장음표시 사용
181쪽
R. Est oratio qua duo vel plura in tertio m. . ι. aliquo conseruntur, quod illis commune est ; ut, T.pie. Catoni lieuit sequi bellωm eiυιIo ; igitur is Ciceroni IDeebit. Commune est enim ambobus sequi bellumeivile. Luot sunt Comparationum genera ρR. Tri . Primum est a majori ad minus. Secundum est , minori ad majus. Tertium est a pari.
Κuomodo a gumen amur a Comparationa majoris ad minus stR. Cum contendimus , ut id quod valet in maiori, valeat etiam in minori a ut cum ait Christus Si ego Dominus, magister vester lavi pedes υεβros Io vos diaeris altis alterius lavare pedes . Ita Cicero in Antonium o Euid faceres domi tua , cum alienatam siti instim Sic etiam Terentius ι Luam fret , si parentem non fere suum p Ex hoc eodem loco
probat Ovidius leniri posse Augustum , quod vel ipsi Dii leniantur:
Cur ego posse negem leniri Caesaris iras, Cum videam mites hostibus elle Deos Luomodo fit argumentum a Compa tiona minoris ad majus p R. Quando contendimus , ut quod valet in minori , valeat etiam in majori ; ut Cicero pro lege Manilia r Majores nostra sapὸ , mercatoνibus. ac naviculatoribus injuriosi s reais,is , holia gesserunt :η c/ntam vos De Civium Romano m millibus uno num' t o , atque uno tempore uacatis , quo tandem ani-
... - mo esse deberis δ Sic etiam Christus ipse a mino--uia Miari ad majus , suum nobis auxilium pollicetur, ... Matth. foenum agri , quod hodie .st, eras inde in vi clibanum mittitur, Daus Acusis; quanto magis vos ptius ναns Huc pertinet etiam Horatianum illud Epist. i.
182쪽
in jugulent homines, surgunt de nocte Iatrones: Ut te ipsum serves, non expergisceris f&uomodo fit argumentum a Comparatione partium in R. Fit, cum contendimus id quod valet in una re ,
valere etiam debere in alia re paria ut, te est, qui occiderit patrem , insutus in culeum dejiciatur in profluentem , ergo & qui matrem occiderit, eodem supplicio dignus est . Hinc Martialis lib. i. e jam parem esse probat Maximo cuidam , quom olim patronum habuerat iCapto tuam, pudet heu, sed capto, Maxime, coenam Tu captas allam. Iam sumus ergo p res. Mane talutatum venio ; tu diceris ille Ante salutatum. Iam sumus orno pares. Sum comes ipse tuus, tumidique ' anteambulo regist . O. DTu domes alterius . Iam sumus ergo pareS. amisto, Esse sat est servum: jam nolo vicarius este Qui rex est, regem , Maxime , non habeat I ..is
Est etiam a Baribus quod sequitur ejusdem Mam 4 rit otialis sellivum Henaecasyllabum lib. 8. s suis 'Com sitis similes; paresque vita, stimis
Uxor pessima, pessimus maritus :Miror non bene conrenire vobis.
De Locis e utin secis, seu remotis , '
Orinam sunt Loei ex is eri R. Loci extrinseci , qui etiam vocantur νemori is alia pii , sunt ii qui nullo modo pendent ab arie ingenioque Oratoris i ut excogi tenI ut, quique extra rem ipsam positi suta; ι euapropter ab Aristotele recte vocant ut ' Argamenta inartificialia. seu TA A' arti tarentia; non quod artis omnino sint expertia, meum poti sis illorum tractatio summum tequirat ara μαπιχωtificium ι sed quod non eruantur ex rebus ipsis di ita caulae visceribus a quippe quae solis eruuntur, &
183쪽
,86 Artis Rhetoricae Liber n. A
auctoritate sola nituntur, itaque sunt inartifieae a. quod attinet ad Inventionem I non vero quod spe ctat ad usum atque tractationem. 2uot sunt Loes extrinseei R. Sex assignantur a Quintiliano et Leges , seu Praejudicia , Fama , Tabulae , Iusjurandum , Tormenta, Testes. Quomodo argumentandum es a Legibus ac Pr Iudieiis e ,
R. I. Dices praejudicia ac leges esse vincula reipublieat , regnorum fundamenta , justitiae nervos ψomnis aequitatis fontem, libertatis asyllum, sapientiorum virorum oracula . a. Commendabis eos a
quibus latae sunt leges . 3. Recensebis damna quae consequentur, si leses impune violentur ; juvabit interdum afferre ipla legis verba, conceptamque ac solemnem formulam v. g. Si quis hominem , dolo
Disto tr. Si lex tibi adversetur, illam ita resutabis, & imsringes .: Dices I. Vel antiquatam suisse legem, &lius non valere . Ita Cicero pro Rabirior Tnna Lox mihi etiam legis Poreia mentionem facies λ x. Vel l p. Eu gem legi oppones . 3: vel dices standum esse non lataeaarra legis litterae, quae nimirum occidit ; sed ipsius legis- eos, qui G iatoris menti. 4. Dices majoris cujuspiam utilitatis .m .... gratia , licere interdum a legibus discedere . Sic baηr, aat olim cum Virgilius moriens , testamento jussisset i D/ μ' suum poema comburi, supremat huic illius volun-
' tali quamquam id leges jubent noluit tamen o temperari Imperator Augustus, ut ipsemet testatur hisce versiculis e
Frangatur potius legum veneranda potestas, Quam tot congestos noctesque diesque labores Hauserit una dies.
Ruid est Fama seti Rumor pR. Fama , ut hic accipitur , est sermo vulgis ne ullo auctore ac capite dispersus , seu , ut ait Quintilianus, est Sermo multitudin3s , qui habet aa-
184쪽
De Intientione. - 18 Iν tatem , nisi irrepserit malitia , vel nimia quadam , ut βι, credulitas . Gomodo tractandus en Deus a Fama R. Si tibi causaeque tuae faveat Fama, . dices magnam esse vim atque auctoritatem Famae, cui optimus quisque tam impense studet . Dices populi vocem este quoddam quasi oraculum , quod vix umquam fallere possit. Usurpabis in primis aureum illud Plinii dictum ad Trajanum: Singuli decipere ac
decipi possunt e nemo omnes , neminem omnes fefelle
Contra vero si tibi causaeque tuae rumor. adversetur, erit amplificanda verbis Famae levitas atque inconstantia, quae saeph viris integerrimis maculas amet aspergere . Dices ex opinione magis quam ex Veri tate res aestimari solere. Usurpabis auream Senecae, opinor , sententiam et Pessimi argumentum turba est. Dices cum Iuvenali Sat. I.
Dat veniam corvis, vexat censura columbas.
Addere denique poteris de Fama cum Virgilio AEneid. 4. & cum Tertulliano etiam, in Apologetico, quod nimirum sit Tam ficti pravique tenax, quam nuntia Veri. Ita Tullius pro Plancio judices obsecrat ne dissetninatis rumusculis fidem habeant i Illud unum
vos magnop/ro oro atque obsecro , cum hujus quem δε-
fendo , tum communis periculi ea a , ne fictis auditi nibus , ne disseminato dispersequa sermoni fortunas innocentium subjiciendas putetis . . T ihil est tam volnere quam maledictum ι nihil facilius emittitur , nihil citius excipitur ι nihil latius difflatur
. Liud sunt Tabula R. Nomine Tabularum intelliguntur omnia testi monia scripto exarata , quibus pacta conventa , contractus, codicilli, stipulationes, testamenta,&
185쪽
religioso facta , & Quo optimo Maximo in testem appellato. Sic olim Scipio apud Livium , liv. a
S; sciens falis , tum me 'piter inr Max. domum α. Letho familiam remque meam pessimo ' Deo adpetas Quod νε tapidra s sorte juramenti fidem velis infirmare, dices που ' eum eloquentissimo illo Massiliae S eςrdote Fal---, 'ῖνι- viano Plures invenias qui sapius. pe rent , quam pistr H qui omnino non jurant. Et rursus, idem Salvianu ' ' is se sito 4. si peierat Franeus , quid novi facis ' Luiviγu na. pedurium 1 sum sermoni1 genus putas esse , non cria
et δην. . R. Sunt cruciatus , vi quorum veritas extorque
tur a Reis. Valet autem plurimum locus ille ad faciendam fidem, si post quaestionem reus. in facti comsessione perseveret. Facit item maximopere ad probandam, ejus qui accusatur, innocentiam , si tola: mqntis adduci non potuit ux crimen fateretur. momodo infirmari poterit Deus ille .R. Dices periculosam esse fallacemque consessio, nem , quae, tormentinum vi exprimitur 3 quam quidem compextum est bene multos. innocentes , vi tormentorum ae metu, dolori , ad lalla dicenda persaepe fuisse adactos et poterisque hoc loc usurpare sapiet missim m illam viri clarissimi Hugoquise. G, nis η Grotii sententiam. : MENTIETUR, qtii πε- a- δεννε poterie MENTIETUR . qui ferre non po- ' V reris . Ita etiam. cςro, pro. Sylla : Κ-stioneι,
186쪽
De Inventione. I 83 voce, vel scripto testimonium serunt. Accedit huic testificationi. Majus. pondus. atque auoritas: I. Si testes sint oculati r 2. Si sint juralia 3. Si sint viri Probi atque integerrimi: 4. Si sint viri illustres ac prim riir s.. Si nulla nec spe, nec cupiditate impulsi testimonium dicant. Porro Testimonium potest esse vel humanum , vel divinum . Humanum est illud de quo supra dictum est . Ad divinum reserebantur olim oracula, seu voces Dei iesius ; Auspicia, seu Auguria , qua erant. testimoni λ ex avium volatu , Camtu , pastuque duci. solita I. Vaticinationes , quae erant responsa Vatum ι Responsa deniquet Sacerdotum. & Haruspicum , qui vel interpretabantur somnia, vel ex extorum inspectjone , futura conjiciciant, undo vocabantur Cossectores . Ad divinum humanumque Testimonium spectat vulgaris ibia , sed egregix Lucani. sententia. de Caesare ac Pompejo et
. Quis justius induit armas - . Seire nefas . Magno se judice quisque tuetur . . Victrix eausa Diis placuit a sed victa Catoni. Κuomodo infirmatuν locus a T ιλινὸR. . Infirmabituri locus ille , si dicas Testes esse homines vel, infames , vel leves ac futiles , vel servos , domesticos , amicos , aut quomodocumque suspectos. . a. Sit ostendas. illos. noni secum ipsis cohaerere, sed pugnantia loqui. 3. Si gravi res Testes. illis opponas . 4. Si conjecturis & argumentis , illorum testimonii futilitatem demonis stres . s. Denique si dicas Testes illos esse homunes infimae sortis , atque egentissimos , qui facile subornari potuerint . .
187쪽
De secunda Inventionis parte , seu de motibus excitandis. '
ORatoris munus ac partes sunt primum ut pe suadeat , doceatque audientium animos et deinde ut eosdem moveat , inflammet ac fle,at . Diximus in prima hujusce libri parte de argumentis ad docendum & ad fidem faciendam idoneis . Postulat nunc instituti nostri ratio , ut motuum sive affectuum concitandorum fontes aperiamus sdicamusque qua ratione faces ac stimuli sint auditorum animis subjiciendi , quod est in Oratore praecipuum. Siquidem homines affectu magis quam ratione ducuntur , & quod approbant bonum non semper amplectuntur, exemplo Medaeae illius Ovia dianae:
Metamar. - . Video meliora, proboque; T.: Dcteriora sequor Sed antequam affectus omnes sigiIlatim persequamur, pauca quaedam, ut fit, de illorum natura numeroque praemittamus.
R. V anima sentiantis , ex opinione boni πιι malinata, eommotio. Vel, ut clarius dicam, est quidam an s impetus , quo impellimur vehementius ad alia quid vel appetendum, vel aversandum .
Luot sine Assectus R. Sunt qui cum Stoicis , quatuor tantum statuunt affectus e duos circa bonum , nempe spemo gaudium t & duos circa malum , scilicet tristit3am ct merum . Quatuor hosce motus eleganter expressit Virgilius aeneid. 6. cum ait r HinemνtuMηι , cuiumque , 4M. gaurintque . ι . Eosdem
188쪽
De Inventione. Eosdem ' Boethius hisce quatuor versiculis est complexus e Gaudia pelle ;Pelle timorem; Spemque iugatos' Nee dolor adsit. Philosophi vero longe plures statuunt affectiis, de quibus ita dicemus , ut primo illorum definitionem afferamus: deinde quomodo sint exci di, quam accuratissimae praecipiamus.
R. Est affectus quo alicui bene.volumus , eique benefacimus , non nostra , sed illius causa . Ubi vides tres omnino esse germani amoris conditiones ac dotes. I Est ut ei quem amamuS, Optemus bona , vel saltem quae bona esse arbitramur . 1. Cond io est ut quae bona judicamus, non OPt mus illi dumtaxat , sed etiam pro virili parte Pr curemus . Ut enim ait Iulius Scaliger: Tu si ex animo sorte velis ' eui benefactum , Addae operam: sola cadaver est voluntas.
3. Conditio est ut ita simus animati non proin pter propriam utilitatem, sed illius causa quem diligimus . Nam , ut ait ' Cicero , se adfutim no- ν. De Nanfrum referemus , non ad illius eommoda quam diligi.. mas et non eris ista amicitia , sed mercatura quadam utilitatum suarum. - :Κuid dissara Amor ab Amisitia λκ R. Dissert quhd sit verus amor , etsi qui amat non redametur in amicitia vero requiritur amor mutuus . Unde Aristoteles rogatus quid esset ambcus, pulchre respondit: ' Anima una in duobus hi χη δύο σώ-
189쪽
Ruo pacto conciliandus est Amor p. R. Amoris conciliandi causae ac vi μ puae sunt . I. Excellens. quaedam & rara virtus . Ita ilionaeus Trojanorum orator praeclaram AEneae vi tutem collaudando , Didonem illi eonciliare cona
Rex erat AEneas nobis , quo justise alter Nee pietate fuit, nee bello majot , & armis.1. Utilitas, & collata benescia . Ita Cicero Mi- Ioni benevolos. mirifice facit judices , ab ejus in patriam beneficentia: Hiccino vir patria natus, usquam nisi in patria morietur &c. Sic etiam ventorum rex AEolus , commemoratis Iunonis erga se beneficiis , suum erga illam gratum ac memorem.animum testatur: t, Tu mihi quodcumque hoc regni, tu sceptra , Iovemque Concilias , tu das epulis accumbere Divum , Nimboruinque facis , tempestatumque Potentem - 3. Nulla re magis comparatur amor quam am . re mutuo , ut monet Pervulgata illa Senecae vox et Si vis amari , ama . q. Denique conciliatur amor ,
oris. ac corporis dignitate, si sit cum virtute coniumcta, unde rex Evander apud Virgil. lib. Φ. Sed eunctis alti, ibat Ataehi λ ε Mihi mens iuvenili ardebat amore Compellare virum , & dextrae conjungere dextram 4 En igitur praecipuas amoris causas L quas qui in . . . sese hi, rit , amabitur facilet , easque si reperiat in aliis ,. eos ea ter redamabit. Hoc igitur. Oratoris munus. erit, ut causas illaS , vel earum aliquas in iis . esse demonstret, ad quorum amorem audito- es. conatur allieerexuid ost Udium . α Est aiactus animi. aversantis Id. quod malum
β. Ex. iis quae dς amore diximus , facile cuivis
190쪽
De Inventione 4 vis patebunt odii sontes , quod erit a contr*riis capitibus excitandum , nimirum ab instignibus vitiis , ab improbitate superbiaque , ab illatis injuriis . Cuius rei mirificum habes exemplum apud Cornelium Tacitum in Agricolae vita , ubi magnanimus ille Galgacus tuorum Britannorum animos adversus Romanos , hac exim Ia Oratione irinritare conatur.
Galgaci oratio contra Romanos ira ' apud Tacitum
Raptores orbis , postquam eundia vastamibus defuere terra , ct mare scrutamur . Si locuples hostιι est , num ri et s pauper , ambitiosi et quos non oriens, non occμdens Jatiaverit . Soli omnium. Opes atque inopiam paralafehu eoncupi fe- . Auferre , tructa νε ratere fati iis nominibus , Imperium 3 atque ubι Distudinem Imeiunt , Pacem appi ilant Liberos euique ac propinquos
R. Est perturbatio nata ex opinione mali impendenti S. Luaenam sunt artus is in 'is e neisandi metusis, R' Tres. sunt potissimum . Prima est si dς nuntiem tur malum aliquod magnum ac gravς , bellum, pestilentia , pauperies , infamia, infelix aeternitas i. Si ostendatur mali vicinitas , imminemque perlaculum