장음표시 사용
171쪽
tur de constantia , quaeres quid vel maxime resistar,re Occurret tibi rupes, adamas , d esque cuna Virgi-. Ilo de rege Latinor Lis.ν. Velut Pelagi rupes immota resistit.
vel ut idem virgilius de Didone lib. 6.
Illa solo fixos oculos aversa tenebat. Sec; mggis incinuto vultus sermone movetur, Qua ni si dura silex , aut stet Marpesia cautes Ruotuplex est Similirudo λR. Duplex : alia est simpIex , alia composita . SimpIex est ea qua res tantum una confertur cum alia ;ut cum dixit Lucretius lib. 3. Floriferis ut apes in saltibus omnia libant, Omnia nos itidem depascimur aurea dicta. Similitudo composita ea est , qua.res miliae Componuntur inser se per similitudinum conglobationem ;ut cum dixit v1rgilius r. c., Hos ' ego versiculos seel : tulIt alter honores.
quidam Sic vos non vobis nidificatis aves rmeis ες Sic vos non vobis vellera sertis oves: Eat Ilis, Sic vos non vobis mellificatis apes okimium Sic vos non vobis sertis aratra boves . . . ,
visusta P id est Dissimilitudo p ad it. Est oratio, quae ex re dissimili, dissimile col. scrip t. ligit; ut cum ait Tullius et Si barbarorum es in diem
vivere, nostra consilia sempiternum rempus spectare debent . Et lib. a. de oratore r Anes reliqua ab et quentia disserunt , quod hae non habeat definitam ali-- quam regionem , cujus terminis septa teneatur: Cetera meis artes suis se eertis quibusdam snibus contineant .
Hunc locum a Dissimili lepidissime tractat Catullus, cum ait Carmine s. Soles oecidere & redire possunt: Nobis , ciun semel oeciait brevis lux, mox est perpetua una dormienda. Ad hunc eumdem locum pertinet haec Horatiana
172쪽
De Inventione. 169Damna tamen celeres reparant caelestia luna rNos ubi decidimus, Quo pius AEneas, quo ' Tullus dives , Sc Ancus 3 . Pulvis & umbra sumus. Hic locus ad laudandum & ad vituperandum aptissimus est; ita divus Ambrosius eloquenter admodum insiliatur avaritiam militis illius nomine Achan, qui coccineum pallium, regulamque auream fuerat suffuratus: Iosue solem sistere potuit I avaritiam Astere non potuit. g. VI.
Contraria & Repugnantia. OUoddam quasi amphitheatrum est hic Iocus ,
in quo pugnantium inter se argumentorum vis & robur enitescit . Siquidem , ut ait vetus effatum , Contraria contrariis opposita magis et
Ruiή sunt Contraria, seu opposita λR. Sunt ea quae in eodem subjecto esse non possunt; vel si fuerint in eodem, necessario inter se
pugnant. Quot sunt Contrariorum genera R. Quatuor omnino numerantur 3 nimirum Adversa, Relata, Privantia & Contradicentia. Luid sunt Adversa pR. Sunt ea quae in eodem plurimum inter se disserunt , ut virtus, is vitium 3 bellum , is pax ; s pientia , o stultitia . Sic autem argumentari poteris ab Adversis cum Tullio: Si stultitiam fugimus , sapientiam sequamum, is bonitatem, se malisiam. Ita etiam ' Quintilianus et Malorum ea a bellum ess aeris emendatio pax. Sic etiam argumentatur Drances apud Virgilium lib. II. Nulla salus bello: pacem te poscimus omnes.
173쪽
Luid sunt Relata pR. Sunt ea quae se invicem ita respectant, ut aLterum sine altero esse non possit, ut Pater , D βtius ei dax, is miles ; magister , is discipulus 3 dominus, ct servus; qui dat, is qui aeeipit. Ita Marti lis lib. i. ex hoc ReIatorum loco facete jocatur in Sosibianum quemdam, qui suum patrem Dominum,
E servo seis te genitum, blandeque fateris Dum dicis dominum , Sosibiane, patrem. Ex hoc eodem loco Caesarem ita laudat Cicero , in oratione pro Μarcello e Ex quo profecto Ἀ- stelligi debee, quanta in dato beneficio sit laus , eum in aecepto tanta fle gloria . Huc denique pertinent haec verba Veneris, arma pro filio suo Ainea poscentis a Vulcanor Arma rogo, genitrix, nato. Gid sunt priυanita R. Sunt habitus & ejus privatio ; ut visa is mors ; lux is tenebra ; scientia is inscitia ; paupertas ct divitia. Ex privantibus ingeniose argumentatur Martialis in quemdam rEbrius es r nec enim saceres id sobrIus umquam . Hinc etiam ingeniosum illud eiusdem Poetae , lib. . Semper eris pauper, si pauper es, Romiliane. Dantur opes nullis nune , nisi divitibus. Euid fune Contradisentia pR. Sunt ea quorum alterum negat, alierum asstam at idem de eodem e Ut Milo insidiatus est Clodio Milo non est insidiatus Clodio.
174쪽
R. Sunt ea quae cum re , de qua agitur , non necessario, sed probabiliter conjuncta sunt. Luot sunt Aluuliorum geneνa R Tria vulgo numerantur: I. AdJuncta rei, ut Deus , tempus , Θc. a. Adjuncta animi ; ut miria ,
; 3. Adjuncta corporis a ut is udo
deformitas , robur , vegis , . Uno Verisbo omnia quae rem quoquomodo Circumitant , sive praeceda , sive comitentur, sive consequam tur , appellantur Adjuncta , leu res circumstam tes . Unde liquet quam longe lateque pateat locus ille, & quam uberem dicendi segetem orat ri suppeditet.
Ωuomodo sumi potes argumentum ab Adiunctis λR. Cum ex loco, tempore, facultate, alnique id genus quae rem circumstant , persuadendi occalionem idoneam captat orator . Sic ' Hannibal Ita- mis; liam ingressus, militibus suas eloquenter admodum Oaι Umiti facit animos ex loco uin e iugere non liceat. E. .
Oratio Hann h. l s, nutiles su s ad pugnam
adhortantis. LiυAιb. ΣΙ. qua , χο mansi Dexara iaυ κε , duo maria claudunt . Nullam m .ieu. ad effugium quidam navem habemus . Circa Padus amnis modior ae violentior Rhodano: a tergo Alpes umgent , vix integris vobis ac vigεntdus transeta . me vobis vincendum aut moriendum , Milites, est .... . .
Nihil usquam nobis relictum est nisi quod armis τι scaverimus . Illis timidis is unaυιs licet esse , quι recε-ptum habWnt; quos ager suus, quos sua terνa, per turn ac pacata itinera fugienses aec jient . Vobra necesse es foνtibus viνis esse, is omnibus λιεν victoriam morti inque, certa desperatione abruptιs, aut vincere, auis fomtuna dubitabit , in pratio portas quam in fuga mortem oppeιera. Si hoc bene fixum omοibus , dastinatumque in
175쪽
I a . Artis Rhetoricae Liber II.
an mo est, iterum dicam , vicistis : Nullum in iram mrum ad vincendum homini a Dyis immortalibus acrius datum est.
Sic etiam Ovidius apud Scythas exulans , suam in scribendo barbariem, a loco unde scribit ,
excusat: Si qua videbuntur easu non dicta latine tIn qua scribebam, barbara terra fuit. aeuomodo sumi potest argumentum ab hab tu eou ris λR. Cuin F bio, Habitus corporis qui sermo quidam tacitus mentis est, frequenter in argumentum probitatis, aut improbitatis adducitur. Ita Cicero ab ipso habitu corporis Fannium hominem improbum esse venustissime colligite Nonne ipsam eapust , supercilia illa penitus abrasa olera malitiam se clamitare calliditatem videntur λ Nonne ab imis unguibus -- que ad verticem summum si quam coniecturam assere hominibus iacita eorporis figura ex fraude, mendaciis, fallaciis conssare totus videtur ρ qui idcirco es capita is superciliis semper rasis , ne ullum pilum υiri boni habere videatur . Sic etiam Ovidius invidiae deformitatem exaggerat ab Adjunctis & Habitu Corporis: Pallor in ore sedet; macies in corpore toto: Nusquam recta acies; livent rubigine dentes; Pectora felle virent; lingua est sustias a veneno; Risus abest, nisi quem visi movere dolores: Nec fruitur somno , vigilantibus excita curis; Sed videt ingratos, intabescitque videndo Succe sius hominum , carpitque & carpitur unas Suppliciumque suum est Porro memoriae juvandae causa , praecipua octo Adjunctorum genera hoc vulgari versiculo fuere Comprehensa rQuis, quid, ubi, per ' quos, quoties 3 cur, quomodo,
Suis significat personam, & quae ad illam pertinent , cujusmodi sunt senus , educatio , indoles ,
176쪽
De Inventione. . 773 aetas, sexus , patria, cognatio , sama , virtus, imgenium, &c. Ita Cicero Sextium defendit, & lau
dat a genere : Parente Publius Sextius est natus , Ι-diωs, homine , ut plerique meministis , ct sapiente is sancto is seviro . Sic Horatius ' Drusum ex eodem rjι. 'capite laudat Odarum lib. 4.
Fortes creantur sortibus & bonise IiM , Est in iuveneis, est in equis Patrum Iusti priris Virtus; nee imbellem fer ςζβ mrmanuι Progenerant aquilae columb M' O cia..
si id negotium designat, sive rem de qua agitur . . 3. Vbi locum demonstrat . Per quos mdicat adjutores& socios, quorum opera facta res est. otias docet quam saepe res facta tuerit. Cur causam & nnem designat. Luomodo modum ac seriem ostendit relgestae. Denique Luando denotat tempus quo gesta res est.
g. VIII. Antecedentia, & Consequentia. ,rid sust Antaeedentia λR. Sunt ea , quibus positis necesse est aliaco mequi; ut, Ortus est sol; ergo dies est. Tu natus es homo; ergo dubio procul morieris. Ille gravissimi sceleris reus est a ergo gravissime plectetur
Ωuid sunt Consequentia λR. Sunt ea quae rem necessario consequuntur . Sic autem argumentum duces a consequentibus rEst copia fructuum ; ergo is forum fuit . Clearricem gerit ; ergo plagam aecepit e Cicatrix enim & fructus plagam & flores consequuntur. Quia vero imicus ab Antecedentibus & Consequentibus non maximopere differt ab Adjunctis , ideo diutius in illo immorari non est operae pretium. f. IX.
177쪽
R. Est id unde aliquid est; vel id vi cuius
aliquid fit; ut vulnus est causa mortis ; cruditas est causa morbi , &c. Luoruplex est ea arR. Quadruplex numeratur a Philosophis , emisciens, materialis, formalis & finalis. Luid est eausa materialis R. Ea est ex qua aliquid fit, aut componitur; ut marmor est materia , seu causa materialis statuae 3 Iapides sunt materia domus , corpus est hominis quasi materia. xuid est eausa firmatis R. Est ratio rei ac nota per quam res est id quod est, & i rebus aliis distinguitur t Unde anima est forma hominis, quia per animam fit rationalis , Ma ceteris animantibus distinguitur . suid ost eausa Malis ' , R. Est id cujus gratia aliquid fit a ut finis heus est victoria , & pax , cum propter victoriam& pacem bellum suscipiatur . Beata in coelo viista est causa finalis hominis , quandoquidem homo agit omnia, vel agere debet certe quidem , ut beatam in coelo vitam tandem aliquando com
stiomodo argumentari debemus a eausa esleienti R. Sic argumentaberis cum Tullior Intemperantia escitum eorpus tradit semauti ; ergo diligenter vitandas. Ab hoc loco senectutem contra vituperatores ita defendit idem Tullius t Cinar epulis , Hunt, ex tructisque mensis o frequantιbtia Dotis e carit ergo vinolentia , cruditate , o lasomniis . Ita Ovidius AE-gisthi adulterium culpat a causa efficiente , nempe ab otio r
178쪽
De Inventione. Quaeritur ' AEgisthus quare sit sactus adulter Ια promptu causa est: desidiosus erat.
Sie etiam & felicem inter mortales vitam elegan- sitias , stκ ter commendat Martialis lib. Io. a causis praecipuis ' quae illam emcnant: Vitam quae saeiunt beatiorem, Iueundissime Martialis, haec sunt: Res non parta labore, sed relicta; Non ingratus ager; laeus perennis 3 Lis numquam; toga rara; mens quieta; Vires ingenuae, sed salubre eoreus; Prudens simplieitas; pares amici; Convictus facilis; sine arie mensa; Nox non ebria , sed soluta curis; Non tristis. torus, attamen pudicus sSomnus qui faciat breves tenebras; Quod sis , esse velis, nihilque malis;
Summum nec metuas diem, nec optes.suomodo argumentamur a materia
R. Ita serme dices : colpu hominis est. mortate; ergo aequum est ut illi dominetur animus immortalis . Ita Ovidius Solis regiam commendat a
materia, Metamor. lib. 2. Regia Solis erat sublimibus alta columnis, Clara micante auro, flammasque imitante ' Pyropo: Cujus ebur nitidum fastigia summa tegebat: Argenti bisores radiabant lumine valvae. Materiam superabat opus. Luomodo sumitur argumentum a ea a formali R. Sic dices: animus hominis est immortalis n. . ergo mors non est timenda . Excellens est animi Ηι natura; ergo voluptatibus servire non debet . Ita tis , cu Cicero e Si considerare velimus qua sis in homisi, g natura excessentia , is dignitas , intelligemur quam T. I .uνὶ . sit turpe diffluere mollitie, is delieaιὸ ac molliter vivere I quamque honestum sit parce, continenter, save- νὸ, sobrie. Luomodo denique argumentandum est a eausa finali λ
R. Ita probabis cum Tullio insidias Miloni strii. xisse
179쪽
xisse Clodium, quod nempe multas ex illius Interiis tu sibi polliceretur utilitates : Κuonam igituν pacto probari potest insidias Miloni ferisse Clodium 3 Satis squidem in illa tam audaci, tam nefaria bellua , do-eere magnam ei causam, magnam spem in Milonis mor-re positam, magnas utilitates fuisse . Itaque illud Cassianum , Cui bono fuerit , in his personis valeat :ct si boni llo emolumento impelluntur in fraudem , improbi certe parvo . Atqui Milone interfecto Clodius hoc assequebatur , non moia ut Prator esset , non eo
Consula , quo sceleris nihil facere possιι ; sed etiam vis his Consulibus prator esses, quibus , si non adjuvantibus , at conniventibus , certe sperasset se posse xempublicam eludere in illis suis cogitatis furor,bus , ctc. Ex hoc eodem loco probabis cum Ovidio homunem ad canum aspirare debere:
Metam. Pronaque eum spectent animalia cetera terram;
. Os homini sublime dedit, caelumque tueri Iussit, & ere ctos ad sidera tollere vultus. Huc etiam pertinet trita illa ac decantata , sed egregia D. Augustini sententia et Fecini nos, Deus , ad te inquietum est cor nostrum, donec requiescat
Denique ex quatuor illis causis simul junetis commendare poteris celeberrimum templum Ierosolymitanum . Causa efficiens erit Salomon, sapientissimus idem atque ditissimus, & alii peritissimi artifices, qui in illo elaborarunt. Causa materialis erunt pretiosi lapides, ligna cedrina, aureae laminae, &c. Causa formalis erit ipsa structura , & pulchritudo templi. Finalis erit summi Dei cultus, in cujus honorem suit extructum. g. X. Effecta.
R. Effecta seu essectiis sunt ea quae oriuntur ex causis . Hunc locum mirifice tractat Tullius
180쪽
De Inventione . 1 7 libro de Senectute, ubi senestos voluptatis effectus ita describit rVoluptatis incommoda ab uectis.
Aeeipite optimi adobsentes veterem reation/m ' Amebita Tarentini , magus in primis O prariari mira , qtia mihi tradita ast eism eqsem adoleseens ' Tarem, si eum Euinto Maximo . Nullam capitiatorem pestem , quam voluptatem eo poris , hominibus dieain bat a natura datam et elus voluptatis avida Δ-bidin/s remere o Ufra te ad portundum incit
Hinae patria proditionas , hine rerum publiearum aversionas , hine eum hostibus elandestina eolloquia na. Di dicebati nullum denique scelus , nullum magnum facinus esse, ad quod suscipiendum non libido moliapi tis impelleret Stupra vect is adulteria , is omne tale flagitium , nullis aliis illecebris exeitari , nisi v luptate. Cumque homini siυe natura , sima quis Deus, nihil mente prolabilius dedisset e hute divino muneriae dono nihil tam esse inrm cum , quam voluptatem. Nee enim tibidine dominante , temperantia locum esse omnino, nec in voluptatis regno virtutem posse consist re Ruoeirca nihil esse tam detestabile, tamque pe- siferum, quam voluptatem.
Hunc eundem Iocum eximih tractat Catullus , cum Ueris estectus ita describit, Carmine 46.
Iam ver egelidos resert tepores, Iam caui suror aequinoctialis Iue undis Zeplayri flescit auris: Linquantur PlDygii, ' Catulle, campi,' Nicaeaeque ager u her aestuosae. Ad claras Asiae volemus urbes. Iam mens praetrepidans , avet vagari: Iam Iiti studio pedes vigescunt. O dulces comitum valete coet ιs s Longe quos simul a domo profectos Diversos variae viae reportant.
rhagoae cis svixit te, pare Plato nisan Tarentum urbs magna Graeia, a Tarante