장음표시 사용
141쪽
y3ct Pars Prymae explicatione Epicuro sit praeferendus. Respondeo ita esse . Quia Cartesius supremuit Naturae Auctorem, ac mundi gubernatorem ubique celebrat ,. eumque omnium motuum causam esse ostendit: Epicurus vero corporum sensibilium generationem.summumque naturae artificium ita temerarium duntaxat , fortuitumque atomorum congressum refundit . Quare Carte si uv ab omni impietate in Deum est immunis ; non item Epicurus. , qui divinam Providentiam sustulit , omnemque ex hominum mentibu L Dei notitiam. expungere est conatus ..
rum. naturalium , ct mixtorum.
PRIncipia secundaria , aut sensibilia vocantur m quae sensibus percipi possunt, & ex aliis prio
tibus constant: eaque sunt tum Peripateticorum, tum Chymicorum elementa , quae per Primam , maraisque obviam corporum naturalium, & mixtorum analysin seu resolutionem deteguntur . De his autem agendum nobis est hae sectione se Ptem capitibus iaAc I. quaerendum , quid sit, & quo tu plex elementum sensibile, & secundarium.
eundarium corporum mixtorum ..
ae hactenus ex omnium pene Philosophorum, placitis elementa recensuimus , ea prima dicuntur principiae corporum omnium , tam simplicium, ut vos aut , t quae nempe ex diversis cor-
142쪽
Ph Des . GR. III. cap. I. I 3rporibus sensibilibus non componuntur, cuius gemneris sunt aer , aqua , & terra , in quam mixtorum , quae ex prioribus illis corporibus sensibilibus constant : ut sunt animalia , vegetabilia seu plantae, & fossilia seu mineralia, in quibus solis
Chymicorum operationes versantur. Sed nunc de elementis tantum sensibilibus, & secundariis corporum, scilicet mixtorum , agere constituimus , eorumque naturam & numerum , quantum per rerum obscuritatem licet, investigare contendimus. Quamvis igitur elementi nomen pro primis rerum initiis tapius sumatur, ut cum atomi ab Epicureis , vel triplex materiae species a Cartesianis, corporum naturalium , non secus ac literaedictionum elementa a Grammaticis , appellantur; hic tamen eo nomine principium duntaxat secundarium , & sensibile , cum Platone , Aristotele , Plutarcho, caeterisque intelligimus, ex quo Proxime, & secundario tantum corpora sensibilia, &mixta coalescunt , & in quod proxime resolvuntur . Plutarchus enim libro t. de placitis Philosophorum Thaletem reprehendit , quod nullum inter elementa , & principia discrimen esse voluerit ; cum tamen elementum compositum sit ex principiis , principia vero ex aliis prioribus non constent. Unde Elementum sic sumptum definitur ab Aristote- Ie libro 3. de Coelo cap. 3. eorpus quoddam , iuquod eaetera eo pora proxime diυiduntur, seu res I-muntur , in quibus ines potentia, aut actu ; iplum autem io Deeia sua es indiυisbiIa . Sic aqua v. gr. dicitur elementum, quia in eam , non secus ac in alia elementa , proxime resolvuntur corpora mixta , in quibus aqua est actu & potentia ;actu quidem , secundum entitatem , seu substan-xiam; potentia vero secundum Deciem , aut apparentiam sensi hi Iem , ut inferius dicemus e ipsa autem aqua in diversas species dividi aut resolvi
non potest: nam licet in vapores extenuata sit, ubi tamen vaporum particulae rursus coeunt, in aquam semper revertuntur. Quo vero numero sint ii Ia elementa sensibilia, e X quibus mixta constant corpora , non facile estiae finire. Nam alii unum tantum esse volunt eor-
143쪽
232 Vara Prma Forum mixtorum elementum , ut Herae litus Quem quod tamen quo sensu intelligendum sit, eonsuli potest Cicero l. r. de natura Deorum: Anaximenes, testibus eodem Tullio lib. I. de natura Deorum, S Plutareho lib. t. de piae itis Philosopho
rum , aerem : Thales Milesius aquam : Phere ei desserram. Alii quatuor recensent elementa, ut Em-- Pedocles ignem , aerem , aquam , & terram I eumque secuti sunt Aristoteles, Hippoe rates, Peripatetici , & Galenici r quos omnes in Empedoclis
Persona refellit , aut refellere conatur Lucretius lib. I. de Rerum natura, hac praesertim ratione
quod elementa & principia unum quid & idem,
nempe atomos & inane significent ; cum tamen elementa , prout hic sumuntur, ex principiis componi certissimum sit Iis omnibus accedunt Chymici , qui praeter ter- Tam , quam eaput mortuum , & aquam , quam phle ma nominant, falem , fulphur, & meretirium , sive spirittim inducunt ex quibus tanquam elementis corpora mixta , quae in terra , in aqua, R in aere cernuntur ; quaeque sunt vel animais
Ita , vel vegetabilia, seu planta , vel fossιia , seu m neralia , componi asseverant. His observatis , sit
PROPOSITI or. EX quatuor vulgatis Peripateticorum elementis,
tria saltem hoc nomine videntur insignienis da , aer scilicet, aqua , & terra. Probatur. Elementum, prout hic sumitur, est corpus quoddam sensibila , ex quo proxime eo inponuntur, &in quo e resolvuntur corpora mixta, nimirum animalia , vegetabilia , & fossilia di ipsum vero specie sua simplex est , nec in paries betero ' seneas , selidi versae rationis , quae sub sensus cadant, potest dividi, ut ex Aristotele definitum est. Atqui ex quatuor,vulgatis Peripateticorum e timentis tria saltem, nempe aer, aqua, & terra, diei possunt corpora se eundum speciem suam simpliciae , ex quibus proxime componuntur , Zain q.uae resolvuntur mixta, se ilicet animalia, ve-petabilia , & fossilia . Nam aer purus , & aqua
uidem Eura in diversas specie naturas sensibit ea
144쪽
dividi nequeunt , non magis quam terra ab omnibus heterogeneis partibus expurgata , cuiuis di est eaput mortuum Chymicorum , de quo inferius. Non enim hactenus vel Naturae , vel Artigviribus effectum vidimus , ut vel aer , vel aqua, vel terra in alias eorporum species sensibiles perfui divisionem resolveretur .s Ergo ex quatuor vulgatis Peripateticorum et mentis, tria saltemihoc nomine videntur insigni. enda, aer scilieet, aqua, & terra. PROPOSITIO II. . nΡRincipia quoque Chymieorum , sal, fulphur,& mere urius sive spiritus, inter elementa secundaria , & sensibilia corporum mixtorum En- numerari possunt; sed tamen minus proprie quam aer , aqua , & terra . i. Probatur prima pars . Ea inter elementa secundaria , & sensibus obvia numerari possunt, qum Per primam , & proximam corporum mixtorum analysin , seu resolutionem prodeunt.
- Atqui principia Chymicorum per primam &proximam corporum mixtorum resolutionem prodeunt. idque quamvis patefacere, ac velut ocu-
Iis cubile ere in mineralibus fit arduum ; in vegetabilibus tamen , & animalibus facillimum est,
ut speetatim in ligni virentis combustione declaxat experientia. Etenim in eo primum egreditur fumus, in quo reperiuntur tum sal . volatilis, seu spiritus salinus , qui oculos a terrime pungit ptum aquosae & aereae particulae , quae per aerem dissipantur . Deinde post harum partium disce iacum sulphurea seu oleosa substantia ineendio absumitur: cuius etiam partes subtiliores eum spiρxitibus salinis sursum efferuntur , ut videre est in fuligine. Postea sat in cineribus superstes manet, unde per lixiviam educitur, eo, quo dic mus , modo . Denique quod expresso sale reliquum
est , terra vocatur , seu caput mortuum . . . Ergo praeter aquam, & terram, inter eleme
ta secundaria, & sensibus obvia possunt sal, sulphur, & mercurius annumerari . . .
- Probatur Munda par . Ea non tam pro Prim
145쪽
Para Pr-s elementa voeantur , quam aer, aqua , S terra , quae natura sua minus simplicia sunt , & quorum aliqua in diversas species sensibi Ies plerum-
Atqui sal, su Iphur, & mercurius, seu spiritus seeundum species suas minus simplicia sunt, quam
aqua, & terra nam plurimae sunt salium formae, plurimae oleorum & spirituum species ,' imo oleum in spiritum ,& spiritus in aquam abit, ut
infra explicabimus . . . sErgo elementa Chymicorum minus proprie lio nomen sibi vendicant, quam aer, aqua , A terra .
Rasponsioxus ad obiecta. Obi ieies primo contra primam propositionem .
Nihil obstat quominus ignis inter elementa senuis hilia numeretur , ut Peripateticis placet. Ergo non tria duntaxat , sed quatuor admitti debent elementa sensibilia . . Respondeo negando antecedens . Ignis enim j saltem ille, quo utimur, appellari non potest elementum, ex quo mi ta componantur . Siquidem eorpus , quod ex partibus diversae rationis constat, minime est elementum , ut iam definitum est o Atqui ignis , quo utimur , ex diveris rationis partibus constat, nempe ex partibus praesertim sulphureis , ac nitro sis , a materia subtili agitatis, ut sequenti capite dicemus. Ergo ignis , Quo utimur , proprie non est elementum . Aeriuuidem admixtae sunt partes nitrosae , & mari partes salinae r attamen eae partes neque ad aeseris neque ad aquae naturam pertinent. Sed partes sulphureae , & nitrosae ad ignem constituendum necessario requiruntur , ut proximo capite
videbimus. Sed inquies. Tot sunt elementa sensibilia, quot sunt eorpora , in quae resolvi potest mixtum. Atqui sunt quatuor corpora , ut observant Peripatetici , in quae resolvi potest mixtum e nam cum v. gr. Iignum comburitur , partes illius o-Ieosae , di inflammabiles in ignem vertuntur; fumus in aerem, & aquam ἰ cineres In terram abeunt.
Ergo sunt quatuor elementa sensibilia, ex qui-
146쪽
Eux eorpora mixta componuntur.
Respondeo distinguendo maiorem. Tot sunt e- Iementa sensibilia , quot sunt corpora simplicia, in quae resolvi potest mixtum , concedo tot sunt elementa sensibilia , quot sunt corpora composita, ita quae resolvi , aut potius in quae eonverti Potest mixtum , nego is Simili modo distinguo minorem , ti nego consequentiam - Elementa igitur sunt eorpora se eundum speciem suam simplita a . ex quibus eonstat, & in quae resolvitur mixtum suntque praesertim aer , aqua , & terra , quibus adjungi possunt sal , sulphur , & spiritus .. Sed longe plurae sunt corpora , in quae per transpositionem partium, aut figurae mutationem, aut a-1ia quavis ratione converti potest , vel mutari mixtum ; ut de pane iam diximus, qui in chy- Ium , sanguinem , & carnem mutatur, quae sun vcorpora mixta, . non elementa ia Igni v autem, inruem eo revertitur lignum, non est eorpus seeunisum spe etem suam simplex , sed ex divetis, rationis partibus constat, nec proinde tanquam Iigni elementum spectandum est; sed tanquam. mixtum corpus, quod ex alio corpore mirato generatur , ut sequenti capite amplius declarabitur. Instabis. Tot sunt elementa. sensibilia in mixtis corporibus , quot modis combinari: possunt quatuor primae qualitates; nempe eator , frigus humiditas, & siccitas, ut docet Aristota I; b. a. de
Atqui quatuor modis ,. secundum eundem Phi-Iosophum ibidem , combinar L possunt quatuor pri-mae qualitatev .. Nam componi potest calor eum se eitate scilicet in igne o ct cum humiditate , in aere et Item frigus cum siccitate , in terra ; fleeum humiditate, in aqua. Non potest autem calor sum frigore, aud siccitas cum, humiditate coniungi.
Ergo quatuor sunt elementa sensibilia ,. ignis Maer, aqua , & terra.
Respondeo negando maiorem multis de ea u-sisia Primo quidem quia calor frigus . hum ditas, fle siccitas,. Primae omnium qualitates demonstrari nequeunt; imo illas ex aliis simplicio-tabus, no ξο ηX motu, figura , quiete , ac fit in
147쪽
136 Pars prἰma partium deduci infra ostendemus. Secundo, nee illud pro certo amrmari potest , quae singulis e.
lementis qualitates tribuuntur , eis ipsis convenire: nam aer v. gr. dici non potest humidus ,
sed potius ιiquidus, seu fluidus, ut alibi demonis
strabimus : alioqui flamma quoque humida e fiet dicenda, quod Peripatetici non concedent. Euare eum iidem Peripatetici aiunt, calorem igni in summo, siccitatem vero in extaIlenti dunΦ taxat gradu convenire ; eamdem siccitatem ipsi terrae an summo , & frigus in excellenti ; itemque frigus aquae in summo , dc .humiditatem in exceI-ἐentias denique humiditatem aeri in summo , iacalorem in excellanti gradu competere: haec pro facto inter res obscuras , & incertas , ne dicam reale cohaerentes, & falsas debent referri. . iTertio, quid. vetat , quominus calor cum frigore in aliquo corpore tepido , & siccitas cum humiditate in molli coniungantur , ita ut sex ,
Mon quatuor tantum istarum qualitatum combi nationes , atque adeo sex elementa recenseantur sEx quibus omnibus liquet , nihil omnino ei rea
numerum Elementorum per qualitates illas, earumve conjugationes posse definiri. Obiicies secundo contra eandem primam pro positionem. Elementa sensibilia Peripateticorum In se mutuo transmutantur , Puta aqua in aerem, & vicissma eoque facilius, quo magis in iater se similia sunt . Unde elementa θmbola , id est quae in una prima qualitate conveniunt , ut aer, & aqua, quae in humiditate , ignis & terra, quae in siccitate consentiunt, faeilius in sese invicem transmutantur , quam asymbola , seu dif- symbola, quae nullam habent primam qualitatem communem, ut ignis, & aqua, vel aer, & ter. xa r nam ignis calidus est . , & siccus ; aqua frigida , & humida : ut aer est humidus , & eali. dus ; terra sicca , di frigida , saltem ut Peripa
. Atqui haec elementorum in sese in v ieem transmutatio fieri non potest , quin partes heterogeneas, seu diversae rationis in se concludant. Ergo ex partibus diversae rationis componun-aur , nec proinde sunt elementa proprie dicta . i
148쪽
Pbsiees. Sen. III. cap. r. Respondeo distinguendo maiorem . Elementa sensibilia Peripatet leorum in sese invicem transem utantur , aut certe transmutari possunt , si u lima eorum fiat analysis , scilicet in materiam primam, seu in prima principia , aut particulas insensibiles, ex quibus coalita sunt, esto: si per primam tantum , magisque obviam analysim resolvantur , nego . Simili modo distinguo min Tem , & nego consequentiam . Ex aqua igitur fieri potest aer, & ex igne terra, si tam aqua εquam ignis in sua prima principia, aut materiam
Primam, ex qua constant , resolvantur. Nam eum
materia illa prima , sive sit triplex Cartesii elementum, sive atomi Democriti, quod hie perinde est, ubique eiusdem sit modi & rationis , so-Iaque partium dispositione eorpora sensibilia inter se discrepent , ut diximus ; hine manifeste colligitur, eandem materiam, quae in aliquo extitit elemento sensibili , sive symbolo , sive dis- symbolo , posse dei neeps in alio elemento symbolo itidem , aut dissymbolo reperiri, si modo iIIa posterioris istius elementi forma ametatur et
adeoque aquam in aerem , aut ignem , aut ter-
am; & quodlibet elementum in aliud quodlibet
hoc modo posse commutari. Sed si prima tantum magisque obvia elemen. torum spectetur analysis , neque aer in aquam , aut vicissim, neque ignis in terram convertitur, Ite et ipsis sensibus eonverti videatur. Nam aqua V. gr. quantumvis in vapores evecta sit , aqua semper remanet, illiusque particulae eamdem semper aquae naturam conservant , quamvis eam amisisse, R aeream induisse appareant . Quocirca. s rursus eo niungantur , statim sensibilem aquae speciem exhibebunt , ut in pluvia experimur , quae ex sublatis vaporibus rursum coalitis concrescit . Simili modo cum aer in specubus sub-: Ierraneis in aquam mutari dicitur , id omnino falsum est : non enim aer in aquam re ipsa mutatur ; sed humoris particulae , quae Per coecos. terrae meatus sensim delabuntur , ubi plures simul eoaluere , in guttas tandem conglomerantur, 3e nativam aquae speciem sensibilem , qua prae su a tenuitate destituebantur , rursum sensibus obii ciunt .
149쪽
rra Pars prἰmaci unu . Hae guttae qui Mam aliquando Iapidum
partieulas secum abducunt , ex quibus maioressi e lapides trescere videntur. Ut autem elementa sensibilia hoc titulo exeiis derent , ea necesse foret in sese invicem per primam analysin fic transmurari, ut ex diversis pauetibus sensibilibus constare merito dicerentur , quod tamen de iis affirmari non potest. Enimvero quantumvis aer in selopeio pneumatico , vel in fontesνriseiali , de quibus postea , vel in aliis quibusvis exeogitabilibus machinis eomprimatur, aut condensetur , semper astris naturam retinet, nee in aquam migrat: ut vicissim aqua, quantumvis attenuata , in aerem non transformatur . Hinc eum elarissimus Rohaltius lagenam vitream longo eollo instructam , quam Chymi ei matraritim ocant, aere plenam, & sigillatam intra dolium qua plenum in crypta quadam profundis sma per
tres annos reliquisset, nunquam aerem istius amispullae in aquam eondensatum observavit . Unde
id certissime colligitur , elementa in sese inviissem per primam resolutionem non mutari , sed tantum si in materiam primam prius redeant, at Postea aliorum elementorum formis sensibilibus
Instabis . Saltem sola aqua elementi sensibilis
nomen promeretur, eum ex ea sola , quaecumque
generantur mixta, ducant originem ς ut olim Tha- Ieti Milesio visum est , di Patrum nostrorum tem poribus Ioanni Baptistae Van-ΗeImont, in Tracta- tu , cui titulus, Complexionum , atque mixtionum HementaIitim figmentum, ubi variis rationibus &experimentis hane opinionem Probare conatur , praesertimque hoc experimento , quod num. 2 o. eiusdem Tractatus hoc modo proponit. Omnia υμνο , inquit , vegetabiIia immediate , oe materialiarer ex solo aquae elemento prodire hae meehantea d diei ; Cepi enim υas terreum , in θυο posui terrae L. etibano arefamae libras acio. quam madefeei aqua pluvia, ituque implantavi truneum falleis, ponderantem Iibras s. Ac tandem exacto quinquennio arbor inde prognata pendebat r6ν. ιibras , oeeirerter tineias tres . Vas autem terretim sola aqua
150쪽
Respondeo salicem in eo experimento non ex sola aqua es ementari, & pura , sed ex aqua terrae particulis admixta inclementum cepisse . Ua-Pores quippe, qui in pluviam coguntur , magnam terrenorum halituum eopiam simul continent, ut Probabimus agendo de Meteoris. Praeterea in italice abundat aqua, nec proinde experimentum ad alias mixtorum species trahendum videtur . Un verbo licet aquam singulis mixtis , sive animalibus, sive vegetabilibus, sive fossilibus admodum
necessariana esse fateamur, ex ea tamen sola constare corpora mixta non concedimus . .
obiicies tertio contra secundam propositionem . Sales, & reliqua Chymicorum e tamen. a non sunt secundaria tantum mixtorum principia , si ex aliis prioribus principiis , seu elementis minime
Atqui sales, & reliqua Chymicorum eIementa non nunt ex aliis principiis seu elementis. Nam cum g X terra, ve I cineribus certa salis quantitas Per aquae affusionem educta est, quantumuis eamdem terram , uel cineres aqua perfundas , nihil salis amplius dabunt, nisi forsitan ea terra per aliquod tempus aeri exponatur, ut nitrosis, sive salinis., quibus aer abundat, particulis rursus im-
Ergo sales, & reliqua Chymi eorum elementa
Primaria sunt , non secundaria duntaxat princi Pia : neque adeo minori jure elementorum nomen sibi vindicant, quam aer, aqua, & terra. . Respondeo negando minoremia Sales enim, olea , & spiritus ex aliis prioribus principiis, ni mirum ex materia prkna componuntur , non sesus ac terra, aqua, & aer: ideoque non prima