse die tur . Et de temperantia sic loquitur 2 on aυaritia ab instituio cursu ad pradam aliquam revocavit, non libido ad voluptatem , non amoenitas ad delectati nem , non nobilitas urbis ad eognitionem , non denique labor ipse ad quietem , cte. Ita etiam ' Lactantius Dominicae mortis aeerbitatem, singularum partium cruciatu, pie aeque ac eleganter probat r
Compressos speculare oculos , & luce carentes,
Atactasque genas , & atentem suspice linguam
165쪽
Felle venenatam , & Pallentes sunere vultus , Cerne manus clavis fixas , tractosque lacertos, Atque ingens lateri vulnus : Cerne inde cruorem Purpureum , fossosque Pedes, artusque cruentos. Flecte genu , lignumque crucis penerabile adora.
Sic Iuvenalis Sat. 3 . per Partium enumerationem ridet quemdam , qui se omnia scire profitebatur e Grammatieus, Rhetor, Geometres, Pictor, ' Aliptes, Augur, ' Schoenobates, Medicus, Magus: omnia novit Graeculus esuriens a in coelum , iusseris , ibit. Euanam es secunda regula λR. a. Regula haec est, ut negatis omnibus & si gulis partibus, negetur totum . Sic probat Tullius
Antonium non esse Consulem: Netae hoc D. Bνω tus Imperator ; negat Gallia , negat cuncta Italia , negas Senatus , aregatis vos . Lui igitur sitam Consulam nisi
latrones Cedo ultimam regulam enumerationis partium .
R. Ut negatis partibus , recte negetur totum , nulla tibi erit praetermittenda pars , quoad ejus fieri poterit . Ita Martialis vetulam quamdam probat esse edentulam: Si mem ni , suerant tibi quatuor , AElia , dentes: Expuit una duos tussis, & una duos. Iam secura potes totis tussire diebus: Nil istic , quod agat, tertia tussis habet.
Notatio Nominis & Conjugata. AD unum & idem caput duos hoste locos pr
pter assinitatem revocamus . Quamvis porro uterque ille locus, propter levitatem, non adeo valere videatur ad persuadendums quia tamen non P rum valet ad delectandum & ad orationem lepore
aliquo ac sale condiendam, idcirco ab oratoribus interdum summis adhibetur. Luid
166쪽
R. Notatio, seu Etymologia , est locus qui veraborum originem, vim, & significationem inquirit aut Senatas nomcn traxit a Senibus e fonsul vocaturis qui eonsulit patria , ergo Piso nihil minus quam consulesti & Ovidius in Fastis, Tectimam sic appel. ari dicit a iistendo , o hostiam ab hoste. Victima', quae dextra ieeidit victrice , voeatur. Hostibus a domitis , holita nomen habet. Luandonam potismum utendum est Notatione na' R. Quando in nomine aliquo laudem vel dedecus , aut jocum aliquem , non scurrilem ac mimiis cum, sed liberalem & urbanum inventorator. Sic In nomen ' δεννis jocose lusit Cicero, quasi ita di- ri=issctus fuisset , quod omnia verreret est omnia :raperet homo furacissimus: Luam inquit, do
mum , quod fanam adisti , quod non evers m, atque ...m in Oxtersum reliqueris Sic etiam Chrysogonum in ava. ritiae suspicionem vocavit ab ipsus nomine quod , . ., aufEum significat , aut quasi auro genitum. ν/In sacris Litteris magnam quamdam vim h-bex π ea, Notatio nominis ; quod nempe nomina bene mul- tui, ista vel a Deo ipse fuerint imposita, ut cum Chri
mis ait ad Petrum i Tu es Petrus , ct Juper hane petram ad eaba Eeelesiam meam ς vel latentem quemdam habeant ac mysticum sensum . Hinc sancti Patres hunc locum usurpant persaepe, v.g. cum ait D. Hieronymus ad Heliodorum e Inierpretare πω eabulum Monaehi . Luid Iaeis in turba , tu qui s
Ad Notationem nominis pertinent Anagrammata, cujusmodi sunt ista: Amor, Roma, Marci t L g ca, Caligo: νυula, Laurus: Prudentia, tarde pu-ni t Aiaria Virga, mira virago: Divus Alexius , diu exul a suis r Luid se veritas , est vir qui adest a Maria Magdatina , grandia mala. mea e sacramen. tum Eώιharinia , Chara Ceres mutata in Iesum ,
167쪽
Artis Rhetorica taber II. Quamquam, ut ingenue dicam quod sentio, peris pusilli ingenii est, frivolis hujusmodi nugis immora. ri , quae scilicet laborantis magis sunt quam elegantis ingenii partus . Et, si me audis , vana haec crepundia relinques Iudaeis, qui multi sunt in observandis exilibus litterulis , & apud quos nata opinor Anagrammata , & ab illis ad nos usque , im felici contagione, derivata. , Luid sunt Conjugat λ .
R. Sunt ea quae ab uno orta vocabulo varie conjugantur , seu commutantur , ut Sapiens , sapiemria , sapienter ι Imperium , imperator, imperare . Ex hoc Conjugatorum loco Caelarem ingeniose admota pr. dum ita laudat Tullius e Ceteros quidem omnes Ui--ης itΦ ctores Milorum eisilium , jam ante aquitate is m- sericordia --as : hodierna vero dis te ipsum vieissi. . . . Nam eo elasius victoria conditione victi omnes o cidissemus , clementia tua judicio conservati sumus . Rocte igitur unus invictus es , a quo ipsius etiam v c ora a conditio , visque devicta est. Ex hac verborum Conjugatione sic etiam arguis mentatur Ovidius rΑurea nunc vere sunt saecula . Plurimus auro Venit honos : auro conciliatur amor.
In hoc idem genus facete lusit Martialis Epig.
ugustum Ad eundem locum pertinet illud in Pisonem rCum enim esset omnis causa illa mea consularis ct ''. p. eυμ senatoria , auxilio mihi opus erat θ Constitis is S
-,' s. Est & illud 'Terentianum elegans in primis in
mori vin- hoc eodem genere: Homo sum; humani nihil a maς f., alienum puto. .
Inis. . . Eodem quoque pertinet venustissimum illud Epia In mau- gramma inscriptum Ludovici M. Statuat in hortulo νοη mem' Simplicium Collegii Parisiensis S. I.
168쪽
De Iuventione. Hiales inter succos , herbasque Dilubres , . Quam bene stat Populi νisa salusque luit f. I V.
Genus & Species , seu Forma. Ori4 est Genus '
R. Genus apud Rhetores dicitur illud quod eli commune inultis, &quod multa sub se comple et itur : ut virtus sub se continet justitiam , temperantiam , fortitudinem , prudentiam.
Facito , sodes , argumentum a genere.
R. Praesto eli : Temperantia est virtus , ergo est
aeua potissimum ratione tractatuν ille Deus λR. Tractatur in primis cum a speci it transitus ad genus ; seu , ut vulgo loquuntu cum hypothesis revocatur ad thesim . Hujusce loci luculentum habes exemplum in Oratione pro Archia Poeta , ubi Cicero cum laudandum Archiam Magistrum suscepisset quod est hypothesis rem ad thesim revocavit ; hoc est Potam & itudia humanitatis generatim & universe laudavit , ut latiorem orationi suae campum aperiret. Adverte igitur quo artificio ab hypothesi transit ad thesim. Laus Archia Poeta d genere.
Sia igitur sanctum apud vos humanissimos homines , hoc Poeta nomen , quod nulla umquam barbaria violamis . Saxa olitudines voci respondent : Bestia sape immanes cantu sectuntur , atque consistunt nos instituti rebus optimis non Poetarum voce moveamur H Hom/νω, merum Colophonii civem esse dicunt suum , Chii suum mendicant, Salaminii repetunt, Smyrnas veis suum esse confirmant . Itaque etiam delubrum ejus in oppido dedi- ιν-m fusicamerunt . Permulti alii prater ea pugnant inter se atque contendunt . Ergo illi alianum , quia Poeta fuiι , post mortem etiam expetunt : Nos hunc vivum, qui is vo- eerrarim
169쪽
i66 Artis Rhetoricae Liber ra.
Suod vitium , ingenore tractando, vitandum est R. Hoc loco solent intemperantius abuti Tyr nes , dum thesim longius trahunt , qu bd nempe res sit communior faciliorque,& multorum trita vestigiis v. g. si de Iustitia , vel de Charitate se ino sit, illi se se in virtutis laudes universe ac generatim effundent, & miseram crambem , ut ajunt, taedio affectis auribus ad fastidium usque ac satietatem ingerent . Tu igitur, si sapis , hoc vulgare ublium fugies rNee circa vilem patulumque moraberis orbem. Ne in te cure cadat lepidum illud Martialis db ' ctum z. 1-oia, Iam dic , ' Postume , de tribus eapellis. . I. ij. Vbin m mque locum habet argumentum a s
ae . quin Locum habet praecipuum in orationis exoris
..ώ - dio , ubi praemitti tolet aliquod universale princ β ' pium, a quo ad hypothesim , hoc est ad singui, rem propositionem descenditur. Luid es Sp.eies , seu Forma R. Ex his quae dicta sunt de genere , facile Imtelliges speciem esse id, quod minus late patet 3 seu
esse rem particularem, quae sub universali contine. tur. Vocatur autem apud Rhetores 'pothesis ἱ v. g. Viritis est amanaa, est Genus sve Thesis . Temperan-ria hae nune est in convivio servanda , en Species,
Similitudo , & Dissimilitudo. OrM s Similitudo f
R Similitudo est rerum ceteroqui disip ricia, collatio, atque convenientistin aliqua re I v. g. est similitudo inter avaru in de hydropem ; quia licet avarus & hydrops sint duae res longae diversis.
170쪽
De Inventione I67smae , in eo tamen conveniunt , quod neuter satiari possit . Item homo iratus dieitur esse similis Leontru lenti ; quia homo iratus & Leo rugiens sunt duae res valde inter se se dispares , quae tamen in aliquare conveniunt, nemph in furore . Sic etiam umbra& gloria sunt res diversissimae et in hoc tamen conis veniunt, quod umbra corpus, gloria virtutem coismitetur . Unde ait Cicero et Gloria est umbra vi
.uomodo fit argumensum a similitudine R. Facies in hunc sere modum cum Τullior Καμdam morbo , aut sensus stupore , cibi suavitatem non sentium ; sie libidinosi, avari, facinorosi, vera laudis gustum non babant . Sic etiam argumentarI poteras a.
Settieet ut sulvum spectatur in ignibus aurum, Trist Tempore sie duro est inspicienda A. s. Aliquando istae particulae, Puemadmodum , ut , enon see s , , ita , - , & aliae hujusmodi, brevitatis & elegantiae causa silentur: ut, Verba ligant homines ; taurorum eornua senes. Ita etiam Martialis Epigrammate in Leonem qui pueros intersecerat: Exclamare libet , erudelis , perfide praedo, A nostra pueris parcere disce lupa. Euid est diseriminis inter similitudinem is eo arm
R. Similitudinem proprie pertinere ad Id quod qualitatem Vocanti comparationem vero percinere ad quantitatem. Fit cnim comparatio vel a pari ,
vel a majori ad minus , vel a minori ad majus , ut dicetur pollea r in similitudine rem nulla fit
mentio neque Partis , neque majori S , neque mi
Ωκomodo Delia premit ismeniri argumentum a simili R. Quaeres statim quaenam res sit sintilis cujusdamnaturae cum ea quam explicandam sumis. Ita si ag, L 4 inr