장음표시 사용
141쪽
i38 Artis Rhetoricae Liber L. Exempla selecta constructionis traiecta.
I. Luos amisimus cives, eos martis vis pereulit, nonisa victoria. Cic. 1. Haber magnum dolarem, unde eum honora di esseris, eodem cum ignominia νeverti. Cic. 3. Frater tuus quanti me faciat, semperque fecerit, esse hominem qui ignoret arbitror neminem. Cic. 4. Luod euique temporis datum es ad vivendum , eo
s. Maa lenitas si cui solutioν visa es, hoe expectabat
si id quod latebat erumperat. Cic. s. Luam qui us novit artem, in hae se exerceat. 7. Fac quos, qui ego sum, es ta . s. Lua res in civitate dia a plurimum possunt , haeonna nos amba facitant in hoc tempone, sis agraria ct eloquentia. Cic. s. Feia quem quisque locum pugnando ceperae , eum amissa anima, eorpore tegebat. Sallust.
1 o. Id sibi negorii credidit solism dari, populo ut piae rent quas Deusει fabulas. Grent.
II. Luas eredis esse has , non sunt vera nuptia . Terent. rh. Luam rem vitio dent , quas animum adver-rire. Τer. Ruandonam suendum est periodo numeroque pR. Si semper periodis illigata esset oratio, stigida laret dubio procul, fastidiumque & satietatem afferret auditori. Sciendum igitur in quo seribendi genere dicendum sit circumscripte , in quo verbmembratim.
Adhibenda erit igitur periodus , primb cum aliquid est laudandum ornatius, ut cum Cicero do laude Siciliae dixit, & in eo toto genere, quod Latini
Demonstrativum Graeci vero 'ἐdictisum vocant ;quod nempe delectationis causa comparatum est . 1. Apta est periodus in exordiis causarum, ubi s licitudine, miseratione, commendatione res eget . tia Tullius in exordio Manilianae r Ruamquam mihi semper frequens conlpetitas vester multo jucundissimus , hic
142쪽
Die autem Deus ad agentam amplusimus, ad disendum ornatissimus est visus, Luirites: tamen hoe aditu tauri Mis, qui sempεν optimo cuique maxime patuis, non mea me voluntas , sed mea vita rationes ab ineuma alata
Iuscepra prohibuerunt. 3. Periodis locus est in amplificationibus, ubi potest oratot eloquentiae quasi vela pandere , & lententias in quadrum numerumque redigere . Sed in reliquis orationis panibus , vel membratim & inis ei sim dieendum est, praesertim cum arguitur aut reis fellitur adversarius, & quotiescumque demum res, de qua agitur , vim & acrimoniam videtur P istulare 3 vel certe itylus debet ex utroque genere mixtus esse.
g. UILQuomodo parari possit facultas
OUr de Periodis numerisque , post Aristote
lem, Ciceronem & Fabium, accurate Praecepimus hactenus , non eo dicta sunt a nobis, quo tyro in dinumerandis pedibus syllabisque dimetiem dis consenescat; quod sane nec magni , nec felicis foret igenii. Verum haec apte numeroseque dicem di facultas non est profecto tanti laboris, quanti prima fronte videtur esse. Nihil est enim tam flexibile , & quod tam facile sequatur quocumque ducas quam oratio 3 atque ut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium sormamus ac fingimus , sic plane dictionis genus ad omnem rationem & ad
aurium voluptatem motumque animorum facile m latur ac Vertitur. Ga rationa viaque numerose scribendi Deultas parabitur
R. Duplici potissimum. I. Si Tyro numerosas aluquot & volubiles Tullii sententias non legere m do , sed elata etiam voce pronuntiare assuescat leujusmodi sunt illae quas supra attulimus, vel illae
143쪽
quas affert Quintilianus et omnes propo eisitates visis rure , gloria, dignitate superabat . Itemque illa : P. tris dictum sapiens temeritas filii comprobamis r qui numerus ita placuit populo, inquit idem Tullius, ut hac audita periodi clausula , clamorem ingentem
a. Parabitur numerose dicendi facultas , si numerum illum & quasi concentum imitatione ac stylo coneris exprimere 3 quod quidem exercitatione atque usu, qui est optimus dicendi magister , non ita dissiculter consequeris . Ua enim qui in sole a bular , sensim coloratur , inquit Tullius 3 ira eum istos libros lego, sentio orationam meam illorum quasi cantia colorari. Et quemadmodum musici accur te primum ac cogitate artis suae praescripta & formulas observant I ast ubi usus accessit, sine cogitatione etiam curaque, eadem illa incredibili celerit te essiciunt: sic ubi Orator numerose scribere primcipio consueverit, idem omnino postea sine labore praestabit , verbaque numerose cadentia offerent sese ultro & non vocata respondebunt, in
do adsit scribendi usus ac consuetudo dicendi. Sed de Periodo satis hactenus dictum. Nunc ad majora veniamus.
De Stylo oratorio. OΜnem hanc de Stylo doctrinam hausimus in
primis ex aureolo illo libello Demetrii, cui vulgo Phalerei cognomen tribuitur, & ex egregia' Longini commentatione de Stylo magnifico rquod utrumque opusculum Tyrones, si me audiant, nocturna, ut cum Horatio loquar, diurnaque manu versabunt . Uerum quae illi praecepta quamvis egregia , confuse tamen ac permixte tradunt , ea
nos faciliori ac commodioli ordine digesta sic di G
144쪽
De Elocutione. posuimus, ut ad omnium captum & communem iu-telligentiam sint accommodata. Suid s SVluit . . Aa CR. Stylus, si primam vocis vim di originem l pectes, eliacus, seu instrumentum, quo .inceratis tabulis scribebatur antiquitus . Hinc factum est ut Stylus pro ipsa scriptione seu dictione & Iermonis consormatione usurparetur. Luot sunt Sulorum genera R. Stylus, seu orationis Character triplex eli . I. Magnificus sive sublimis et x. Humilis , sive tenuis, qui etiam infimus dicitur: 3. Mediocris, sive aequabilis.
R. Stylus sublimis , ille est qui constat verbis splendidis , magnificisque sententiis , quique sua nobilitate rapit quodammodo extra se a dientium animos, & admirationem extorquet etiam ab invitis: quale est illud morientis Didonis rExoriare aliquis nostris ex ossibus ultor, m. 4. Qui face Dardanios, ferroque sequare colonos. Id genus sunt etiam verba illa ejusdem Didonis ad lineam:
Nec tibi Diva parens, generis nec Dardanus auctor, Did. . Persidet sed duris genuit te cautibus horrens nea . Caucasus, Hyrcanaeque admorunt ubera tigres. Vel ut ait Ovidius in eandem sententiam . Te lapis & montes, innataque rupibus altis Robora ; te saevae progenuere ferae.
Laudatur plurimum in hoc genere celebris illa Alexandri magni responsio , cum suam illi filiam , cum decem talentorum millibus , & Asiae media
145쪽
I4 1 Artis Rhetoricae Liber L.
parte Persarum Rex Darius obtulisset Ego ven , . paναε- inquit ' Parmento , acciperem , se Alexander usem tMago, inquit Alexander, si Parmenio essem.
θώ, M Tale illud ejusdem Alexandri ad Darii legatos inisellus , Nuntiate Dario gratiarum actionem apud hostem super- γ vaeaneam esse r me qua facerim elemonter is liberal cu Mia. ter, M. amicitia ejus tribuisse, Be - . Ium eum captivis θ feminis gerere non soleo. ArmatasAr oportet quem oderim.
. s.M A. Eodem Pertinent egregia illa ejusdem Alexandrimis Maι verba ad suos milites: Hondu- Feminam aqua--Bri. . mus gloria 3 9 jam .s Iaudis satietas tenet.
Izr: Magnificae locutionis exempla passiim apud Tulis
ingratoi , lium reperie S , ut cum ait et Fasces morios janua Ddi.,σς. Possidonii submisit Pompeius, cui se oriens, occiden us
et ' submiserat. Habes etiam in pauculis hisce ovidii vembis, aliisque similibus non paucis: Iam seges est , ubi Troja suit R II. De Arte comparanda Styli sublimis. O nam p/m conciliari poterit/R. Duobus potissimum modis. I. Si nobilissima quaeque rei de qua loqueris adjuncta, seu circunstantias confideres, illamque inspicias, qua par te illustrior est atque speciosior 3 cetera vero sileas , atque dissimules: ut olim Apelles , teste Curtio , imaginem amici sui Antigoni latere tantum alter ostendit, ut amissi oculi deformitas lateret . Sic etiam Homerus tempestatem admodum magnifice pingit, illustrissima illius adjuncta mira quadam a te seligendo . Eadem arte Neptunum curru in v ctum, perambulantem maria, soloque nutu fluctus iratos pacantem deseribit Virgilius AEneid. r. Sie ait, & dicto citius tumida aequora placat, Collectasque fugat nubes, solemque reducit 3 Atque rotis sua as levibus perlabitur undas.
146쪽
De Elocutione. I I . Metaphorae praesertim ex rebus illustribus d sumptae mirum in modum faciunt ad styli grandit tem atque magnificentiam, ut cum Virgilius ait de Augusto Caesare:
-- Caesar dum magnus ad altum Fulminat Euphratem bello. Et cum ait Cicero pro Marcello e mitius est eam rum flumen ingenii, nulla dicendi, aut scribenda taura
vis, tantaque copia, qua, non dicam exornare, sed ena r r. , CUM . res tuas gestas posR. Aut cum ait Horatius: Cuνas latusata circum tecta volantes . .
3. Styli magnificentiam facile consequeris, si is gas assidue auctores eos qui grandiloqui, ut ita dicam, fuere , cum ampla sententiarum gravitate , & majestate verborum 3 cujusmcidi sunt Cicero Catilinaria secunda , secunda Philippica , in Verrem , in Pisonem , pro Milone , praecipue sub Gnem e Virgilius, praesertim Aineid. lib. z. . & 6. Luc nus, Cornelius noster in Gallicis Tragoediis, deci
s. II LDe Stylo simplici. Ori ' Si tus sim lex
R. Stylus simplex , qui etiam nancupatur tenuis, & infimus, ille est qui in rebus tenuioribus& exilibus, cujusmodi sunt epistolae, dialogi , pra ceptiones, & 1ermo familiaris, solet usurpari. i zuanam sunt dotes Sisi simplieis pM Praecipuae illius dotes sunt perspicuitas , nitor atque munditia. Verecundus ac parcus in illo debet esse troporum ac Schematum usus et vehementiores vero figuras , cujusmodi sunt Apostr phe , Prosopopoeia , aliaeque id genus , omnino
repudiat. Selectissima Soli simplicis exempla passim invenies in Phaedri fabellis, di in virgilii bucolicis, ut cum ait Eclog. I.
147쪽
urbem, quam dicunt Romam, Meliboee, putavi Stultus ego huic nostrae similem, qud saepe lolemus Pastores ovium teneros depellere foetus. Sic canibus eatulos similes , sic matribus hoedos Noram, se parvis componere magna solebam.
Alicubi etiam invenies exempla Styli simplicis in ipsis AEneidos libris, v. g. lib. 2. Reee levis summo de vertice visus Iuli
Fundere lumen apex, tactuque innoxia molli Lambere eamma comas, & circum tempora pasci.
De Stylo mediocri. Ori4 U Sritas mediocris fR. Ille est qui medium quemdam locum obtinet sublimem inter & infimum. Hoc dicendi genus neque majestatem verborum habet, aut gravitatem illam sententiarum, quae in sublimi est; neque est subtili ac pressa oratione limatum , quemadmodum genus infimum ac simplex et sed ut ait Tullius , EpSolus: quidam interjectur , intermedius, is quasi temperatus , nec acumina inferioris , nec fulmina utens -- perioris, vicinus amborum, in neutro excellens, utriusque particeps.
Vocatur autem ab eodem Tullio , Si tus fisidus atque politus, quod nimirum in hunc praecipue m
dioerem Stylum omnes verborum veneres ac venuis
states, omnes sermonis deliciae soleant illigari. Αbsolutum hujusce Styli medioeris exemplum habes in Virgilii Georgicis, v. g. ceun ait Lib. I. .
saepe etiam steriles ineendere prosuit agros, Atque lavem stipulam erepitantibus urere flammissSive inde oemitas vires & pabula terrae Pinguia concipiunt; sive illis omne per ignem Excoquitur vitium, atque exudat inutilis humor; Seu plures calor ille vias, & caeca relaxat Spiramenta , novas veniat qua succus in herbas 3
seu durat ma3is, & venas adstringit hiaates,
148쪽
Dὸ Elocutione. Ne tenues pluviae rapidive potentia solis Acrior, aut Boreae penetrabile frigus adurat.
De usu triplicis Stuli, seu Characteris u
Ossandonam utendum Sylo simplici , aut mediocri,
R. Cum tria sint Oratoris ossicia, docere , dele re & movere ; Stylo simpliςi utetur ad docendum, mediocri ad delectandum, masnifico veso ad movendum, & ad affectus concitandos ia. :Praeterea Stylus simplex seu infimus convenit comoediis 3 magnificus aptus est trafoediis ue inediocris vero in historia est achibendus: quamquam Caesar smplicem potius quam mediocrem Sinium usurpavit; quod nempe Commentarios potius scripserit quam Historiam, ut notat Tullius in libro de Ct ris oratoribus. Item Bucolicis , & Eclogis accommodatus est Stylus simplex ; Georgicis convenit Stylus medi cris et Epico vero poemati, cujusmodi est Maronis AEneis, aptus est Scylus magnificus e quod triplex discrimen in Vugilio licet animadvertere . Quamquam haec omnia genera non raro miscet in ipse
fineide , & simplieem Stylum adhibet in libro quinto , ubi de ludis agit , & mediocrem in libro primo. Idem plane dicito de Comoediis, quae M.tius assurgunt aliquando, ut monet Horatius in ara 'te Poetica: Interdum Itamen & vocem comoedia tollit , ,. Iratusque Chremes tumido delitigat ore. aeuinam Syltis eat Hi dia obus es ianteponendus p R. Stylum illum esse ceteris anteponendum, non
qui sublimis sit, aut cujuslibet alterius generis; sed qui ad rem de qua agitur,' maxime sit aptus ita ut quemadmodum loqnitur Tullius , Magna gravi-
149쪽
r 6 Anιs Rhetoricae tiber L. s. VI. De Siylo vitioso.
. Vanam sunt precipua vitia in Solo viranda R. Vitiosum esse Stylum t I. Tumidum ,& thflatum: a. Puerilem ae seigidumr 3. Flumia tem, & dissolutum t 4. Denique siceum & ex
' Ruid ast Syrus tumidus, ct inflatus R. 1lle est qui verbis ac sententiis supra modum intumescit, & ut ait Horatius: Projieli ampullas & sesquipedalia verba. - ων, Id genus sunt illi Imperatoris ' Neronis ineptim iμερον versiculi , quorum tumorem iure ridet Persus S
nit Os i' Torva v wmalloneis implerunt eornua bombis, RIMeha Et raptum vitulo caput ablatura superbo muliενει Bassaris, & lyncen Maenas flexura eorymbisaisabantur Evion ingeminat, reparabilis adsonat echo.
α.a . ..ι nrid est syrtis frigidui e . ' . Busari4 ε, Stylus frigidus, ac puerilis sunt enim valdhare I. assinla baec duo vitia ille est qui puerilia quaedam Ins nae. ornamenta , stigidos lepores , ineptas allusones , -- x assectatas ac luxuriantes descriptiones , frivolaque . . . hujusmodi erepundia putidius aucupatur; cujusm
furentium di sunt istae sententiae, quae merito repudiantur av magistris artis et Centaurus se ipsum squitans .... Auromagis aurea, cte.
--ον Potest autem vitium illud esse vel in verbis, vel libri M in sententiis. Erit in verbis si sint vel molliora ; νziz. quale est illud Moecenatis: Femina cirro eri pat, ODναι mi labris columharin , inripitquε s hirans, ut cervice I - ' - βρο xa matur . vel si sint indecore translata , qualia zoria' sunt ista quae damnat ' Cornificiust Monus baui --φ ἀ-e brieatas es 3 Campos sustulit paris: vel si juncta sum Virgili- rint more dithyramborum, ut in illo Publii ' Syri uincas . de ciconiar
150쪽
m Elocutione. Pietatis eultrix, gracilipes, crotalistria Avis exul hiemis.
Hoc frigidae loeutionis vitio non nihil laborare videtur iste Virgilianus locus, ubi Iunci AEneidos rasse in Trojanos invehituri Num eapti potuere eapi num ineensa eremavit Troja viros Qui quidem locus parum Virgilianus , tametsi Virgilii sit , omnino videtur expressus ex illa Ennii r
Quae neque Dardaniis eampis potuere prire, Nec eum eapta capi , nec cum combusta eremati .
Erit vitium in sententiis , s nimis tumidae me& hyperbolicae , qualis est ista lippis ac tonsbr,bus nota, quam reserunt Plutarchus , & Cassius rMinimὰ miνandum est si Diana Ephesia templum confla graverit, qua nocta natus est Alexander . Ruippe Dea in ipso Olmpia matris Alexandri partu , obseetrica, di laboνibas ct euris districta , ignem non valuit rein
Sic etiam nimis frigidε ae pueriliter dictum silea Plauto , de sene avaro, in Aululariae
Suam rem periisse, seque eradi earlet: Quin Divum atque hominum elamat eontinuo fidem . De suo tigillo sumus si qua exit seras .
xuid os siditas fluctuans ae visurus tR. Ille est qui sine articulis, sine numero, sine arte fluctuat hue illue , neque sibi ullo pacto e haeret a quod sane vitium Tyronibus est valcis n. miliare . Hujusmodi autem affert Cornificiux , s
cis nostri etim belura re nobiseum vellent , profecto riseinati essene eriam atque etiam quὸd po sent Deera , se uidem sua sponto Deerant , ct non habeνent hine adjutores malios O matis hominas ct audaces . So-