장음표시 사용
201쪽
Ita magnus ille Alexander cum ad AchillIs tummium adstitisset , ejus gloriam & felicitatem aemul tus : O farpunate , inquit, adolescens , qui eua virtutis Homerum praconem inveneris i Et ille historicorum Princeps Thucydides , adhuc adolescentulus , cum fortὶ suam historiam Herodotus legeret, ita gloriae stimulis agebatur , ut lacrymas tenere non posset . Quo animadverso Herodotus ejus patri dixit et Nam sanὸ beatus es qui filium habeas sic avidum aDria, O laudis appetentem.
Concluditur doctrina de Afectibus aenerali pracvto. Hactenus de Affectibus dictum est , in quibus iulud generatim est observandum, quod apud Cicer
nem monet Antonius ἰ Vt omnes motus , quos orator
adhibere volet judiet , in ipsa oratore impressi, aequa inusti use videantur. Neque enim factu es perficere ut irascatur , cui tu velis , judix, si tu ipse id lenes fama videare et neque ut oderit eum quem tu velis , nisi te ipsum flagrontem odia anre viderit et neque ad miseνiere diam adducitu , nisi ei tu Agna doloria tui , verbis , sententiis , voco , vultu , collacrImatione denique ostenderis . Ut enim nulla maιeria tam facilis ad exa defeendum est , qua nisi admoto igne , ignem concipera possit et Ac nulla es mens tam ad comprehendemdam vim Oratoris parata , qua possis incendi i nisi inflammamaias ad eam , ct ardens acresseris.
Optime igitur moner Horatius in arte poeticae Si vis me flere , dolendum est Primum ipsi tibi ι tunc tua me insortunia laedent.
202쪽
M. est Dissositio R. . Dispositio. definitur a Cicerone ,
Rerum inventarum in ordinem. distributio . Ruanam ess Dinositionis utilitas pri. Non minus necessaria est Dispositio, ad fidem faciendam & ad motus excitandos, quam instructi exercitus , ad pugnam, ac victoriam 3 quam in humano Corpore, conformatio membrorum, ad gratiam & venustatem ; quam in aedificio , lapidum caementique apta compositio, ad aedium opportuis nitatem, & elegantiam. Unde merito praecipit H ratius in arte poetica: Singula quaeque locum teneant sortita decenter.
Sane ordo ubi adest , res audiuntur libentius , audita intelliguntur facilius, & intellecta diutisis imhaerent . Si vero negligatur dispositio. , fit nimirum monstrum illud ex variis animantibus conflatum . quod artis initio scite pingit idem Horatius. Fit quod eodem loco reprehenditur,
203쪽
aoo Artis Rhetorica Liber III.
Velut aegri somnia , vanae Fingentur species , ut nec Pes , nec caput uni Reddatur formae
Fit denique Ovidianum illud de Chao,
Quaque erat & tellus , illic & pontus & aer. Quin nullum mihi videtur certius argumentum insciae , hebetisque ac pinguis ingenii , quam climita incondita est oratio, ita perturbata, nihil ut sit primum, nihil secundum . Contra vero nullum majus indicium artis & industriae , quam ordo . Quamobrem cum hactenus actum sit de Elocutione , &de Inventione , in quibus opus est in primis lepore atque ingenio et deinceps videndum de Dispositione , in qua una magis elucet oratoris judicium atque prudentia. Luisnam ordo servandus est in orationis dispositione,
seu quanam sunt orationis partes .
R. Orationis partes vulgb quatuor assignantur rExordium , Narratio , Confirmatio , seu Conicimtio , & Pero alio. Haec artificiosa dispositio videtur omnino naturae consentanea . Satis enim novimus, vel ipsa duce natura, ubi quidpiam volumus impetrare ; I. Conc liandos esse animos eorum quibuscum agimus , &hoc est Exordii munus r deinde exponendum esse illud quod petimus, & hoc est Narrationis: 3. ais
rendas esse rationes , quibus ostendatur illud concedendum nobis esse , & hoc efficit Confirmatior denique preces addendas , aut alios motus adhibemdos , quibus impelli vehementius auditorum animi possint, & hoc Peroratione consequimur. Sunt qui non quatuor dumtaxat , sed sex omnino velint esse partes orationis ; nempe Exordium, Pi- visionem , Narrationem , Confirmationem, Confutationem ,& Perorationem , quas etiam ajunt indicari pervagatissimo istoc versiculor
Exorsus, narro , seco , firmo, resum, Peror . ,
Verum , si recte res aestimare velimus , Partitio
204쪽
De Dispositione. Io Icum Propositione revocatur ad Exordiumr Confutatio vero redit ad Confirmationem . Unde liquet quatuor tantum esse statuendas orationis partes , quarum duae valςnt ad faciendam fidem , scilicet Narratio , & Confirmatio e reliquae verb faciunt ad motus excitandos , videlicet Exordium & Peroratio . Nunc vero de partibus orationis singulatim videamus.
R. Exordium definitur a Tullio , Pars or
tιonis auditorum animos idonee comparans ad reliquam
dictionem . Unde quod in humano corpore caput eit, quod in aedibua vestibulum , hoc est Exordium in Oratione . Atque adeo praecipua quadam cura diligentiaque, prae teris orationis partibus , est claborandum, naturae ipsius instar, quae in fingendo, atque ornando capite potissimum desudare consuevit . Unde etiam Exordium discillima pars orationi vocatur a Tullio. Vnde nam sumpta es Exordii vox 'R. Est Metaphora a textoribus sumpta, qui proprie telam ordiri dicuntur, cum certa quadam lege fila collocant, & ordine illa componunt. g. I.
De variis Exordiorum generibus. O tuplex se Exordium 'R. Duplex. Aliud est iustum ac legitimum,
quod etiam temperatum appellatur r aliud est vehemens & abruptum, sive ex abrupto. Suid est Exordiam iustum ae legitimum R. Illud est quo auditorum animi artificiosa quadam verborum conciliatione praeparantur.
205쪽
aos Artis Rhetoriea Liber III.
Luid ast Exordium ex abrupto λR. Illud est, quo Orator, quasi quodam abreptus impetu , auditores repentino & inopinato motu percellit. Τale est celebratissimum illud Ciceronis
Exordium in Catilinam et Euousque tandam abutere sCatilina, patieutia nostra, ctc. Ωuomodo fit Exordium ex abrupto
R. Fit primo per licentiam , seu per liberiorem quemdam loquendi modum. Sic apud Livium lib. a. Mutius Scaevola deprehensus in Porsenae castris ,
ita illum alloquitur ex abrupto e Romanus sum civis , C. Mutium vocant. Hoctis hostem oecidere volui ilnee ad mortem minus animi est quam ad mortemfuit. Et Deere is pati fortia Romanum est. Nee unus ego in re hos animos gessi. Longus post me ordo idem perentiam daeus . Proinde an hoc discrimen, si juvat , accingere, se in singulas horas eapite dimises tuo. Ferrum hostem. que in m6ribulo habeas regiar hoe sibi juυentus Romana bellum indicimus. Nullam aciem nullum pratium timueris: uni tibi is eum singulis res erit.
x. Fit per indignationem & increpationem , ut η MareἰM chm apud Livium lib. 1. Veturia filium ' Coriol
num ne alloquitur et Sine priusquam eo lexum acci-j. .kiliam pio , β m , μή hostem, AEn ad filiam venerim i eapsia actas, pa- va, mater-nae in castris tuis sim. In hoe me longa υμνη - . it. νa, ct infelix senecta traxit ut exulem est , deinde ho- ' 'm viderem p Potuisti populari hane terram quα togenuit atque aluit i Non tibῖ, quamvis infesto animo , minaci perveneras, ingredienti fines ira earidis i non cum in conisectu Roma fuit, succurrit, intra ista moenia domus ae penates mei sunt, mat ν , eonjux , tib
νη- t Ergo ego nisi peperissem, Roma non oppugnar rure nisi filiam haberem , libera, in libera patria momma essem vi. D,...., sic etiam AZneidos I 2Indlanans Turnus ' Dran Latia. R.- cem ex abrupto compellat Larga quidem semper ,. Drance, tibi copia fandis . .: iaspis Tunc cum bella manus Poscunt, patribusque voeaessima. . Primus ades: sed non replenda est curia verbis, Quae tuto tibi magna Volant . . . . . 3. Fie
206쪽
. Fit Exordium ex abrupto, per motum latitiae, vel commiserationis, ac doloris, vel per illustrem aliquam figuram, quae statim animos feriat; ut cum Iuno sic incipit, aeneid. I. Mene inecepto desistere victam Vel cum Isajas Propheta sic incipit, cap. I. --ἀite tali, is auribus percipe terra. ιandonam usurpandum en Exordium ex abrupto R. Usurpatur potissimum vel nium ma aliqua gratulatione & laetitia ; vel in summa quapiam offensione aut indignatione e quibus scilicet omnibus Orator extra se rapi videtur quodammodo. Inte dum etiam *bsque huiusmodi causis , orationes pu
ἀλ-ων , Elis, beata eivitas. Nec multum diui mite videtur exordium illud Divi Gregorii Nazlangem in laudem magni Athanasii : ΚΘ- ι, Athanasium laudans, virtutem laodabo.
g. ILDe virtutibus ac vitiis Exordii.
Ora sunt Exordii dotes ac virtutes R. Quatuor vulgo recensentur et Proprietas,
In quo posita est pro uias Exordii R. In eo posita est, ut Exordium sit eum reliqua oratione coniunctum, tamquam caput cum corp re. 1. ut fit ex re quasi natum, & ex ipsis caulae visceribus ita depromptum, ut ex illius natura quodammodci videatur efflorescere. Contra vero Vituissum erit , si si vulgare ac commune ; hoc est ne ausis aliis, &fortasse etiam contrariis possit acco modari r cuiusmodi Exordia lepide comparantur ephippio , quod equis bene multis accommodare
tur 3 vel gladio Delphico, qui ad hunc modum tM
207쪽
2o Artis Rhetoricae Liber III.
ctus fuit , ut eodem & facras mactarent victimas , S supplicio nocentes assicerent.1. Vitiosum erit Exordium, si sit commutabile ;hoc est si leviter mutatum , ab adversario possit usurpari. 3. Si sit procul accersitum longiusque petitum , vel si nihil ad rem pertineat . Quar Exordia similiter se habent ac
Humano capiti cervicem pictor equinam
Iungere si velit. Quale etiam fuit Exordium inepti illius causidici, qui de lite inter duos vicinos actura is, Exordium petivit ab Adamo, vixque ad diluvii tempora tandem pervenit.
In quo posita est Exordia cura R. In eo polita est , ut Exordium sit plenum dignitatis, sit accuratum & acutum, sit aptu in verbis & instructum sententiis , & quod periti solent
Architecti , vestibula aditusque ad causam facias illustres, inquit Tullius. Prima quippe Oratoris commendatio proficiscitur ab Exordio , quod si negligentius tractatum fuerit, reliqua omnia fastidiet &nauseabit auditor . Ut enim optime monet Fabius, pessimu&sane videtur gubernator ille, qui e portu solvens, statim ad scopulos navem appellit. Caveat tamen Orator , ne , quod saepe contingit , Exordii nimis picti & nimis artificiosi splendore ac concinnitate, praestigiarum ac fraudis suspicionem auditoribus praebeat. In quo consistit Exordii mereeundia lR. In eo consistit quod Orator dicere incipiens, prae se serat ingenuum illum pudorem , quem in
oratore summo L. Crasso tantopere laudabat Cicero e Fuit enim , inquit, in L. Crasso pudor quidam , qui non modo non obesset ejus orationi, sed etiam probiratis commendatione prodesset . Et ipse etiam Tullius de se sic confitetur libro I. de Oratore 2 In princμ
piis dicendi , tota mente , atque omnetius arrubus com
rromisco. Sciebat enim summus ille dicendi a lisex
M doctor, offendi solere auditorum animos, si Or
208쪽
tor velut exultans s bique praesidens, ad dicendum
In quo posita est brevisas Exordii R. In eo posita est ut Exordium reliquae orationis magnitudini sit accommodatum, & ut inani verborum circuitione non producatur longius quam parsi. Neque enim profecto cubitalis Pygmaei capiti caput giganteum ; aut humili tugurio valvae praeis grandes ingensque vestibulum assigi debent. Quod si fiat, bellissime sane quadrabit in enormia id genus prooemia facetum illud Diogenis dictum ad Myndio , qui suo oppidulo grandes & magnifi- . Mindis,cas fores assixerant: Viri Undii , portas elaudite, Upidulum ne urbs exeat.
Nolim tamen orationi nullum jungatur Exoris dium , ut olim in Areopago fieri solitum accepimus , ubi dicebant Oratores ' sino Exordio , sina . Assectibus , sina epilogo , inquit Iulius Pollux ; & ut 'etiam a Xenophonte factitatum legimus , qui sic 'exorditur et Darius, ct Pari iis duos habuere filios. Nolim etiam orationi ceteroqui longulae brevis 'smum , ut nonnulli solent , assigatur Exordium rneque eoim ingentem Basilicam decent exiguae fores ; aut giganteo corpori Pygmaei caput i vel ingenti colosso globulus imponitur.
g. III. De variis Exordiorum fontibus. Wrii sunt sontes unde derivari solet Exordium j ustum ac legitimum. Nos hic praecipuos in
dicabimus. I. Exordium recte ducitur ab adjunctis personae , rei, loci, ac temporis: atque hic erat fons notus ac familiaris Tullio, qui hinc ferme solebat exordiri . In oratione pro M. Caelio exorditur a temporis insolentia; quippe die festo, contra quam fieri soleret, causam dicere cogebatur . Exordium Milonianae ducitur, r. a persona adversariorum ,
209쪽
qui armati sorum obsidebant δε x. a persona pom. m. . . peji judicis: 3. ab insolita judicii sorina. Pro re. νῶ. ννιυ ge ' Deiotaro , ducit exordium ab angustiis loeirim habita in quo nabita fuit haec oratio e Moveor oriam in seM.- uel insolenti inquit Tullius ) νῖd tantam eatiosam , quanta nulla umquam in disceptatione versata Deis inus ost , ' diso intra domesticos parietes , dico exrea eo A. et . vemum θ εο hequentiam , in qua oratoriam studia Mil. eissu nisi solenta in tuis oculis, in tuo ore vultuque aequi Pompe/i seo Hanc enim, C. CUM, Musam si inforo die . ., rem, eodem au iente is disceptante te, quantam mihi soram cis. Hacritatem populi Rom. concursvis asseννει Euis enim emis ei regi non faveret, eujus omnem atatem in popu- ,ἀγὲλ si R. b ilii consumptam esse meminisset Spectarem emisit Mea. riam , intuerιν forum, calum denique testaνεν ipsum ... fatu quod Sua quoniam angustiora fae;unt parietas , aditoque eati
f., ἡ sa maxima debilitώων loco, tuum est , Cafar , qui prodias . multis sese dixisti , quid nunc mihi animι sit, ad Mipsam νψινυ , P. facilius tum aquἱtas tua , tum audionda diligantia minuat hane perturbationem meam .
Atque hoc Exordii genus, praesertim Miloniani, sane fuit pulcherrimum; quia non meditatum erat, domoque allatum , ut cetera; sed subito factum iΤullio, qui tamquam gladiator bonus , in arena , consilium cepit ex tempore. I. Ducitur Exordium a rotunda smplicique rei expositione, sine suco & calamistris, & sine ullo in speciem artificio . ita Cicero pro Ligario fmum erimen , C. casar, is ante hune diem , in di tum propinquus meus ad te R Tubινε detulis. M. LAsarium in Amea fuisse . Sic etiam summus Poetalieronymus vida suum de Scacchiis, sive latrun. culis , Poema exorditur a simplici nudaque argu menti sui expositionet Lud mu, egalem belli, simulataque veris Praelia; buxo acies fictas, & ludicra regnas Ut gemini inter se leges, albusque nigerque, Pro laude oppositi certent bleoboribus armis. 3. Ducitur Exordium , contrario , cum prima fronte ea videmur dicere , quae causae nostrae sine
210쪽
omnino eontraria , & adversariis faveant , ut scili. cet eos sensim in nostram sententiam nihil minus cogitantes pertrahamus ; in quo sanh est artis &industriae plurimum. Ita Alexander apud Curtium milites suos cohortaturus ut secum audacter pengant ad extremas Indiae partes, primo videtur probare illorum studia, qui reditum in patriam cogutabant . Magnitudinem rerum , inquit, quas gessistis , milites , intuentibus vobis, minime mirum es dos. derium quietis ct satistatem gloria occurrere, cte. D
inde mutata sensim velificatione in contrariam se tentiam callidissime descendit. . Ducitur Exordium ab insigni quopiam effato, & dicto, vel ab illustri exemplo . Ita Catilina Ros conjuratos ad impium bellum adhortatur apud
Sallustium hoc effato et Compertum habeo , milites ,
verba virtutem non addere; nequa ex ignavo strenuum, neque fortem ex timido exercitum, Imperatoris orationafri. Ita etiam Caesar, dum in Senatu pro Catilina loquitur, apud eundem Sallustium, ab insigni effato sic exorditur : omnes hominas P. C. qui da ribus
dubiis constitiant , ab odio, amentia , ira atque misericordia vacuos esse decet.
s. Duci potest Exordium ab insigni aliqua quaestione δ' ita Tullius suum de Inventione Rhetorica
librum auspicatur e Sapὰ θ multum hoe mecum eo. gitavi , boni-ne an mali plus attulerit hominibus is e litaribus eopia dieendi , ae summum eloquantia studium. Eodem ex sonte suum in Rufinum earmen . ducit Claudianus: is mi saepe mihi dubiam traxit sentent a mentem, Curarent superi terras, an nullus inesset Rector, & incerto fluerem mortalia easit. Abstulit hune nobis Rufini poena tumultum, Absolvitque Deos. Iam non ad culmina rerum
Inoussos crevisse queror. TOLLUNTua in altum Ut lapsu graviore ruane.
6. Praeclare admodum trahitur Exordium a se. 1 pensione quae mirifice praeparat auditorum animos,