장음표시 사용
171쪽
dus effectus . Unde faι Auor nominatur . Quae severa sint, mereurius, sive spiritus , tamquam principium e micum a caeteris distinctum propugnari non debet, eum vel ad oleum , vel ad salem re voeari possit. Sed usitata Artis voeabula defini. ri possunt, non reiici. Iam, ut de sulphure , sive . oleo dicamus , id non ubique eiusdem est rationis, aut modi. Nam multi , diversique liquores apud Chymicos, olea, licet improprie , ob suum lentorem haberi solent, ut oleum tartari per defectum , seu per deliquium; ut aiunt, paratum; oleum vitrioli , oleum antis
monii. Primum nihil aliudjest, quam sal fixus,& alla ali ipsius tartari in loco humido solutus a Seeundum est sal ae idus ipsius vitrioli, qui ignis vi fluidus est effectus, quique admodum actuosus
est , & eausticus . Tertium est mixtura quaedam spiritus acidi eum antimonio . Generatim tamen
olei nomine , ut iam dictum est, designatur subastantia quaedam lenta seu viscosa , & inflamma bilis, euius nimirum implexae sunt , ramosaeque partes, & in qua plurimi sales volatiles continentur, a quibus oleosae partes explicantur, ex altanturque , ut flammam concipiant. Nam citra salem volatilem minus facile oleum inflammaturrideoque nitrum, seu sal petrae qui sal plurimos
habet spiritus volatiles ; de consequenter inter fais Iem fixum, & volatilem est constitutus in eum sulphure, quod est oleosum, ac pingue , in pulvere pyrio permiscetur, ut facilius accendatur. Sed fi sal fixus, non volatilis , reum iisdem partibus
coniungeretur, effectum prorsus contrarium pro duceret, motumque partium remoraretur: ut in sulphure communi cernere est , cuius partes ci-Ieosae non statim in flammam candentem erum μPunt: sed coeruleam ,& pigram tantum exhibent, quod salibus acidis , quos fixos vocant , tanquam Ponderibus nimium sint gravatae. Quod si sal petrae adhiberetur , cuius spiritus volatilis earum Partium motum aeceleraret , in vivam repente, coruscantemque flammam asturgerent. A sale autem volatili , partim ex aere , p r-tim ex animalium fimis profecto, & eum oleosia
172쪽
partibus eommixto, arvorum foecunditas petitur; nec aliam ob causam , post frugum perceptionem arari, aut stercorari amant arva , quam ut salevolatili , tum in aere , tum in pinguibus , & o-Ieosis fimorum partibus contento impraegnentur , cuius ope ne ilius e suo sinu satas aenuo fruges
emittant . Hinc arenosae ac petrosae terrae sunt
steriles , quod oleosis partibus destitutae sales inistra se retinere nequeant. Quamquam , si nimia fuerit salis eo pia , & terrae poros obducat ; vel si sal fixus sit , non autem volatilis , aut saltem multorum corpustulorum volatilium particeps ἰtum foecunditatem impedit magis, quam prom vel , ut in AEgypto post Nili inundationem acincidit: eum enim nimia salis copia post aquae recessiim superstes in agris maneat , magnam a re narum vim ad dividendas salis particulas iisdem agris inspergere necesse est . Sed ut ad oleum redeamus , id non adeo simplex est elementum , quin salinas intra se particulas , ut diximus, & fortasse terrestres , montineat: quin etiam aliquando in spiritum, & aquam fae essit. Nam si oleum , quod e vino exprimitur , rectineatum sit, ut Chymi ei loquuntur, id est, pluries distillatum , ita ut partes illius ramosae concidantur, & comminuantur, in spiritum , & a quam abit, adeo ut illius partes non iam alii corporibus adhaerestant , sed instar aquae per illorum poros facile traiiciantur .
uod ad salem spectat , is praecipuo quodam
iure inter elementa sensibilia , aut naixtilia recensendus videtur . Nam licet magna sit salium
diversitas , Omnes tamen ex uno communique
principio, scilicet ex sale seu spiritu salino uni versali per omnes mundi partes disperso producti non immerito eensentur . Hic sal primigenius, dum omnia pervadit corpora , in varias terrae matrices in eidit, quibus exceptus , & inhaerens sa-Ies minerales format . Idem intra plantarum poros admissus vegetandi vim ipsis tribuit, vegeta- , bilemque formam inducit . Cum autem ex vegetabilibus nutriantur animalia, eonsequens etiam est,
ut haec ab illis salem suum animalem accipiant.
173쪽
νε2 . Pars Prima Postquam Rutem continuo primarii huius salis affluxu , salinae moles in profundioribus terrae Modinis ipsi mari subjectis excreverunt, multae ipsa Tum partes solvuntur , & aquis marinis salsi tuis dinem praebent , ut alibi dicemus.
At ex mutuo partium aquae in mari tumultuisantium conflictu , atque etiam e terrae plurima volatiles salium partes in aerem evehuntur, quae dissol0endi vim maximam i psi conferunt : indeque in terram relapsae, tum agris foecunditatem,
ut dictum est, tum sali petrae, & sali fossili, seu
minerali rursus faciunt originem. Adeo, ut perpetuus salium in terra , in mari, & in vere cireui tus , tanquam quid probabiIissimum , statuatur. Igitur ex universati, ac primigenio sale diue sis in matricibus concreto prodeunt sales omnes, sive minerales, sive vegetabiles , sive animales rqui omnes vel sunt acidi, vel aikali; veI ex aet-do , & aikali eoniunctis fiunt, & die uatur falsi. Nota duplicem esse salium statum , nimirum statum fluidi tatis , & statum siecitatis. Cam salas fluidi sunt si vo soluti , vulgo dicuntur L iri-rus; ut spiritus eornu cervini, spiritus nitri. pdicuntur etiam olea propter suum lentorem , sed improprie , ut advertimus; euiusmodi sunt oleum tartari, oleum vitrioli. Cum sunt sieci , salium nomen retinent: ut sal eornu cervini , A nitrum: sal tartari , & vitri Ohum . Sal acidus dieitur, qui ex aeuleatis , rigidis , ae penetrantibus constat particulis, quibus aliorum corporum, maxime quae aikaIi sunt, mea. tus subit ; eorum partes exagitat,& disiicit ;ae consequenter fermentationem in iis exeitat. Sadnon agit fero nisi fit solutus, ut aiunt Chymi ei. Hie sal ae idus in tribus regnis seu familiis reis
peritur. Primo quidem in regno minerali, ut acidum nitri , sul ph uris &e. Deinde in regno vegetabili acidum praebent ribes , berberis , ompha cium, Re . Denique in animali regno praeter acidum stomaehi, & uleerum, occurrunt spiritus a ei di intra oleosas animalium partes inclusi . omnes acidi sales, inspecta tantum particu Iarum , ex quibus constant , figura , oblonga ni-- mirum, & spicularum initar aculeata, facile vel
174쪽
Pis sites . Soct. III. Cap. V. IsrIiquorum corporum meatus penetrare , & ex iis valent excedere . Unda nulli proprie ex iis videntur esse natura sua fixi , seu ad ignem immo hi Ies. Sed tamen aecidit in mineralibus , ut salacidum, seu acidum minerale intra mixti partestam intime conclusum sit . eolligatum , atque sui loquuntur , soncentratum , ut ab iis separari vix ponit . Non enim citius e quarumdam partium elaustris expeditur, quam in alias in eurrit Partes, quibus denuo. implicatur Talis est spiritus acidus vitrioli, qui vehementissimo igne reverberii per continuum triduum aeeenso iudiget, ut e vitriolo eliciatur ; quamvis adhuΩ magna illius pars in eapite mortuo, quod Caleotbar vocat Paraeelsus , post distillationem supersit. Hinc
est quod hie , & alii huiusmodi spiritu ae idi .
comparate ad eos qui sunt magis volatiles , uo. cantur fixi . Talis etiam elieitur ex alumine, ianitror sed facilius spiritus nitri sursum effertur, quam vel spiritus aluminis, vel spiritus, ut O-Ieum vitrioli; quia plus terrestris ac heterogeneast materiae reperitur in alumine, δe vitrictio, quam
da, ut Galli vocant , in qua uberius abundat . nomen desumpsit . Dieitur etiam sal tirinosus ;quod urinae saporem degustanti praebeat. Corpus est durum , sed texturae rarioris , multisque meatibus interruptum , quod quidem non ex salina dumtaxat substantia eonstare, sed partibus etiam heterogeneis, puta vel adustae sulpnuris portioni, vel materiae terrestri admixtum esse videtur. Sal allasIi vel fixus est , vel volatilis. Fixus dieitur, qui ignis vi in auras non evo- Iat. Nam fixum opponitur volatili , non fusti . siquidem sa es omnes lixiviosi seu cineritii , qui e vegetabilibus extrahuntur, ut sal tartari, non tantum ignis vi solvuntur, & in vitrum abeunt, sed etiam in to eo humido positi diffluunt , se ui per defectum liquescunt ; ut de oleo laetari Mindiximus. Non it tamen admoto igne sursum eia feruntur .' & proinde Hi sunt , hoc est ignis vi immobiles, non voIatiles.
Volatilis vocatur , qui igni impositus repent
175쪽
inu Pν via exilit, & in superiorem loeum extollItur: ut salvolatilis urinae, sal cornu cervini , &c. qui non tantum foItibiles sunt , sed ne ite admoto igne sublimantur, seu sursum efferuntur. . Ex animalibus multum edueitur huiusmodi Dolis volatilis , parum vero fixi . Ex vegetabilibus nonnihil salis volatilis , sed maior eo pia salis fixi, S lixiviosi eruitur . Denique ex mineralibus vix quidquam salis aikali, sive volatilis, sive fixi , &Iixiviosi prodire comperitur. Ex aeido , & alhali inter se eoniunctis oritur sal falsum, ut diximus, quod neque eum acidis,
neque cum alla alibus tumultuatur, quodque vim habet condiendi seu saliendi , non tamen corrodendi, ut sal aeidum . Exempli eausa, si spiritus vitrioli in oleum tartari iniiciatur , prodibit salfaUum, nempe tartarum vitriolatum , ut Uocant, quod neque cum acidis , neque cum aikalibus corporibus fermentescit. Non praeteribo salem essenιMIem plantarum , quamvis non sit elementum proprie dictum , sed mixtum corpus ex aq- , terra , sale tum acidotum alla ali , & sulphure eonstans . Dicitur sale gentialis, quod eadem principia, & eodem fere modo disposita contineat, ae ipsa pIanta , & ideo ipsius plantae qualitates essentiales quodammodo referat. Is ex plantae succo post aliquam. fermentationem in loeo frigido concrestit . Huiusmodi est tartarum , quod ex vino rhenano , vel Oeeitano prodit, & crystalli instar doliorum parieti-hus adhaerescit. Unde ex tartaro, hoc est ex duro illo, & veluti crystallino corpore, fere ut ex vino , quinque solita Chymicorum principia , se i- Ite et terra, aqua, sal, sulphur , & mercurius extrahuntur.
Cum tamen in huiusmodi salibus ementialibus dominetur aliquando acidum, aliquando allasti, hine fit, ut ii quandoque cum corporibus acidis,
quandoque. eum alla alinis fermentationem habere comperiantur. Fermentatio autem definitur, interior quidam par- xium mixti motus , quo mixtum foliatis priueipiis ἐnsigniter alteratur , aue etiam in aliud mutatur:
ut cum lac vel solis particulis acidis, quas con
176쪽
Phinees. Iea. III. cap. V. ttinet, quocumque modo agitatis acescit; vel feris menti cuiusdam ope in butyrum, caseum , & serum convertitur. Unde licet fermentatio cum eroescentia sensibili quandoque coniungatur , non tamen effervescentia in omni fermentatione iam per accidit, nec omnis servescentia est fermen- ratio. Si quidem esseνυ eentia est ebullitio tantum
aliqua sensibilis partium integrantium , sυe entitativarum , ut Scholae loquuntur , vel moIeeuia
rum mixri eorporis , qua ipsius principia, seu partes essentiales a se se mutuo non dissolvuntur , ut
eum lac igni impositum ebullit , & post ebullitionem lac adhuc manet.
Admonuimus iam alibi, partes integrantes , seuentitatiυas in mixto homogeneo dici illas mole-culas , seu concretiones sensibiles , quς eiusdem sunt rationis ac totum; ut omnis sensibi lis gutta actis lac dicitur , omnis aquet gutta est aquae partes vero essentiales vocari principia , ex quorum unione, aut foedere corpus sensibile resultat,qus principia eiusdem non sunt rationis, ac totum quod componunt ἱ silve sint primaria corporum principia, sive . secundaria, seu elementa. Quamvis autem nomen aldali eam habeat originem , quam iudicavimus , ac cuidam salis speciei potissimum conveniat ; multis tamen aliis corporibus , qus scilicet pluribus scatent poris , quetque ab acidis liquoribus penetrantur, & cum iis tum ut tuantur, ut conchyliis , nucleis , lapidibus, calci, &c. postea fuit concessum . Quamquam eorum aliqua non cum acidis tantum fer ment*scunt, verum etiam cum liquoribus insipidis: si quidem aqua, qu si minime acida est , nec ullo acore. linguam assicit , calti affusa magnam in ca Ice fermentationem , magnum calorem eg- citat . cuius non alia est ratio .secundum Carre sium quarta parte Principiorum num. 93. quam quod longiores aquet particulae intra calci& meatus admissis primo duntaxat elemento innatent , eoque celerrime agitentur ; atque ita calcis texturam perturbato suo motu perrumpendo calo
rem produeant. Quod si ita est, non omnis fermentatio per acidum & aliuali est explicanda ,
ut Receivitatibus quibusdam usu venit , qui aci
177쪽
di &,aikali nomina passim obtrudunt. Alii tamen fermentationem calcis non solis eis us particulis tribuunt, seὁ acido minerali intraxem stetis 3c aleatime calcis substantiae meatus suis perstiti, an intra eos mitato δ fuso referunt ae--ptam. Etenim, inquiunt , cum sal ille acidus in ipsa lapidis conformatione inter illius partes Mitime commixtus sit , I eonee ratus , non potuit eo igne, qui ad Iapidis calc i nat io nem adhibitus est . ex lapidosa substantia erumpere e sed eae dumtaxat sulphuris & Phleematis partes excesserant , quarum egressus sum ciebat , ut Iapis in calcem , sive in alcaianam substantiam , quae Hrosa est, seu multis foraminibus patula , commutaretur . Ideoque in calce superest ac dum illud minerale, quod sola aquae affusione in liquo
rem solvitur , ac intra Healinas terrestresve ea l-cis partes tumultuatur , & calorem' procreat . Vide infra Sectione U. cap. ma. Si quis autem scire velit , unde fermentario , aut effervescentia acidi S a Idali oriatur, hute utriusque corporis natura diligenter est expendenda . Liquor enim acidus ex tema i simis , & aeutissimis constat particulis, quae iugi motu a subtiliori materia in omnem partem agitantur z cor pus vero aikali rigidum est , fragile , multisque meatibus interruptum. Quamobrem ubi acidi partieulae an athali Poros magna vi 4rrumpunt , qui equid suo motui obstat , quatiunt , corpo is aikali texturam evertunt, partes disiiciante e
que validior est effervescentia , quo maior est in corpore alla ali resistentia. Sic spiritus nitri, sea aqua fortis minus ebullit in eo alὲib , quam in
argesti solution M, quia maiori est in argento , qtiam in corallio ressistentia . verum iis icto eo
thecis aut .vaginulis ioclusus , acorem omnem e ult, ac omnino insipidus evadit, ut eernere est .an acuto , Postquam actacorum marinarum oculis
178쪽
I 6 EX elementis inter se permixtis generantur mixta , quae vel f hi a sunt , vel pIantae,
vel animalia. Unde mixtio, saltem per feeta , est quid idem, ac corporis mixti generatio , qu nempe transit mixtum a non esse ad esse : vel ,
est conversio elementorum in mixta , seu elementorum in mixtis alteratorum unis. Si tamen mix pio , generatis , & conveso subtilius expendanis tur , alia est generationis , alia mixtionis , aliae onversionis, seu corruptionis ratio , diversusque earum concipiendarum modus.
In generatione quippe terminus res quem , liveres genita potissimum spectatur, ut eum fit ignis ex ligno , praecipue spectatur ignis ; nam ipsius
ignis generatio dicitur. In conversione autem , aut corruptione eonsideratur praesertim terminus a quo , utpote qui i- Psam conversionem , aut corruptionem denomiis at: ut eum lignum in ignem transit, eorruptio,
aut conversio ligni, non ipsius ignis fieri dieitur. In mixtione denique tum mi eibilia , quae uniuntur , tum mistum ipsum , quod ex iis tollis Ieseit , spectari solent , sive mixtio sit perfecta , si ve sit imperfecta. Dixtio prefecta est ea, in qua mistibilium partes adeo sunt concisae , atque inter se permixtae , tit aegre admodum a se sit divelli queant , ut in fossilibus , in plantis , & animalibus ot turrit t inperfecta vero dicitur , in qua principia , male inter se colligata , facile possunt separari, ut in meteor is accidit. Mixtio perfecta definitur ab Aristotele lib. I.
de generat. & corrupi. cap. Io. mis ibiIium ait vatoriam unio . alteratorum , inquam , non integrorum , ut voluit Avicennas , neque omnino
reunorum, ut Thomistis placet. Nam in ligno v. g. existunt actu sales, sulphur, & aqua , eum ex iis actu constet lignum, & in ipsa resolvatur. Non tamen integra omnino , & illaesa in eo re-
179쪽
Pars Prima manent, se ii retusa , & alterata : non enim sales, quamdiu in ligno delitescunt, salsum saporem ialingua procreant, nec aqua madefacit, &c. Ex quo facile componi potest celebris contro versia, quae Philosophos in varias partes dividit; utrum elementa actu in mixto existant , an potestate tantum t Etenim in mixto remanent actu, secundum substantiam , seu entitatem propriam ἐs olesora vero , fecundum qualitates suas sensibi-
es: nam revera sunt in mixto, cum ex eo educi possint: sed ibi qualitates suas sensibiles omnino non retinent, ut experientia notum est.
opponet aliquis , cum parum aquae multo vino admiscetur , fieri mixtum quoddam , in quo minime superest aqua , quandoquidem ea in vinum mutatur . Ergo elementa secundum entita tem non remanent in mixto , sed in ipsum mix
Antecedens probat S. Thom. 3. p. q. 74. art. 8.auctoritate Innocentii III. qui lib. 3. Decretalium titulo 4 I. capitulo Cum Μaribae , ait probabiliorem esse sententiam afferentem , in sacrosancto altaris Sacramento aquam cum vino , sive , ut ait glossa , vinum aquaticum in Christi Sangui
Atqui aqua ratione sui non eonvertitur in Sanguinem Christi : ea enim fuit haeresis Aquariorum , qui aquam solum in altari offerebant, damnata in Conei Iio Carthagin. 3. Can. a . quem retulit Gratianus 3. parte Decreti, dist. a. Can.
Ergo prius debuit aqua mutari in vinum , quam in Sanguinem Christi converteretur . Respondeo negando ant. Neque enim probabi-Je videtur , vel aquae guttulam in vinum converti. Nam si una in vinum abit, cur non item altera , & aliae dei nee ps plurimae λ adeo ut vini
quantitas per aquae affusionem augeatur, nec ta
men illius vis debilitetur . Quemadmodum ubi Iignum in foco large reponitur , & in ignem mutatur, nulla in ignis ardore accidit imminutio, immo illius vires intenduntur. Quod spectat ad auctoritatem Ianoeentii III. DIemur vinum aqua modica temperatum in Chri-
180쪽
sti sanguinem eonverti . Nam vinum eommune,
seu id quod vulgo vinum dicitur & habetur , in
Christi Sanguinem convertitur . Atqui vinum a qua modi ea dilutum est vinum commune, quale Christus Dominus consecrasse creditur . Ergo vi num aqua modica temperatum in Christi Sanguinem convertitur , nec omnino necesse est aquam prius in vinum fuisse mutatam. Quod si . plus aequo vinum dilueretur , ita ut dominaretur aqua , non deberet in sacrificio adia hiberi , ut loco laudato docet Sanctus Thomas . Multo minus aqua sola utendum, ut Ddropa flata seu aquarii consueverant , quos damnavit Ecclesia. Quaeres, utrum elementorum qualitates aliquid conferant ad mixtionem. Respondeo ita esse . Nam partium figura , aut
tenuitas , aut motus , aut textura , imo calor ,
frigus , & caeterae qualitates ad mixtionem non parum conducunt . Liquid a quippe facilius m scentur, quam dura: & quae figuras habent similes, inter se facilius consociantur, quam caetera. Verbi gr. succus ex herba expressus longe facilius ab eadem herba resorbetur , quam ab alia , cuius poris non bene congruerent ipsius particulae . Ergo qualitates elementorum , maxime autem figura , & textura , ad eorum mixtionem plurimum conferunt.
ΙD commune inter se habent seneratio & eorruisptio substantialis , Suod subIectum totum mutent, seu in aliam speciem convertant I non varient tantum , ut alteratio . Nam eum aqua πω
gr. ex frigida fit calida ἰ alteratur quidem , seclxpeciem suam non exuit ἔ eum vero ignis ex ligno generatur, novum fit subjectum, & prius omnino mutatur . Hinc generatio tinius , ut iam diximus ex Aristotele, es eorruptio alterius ; sive generationem unius necessario comitatur alterius corruptio : ut generatio ignis ex ligno corruptio