장음표시 사용
131쪽
reto Pars Pνimaculas disseminata minime sunt necessaria . Atqui admitti potest materia subtilis, omnis figurae cain Pax, nullius tenax; quae in indefinitum partium numerum facillime dividatur; quaeque proinde a- Iiorum corporum meatibus occupandis , & adiminrendis sit aptissima . Nam durities , & inflexibiis itas, quae figurarum mutationem prohibent, non ipsi materiae subtili , cujus partes seorsum quoquoversus, ac perturbato motu sientur; sed craia 1ioribus mole culis competunt ; quarum particulae ita inter se consertae, complicatae , & compressae sunt, ut facile divelli, aut seiungi non queant . Ergo spatio la vacua intra corporum sensibilium Particulas dispersa aut disseminata , quae aliunde contradictionem involvunt, tuerὶ nihil opus est. Objicies a. cum Peripateticis. Si Deus omnem aerem in cubiculo contentum in nihilum redige vel , ac parietes, di tabulata sic sustineret, conservaretque eodem loco, ut omni externo corpori aditum intra huiusmodi cubiculum praeclude rete tum certe existeret vacuum , sive spatium omni corpore destitutum, ti aptum ut repleretur. Atqui id impossibile non videtur. Ergo saltem virtute Divina fieri potest vae uinum , non tantum exiguum, & disseminatum , sed etiam amplum , di in majorem molem coacerva
Respondeo negando min. Ηie enim duae fiunt hypotheses, quarum priori repugnat , & contradicit posterior . In priori enim dicitur Deus aerem omnem in cubiculo contentum sic destruxisse, ut nihil , seu nu Ilam entitatem extensam in eo reliquerit : in posteMori vero dieitur natium expansum itura parietes , & tabulata tu i ste relliactum , quo spatio parietes , & tabulata inter se distare perhibentur . Quasi spatium, quod re ipsanibil est, expandi, aut coacervari valeat . Quasi aliquot nihili iugera fingere liceat , quorum interjectu duo plurave corpora distare inter se dicantur. Id sane repugnantiam involvit. Atque iis si Deus in nihilum redigat aerem intra parietas, & tabulata, seu contignationes cubiculi interceptum, tunc & parietes, & tabulata necessatio is tangent, cum inter ipsa nihil interccdat . ,
132쪽
'sees . 'MEZ. II. Cap. IV. I xx Sed inquies . Spatium illud , quamvis inanest, in longum tamen , & latum , & profundum
Respondeo negando propositionem. Spatium eis nim, quod vacuum dicitur, contradi et ionem inia volvit . Quippe extensum eii , ut vulgo aiunt ,& tamen nihil est , cum neque sit res, neque rei modus e nihili autem nulla est extensio : adeoque spatium extensum, & vacuum impossibile est. Inltabis. Clare ac distincte concipitur spatium omni corpore destitutum.. Respondeo negando propositionem. Quod enim ex in tantiae tantum praejudiciis, & imaginationis Iudificationibus ortum habuit , id clare distinet que non percipitur . Atqui spatium inane ex praejudicatis tantum infantiae opinionibus , 3c imaginationis erroribus originem habuit ; se ille et ex eo quod ubicumque nihil admodum sensibile conspiciebamus , ibi nihil esse iudicaverimus . Nam infantes, & rustici nihil inter Solem & nos, niti forsan crassiores fumos, vicinioresque nubes,& aves , aut muscas intercedere autumant . Et
ipsi Poetae imaginationi plus aequo indulgente x coelestia spatia longum inane appellare solent et ametsi clara distinetaque mentis idea nibilum ut extra sum nunquam exhibeat . Ergo spatium o- Nini corpore destitutum clare , & distincte nompercipitur e sed tantum imaginationis foetus estiniantiae praeiudiciis innutritus. Urgebis . Si Deus extra hoc univerium tres globulos eburneos crearet , qui se se in punctoeciunt rixat physico contingerent , ii inane spatium
Respondeo negando propositionem, propter faI- atri , & absurdam hypothesim . Nam Deus quidem vel tres, vel plures globulos extra mundum create poιust . Sed si eos a Deo sic coniunctos fingas , ut spatium vacuum, & extensum citra materiem ullam intra se comprehendant ψ tam proinfecto absurdum , & impossibile id videtur, quam si globulum in evbo productum a Deo dieeres ,
qui ipsius cubi angulos accurate compleret: vir hique enim mani testa apparet contradictio. Deus
igitur potest cubum procreare , potest di globum; Tom. II. E sed
133쪽
sed globuin in evbo , qui cubi anguIos perlactere ol at , non potest ; quia res manIfestam involvit contradictionem. Sic etiam infinitos grulos Stere potest Deus: sed eos ita coniungere , ut, id est , nihilum expansum 1ntra eos inter iaceat, non potest idque non promter Conditoris impotentiam , sed propter retrepugnantiam , nihili enim nulla est , nec cogistari potest extensio.
coroIIarium . Ex eo essicitur , Naturam , sive eorpora naturalia a vacuo non abhorrere , ut aliquot abhinc seculis , ad nostra usque tempora in Scholis in valuit opinio . Primo quia corpora naturalia , utpote sensu destituta, nec horroris, nec metus sunt capacia . 2. Quia vacuum nihil , nullumque adeo terrorem ineutere potest . . amobrem nica cerebri vacuitas hominibus est pertimeseenda , quam malo suo fato In rerum natura
existere nonnulli demonstrant , ut ille 1 quem
Ovvenus notat Epigrammate a 3. libra , ptam . Eme in Natura vaetium eur, Marce, negas ἀcum stamen ingenii ram sis inane caput.
CAPUT QDe pνine piis Cartesii. CArtesius in eo eum G assendo eonsentit, quod
principia quoque mechanica , ex artificiosa scilieet partium materiae dispositione petita , actrerum naturalium explicationem adhibeat e licet ambo in pluribus magni certe momenti capitibus omnino inter se dissentiant. Nam, ut caetera prae termittam , Cartesius extensionem localem in longum, latum, & pro adum eam dem esse rem, ac materiam ipsam seu corpus, nec consequenter ullum extare posse inane spatium , arbaratur. Deinde cum nullos videat divisibilitatis fines in substantia extensa , nec eam tamen in ansmiιtim divisibilem Pronunciare audeat eum Peripateticis ς ipiam non cum G assendo, & Epicureis , in atomos dunta Iavabire, sed in partes minores in indemitum d
134쪽
di posse assirmat. Denique omnem materiam υu Itine inertem, nec ulla se se movendi virtute praeditam: cum G assendus , & Epicurei actuosas esse atomos , & in perpetuo nisu semper versari, atque ad se se movendum paratissimas existimentis Uerum Cartesii hypothesim circa rerum primordia inferius exponemus , ubi de stellis fixis , ω generali mundi hypothesi disputabitnus . Hie tantum breviter observamus quod exhibet tabulaao. universam hanc mundi compagem secundum Cartesium dogitari posse in varios ab Auctore naturae distributam vortices , ex materia secundum se quidem homogenea, sed secundum figuram, &motum heterogenea constantes , ita ut in cujusque vorticis centrum ingens aliqua materiae subintilissimae, nullius figurae tenacis , omnium facito capacis copia confluxerit , quae primum elemen tum dicitur , quaeque quamlibet stellam fixam
Deinde circa quamlibet stellam Exam perpetuo
circumagi putat aetheream , sive coelestem subiastantiam , ex particulis praesertim globosis compositam . Cum enim quaelibet materiae partes , non tantum simul circa commune vorticis centrum , sed etiam sigillatim circa centrum proprium, iuxta hanc hypothesim , torqueantur; si quas habuerint prominentias, aut angulos, continuo amictu abradi debuere, earumque ramentae in tenuissimam primi elementi scobem facessere o-Iortuit . Atque ita quod in iis superest , id glo-osum seu sphaericum esse necesse est idque δε-
eundum dicitur eIementum , quod Perpetua conversione a centro recedere secundum legem motuum inferius explicandam, quantum in se est ,
Praeter haec elementa occurrit crassior materies , quae ex angulosis primi elementi ramentis sibi mutuo adhaerentibus constat, quaeque rertiti elementiam ab eodem Cartesio nominatur , ae in terra , planetis , omnibusque opacis corporibur reperitur.
. Primum igitur elementum Cartesianum est materia quaedam admodum subtilis , liquida, pernicissimo motu agitata , nullius figurae tenax , O-- -- F a mnium
135쪽
124. Pars Primamnium facile capax , quae proinde quorumcumque corporum meatus promptissime subire , ac
replere potest. Huius elementi in sole , & si e llis fixis , ac demum in omnibus ignitis , & lucidis
corporibus magna copia viget.. Secundum elementum ex minutissimis globulis constat, qui tamen angustissimos maiorum corporum meatus non penetrant , ut primum elemen
tum, quia paulo crassiores sunt , quam primi elementi particulae, nec figuram suam tam facile mutant . Deinde ii etiam intra se spatiola quaedam relinquunt , quae primo elemento compleri debent. Ex ea autem globosa materie prodiit aether seu coelum . Unde ipsa aetherea subflami nomine a nobis saepius deinceps est designanda. Tertium denique elementum ex primi elementi particulis originem ducit , quatenus nimirum tenuissimae istae particulae sic inter se conjunctae , R implexae sunt , ut quasdam mole culas componant crassiores , & ramosas, quae amisso motu Iertii elementi formam induunt, hocque elementum in corporibus opacis , ut in Terra , & omnibus Planetis, praecipuum habere videtur locum. Nunc si quis nostram de principiis Cartesianis sententiam requirat, eam utique circa materiae , seu substantiae corporeae , & extensae naturam ὐcirca vacuum seu inane tam expansum , quam disseminatum antea declaravimus : quid vero de diuisibilitate materiae statuendum credamus, postmodum aperiemus . Quapropter duo tantum nobis occurrunt hoc loco definienda : primum , an materia omnis sit homogenea , sive ejusdem ubi que generis , & rationis , ut putat Cartesius :deinde utrum triplex Cartesii elementum aliqua
ratione probari, aut suaderi possit. Sit igitur PROPOSITIO I. Μ Ateria prima , ex qua corpora naturalia ,& sensibilia constant , eiusdem ubique generis aut rationis esse videtur. . Probatur. Materia, ex qua corpora naturalia,& sensibilia constant , est substantia quaedam naturaliter extensa, solida, & impenetrabilis. γ
136쪽
Pbsees. Secy. II. Cap. V. ras. 'Atqui substantia extenta ubique homogenea est, sive ejusdem generis , & rationis : nam ubique Eadem idea concipitur , nec ulla nos cogit ratio diversas genere partes in ea statuere , citin ei tragenericam partium diversitatem omnibus plane corporibus, etiam di versis, componendis lassiciat.
Ergo materia prima , ex qua corpora naturalia , & sensibilia constant , ejusdem ubique generis, & rationis esse videtur.
Responsiones ad obiecta. obiicies r. Si materia etiam sine affectionibus
mechanicis , magnitudine , figura, si tu , motu , & qu 1 et e concepta , eiusdem ubique generis , non cliversae naturae , vel rationis esse fingatur , nullo modo in eredibilis illa , quae in eorporibus naturalibus conspicitur, varietas explicari poterit. Respondeo negando propositionem . Uarietas enim illa non a materia , sed a forma, hoc est avaria materiae dispositione ducenda est. Sic partes quae , ubi seorsim moveri desinunt , ae simul compinguntur , tum in glaciem , quae aquae admodum est absimilis , eonerescunt . sic ex variis terrae succis per solam eorum in arboris fibril-Ias percolationem, vel cortex, vel lignum nasci- tu . S c ex pane, & eduliis thylum, sanguinem, ossa , & carnes , qtiae inter se magnopere discre-Pant , per solam partium transpositionem , vel variationem , vel novum ordinem , aliamve quam- Iibet formae , aut dispositionis mutationem quoti-d4e produci videmus ; non secus ae in aliis quibuslibet corporum sensibilium mutationibus , aut generationibus fieri solet , quas hoc loco congerere nihil opus est . Ergo corporum naturalium Uarietas eum materiae homogeneitate apprime
Objietes a. si materiae homogeneitatem cum Democrito, Epicuro, ipsoque Cartesio tueamur, quid obstare poterit , quominus homoeomeriam Anaxagorae , id est , partium similaritatem , quae tamen ab omnibus pene Philosophis explosa est,
; Respondeo longe disparem esse rationem homo- genuitatis, quam cum Democrito , Epicuro, Car-
137쪽
lesio , aliisque propugnamus , & homoeomeriae ,
quam inducebat Anaxagoras. Quippe nihil aliua sibi volunt Democritus , & Epicurus , cum mR- Leriam eiusdem ubique rationis defendunt, qua esse atomos ejusdem generis , fgura tantum , veι forma discrepantes , ut refert Aristoteles lib. r. Physie. a. Nihil aliud putat Carte Iius , quam materiam esse ubique substantiam naturaliter extensam , quae si vario modo figuretur , moveatur . Rut disponatur , innumeras corporum sensibilium species exhibere possit . Quamobrem iuxta hanc sententiam omnia non sunt actu in omnibus fecundum proprias species seu formas, sed tantum Potestate , quatenus scilicet ex iis vario modo mutatis quael ibet educi potest species. At vero Anais agoras per suam homoeomeriam, sive partium similaritatem , omnia in omnibus acta secundum. Proprias formas latere existimabat, ita ut in pa- Ne v. g. A. fruetibus effent actu tum ossicula , tum sanguinis guttulae , tum earnis moleculae, aliaquo id genus , ex quorum collectione ossa maiora , sanguis sensibilis , carnes , & eaetera Omnia Pr crearentur . Unde homoeomeria, etiam panisermia,
id est omnium in omnibus disseminatio, fuit ap- Pellata . Sed de ea audiendus est Lucretius Iib.
1. de rerum natura V. 83o. & sequentibus. Nune ει Anaxagorae serviemur homoeomeriam , Muam Graeci memorans , nec nosera dicere liuingua
Coneessi nobis patrii seνmonis egessas. Sed tamen ipsam rem faciis es ex onera vembis
Prineipium rerum quam dieit homoeomeriam, Ossa viri Dis e pauxi lis atque minutis
Visceribus viseus gigni ; sanguemque ereari , Sanguinis inteν β multis eoeuntibu guttis ;Ex aurique putat micis eo flere posse
Ignibus, ex ignem ς btimorem ex humoribus esse. Caetera eonsimiai fingit rastione , putatque. Quibus. verbis homoeomeriae Anaxagorae , n straeque homogeneitatis diserimen nemo, est qui
iacile non percipiat. Nunc igitur si
138쪽
I 27K Agna probabilitate defendi possunt irra Cara. I VI te sit elementa, triplexve materies; scilice materia primi elementi, quae subtilissima est; materia seetiodi eIementi , seu globosa ; & materia.
crassa, seu striata, ae tertii eIementi. Probatur. Tot agnosci possunt materiae species, Rut elementa, quot sunt Praecipua corporum nR-turalium diserimina in hoc Universo, quae aliunde quam a variis elementis prodire non videntur.
Atqui tria sunt praecipua in hoc aspectabili
mundo eorporum naturalium discrimi , quae aliunde quam a variis materiae speciebus aut.elementis profluere non videntur. I. Etenim quaedam cernuntur eorpora , quae Iumen ex se emittunt, quaeque lueida vocantur,
ut Sol , & stellae fixae, in quibus materia primi elementi potissimum dominatur, ut iam diximus, S amplius explicabimus postea, ubi investigandae erit ignis natura. . Extant alia eorpora , quae Iumen per se transmittunt, quae pellueida , seu diaphana appel- Iantur , cuiusmodi est coelum , sive liquidum i I-lud expansum , in quo stellae omnes , planetae , 'Orbisque noster terraqueus continentur . Quod quidem Iiquidum expansum ex globosa , seu secundi elementi materia constare saltem maiori ex parte dicitur: idque probabilitate non carere
ostendemus , cum de liquiditate , & humiditate
3. Denique occurrunt corpora, quae lumen remittunt, quaeque opaea nominantur, ut sunt planetae omnes, & Terra, quam habit mus; omniaque passim , quae in Terra nascuntur: in quibus omnibus crassa , aut striata materies praecipuum sibi loeum vindieat , ut videri potest apud Cartesium tertia parte Principiorum, num. Sa.
Ergo magna probabilitate defendi poΚunt tria Cartesii elementa , sive materia primi , materia secundi, & materia tertii elementi.
139쪽
Pars PrimsrigResponsiones ad obiecta. Obi ieies r. Materia ubique sui similis est, nomdiversae rationis, aut modi; ut superiori pro pomtione ostendimus . Ergo defendi non potest triplex materiae spe
Respondeo distinguendo antecedens . Materiae seeundum se sumpta est unius modi , ae sibi ubique similis, quatenus nempe est substantia extensa, concedo a materia, secundum diversas formassensibiles , aut insensibiles spectata , e ih unius duntaxat modi , nego : quare nego tonsequentiam . Nic vero materiam spectamus, prout diversis formis , saltem insensibilibus est instructa ; nempe vel quatenus ex subtilissimis , ac tenuissimis primi elementi particulis constat, quae & pernicissimo motu abripiuntur , & quamlibet figuram facillime suscipiunt ; vel quatenus ex subtilibus quidem secundi elementi globulis componitur ἰ ed qui tamen primi elementi particulis paulo
crassiores sunt , minusque celeriter agitati ; ve Ioenique prout ' ramosas , aut striis asperas partes Continet , ae tertium elementum dicitur . Han Porro tripli e em materiae speciem in eorporibus naturalibus distinguendam esse , non tantum ex iis , quae cle stellis fixis , de e celesti substantia , R planetis attigimus, sed etiam ex corporibus ,. quae nobis sunt contigua, licet coneludere. Nam errestres , opacae , & compactae partes , quae in terra, in ligno, in lapidibus, eaeterisque duris , Serasiis eorporibus reperiuntur, ad tertium elementum sine contro versia referuntur ; liquores au-vem , ut aer , aqua , vinum , & alia id genus , secundo e Iemento innatant , a quo eorum parte Sseorsim in perpetuo motu continentur , non ta men ea velocitate , qua corpora fervida aut i-Ωnea , quae in primo natant elemento , moveri deprehendant ar . Si enim igni imponatur liquor. aliquis, ipsiusque partes celeriori agantur motus tum incalestit, & quandoque in ignem convertis tur. Imo dura quaedam corpora , ut aurum. , aminentum, & caetera metalla, ignis vi liquescunt,st igneam induunt naturam , ubi singulae eorum
140쪽
Pbsices, Sere. II. Cap. V. Tast partieulae sigillatim a primo elemento in quamlibet Ioci partem , ea qua par est pernicitate , contorquentur . Quapropter triplex illa materiae species, aut elementum magnani prae se fert ue risimilitudinem , adeoque probabilissime potest
Obiicies a. Ea non sunt prima elementa , quae in infinitum , aut certe in indefinitum possunt dividi. 4. Atqui tria Cartesii et cmenta vel in infinitum,
uel saltem in indefinitum dividi possunt, ui ipsemet statuit. Ergo non sunt prima corporum naturalium e
Respondeo distinguendo maiorem . Ea non sunt prima elementa , quae dividi possunt in parte minores, & minores. in indefinitum , si primi e- Iementi nomine id intelligas duntaxat, quod sina- Plex est , indivisibile , qu lis ab Epicureis dicitur esse atomus , concedo : si primi elementi nomine intelligas substantiam extensam , omni forma sensibili destitutam , ex qua species sensibiles componantur , & in quam velut in commune principium resolvantur, nego οῦ quare concedo min. &nego consequentiam. Igitue per primum elemen
tum vel significatur quiddam simplex , ct indivisibile, quale nullum fortasse corpus concipi potest, quicquid contendant Epicuret: vel intelligitur materia omni forma , aut specie sensibili desituta , quae apta sit ad corpora sensibilia , cuiuia cumque sint formae aut rationis , componenda . Si primo modo sumatur elementum , nulla sunt neque apud Cartesium, neque apud Aristotelem , di Peripateticos hujusmodi prima elementa: cum materia semper dividi possit , aut certe semper divisilbilis eo nς ipiatur . Sed si secundo sensu elementi nomen accipiatur, reste pro ecto elementa Cartesii , prima rerum initia poterunt haberi :nam nihil vetat , quominus ex iis constent eorpora sensibilia , cuiuscumque sint modi , vel rationis ; in eaque per ultimam analysim resolvan tur: principia quippe Cartesii dici possunt mat ria prima omni plane forma sensibili destituta. - Quaeres , An Cartesius in rerum naturalium